Để dạy – học tốt văn thuyết minh

Lý do chọn đề tài: Lần đầu tiên, văn bản thuyết minh được đưa vào chương trình Ngữ văn THCS. So với các loại văn bản tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận thì đây là một khái niệm mới mẻ với cả người dạy và người học. Tuy nhiên trong thực tế loại văn bản này ngày càng trở nên thông dụng, phổ biến, có phạm vi sử dụng rộng rãi trên tất cả các lĩnh vực của đời sống, Mua một cái tivi, xe máy, . đều phải kèm bản thuyết minh để ta hiểu tính năng, cấu tạo, cách sử dụng, cách bảo quản. Đến một thắng cảnh, trước cổng ra vào thế nào cũng có bảng ghi lời giới thiệu về lai lịch, sơ đồ Cầm quyển sách, bìa sau có thể có lời giới thiệu tóm tắt nội dung. Trong sách giáo khoa có bài trình bày thí nghiệm, sự kiện lịch sử, tiểu sử nhà văn tất cả đều là văn bản thuyết minh. Vậy trong đời sống không lúc nào ta thiếu được văn bản thuyết minh. Việc học và làm tốt kiểu bài này ở học sinh để sử dụng trong cuộc sống là điều tất yếu. Vì vậy tôi đã chọn đề tài này. Phạm vi và thời gian thực hiện đề tài: Đề tài này là suy nghĩ, kinh nghiệm tôi tích luỹ và áp dụng trong suốt quá trình giảng dạy. Ở đây, tôi trình bày những nội dung, biện pháp và kết quả năm học 2005- 2006. Ở lớp 8A, 8B. III. QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 1.Khảo sát thực tế: Đưa văn bản thuyết minh vào nhà trường là nhằm cung cấp cho học sinh một kiểu văn bản thông dụng rèn luyện kỹ năng tri thức khách quan, khoa học; nâng cao năng lực tư duy và biểu đạt cho học sinh. Muốn làm được văn bản thuyết minh không đơn thuần chỉ dừng lại ở suy nghĩ, quan sát mà phải điều tra, nghiên cứu, học hỏi thì mới làm được. Điều này khác hẳn với kiểu văn bản nghị luận, tự sự, miêu tả, biểu cảm hay hành chính công vụ nên học sinh gặp nhiều khó khăn trong học tập. Điều này là hợp lý, bởi xuất phát từ điều kiện thực tế là học sinh ở nông thôn chúng ta ít được đi tham quan du lịch, tài liệu tra cứu không nhiều, lượng kiến thức học hỏi từ các bậc phụ huynh cũng rất hạn chế. Đây thực sự là khó khăn cho việc dạy của giáo viên và học của học sinh. Vậy phải làm thế nào để dạy – học văn thuyết minh? Tôi đã suy nghĩ và áp dụng một số nội dung, biện pháp trong giảng dạy kiểu văn bản này. Qua thực hiện, tôi thấy học sinh thực sự có tiến bộ và bản thân cũng tự phát huy, nâng cao năng lực chuyên môn.

doc11 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 06/02/2013 | Lượt xem: 2344 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Để dạy – học tốt văn thuyết minh, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
céng hßa x· héi chñ nghÜa viÖt nam §éc lËp - Tù do - H¹nh phóc. -------------------- ®Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm I- S¬ yÕu lý lÞch: Hä vµ tªn: NguyÔn ThÞ Ph­¬ng Ngµy th¸ng n¨m sinh: 13- 12- 1974 N¨m vµo ngµnh: 1995 Chøc vô vµ ®¬n vÞ c«ng t¸c: Gi¸o viªn Tr­êng THCS Cao Viªn Tr×nh ®é chuyªn m«n: §¹i häc M«n Ng÷ v¨n Bé m«n gi¶ng d¹y: M«n Ng÷ v¨n 8 Ngo¹i ng÷: Tr×nh ®é chÝnh trÞ: - S¬ cÊp - Trung cÊp - §¹i häc - Sau ®¹i häc - Khen th­ëng (ghi h×nh thøc cao nhÊt): §¹t danh hiÖu Gi¸o viªn giái cÊp c¬ së II/ néi dung ®Ò tµi - Tªn ®Ò tµi: §Ó d¹y – häc tèt v¨n thuyÕt minh - Lý do chän ®Ò tµi: LÇn ®Çu tiªn, v¨n b¶n thuyÕt minh ®­îc ®­a vµo ch­¬ng tr×nh Ng÷ v¨n THCS. So víi c¸c lo¹i v¨n b¶n tù sù, miªu t¶, biÓu c¶m, nghÞ luËn th× ®©y lµ mét kh¸i niÖm míi mÎ víi c¶ ng­êi d¹y vµ ng­êi häc. Tuy nhiªn trong thùc tÕ lo¹i v¨n b¶n nµy ngµy cµng trë nªn th«ng dông, phæ biÕn, cã ph¹m vi sö dông réng r·i trªn tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng, Mua mét c¸i tivi, xe m¸y,... ®Òu ph¶i kÌm b¶n thuyÕt minh ®Ó ta hiÓu tÝnh n¨ng, cÊu t¹o, c¸ch sö dông, c¸ch b¶o qu¶n. §Õn mét th¾ng c¶nh, tr­íc cæng ra vµo thÕ nµo còng cã b¶ng ghi lêi giíi thiÖu vÒ lai lÞch, s¬ ®å.... CÇm quyÓn s¸ch, b×a sau cã thÓ cã lêi giíi thiÖu tãm t¾t néi dung. Trong s¸ch gi¸o khoa cã bµi tr×nh bµy thÝ nghiÖm, sù kiÖn lÞch sö, tiÓu sö nhµ v¨n....tÊt c¶ ®Òu lµ v¨n b¶n thuyÕt minh. VËy trong ®êi sèng kh«ng lóc nµo ta thiÕu ®­îc v¨n b¶n thuyÕt minh. ViÖc häc vµ lµm tèt kiÓu bµi nµy ë häc sinh ®Ó sö dông trong cuéc sèng lµ ®iÒu tÊt yÕu. V× vËy t«i ®· chän ®Ò tµi nµy. Ph¹m vi vµ thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi: §Ò tµi nµy lµ suy nghÜ, kinh nghiÖm t«i tÝch luü vµ ¸p dông trong suèt qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y. ë ®©y, t«i tr×nh bµy nh÷ng néi dung, biÖn ph¸p vµ kÕt qu¶ n¨m häc 2005- 2006. ë líp 8A, 8B. III. Qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi 1.Kh¶o s¸t thùc tÕ: §­a v¨n b¶n thuyÕt minh vµo nhµ tr­êng lµ nh»m cung cÊp cho häc sinh mét kiÓu v¨n b¶n th«ng dông rÌn luyÖn kü n¨ng tri thøc kh¸ch quan, khoa häc; n©ng cao n¨ng lùc t­ duy vµ biÓu ®¹t cho häc sinh. Muèn lµm ®­îc v¨n b¶n thuyÕt minh kh«ng ®¬n thuÇn chØ dõng l¹i ë suy nghÜ, quan s¸t mµ ph¶i ®iÒu tra, nghiªn cøu, häc hái th× míi lµm ®­îc. §iÒu nµy kh¸c h¼n víi kiÓu v¨n b¶n nghÞ luËn, tù sù, miªu t¶, biÓu c¶m hay hµnh chÝnh c«ng vô nªn häc sinh gÆp nhiÒu khã kh¨n trong häc tËp. §iÒu nµy lµ hîp lý, bëi xuÊt ph¸t tõ ®iÒu kiÖn thùc tÕ lµ häc sinh ë n«ng th«n chóng ta Ýt ®­îc ®i tham quan du lÞch, tµi liÖu tra cøu kh«ng nhiÒu, l­îng kiÕn thøc häc hái tõ c¸c bËc phô huynh còng rÊt h¹n chÕ. §©y thùc sù lµ khã kh¨n cho viÖc d¹y cña gi¸o viªn vµ häc cña häc sinh. VËy ph¶i lµm thÕ nµo ®Ó d¹y – häc v¨n thuyÕt minh? T«i ®· suy nghÜ vµ ¸p dông mét sè néi dung, biÖn ph¸p trong gi¶ng d¹y kiÓu v¨n b¶n nµy. Qua thùc hiÖn, t«i thÊy häc sinh thùc sù cã tiÕn bé vµ b¶n th©n còng tù ph¸t huy, n©ng cao n¨ng lùc chuyªn m«n. 2. Nh÷ng biÖn ph¸p thùc hiÖn ( Néi dung chñ yÕu cña ®Ò tµi) A. H×nh thµnh vµ cñng cè nh÷ng ®Æc ®iÓm cña v¨n b¶n thuyÕt minh 1) ThuyÕt minh lµ g×? Tr­íc hÕt cÇn gióp häc sinh hiÓu ®©y lµ lo¹i v¨n b¶n kh¸c h¼n tù sù( v× kh«ng cã sù viÖc vµ diÔn biÕn), kh¸c víi miªu t¶( v× kh«ng ®ßi hái miªu t¶ cô thÓ ®Ó ng­êi ®äc c¶m thÊy mµ cèt lµm ng­êi ta hiÓu), kh¸c víi nghÞ luËn( v× kh«ng cã luËn ®iÓm, luËn cø), kh¸c víi hµnh chÝnh c«ng vô( v× kh«ng tr×nh bµy yªu cÇu nguyÖn väng). Gi¸o viªn sÏ gióp häc sinh n¾m v÷ng sù kh¸c biÖt cña c¸c kiÓu lo¹i v¨n b¶n b»ng nh÷ng ®o¹n v¨n cô thÓ vÒ cïng mét ®èi t­îng. Miªu t¶: T¸n l¸ ph­îng réng, xanh r×, trïm kÝn c¶ mét gãc s©n. Nh÷ng cµnh c©y khoÎ kho¾n nh­ nh÷ng c¸nh tay khæng lå to¶ ra mäi phÝa. Gèc c©y xï x×, mµu n©u sÉm s¨n ch¾c nh­ mét c¬ thÓ d¸m n¾ng trong lao ®éng... HÌ ®Õn, c©y ph­îng bõng në nh÷ng trïm hoa rùc rì nh­ nh÷ng ®èm löa bËp bïng. BiÓu c¶m: Cã ai l¹i ch­a tõng mét lÇn ngÈn ng¬ ng¾m nh÷ng c¸nh ph­îng th¾p löa gi÷a t¸n ph­îng xanh. Mµu ®á cña hoa ph­îng nh­ søc sèng cña tuæi trÎ, dï cã r¬i, cã l¹c khái chïm vÉn vÑn nguyªn s¾c ®á. ThuyÕt minh: C©y ph­îng thuéc lo¹i c©y bãng m¸t, th©n gç, vá mµu n©u sÉm. C©y cã thÓ cao hµng chôc mÐt. L¸ ph­îng thuéc hä l¸ kÐp, nh÷ng phiÕn l¸ chi chÝt nh÷ng chiÕc l¸ li ti mµ che rîp c¶ s©n tr­êng. §Ñp nhÊt lµ hoa. Thuéc hä ®Ëu, hoa ph­îng nh­ c¸nh b­ím xoÌ ra, rùc rì s¾c ®á, thØnh tho¶ng xen vµi c¸nh vµng nh¹t t¹o nªn sù hµi hoµ ®éc ®¸o. Qua ®©y cã thÓ thÊy v¨n b¶n thuyªt minh lµ v¨n b¶n sö dông ph­¬ng thøc tr×nh bµy, giíi thiÖu, gi¶i thÝch nh»m tr¶ lêi nh÷ng c©u hái: Sù vËt ( hiÖn t­îng) Êy lµ g×? Cã ®Æc ®iÓm g× ? V× sao nh­ vËy? Nã cã lîi Ých g×? Sö dông, ch¨m sãc vµ b¶o qu¶n ra sao?. 2) §Æc ®iÓm cña v¨n b¶n thuyÕt minh - Cung cÊp tri thøc kh¸ch quan: Muèn vËy ph¶i tiÕn hµnh ®iÒu tra,häc hái, nghiªn cøu, tÝch luü tri thøc vÒ ®èi t­îng. Ng­êi thuyÕt minh kh«ng ®­îc phÐp h­ cÊu, t­ëng t­îng, kh«ng dïng c¶m quan c¸ nh©n ®Ó thay ®æi th«ng tin vÒ ®èi t­îng, sù viÖc. TÊt c¶ nh÷ng g× tr×nh bµy trong bµi thuyÕt minh ph¶i chÝnh x¸c, ®óng ®Æc tr­ng, b¶n chÊt, tr×nh tù cña ®èi t­îng. Tøc lµ ph¶i t«n träng sù thËt. - TÝnh thùc dông: Cung cÊp tri thøc x¸c thùc, h÷u Ých, gióp con ng­êi cã hiÓu biÕt, hµnh ®éng, th¸i ®é, sö dung, b¶o qu¶n....®óng ®¾n víi sù vËt, hiÖn t­îng quanh m×nh. - C¸ch diÔn ®¹t: Ph¶i tr×nh bµy tri thøc râ rµng Ng«n ng÷ ph¶i chÝnh x¸c, sinh ®éng. ThuyÕt minh thuéc lÜnh vùc nµo th× sö dông nh÷ng thuËt ng÷, kh¸i niÖm cã tÝnh chÊt chuyªn ngµnh ®ã. §Ó thu hót ng­êi ®äc, t¨ng thªm nhËn thøc, tin t­ëng vµo vÊn ®Ò, ng­êi viÕt cã thÓ kÕt hîp sö dông linh ho¹t mét sè ph­¬ng thøc biÓu ®¹t kh¸c nh­ miªu t¶, biÓu c¶m, tù sù. 3) C¸c ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh Ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh lµ vÊn ®Ò then chèt cña bµi v¨n thuyÕt minh. N¾m ®­îc c¸c ph­¬ng ph¸p th× häc sinh biÕt sÏ ph¶i ghi nhËn th«ng tin, lùa chän sè liÖu ®Ó thuyÕt minh mét c¸ch râ rµng, hÊp dÉn. Cô thÓ cã 6 ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh: - Ph­¬ng ph¸p nªu ®Þnh nghÜa, gi¶i thÝch : Lµ ph­¬ng ph¸p vËn dông tri thøc ®Ó nªu kh¸i niÖm vÒ sù vËt hiÖn t­îng. Th­êng ë c©u më ®Çu cña bµi v¨n. Cã m« h×nh cÊu t¹o “ C lµ V”. - Ph­¬ng ph¸p liÖt kª: Tr×nh bµy tri thøc theo mét trËt tù nhÊt ®Þnh, t¹o sù phong phó trong néi dung thuyÕt minh, t¨ng søc thuyÕt phôc víi ng­êi ®äc. - Ph­¬ng ph¸p nªu vÝ dô: §­a nh÷ng dÉn chøng cô thÓ, x¸c thùc tõ thùc tÕ cuéc sèng, tµi liÖu.... - Ph­¬ng ph¸p dïng sè liÖu: Lµ dïng mét lo¹i vÝ dô vµo tr­êng hîp c¸c sù vËt cã biÓu hiÖn ®Æc tr­ng ë sè l­îng, sè liÖu cã thÓ lÊy tõ thùc tÕ kh¶o s¸t, tµi liÖu x¸c thùc - Ph­¬ng ph¸p so s¸nh: §èi chiÕu sù vËt, sù viÖc nµy víi sù vËt, sù viÖc kh¸c nh»m lµm næi bËt b¶n chÊt cña vÊn ®Ò ®ang ®­îc thuyÕt minh. - Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch, ph©n lo¹i: Lµ chia vÊn ®Ò, ®èi t­îng, thuyÕt minh thµnh nhiÒu lo¹i....®Ó lµm râ tõng ý. Ph­¬ng ph¸p nµy lµm cho néi dung thuyÕt minh m¹ch l¹c, tr¸nh chung chung hoÆc qu¸ tØ mØ. Mçi ph­¬ng ph¸p ®Òu ®­îc cô thÓ qua nh÷ng vÝ dô cho häc sinh n¾m v÷ng. Gi¸o viªn gióp häc sinh thÊy râ: trong mét bµi thuyÕt minh, th­êng sö dông kÕt hîp nhiÒu ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh ®Ó ®¹t hiÖu qu¶ cao nhÊt. B. TÝch hîp c¸c v¨n b¶n thuyÕt minh trong ch­¬ng tr×nh ThËt ra v¨n b¶n thuyÕt minh kh«ng xa l¹ g× víi häc sinh. Gi¸o viªn yªu cÇu häc sinh nhí l¹i, t×m hiÓu nh÷ng v¨n b¶n thuyÕt minh ®· häc trong ch­¬ng tr×nh. Theo trôc tÝch hîp däc, ë líp 6 cã : CÇu Long Biªn - chøng nh©n lÞch sö §éng Phong Nha Líp 7 cã : Ca HuÕ trªn s«ng H­¬ng Theo trôc tÝch hîp ngang cã nh÷ng v¨n b¶n: Th«ng tÝn vÒ ngµy Tr¸i ®Êt n¨m 2000 ¤n dÞch, thuèc l¸ Bµi to¸n d©n sè §©y lµ nh÷ng v¨n b¶n thuyÕt minh mÉu mùc ®Ó häc sinh häc tËp vµ vËn dông. Trong giê d¹y t×m hiÓu v¨n b¶n ¤n dÞch, thuèc l¸,gi¸o viªn bªn c¹nh gióp häc sinh t×m hiÓu vÒ tÝnh nhËt dông, c¸ch lËp luËn, ®Æc s¾c vÒ néi dung, còng cÇn ®Ó c¸c em hiÓu râ vÒ c¸c khÝa c¹nh cña v¨n b¶n thuyÕt minh qua ®©y: - §èi t­îng thuyÕt minh: T¸c h¹i cña thuèc l¸ - Cung cÊp tri thøc chÝnh x¸c, kh¸ch quan, h÷u Ých vÒ t¸c h¹i cña thuèc l¸ víi søc khoÎ, kinh tÕ, ®¹o ®øc.... - Phèi kÕt hîp nhiÒu ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh: LiÖt kª, nªu ®Þnh nghÜa, dïng sè liÖu, so s¸nh, nªu vÝ dô ®Ó thuyÕt minh sinh ®éng, râ rµng vÒ thuèc l¸ vµ t¸c h¹i cña nã/ - Tõ ng÷, h×nh ¶nh, diÔn ®¹t trong s¸ng, chÆt chÏ, gîi c¶m. TÝch hîp viÖc d¹y TËp lµm v¨n víi c¸c v¨n b¶n lµ viÖc lµm th­êng xuyªn, liªn tôc cña ng­êi gi¸o viªn. Vµ chØ cã nh­ thÕ, sù t­¬ng t¸c gi÷a c¸c ph©n m«n sÏ gióp viÖc d¹y vµ häc thùc sù cã hiÖu qu¶ cao nhÊt. C. RÌn kü n¨ng lµm bµi thuyÕt minh B­íc 1: X¸c ®Þnh ®èi t­îng thuyÕt minh §Ò v¨n thuyÕt minh rÊt ®a d¹ng víi nhiÒu kiÓu cÊu tróc diÔn ®¹t kh¸c nhau: cã khi lµ mét c©u v¨n, nhiÒu khi lµ mét c©u ®Æc biÖt, chØ dÒ cËp tíi ®èi t­îng. Nh÷ng ®Ò mµ s¸ch gi¸o khoa Ng÷ v¨n 8 giíi thiÖu ®Òu thuéc d¹ng nµy.Muèn lµm bµi, häc sinh ph¶i x¸c ®Þnh ®èi t­îng thuyÕt minh. Do ®Æc ®iÓm cña häc sinh líp 8 cßn nhá, l­îng kiÕn thøc cßn h¹n chÕ, nªn s¸ch gi¸o khoa chØ yªu cÇu thuyÕt minh vÒ nh÷ng ®èi t­îng rÊt gÇn gòi, chØ cÇn c¸c em cã ý thøc quan s¸t, t×m hiÓu th× sÏ lµm ®­îc. VÝ dô: - §Ò : “ ChiÕc nãn l¸ ViÖt Nam” yªu cÇu thuyÕt minh vÒ nãn l¸ ViÖt Nam. - §Ò : Giíi thiÖu mét g­¬ng mÆt trÎ cña thÓ thao ViÖt Nam yªu cÇu häc sinh chän ®èi t­îng thuyÕt minh lµ ng­êi cô thÓ mµ m×nh hiÓu biÕt, yªu thÝch. Nh­ng ph¶i ®¶m b¶o mÊy tiªu chuÈn: + Lµ vËn ®éng viªn næi tiÕng + Cã nhiÒu thµnh tÝch + Cßn trÎ Tõ ®ã häc sinh sÏ chän: NguyÔn Thuý HiÒn §µm Thanh Xu©n .... B­íc 2: Kh«ng cã tri thøc, hiÓu biÕt vÒ ®èi t­îng th× kh«ng thÓ lµm v¨n thuyÕt minh ®­îc. T«i h­íng dÉn vµ yÒu cÇu c¸c em tÝch luü tri thøc tõ s¸ch b¸o, tµi liÖu, häc hái ng­êi lín. §ång thêi cho c¸c em thÊy muèn cã tri thøc, b¶n th©n cÇn biÖt: - Quan s¸t ®Ó t×m hiÓu b¶n chÊt cña ®èi t­îng, ®Æc ®iÓm chÝnh- phô, ý nghÜa, t¸c dông... VÝ dô: §Çu giun ®Êt cã c¬ ph¸t triÓn vµ tr¬n ®Ó ®µo chui trong ®Êt. M×nh giun ®Êt cã chÊt nhên ®Ó da lu«n ­ít, gi¶m ma s¸t khi chui trong ®Êt. - Tra cøu tµi liÖu cã ghi chÐp. Thùc tÕ cho thÊy v¨n b¶n thuyÕt minh cã thÓ sö dông nhiÒu nguån th«ng tin, tri thøc vÒ vÊn ®Ò ®ang ®Ò cËp. - BiÕt ph©n tÝch : Chia t¸ch ®èi t­îng theo cÊu t¹o cña nã; tõ ®ã ®i vµo träng t©m vÊn ®Ò. B­íc 3: T×m ý vµ x©y dùng bè côc * Më bµi: Giíi thiÖu ®èi t­îng thuyÕt minh * Th©n bµi: Lµ träng t©m, gåm nhiÒu ý s¾p xÕp theo tr×nh tù nhÊt ®Þnh, liªn kÕt nhau ®Ó lÇn l­ît thuyÕt minh vÒ ®èi t­îng. Tuú tõng ®èi t­îng thuyÕt minh mµ lùa chän, s¾p xÕp ý cho phï hîp. Cô thÓ: 1. ThuyÕt minh vÒ ®å vËt: CÊu t¹o – c«ng dông – c¸ch sö dông... 2. ThuyÕt minh vÒ loµi vËt: §Æc ®iÓm sinh häc- lîi Ých- ch¨m sãc.... 3. ThuyÕt minh vÒ danh nh©n: Th©n thÕ – sù nghiÖp 4. ThuyÕt minh vÒ mét thÓ lo¹i v¨n häc: §Æc ®iÓm h×nh thøc... 5. ThuyÕt minh vÒ mét ph­¬ng ph¸p, c¸ch lµm: Nguyªn vËt liÖu- c¸ch lµm – yªu cÇu thµnh phÈm. 6. ThuyÕt minh vª mét danh th¾ng: vÞ trÝ ®Þa lý – lÞch sö – gi¸ trÞ v¨n ho¸, kinh tÕ... 7. ThuyÕt minh vÒ t¸c phÈm: hoµn c¶nh ra ®êi, gi¸ trÞ néi dung, nghÖ thuËt, vÞ trÝ trong dßng, nÒn v¨n häc. 8. ThuyÕt minh vÒ sù vËt – hiÖn t­îng .............. ë Th©n bµi, c¸c ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh hÇu nh­ ®Òu ®­îc sö dông * KÕt bµi: ý nghÜa, c«ng dông.... cña ®èi t­îng thuyÕt minh. B­íc 4: ViÕt ®o¹n v¨n lµ kh©u quan träng. Ngoµi ®o¹n më ®Çu vµ kÕt thóc, c¨n cø c¸c ý lín h­íng dÉn häc sinh h×nh thµnh c¸c ®o¹n v¨n t­¬ng øng. Gi÷a c¸c ®o¹n v¨n ph¶i cã sù liªn kÕt: C¸c c©u, tõ ng÷ më ®Çu hay kÕt thóc ®o¹n v¨n. XÐt vÒ cÊu t¹o, ®o¹n v¨n thuyÕt minh cã mét sè m« h×nh s¾p xÕp th­êng gÆp: - Theo thø tù cÊu t¹o cña sù vËt ( 1 ®å dïng, loµi vËt...) - Theo thø tù nhËn thøc( vÒ 1 danh th¾ng ...) - Theo thø tù diÔn biÕn cña sù viÖc ( vÒ 1 trß ch¬i, mét thÝ nghiÖm...) - Theo thø tù chÝnh - phô ( 1 danh th¾ng, mét s¶n phÈm...) §o¹n v¨n thuyÕt minh cã thÓ viÕt theo lèi quy n¹p, diÔn dÞch hoÆc song hµnh VÝ dô: Giíi thiÖu vÒ nhµ v¨n Nam Cao Më bµi: Nam Cao tªn thËt lµ TrÇn H÷u TrÞ, quª ë lµng §¹i Hoµng, tæng Cao §µ, huyÖn Nam Sang, Phñ Lý Nh©n, tØnh Hµ Nam( Nay lµ x· Hoµ HËu, huyÖn Lý Nh©n, Nam Hµ). ¤ng sinh ngµy 29 – 10 – 1915 trong mét gia ®×nh trung n«ng. Th©n bµi: - VÒ th©n thÕ, cuéc ®êi - VÒ sù nghiÖp v¨n häc, Nam Cao b¾t ®Çu cÇm bót tõ 1936. Mét sè t¸c phÈm ®Çu tay cña «ng ®­îc ®¨ng b¸o víi c¸c bót danh NguyÖt, Thuý R­, Xu©n Du... Nh­ng ph¶i ®Õn 1941, khi t¸c phÈm ChÝ PhÌo ra ®êi th× Nam Cao míi thùc sù chøng tá ®­îc tµi n¨ng nghÖ thuËt vµ t­ t­ëng ®éc ®¸o cña m×nh. Dï xuÊt hiÖn muén nh­ng «ng ®­îc ®¸nh gi¸ lµ mét trong nh÷ng c©y bót xuÊt s¾c cña trµo l­u hiÖn thùc phª ph¸n ViÖt Nam.... Tr×nh tù diÔn biÕn theo thêi gian + Phong c¸ch nghÖ thuËt cña Nam Cao võa tØnh t¸o, s¾c l¹nh, võa nÆng trÜu suy t­ vµ ®»m th¾m yªu th­¬ng. V¨n Nam Cao võa ®¶m b¶o tÝnh ch©n thùc, võa thÊm ®­îc ý vÞ triÕt lý tr÷ t×nh. Tr×nh tù nhËn thøc, ph­¬ng ph¸p liÖt kª Khèi l­îng t¸c phÈm v¨n häc cña Nam Cao ®Ó l¹i kh¸ lín. ChØ ®iÓm qua mét sè t¸c phÈm chÝnh còng ®· thÊy ®­îc ®ãng gãp v« cïng to lín cña «ng. VÒ truyÖn ng¾n cã ChÝ PhÌo, Tr¨ng S¸ng, T­ c¸ch mâ, §êi thõa, L·o H¹c, §«i m¾t... TiÓu thuyÕt th× cã Sèng mßn... ký th× cã ë rõng. §o¹n v¨n diÔn dÞch, ph­¬ng ph¸p liÖt kª KÕt bµi: Cuéc ®êi lao ®éng nghÖ thuËt vÒ lý t­ëng nh©n ®¹o, lý t­ëng c¸ch m¹ng còng nh­ sù hi sinh anh dòng cña Nam Cao ®· trë thµnh tÊm g­¬ng ®Ñp – tÊm g­¬ng cña nhµ v¨n – chiÕn sÜ. Víi häc sinh, trong giê häc, khi lµm bµi tËp ë nhµ, t«i lu«n nh¾c nhë, yªu cÇu häc sinh vËn dông viÕt ®o¹n v¨n, tù söa, gãp ý cho nhau d­íi sù h­íng dÉn cña gi¸o viªn. B­íc 5: ViÕt bµi hoµn chØnh vµ kiÓm tra l¹i bµi. Tõ 4 b­íc trªn, häc sinh dÔ dµng hoµn thµnh bµi thuyÕt minh hoµn chØnh cña m×nh. §Ó lµm tèt, nhÊt thiÕt ph¶i tiÕn hµnh lÇn l­ît c¸c b­íc trªn. Trong khi viÕt, rÌn cho häc sinh diÔn ®¹t ng¾n gän, râ rµng kÕt hîp c¸c ph­¬ng thøc tù sù, miªu t¶, biÓu c¶m. Cã nh­ vËy th× bµi thuyÕt minh míi thùc sù chÝnh x¸c, ®¸ng tin cËy, chÆt chÏ vµ hÊp dÉn. D. TÝch luü cña gi¸o viªn T¹o høng thó vµ lµm bµi thuyÕt minh ®¹t kÕt qu¶ cao ë häc sinh lµ viÖc lµm kh«ng dÔ dµng. Muèn ®¹t môc ®Ých, ng­êi gi¸o viªn ph¶i thùc sù t©m huyÕt, nhiÖt t×nh gi¶ng d¹y. Tù trau dåi, n©ng cao nghiÖp vô cña b¶n th©n. §Ó lµm ®­îc ®iÒu ®ã, t«i lu«n t×m ®äc c¸c s¸ch, tµi liÖu tham kh¶o vÒ kiÓu lo¹i thuyÕt minh. T×m hiÓu, tra cøu c¸c tõ ®iÓn. TÝch hîp víi c¸c m«n häc kh¸c ®Ó bæ sung thªm kiÕn thøc cho b¶n th©n vµ häc sinh. S­u tÇm c¸c v¨n b¶n thuyÕt minh, cÈm nang du lÞch, c¸c bµi giíi thiÖu.... ®Ó häc sinh thªm høng thó trong giê häc. RÌn cho häc sinh c¸ch tÝch luü tri thøc, tõ nhiÒu nguån vµ cã ghi chÐp. Bªn c¹nh ®ã, t«i lu«n cã ý thøc trao ®æi, häc hái tõ ®ång nghiÖp ®Ó rót ra nh÷ng néi dung, ph­¬ng ph¸p ®Ó c«ng t¸c ®¹t kÕt qu¶. IV. KÕt qu¶ thùc hiÖn cã so s¸nh ®èi chøng Sau 5 tiÕt häc vÒ v¨n b¶n thuyÕt minh, häc sinh cã bµi viÕt sè 3, kÕt qu¶ cña bµi viÕt nµy cßn h¹n chÕ: Líp Giái Kh¸ Trung b×nh YÕu 8A 8 hs = 16% 18hs = 37% 22hs = 45% 1hs = 2% 8B 6hs = 13% 12hs = 26% 25hs = 45% 2hs = 5% §a sè c¸c em ®Òu biÕt c¸ch lµm vµ ®¸p øng mét phÇn ®Æc ®iÓm yªu cÇu cña v¨n b¶n thuyÕt minh. ViÖc s¾p xÕp ý cßn lén xén vµ diÔn ®¹t kh« cøng khiÕn bµi viÕt thiÕu hÊp dÉn khã hiÓu. N¾m b¾t ®­îc kÕt qu¶ vµ nguyªn nh©n ®ã, t«i kÞp thêi kh¾c phôc, uèn n¾n häc sinh. §Õn bµi viÕt sè 4, sè 5 kÕt qu¶ thùc sù cã sù ®æi thay tÝch cùc: Líp Giái Kh¸ Trung b×nh YÕu 8A 13 hs = 26% 16hs = 34% 20hs = 40% 0 8B 9hs = 20% 16hs = 35% 20hs = 45% 0 V. Nh÷ng kiÕn nghÞ vµ ®Ò nghÞ sau qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi RÊt mong c¸c cÊp l·nh ®¹o ngµnh gi¸o dôc phæ biÕn c¸c ®Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm ®Ó gi¸o viªn chóng t«i ®­îc häc hái vµ ¸p dông, n©ng cao chÊt l­îng vµ hiÖu qu¶ gi¸o dôc. Do n¨ng lùc cßn h¹n chÕ, kinh nghiÖm chuyªn m«n ch­a cao nªn ®Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm nµy cßn nhiÒu khiÕm khuyÕt, rÊt mong Héi ®ång khoa häc c¸c cÊp xem xÐt, ®¸nh gi¸ vµ gãp ý. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Cao Viªn, ngµy 11 th¸ng 5 n¨m 2006 Ký tªn NguyÔn ThÞ Ph­¬ng ý kiÕn nhËn xÐt vµ ®¸nh gi¸ cña Héi ®ång khoa häc c¬ së Chñ tÞch héi ®ång (Ký tªn, ®ãng dÊu)

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docĐể dạy – học tốt văn thuyết minh.doc
Luận văn liên quan