Đề tài Bàn về một số phương pháp tính giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay

Bàn về một số phương pháp tính giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay(33 trang) Mục lục Lời nói đầu 1 Phần thứ nhất: Những lý luận chung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 2 I. Khái niệm, yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm hiện nay. 2 1. Khái niệm chung về giá thành sản phẩm 2 2. Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại các doanh nghiệp hiện nay. 4 II. Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 5 1. Chi phí sản xuất 5 2. Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thanh sản phẩm 6 Phần thứ hai: Các phương pháp tính giá thành sản phẩm sản xuất 7 I. Các quy định về tính giá thành sản phẩm sản xuất 7 1. Đối tượng tính giá thành sản phẩm 7 2. Kỳ tính giá thành sản phẩm 7 II. Các phương pháp tính giá thành sản phẩm 8 1. Phương pháp trực tiếp (giản đơn) 8 2. Phương pháp hệ số 8 3. Phương pháp tỷ lệ 9 4. Phương pháp tổng cộng chi phí 9 5. Phương pháp loại trừ sản phẩm phụ 10 6. Phương pháp sản xuất liên hiệp Phần thứ ba: Thực trạng áp dụng các phương pháp tính giá thành trong một số loại hình doanh nghiệp sản xuất hiện nay ở Việt Nam 11 I. Doanh nghiệp sản xuất giản đơn 11 II. Doanh nghiệp sản xuất theo đơn đặt hàng 11 III. Doanh nghiệp áp dụng hệ thống hạch toán định mức. 12 IV. Doanh nghiệp có sản xuất phức tạp theo kiểu chế biến liên tục 14 1. Tính giá thành phân bước theo phương án có bán thành phẩm 14 2. Tính giá thành phân bước theo phương án không có bán thành phẩm 15 V. Doanh nghiệp có tổ chức bộ phận sản xuất kinh doanh phụ 16 1. Trường hợp có sự phục vụ lẫn nhau giữa các bộ phận sản xuất, kinh doanh phụ hoặc giá trị và khối lượng phục vụ không đáng kể 17 2. Trường hợp có sự phục vụ đáng kể giữa các bộ phận sản xuất kinh doanh phụ 17 Phần thứ tư: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các phương pháp tính giá thành sản phẩm 19 Kết luận 21 Tài liệu tham khảo 22 Lời nói đầu Trong nền kinh tế thị trường mục tiêu của các doanh nghiệp là đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường và đạt được lợi nhuận tối đa. Khi quyết định bất kỳ một phương án một loại sản phẩm nào trước tiên doanh nghiệp phải tính đến lượng chi phí sẽ bỏ ra để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm đó. ở các doanh nghiệp sản xuất, khi nói đến chi phí, không thể không nói đến giá thành sản phẩm vì giá thành sản phẩm là các chi phí sản xuất tính cho một khối lượng hoặc đơn vị sản xuất do doanh nghiệp hoàn thành. Nó còn là một chỉ tiêu chất lượng tổng hợp, phản ánh trình độ sản xuất tốt hay chưa, sử dụng cho phí tiết kiệm hay kinh phí. Do đó các doanh nghiệp hết sức quan tâm đến việc giảm chi phí, hạ gia thành một cách hợp lý vì điều đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm giá bán, thực hiện tốt việc tiêu thụ sản phẩm và tăng lợi nhuận . Xuất phát từ vấn đề đó bằng những kiến thức đã được học và tích luỹ kết hợp với các tài liệu đọc thêm em xin được trình bày đề tài "Bàn về một số phương pháp tính giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay" Đề án của em gồm các nội dung sau: Ngoài phần mở đầu và kết luận chuyên đề được chia làm 4 phần Phần thứ nhât: Những lý luận chung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất. Phần thứ hai: Các phương pháp tính giá thành sản phẩm Phần thứ ba: Thực trạng áp dụng các phương pháp tính giá thành sản phẩm trong một số loại hình doanh nghiệp chủ yếu ở Việt Nam hiện nay Phần thứ tư: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các phương pháp tính giá thành sản phẩm.

doc33 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 16/04/2013 | Lượt xem: 2213 | Lượt tải: 9download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Bàn về một số phương pháp tính giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng môc tiªu cña c¸c doanh nghiÖp lµ ®¸p øng tèt nhu cÇu cña thÞ tr­êng vµ ®¹t ®­îc lîi nhuËn tèi ®a. Khi quyÕt ®Þnh bÊt kú mét ph­¬ng ¸n mét lo¹i s¶n phÈm nµo tr­íc tiªn doanh nghiÖp ph¶i tÝnh ®Õn l­îng chi phÝ sÏ bá ra ®Ó s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm ®ã. ë c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt, khi nãi ®Õn chi phÝ, kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn gÝa thµnh s¶n phÈm v× gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ c¸c chi phÝ s¶n xuÊt tÝnh cho mét khèi l­îng hoÆc ®¬n vÞ s¶n xuÊt do doanh nghiÖp hoµn thµnh. Nã cßn lµ mét chØ tiªu chÊt l­îng tæng hîp, ph¶n ¸nh tr×nh ®é s¶n xuÊt tèt hay ch­a, sö dông cho phÝ tiÕt kiÖm hay kinh phÝ. Do ®ã c¸c doanh nghiÖp hÕt søc quan t©m ®Õn viÖc gi¶m chi phÝ, h¹ gia thµnh mét c¸ch hîp lý v× ®iÒu ®ã t¹o ®iÒu kiÖn cho doanh nghiÖp gi¶m gi¸ b¸n, thùc hiÖn tèt viÖc tiªu thô s¶n phÈm vµ t¨ng lîi nhuËn . XuÊt ph¸t tõ vÊn ®Ò ®ã b»ng nh÷ng kiÕn thøc ®· ®­îc häc vµ tÝch luü kÕt hîp víi c¸c tµi liÖu ®äc thªm em xin ®­îc tr×nh bµy ®Ò tµi "Bµn vÒ mét sè ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh trong c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt hiÖn nay" §Ò ¸n cña em gåm c¸c néi dung sau: Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn chuyªn ®Ò ®­îc chia lµm 4 phÇn PhÇn thø nh©t: Nh÷ng lý luËn chung vÒ chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt. PhÇn thø hai: C¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm PhÇn thø ba: Thùc tr¹ng ¸p dông c¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm trong mét sè lo¹i h×nh doanh nghiÖp chñ yÕu ë ViÖt Nam hiÖn nay PhÇn thø t­: Mét sè kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn c¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. PhÇn thø nhÊt Nh÷ng lý luËn chung vÒ chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt I. Kh¸i niÖm, yªu cÇu qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm hiÖn nay: 1. Kh¸i niÖm chung vÒ gi¸ thµnh s¶n phÈm . 1.1. Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i gi¸ thµnh. 1.1.1. Kh¸i niÖm gi¸ thµnh. Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ mét ph¹m trï cña s¶n xuÊt hµng ho¸, ph¶n ¸nh l­îng gi¸ trÞ cña nh÷ng hao phÝ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ ®· thùc sù chi ra cho s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm. Trong gi¸ thµnh s¶n phÈm chØ bao gåm nh÷ng chi phÝ trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, tiªu thô ph¶i ®­îc båi hoµn ®Ó t¸i s¶n xuÊt ë doanh nghiÖp mµ kh«ng bao gåm nh÷ng chi phÝ ph¸t sinh trong kú kinh doanh cña doanh nghiÖp. Nh÷ng chi phÝ ®­a vµo thµnh s¶n phÈm ph¶i ph¶n ¸nh ®­îc gi¸ trÞ cña c¸c t­ liÖu s¶n xuÊt tiªu dïng cho s¶n xuÊt, tiªu thô vµ c¸c kho¶n chi tiªu kh¸c liªn quan tíi viÖc bï ®¾p gi¶n ®¬n hao phÝ lao ®éng sèng. Mäi c¸ch tÝnh to¸n chñ quan, kh«ng ph¶n ¸nh ®óng c¸c yÕu tè gi¸ trÞ trong gi¸ thµnh ®Òu cã thÓ dÉn ®Õn viÖc ph¸ vì c¸c quan hÖ hµng ho¸ - tiÒn tÖ, kh«ng x¸c ®Þnh ®­îc hiÖu qu¶ kinh doanh vµ kh«ng thùc hiÖn ®­îc t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n vµ tai s¶n xuÊt më réng. Nh­ vËy gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé c¸c kho¶n hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ cã liªn quan ®Õn khèi l­îng c«ng t¸c, s¶n phÈm, lao vô ®· hoµn thµnh. 1.1.2. Ph©n lo¹i gi¸ thµnh s¶n phÈm §Ó ®¸p øng c¸c yªu cÇu cña qu¶n lý, h¹ch to¸n vµ kÕ ho¹ch ho¸ gi¸ thµnh còng nh­ yªu cÇu x©y dùng gi¸ c¶ hµng ho¸, gi¸ thµnh ®­îc xem xÐt d­íi nhiÒu gãc ®é, nhiÒu ph¹m vi tÝnh to¸n kh¸c nhau. VÒ lý luËn còng nh­ trªn thùc tÕ, ngoµi c¸c kh¸i niÖm gi¸ thµnh x· héi vµ gi¸ thµnh c¸ biÖt, cßn cã kh¸i niÖm gi¸ thµnh c«ng x­ëng, gi¸ thµnh toµn bé... * Ph©n theo thêi ®iÓm tÝnh vµ nguån sè liÖu tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm - Gi¸ thµnh kÕ ho¹ch: ®­îc x¸c ®Þnh tr­íc khi b­íc vµo kinh doanh trªn c¬ së gi¸ thµnh thùc tÕ kú tr­íc vµ c¸c ®Þnh møc, c¸c dù to¸n chi phÝ cña kú kinh doanh. - Gi¸ thµnh ®Þnh møc: lµ chØ tiªu ®­îc x¸c ®Þnh tr­íc khi b¾t ®Çu s¶n xuÊt s¶n phÈm. Gi¸ thµnh s¶n xuÊt ®­îc x¸c ®Þnh trªn c¬ së c¸c ®Þnh møc vÒ chi phÝ hiÖn hµnh t¹i tõng thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh trong kú kÕ ho¹ch (th­êng lµ ngµy ®Çu th¸ng) nªn gi¸ thµnh ®Þnh møc lu«n thay ®æi phï hîp víi sù thay ®æi cña c¸c ®Þnh møc chi phÝ ®¹t ®­îc trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch gi¸ thµnh. - Gi¸ thµnh thùc tÕ: lµ chØ tiªu ®­îc x¸c ®Þnh sau khi kÕt thóc qu¸ tr×nh s¶n xuÊt s¶n phÈm dùa trªn c¬ së c¸c chi phÝ thùc tÕ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt s¶n phÈm. * Ph©n theo ph¹m vi ph¸t sinh chi phÝ. - Gi¸ thµnh s¶n xuÊt (cßn gäi lµ gi¸ thµnh c«ng x­ëng) lµ chØ tiªu ph¶n ¸nh tÊt c¶ c¸c chi phÝ ph¸t sinh liªn quan ®Õn viÖc s¶n xuÊt, chÕ t¹o s¶n phÈm trong ph¹m vi ph©n x­ëng s¶n xuÊt. Gi¸ thµnh s¶n xuÊt cßn lµ c¨n cø ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ vèn hµng b¸n vµ l·i gép ë c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt. - Gi¸ thµnh tiªu thô (cßn gäi lµ gi¸ thµnh toµn bé hay gi¸ thµnh ®Çy ®ñ) lµ chØ tiªu ph¶n ¸nh toµn bé c¸c kho¶n chi phÝ ph¸t sinh liªn quan ®Õn viÖc s¶n xuÊt, tiªu thô s¶n phÈm. Gi¸ thµnh tiªu thô lµ c¬ së tÝnh to¸n l·i tr­íc thuÕ cña doanh nghiÖp. 1.2. Sù cÇn thiÕt cña kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt hiÖn nay. B¶n chÊt cña gi¸ thµnh s¶n phÈm chÝnh lµ sù chuyÓn dÞch gi¸ trÞ cña c¸c yÕu tè chi phÝ vµo nh÷ng s¶n phÈm c«ng viÖc, lao vô nhÊt ®Þnh ®· hoµn thµnh. Môc ®Ých s¶n xuÊt vµ nguyªn t¾c kinh doanh trong c¬ chÕ thÞ tr­êng ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp ph¶i ®¶m b¶o trang tr¶i mäi chi phÝ ®aµu vµo cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ nhÊt thiÕt ph¶i cã l·i. Gi¸ b¸n s¶n phÈm phô thuéc rÊt nhiÒu vµo quy luËt cung - cÇu, vµo sù tho¶ thuËn gi÷a doanh nghiÖp vµ kh¸ch hµng. Do ®ã ®Ó thu ®­îc lîi nhuËn cao th× doanh nghiÖp ph¶i dùa trªn c¬ së gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ b¸n, gi¸ thµnh lµ chi phÝ s¶n xuÊt tÝnh cho mét khèi l­îng hoÆc mét ®¬n vÞ s¶n phÈm do doanh nghiÖp ®· hoµn thµnh vµ nã ®­îc biÓu hiÖn b»ng tiÒn. Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ mét chØ tiªu tæng hîp ph¶n ¸nh chÊt l­îng cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. Th«ng qua nh÷ng th«ng tin vÒ gi¸ thµnh thùc tÕ cña tõng lo¹i s¶n phÈm mµ doanh nghiÖp cã thÓ ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c ®Þnh møc, c¸c dù to¸n chi phÝ còng nh­ t×nh h×nh sö dông tµi s¶n, vËt t­, lao ®éng, tiÒn vèn cña doanh nghiÖp vµ hiÖu qu¶ cña c¸c dù ¸n, c¸c gi¶i ph¸p kinh tÕ - x· héi - kü thuËt. H¬n n÷a doanh nghiÖp cßn dùa vµo chØ tiªu nµy ®Ó x¸c ®Þnh kÕt qu¶ kinh doanh. Cã nh÷ng th«ng tin vÒ gi¸ thµnh s¶n xuÊt vµ gi¸ b¸n, doanh nghiÖp sÏ ®¸nh gi¸ møc ®é bï ®¾p chi phÝ vµ hiÖu qu¶ sö dông chi phÝ s¶n xuÊt. Gi¸ thµnh s¶n phÈm còng lµ c¨n cø gióp doanh nghiÖp tÝnh to¸n gi¸ vèn hµng b¸n, l·i gép, tõ ®ã x¸c ®Þnh l·i tr­íc thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp. Ngoµi ra, gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang vµ thµnh phÈm cßn lµ nh÷ng chØ tiªu quan träng cña b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n, ph¶n ¸nh t×nh h×nh tµi s¶n cña doanh nghiÖp. TÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm mét c¸ch ®óng ®¾n vµ trung thùc sÏ t¹o niÒm tin cho ng­êi quan t©m vµ ®¶m b¶o cho doanh nghiÖp thùc hiÖn ®Çy ®ñ tr¸ch nhiÖm víi nhµ n­íc. §Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn trong c¬ chÕ thÞ tr­êng, doanh nghiÖp ph¶i lu«n t×m mäi c¸ch n©ng cao chÊt l­îng s¶n phÈm, c¶i tiÕn mÉu m· phï hîp víi thÞ hiÕu ng­êi tiªu dïng, ®ång thêi víi viÖc h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm. §©y còng lµ tr¸ch nhiÖm chÝnh cña kÕ to¸n gi¸ thµnh. B»ng viÖc cung cÊp c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn gi¸ thµnh ®Þnh møc, gi¸ thµnh s¶n phÈm thùc tÕ, kÕ to¸n gi¸ thµnh cã thÓ hç trî c«ng t¸c h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm. §¬n gi¸ tiªu chuÈn, ng©n s¸ch linh ho¹t vµ kÕt hîp kÕ to¸n phÇn hµnh kh¸ch chÝnh lµ c«ng cô cña kÕ to¸n gi¸ thµnh. Bªn c¹nh chøc n¨ng hç trî h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, kÕ to¸n gi¸ thµnh cßn cã chøc n¨ng lËp gi¸, cã nghÜa lµ c¨n cø vµo gi¸ thµnh ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ b¸n, tØ lÖ chiÕt khÊu b¸n hµng ... Mét trong nh÷ng c¨n cø ®Ó doanh nghiÖp tÝnh to¸n tû lÖ chiÕt khÊu phï hîp víi kh¸ch hµng lµ gi¸ thµnh s¶n phÈm trong mèi quan hÖ víi gi¸ b¸n. Nh­ vËy, kÕ to¸n gi¸ thµnh còng gãp mét phÇn quan träng trong viÖc ra quyÕt ®Þnh cña nhµ qu¶n trÞ. Qua viÖc t×m hiÓu nh÷ng vai trß cña kÕ to¸n gi¸ thµnh ®èi víi mçi doanh nghiÖp s¶n xuÊt, ta kh¼ng ®Þnh kÕ to¸n gi¸ thµnh lµ mét kh©u träng t©m cña kÕ to¸n. §©y lµ c¬ së ®Ó doanh nghiÖp lËp mét b¸o c¸o trung thùc, hîp lý còng nh­ cung cÊp th«ng tin kÞp thêi chÝnh x¸c cho nhµ qu¶n trÞ. Nh­ng mét hÖ thèng kÕ to¸n kh«ng b¶n th©n nã mang l¹i kÕt qu¶ ®ã mµ lu«n cÇn cã sù vËn dông hîp lý tõ phÝa doanh nghiÖp. 2. Yªu cÇu qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm t¹i c¸c doanh nghiÖp hiÖn nay. 2.1. Yªu cÇu vµ nguyªn t¾c qu¶n lý. §Ó thùc hiÖn tèt chøc n¨ng kiÓm tra vµ cung cÊp th«ng tin, tÝnh gi¸ trong doanh nghiÖp nãi chung còng nh­ kÕ to¸n gi¸ thµnh nãi riªng ph¶i tu©n thñ yªu cÇu chÝnh x¸c vµ yªu cÇu nhÊt qu¸n. Yªu cÇu chÝnh x¸c ®ßi hái viÖc tÝnh gi¸ ph¶i b¶o ®¶m tÝnh trung thùc, phï hîp víi gi¸ c¶ ®­¬ng thêi vµ phï hîp víi sè l­îng, chÊt l­îng s¶n phÈm. NÕu viÖc tÝnh gi¸ kh«ng chÝnh x¸c, th«ng tin do tÝnh gi¸ cung cÊp sÏ mÊt tÝnh x¸c thùc, kh«ng ®¸ng tin cËy, ¶nh h­ëng ®Õn viÖc ®Ò ra quyÕt ®Þnh kinh doanh. Còng ®Ó thùc hiÖn tèt chøc n¨ng cña m×nh, kÕ to¸n gi¸ thµnh ph¶i ®¶m b¶o yªu cÇu thèng nhÊt. Yªu cÇu nµy cã nghÜa lµ viÖc tÝnh gi¸ ph¶i thèng nhÊt vÒ ph­¬ng ph¸p tÝnh to¸n gi÷a c¸c kú kh¸c nhau. Cã nh­ vËy, sè liÖu tÝnh to¸n ra míi cã thÓ so s¸nh gi÷a c¸c thêi kúvµ so s¸nh víi doanh nghiÖp kh¸c ®­îc. Ngoµi viÖc tu©n thñ c¸c yªu cÇu trªn kÕ to¸n cßn ph¶i qu¸n triÖt c¸c nguyªn t¾c nh­: * Nguyªn t¾c x¸c ®Þnh ®èi t­îng vµ ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ phï hîp. §ßi hái ®Çu tiªn cña c«ng viÖc qu¶n lý lµ ph¶i x¸c ®Þnh ®óng ®èi t­îng tÝnh gi¸, phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña c«ng nghÖ s¶n xuÊt vµ qu¸ tr×nh kinh doanh cña doanh nghiÖp. Bªn c¹nh ®ã th× doanh nghiÖp ph¶i lùa chän ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm phï hîp ®Æc ®iÓm cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. ®Æc ®iÓm nguyªn vËt liÖu, ®Æc ®iÓm cña s¶n phÈm mµ doanh nghiÖp s¶n xuÊt. * Nguyªn t¾c x¸c ®Þnh, ph©n lo¹i chi phÝ mét c¸ch hîp lý: Tõ néi dung gi¸ thµnh cã thÓ thÊy chi phÝ lµ mét bé phËn quan träng cÊu thµnh nªn gi¸ thµnh s¶n phÈm. Ph©n lo¹i, ph©n bæ chi phÝ mét c¸ch khoa häc nh»m ®¶m b¶o c¸c chØ tiªu tÝnh gi¸ ph¶n ¸nh ®­îc c¬ cÊu, ph¸t sinh thùc cña chi phÝ còng nh­ kiÓm so¸t t×m ra nguyªn nh©n vµ ph©n tÝch sù biÕn ®éng cña gÝa thµnh s¶n phÈm. * Nguyªn t¾c ph¶i n¾m ®­îc c¸c c¸ch ph©n lo¹i gi¸ thµnh kh¸c nhau ®¸p øng c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n: §Ó ®¸p øng c¸c yªu cÇu cña qu¶n lý, h¹ch to¸n, kÕ ho¹ch ho¸ gi¸ thµnh vµ x©y dùng gi¸ c¶ hµng ho¸, gi¸ thµnh ®­îc xem xÐt nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau, ph¹m vi tÝnh to¸n kh¸c nhau. Mçi c¸ch ph©n lo¹i ®Òu cã t¸c dông kh¸c nhau ®èi víi c«ng t¸c qu¶n lý, h¹ch to¸n kÕ ho¹ch. Gi¸ thµnh s¶n phÈm cã thÓ ph©n lo¹i theo ph¹m vi ph¸t sinh chi phÝ hoÆc thêi ®iÓm vµ nguån sè liÖu tÝnh gi¸. 2.2. NhiÖm vô kÕ to¸n gi¸ thµnh: Víi nh÷ng yªu cÇu vµ nguyªn t¾c trªn, kÕ to¸n gi¸ thµnh cÇn thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô chñ yÕu sau: * C¨n cø vµo ®Æc ®iÓm quy tr×nh c«ng nghÖ, ®Æc ®iÓm tæ chøc s¶n xuÊt s¶n phÈm cña doanh nghiÖp ®Ó x¸c ®Þnh ®èi t­îng vµ ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh thÝch hîp. * VËn dông ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh hîp lý ®Ó tÝnh tæng gi¸ thµnh vµ gi¸ thµnh ®¬n vÞ cña c¸c ®oãi t­îng tÝnh gi¸ thµnh theo ®óng c¸c kho¶n môc quy ®Þnh vµ ®óng kú tÝnh gi¸ thµnh x¸c ®Þnh. * Cung cÊp kÞp thêi nh÷ng sè liÖu, th«ng tin tæng hîp vÒ c¸c kho¶n môc chi phÝ vµ gi¸ thµnh thùc tÕ cho nhµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp. * §Þnh kú lËp b¸o c¸o vÒ gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ tham gia ph©n tÝch t×nh h×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch, ®Ò xuÊt biÖn ph¸p ®Ó tiÕt kiÖm chi phÝ vµ h¹ thÊp gi¸ thµnh s¶n phÈm. II/ Mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm. 1. Chi phÝ s¶n xuÊt. Sù ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng­êi g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. NÒn s¶n xuÊt x· héi cña bÊt kú mét ph­¬ng thøc s¶n xuÊt nµo còng g¾n liÒn víi sù vËn ®éng vµ tiªuhao c¸c yÕu tè c¬ b¶n t¹o nªn qu¸ trÜnh. Nãi c¸ch kh¸c qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸ lµ qu¸ tr×nh kÕt hîp cña ba yÕu tè: t­ liÖu lao ®éng, ®èi t­îng lao ®éng vµ søc lao ®éng. §ång thêi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸ còng chÝnh lµ qu¸ tr×nh tiªu hao cña chÝnh b¶n th©n c¸c yÕu tè trªn. Nh­ vËy, ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt hµng ho¸, ng­êi s¶n xuÊt ph¶i bá chi phÝ vÒ thï lao lao ®éng, vÒ t­ liÖu lao ®éng, ®èi t­îng lao ®éng. Ba yÕu tè nµy cÊu thµnh nªn gi¸ thµnh s¶n phÈm míi s¸ng t¹o ra. V× thÕ sù h×nh thµnh nªn c¸c chi phÝ s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ s¶n phÈm s¶n xuÊt lµ yÕu tè kh¸ch quan, kh«ng phô thuéc vµo yÕu tè chñ quan cña ng­êi s¶n xuÊt. Nh­ vËy, chi phÝ s¶n xuÊt trong doanh nghiÖp lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ, cña lao ®éng vËt ho¸ vµ hao phÝ lao ®éng sèng cÇn thiÕt mµ doanh nghiÖp bá ra ®Ó tiÕn hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh. ë doanh nghiÖp s¶n xuÊt, gi÷a chi phÝ vµ chi tiªu lµ hai ph¹m vi kh¸c nhau. Chi tiªu trong kú cña doanh nghiÖp bao gåm chi tiªucho qu¸ tr×nhma hµng, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, ho¹t ®éng v¨n ho¸ x· héi cña doanh nghiÖp. Thùc chÊt chi phÝ s¶n xuÊt ë c¸c doanh nghiÖp lµ sù chuyÓn dÞch vèn cña doanh nghiÖp vµo ®èi t­îng tÝnh gi¸ nhÊt ®Þnh, nã lµ vèn mµ doanh nghiÖp bá ra vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. ViÖc hiÓu râ chi phÝ s¶n xuÊt cã ý nghÜa quan träng vµ cÇn thiÕt gióp cho doanh nghiÖp tÝnh ®óng, tÝnh ®ñ chi phÝ s¶n xuÊt vµo gi¸ thµnh, tõ ®ã t×m ®­îc biÖn ph¸p h¹ thÊp chi phÝ vµ ph¸t huy t¸c dông chi tiªu gi¸ thµnh trong c«ng t¸c qu¶n lý, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. 2. Mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm. Gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi nhau trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t¹o ra s¶n phÈm. Chi phÝ s¶n xuÊt lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé c¸c hao phÝ vÒ lao ®éng sèng, lao ®éng vËt ho¸ mµ doanh nghiÖp ®· bá ra cã liªn quan ®Õ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh. Cßn gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé lao ®éng sèng, lao ®éng vËt ho¸ cã liªn quan ®Õn khèi l­îng s¶n phÈm hoµn thµnh. Chóng gièng nhau vÒ chÊt. Chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Òu bao gåm nh÷ng hao phÝ vÒ lao ®éng sèng, hao phÝ vËt ho¸ mµ doanh nghiÖp ®· bá ra trong qu¸ tr×nh chÕ biÕn. Chi phÝ s¶n xuÊt biÓu hiÖn vÒ mÆt hao phÝ s¶n xuÊt, gi¸ thµnh s¶n phÈm biÓu hiÖn mÆt kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Chóng lµ hai mÆt thèng nhÊt cña mét qu¸ tr×nh. Tuy nhiªn, gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ chi phÝ s¶n xuÊt th­êng kh¸c nhau vÒ l­îng. TÝnh vµo gi¸ thµnh s¶n phÈm chØ cã nh÷ng chi phÝ g¾n liÒn víi s¶n phÈm hay khèi l­îng c«ng viÖc ®· hoµn thµnh kh«ng kÓ chi phÝ ®· chi ë kú nµo. Do l­îng chi phÝ s¶n xuÊt kú nµy chuyÓn sagn khú sau (chi phÝ s¶n phÈm dë dang cuèi kú) th­êng kh«ng khíp v¬Ý l­îng chi phÝ s¶n xuÊt ®· chi ra trong kú tr­íc ®ã (chi phÝ s¶n phÈm dë dang ®Çu kú), v× vËy chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh trong kú kh«ng b»ng gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt trong kú. Trªn gãc ®é biÓu hiÖn b»ng tiÒn, chi phÝ s¶n xuÊt còng kh¸c víi gi¸ thµnh s¶n phÈm. §Æc biÖt trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, gi¸ thµnh s¶n phÈm kh«ng bao gåm c¸c chi phÝ ®· chi ra trong kú mµ trõ chi phÝ ph©n bæ dÇn cho kú sau vµ céng thªm c¸c kho¶n chi phÝ thùc tÕ ch­a ph¸t sinh trong kú ®­îc tÝnh tr­íc vµo gi¸ thµnh hoÆc céng thªm chi phÝ ®· chi ra kú tr­íc ch­a ph©n bæ, kÕt chuyÓn sang. PhÇn thø hai: C¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt. I/ C¸c quy ®Þnh vÒ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt. 1. §èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. X¸c ®Þnh ®èi t­îng trong gi¸ thµnh chÝnh lµ viÖc x¸c ®Þnh s¶n phÈm, b¸n s¶n phÈm, c«ng viÖc, lao vô nhÊt ®Þnh ®ßi hái ph¶i tÝnh gi¸ thµnh mét ®¬n vÞ. §èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh cã thÓ lµ s¶n phÈm cuèi cïng cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hay ®ang trªn d©y chuyÒn s¶n xuÊt tuú theo yªu cÇu cña h¹ch to¸n kinh tÕ néi bé vµ tiªu thô s¶n phÈm. ViÖc x¸c ®Þnh ®óng ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh lµ yªu cÇu quyÕt ®Þnh trong viÖc tÝnh trung thùc vµ hîp lý cña gi¸ thµnh s¶n phÈm. §Ó tÝnh ®óng vµ ®ñ gi¸ thµnh s¶n phÈm, kÕ to¸n ph¶i dùa vµ ®Æc ®iÓm tæ chøc, ®Æc ®iÓm quy tr×nh c«ng nghÖ küthuËt s¶n xuÊt s¶n phÈm, ®Æc ®iÓm tæ chøc cña s¶n phÈm, yªu cÇu, tr×nh ®é qu¶n lý vµ h¹ch to¸n cña doanh nghiÖp ®Ó x¸c ®Þnh ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh hîp lý. Nh­ vËy x¸c ®Þnh ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ yÕu tèt quyÕt ®Þnh trong viÖc tÝnh ®óng vµ trung thùc gi¸ thµnh s¶n phÈm. §èi t­îng gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ c¨n cø ®Ó tÝnh gi¸ thµnh, c¸c thÎ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, lùa chän ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh qu¶n lý vµ kiÓm tra t×nh h×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch gi¸ thµnh vµ tÝnh to¸n hiÖu qu¶ kinh doanh cña doanh nghiÖp. 2. Kú tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. Kú tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ thêi kú mµ bé phËn kÕ to¸n gi¸ thµnh cÇn tiÕn hµnh c«ng viÖc tÝnh gi¸ thanhf cho c¸c ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh. Còng nh­ x¸c ®Þnh ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh, kú tÝnh gi¸ thanh s¶n phÈm tuú theo ®Æc ®iÓm tæ chøc s¶n xuÊt s¶n phÈm víi chu kú s¶n phÈm mµ x¸c ®Þnh. Trong tr­êng hîp m« h×nh tæ chøc s¶n xuÊt hµng lo¹t, chu kú ng¾n, liªn tôc th× kú tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm vµo thêi ®iÓm cuèi th¸ng. T¹i thêi ®iÓm nµy, kÕ to¸n tËp hîp chi pÝ vµ ¸p dông nh÷ng ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thÝch hîp ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ thµnh thùc tÕ mét ®¬n vÞ s¶n phÈm vµ tæng gi¸ thµnh thùc tÕ cho tõng ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh. Cßn trong tr­êng hîp tæ chøc s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, chu kú dµi hoÆc tæ chøc s¶n xuÊt theo ®¬n ®Æt hµng th× kú tÝnh s¶n phÈm vµo thêi ®iÓm s¶n phÈm hay ®¬n ®Æt hµng hoµn thµnh. Hµng th¸ng, kÕ to¸n vÉn tiÕn hµnh tËpuhîp chi phÝ s¶n xuÊt theo ®èi t­îng. Khi nh©n chøng tõ chøng minh s¶n phÈm, ®¬n ®Æt hµng hoµn thµnh th× kÕ to¸n tiÕn hµnh tÝnhgi¸ thµnh thùc tÕ cho ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh. X¸c ®Þnh kú tÝnh gi¸ thµnh cho tõng ®èi t­îng thÝch hîp sÏ gióp cho doanh nghiÖp tæ chøc c«ng viÖc tÝnh gi¸ thµnhmét c¸ch khoa häc, hîp lý, ®¶m b¶o cung cÊp th«ng tin chÝnh x¸c, kÞp thêi, vµ ph¸t huy vai trß kiÓm tra t×nh h×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch gi¸ thµnh s¶n phÈm cña kÕ to¸n. II/ Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. 1. Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh trùctiÕp. Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc ¸p dông ë lo¹i h×nh s¶n xuÊt gi¶n ®on­, lo¹i h×nh nµy cã ®Æc ®iÓm lµ chu kú s¶n xuÊt ng¾n khèi l­îng s¶n phÈm lín vµ mÆt hµng s¶n xuÊt Ýt. - Tr­êng hîp cuèi kú kh«ng cã s¶n phÈm dë dang hoÆc cã Ýt hoÆc æn ®Þnh th× kÕ to¸n kh«ng cÇn ®¸nh gi¸ s¶n phÈm dë dang cuèi kú, khi ®ã tæng gi¸ thµnh, gi¸ thµnh ®¬n vÞ s¶n phÈm ®­îc tÝnh theo c«ng thøc sau ®©y: Z = C z = Z / Q = C / Q Trong ®ã: Z lµ tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm hoµn thµnh trong kú. z lµ gi¸ thµnh ®¬n vÞ s¶n phÈm hoµn thµnh trong kú. Q lµ sè l­îng s¶n phÈm hoµn thµnh trong kú. C lµ tæng chi phÝ s¶n xuÊt trong kú. - Tr­êng hîp cuèi kú cã nhiÒu s¶n phÈm dë dang vµ kh«ng æn ®Þnh. KÕ to¸n ph¶i tæ chøc ®¸nh gi¸ s¶n phÈm dë dang cuèi kú, khi ®ã tæng gi¸ thµnh, gi¸ thµnh ®¬n vÞ s¶n phÈm ®­îc tÝnh theo c«ng thøc sau ®©y: Z = D®Çu kú + C - Dcuèi kú z = Z/Q Trong ®ã D®Çu kú , Dcuèi kú lµ chi phÝ s¶n xuÊt dë dang ®Çu kú vµ cuèi kú. 2. Ph­¬ng ph¸p tÝnh gia thµnh theo hÖ sè. Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc ¸p dông trong nh÷ng doanh nghiÖp mµ cïng mét quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt s¶n phÈm cïng sö dông mét lo¹i nguyªn vËt liÖu, cïng mét l­îng lao ®éng nh­ng kÕt qu¶ thu ®­îc nhiÒu lo¹i s¶n phÈm kh¸c nhau. §èi t­îng tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt lµ cho toµn bé quy tr×nh c«ng nghÖ, ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh lµ tõng s¶n phÈm trong quy tr×nh c«ng nghÖ. Theo ph­¬ng ph¸p nµy kÕ to¸n c¨n cø vµo hÖ sè tÝnh gi¸ thµnh cña tõng lo¹i s¶n phÈm t­¬ng øng ®Ó quy ®æi sè s¶n phÈm kh¸c nhau vÒ s¶n phÈm gèc (s¶n phÈm tiªu chuÈn) ®Ó tõ ®ã ta tÝnh ra ®­îc tæng gi¸ thµnh, gi¸ thµnh ®¬n vÞ thùc tÕ cña tõng lo¹i s¶n phÈm. Gäi: Qi lµ sè l­îng s¶n phÈm cña lo¹i i. Hi lµ hÖ sè tÝnh gi¸ thµnh cña lo¹i s¶n phÈm i Khi ®ã ta cã: Sè l­îng s¶n phÈm gèc (S¶n phÈm tiªu chuÈn) åQiHi Gi¸ thµnh ®¬n vÞ s¶n phÈm gèc = Dë dang ®Çu kú cña nhãm s/p = Tæng chi phÝ ph¸t sinh trong kú cña nhãm s/p = Dë dang cuèi kú cña nhãm s/p åQiHi Tæng gi¸ thùc tÕ cña tõng lo¹i s/p = Gi¸ thµnh ®¬n vÞ s¶n phÈm gèc = Sè l­îng s¶n phÈm gèc cña tõng lo¹i Gi¸ thµnh ®¬n vÞ thùc tÕ = Tæng gi¸ thµnh thùc tÕ cña tõng lo¹i s¶n phÈm cña tõng lo¹i s/p Sè l­îng s¶n phÈm thùc tÕ cña tõng lo¹i 3. Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh theo tû lÖ: Ph­¬ng ph¸p nµy ¸p dông ë lo¹i h×nh s¶n xuÊt mµ trong cïng mét quy tr×nh c«ng nghÖ kÕt qu¶ s¶n xuÊt thu ®­îc nhiÒu lo¹i s¶n phÈm cã quy c¸ch phÈm chÊt kh¸c nhau, ®Ó gi¶m bít khèi l­îng h¹ch to¸n kÕ to¸n th­êng tiÕn hµnh tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt theo nhãm s¶n phÈm cïng lo¹i. C¨n cø vµo tû lÖ chi phÝ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt thùc tÕ víi chi phÝ s¶n xuÊt kÕ ho¹ch cña ®Þnh møc, kÕ to¸n sÏ tÝnh ra tæng gi¸ thµnh ®¬n vÞ thùc tÕ cña tõng lo¹i s¶n phÈm. Tæng gi¸ thµnh ®¬n vÞ thùc tÕ cña tõng lo¹i s¶n phÈm = Tû lÖ gi¸ thµnh = Tæng gi¸ thµnh kÕ ho¹ch hoÆc tæng gi¸ thµnh ®Þnh møc cña tõng lo¹i s¶n phÈm Trong ®ã: Tû lÖ gi¸ thµnh = Dë dang ®Çukú cña nhã SP = Tæng chi phÝ ph¸t sinh trong kúcña nhãm SP - Dë dang cuèi kú cña nhãm s¶n phÈm Tæng gi¸ thµnh kÕ ho¹ch hoÆc tæng gi¸ thµnh ®Þnh møc cña nhãm s¶n phÈm Tæng gi¸ thµnh kÕ ho¹ch hoÆc tæng gi¸ thµnh ®Þnh kú = Sè l­îng s/p thùc tÕ cña tõng lo¹i s/p = Gi¸ thµnh ®¬n vÞ hoÆc ®Þnh møc cña tõng lo¹i s/p Gi¸ thµnh ®¬n vÞ thùc tÕ = Tæng gi¸ thµnh thùc tÕ cña tõng lo¹i cña tõng lo¹i s/p S¶n l­îng thùc tÕ cña tõng lo¹i 4. Ph­¬ng ph¸p tæng céng chi phÝ. ¸p dông víi c¸c doanh nghiÖp mµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt s¶n phÈm ®­îc thùc hiÖn ë nhiÒu bé phËn s¶n xuÊt, nhiÒu giai ®o¹n c«ng nghÖ, ®èi t­îng tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt lµ c¸c bé phËn chi tiÕt s¶n phÈm hoÆc giai ®o¹n c«ng nghÖ hay bé phËn s¶n xuÊt. Gi¸ thµnh s¶n phÈm ®­îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch céng chi phÝ s¶n xuÊt cña c¸c bé phËn, chi tiÕt s¶n phÈm hay tæng chi phÝ s¶n xuÊt cña c¸c giai ®o¹n, bé phËn s¶n xuÊt t¹o nªn thµnh phÈm. Gi¸ thµnh s¶n phÈm = Z1 + Z2 + Z3 + .... + Zn Gi¸ thµnh s¶n phÈm = Chi phÝ s¶n xuÊt dë dang ®Çu kú = Chi phÝ s¶n xuÊt ë bé phËn 1 = Chi phÝ SX ë bé phËn 1 = Chi phÝ SX dë dang cuèi kú 5- Ph­¬ng ph¸p lo¹i trõ s¶n phÈm phô Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc dïng trong tr­êng hîp quy tr×nh s¶n xuÊt ®ång thêi thu ®­îc s¶n phÈm chÝnh vµ s¶n phÈm phô nh­ c¸c doanh nghiÖp ngµnh s¶n xuÊt ®­êng, xay s¸t g¹o... §èi víi c¸c doanh nghiÖp nµy, ®Ó tÝnh gi¸ thµnh mét c¸ch chÝnh x¸c kÕ to¸n ph¶i lo¹i trõ gi¸ trÞ s¶n phÈm phô. Tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm chÝnh = Gi¸ trÞ s¶n phÈm chÝnh dë dang ®Çu kú + Tæng chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh trong kú + Gi¸ trÞ s¶n phÈm phô thu håi ­íc tÝnh - Gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang cuèi kú Trong ®ã gi¸ trÞ s¶n phÈm phô thu håi ­íc tÝnh ®­îc x¸c ®Þnh dùa trªn gi¸ trÞ s¶n phÈm phô cã thÓ sö dông ®­îc, gi¸ trÞ cã thÓ b¸n ®­îc vµ chi phÝ ®Þnh møc 6. Ph­¬ng ph¸p s¶n xuÊt liªn hîp. Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc ¸p dông ë doanh nghiÖp cã tÝnh chÊt s¶n xuÊt cña ®Æc ®iÓm qui tr×nh c«ng nghiÖp phøc t¹p ®ßi hái viÖc tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ph¶i cã sù kÕt hîp cña nhiÒu ph­¬ng ph¸p nh­ doanh nghiÖp ngµnh ho¸ chÊt, ®ãng giÇy ... §Ó tÝnh gi¸ thµnh ë doanh nghiÖp lo¹i nµy, kÕ to¸n ph¶i kÕt hîp nhiÒu ph­¬ng ph¸p nh­ ph­¬ng ph¸p gi¶n ®¬n, ph­¬ng ph¸p tæng céng, ph­¬ng ph¸p gi¶n ®¬n vµ ph­¬ng ph¸p hÖ sè, ph­¬ng ph¸p gi¶n ®¬n vµ ph­¬ng ph¸p tØ lÖ... PhÇn thø ba: Thùc tr¹ng ¸p dông c¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh trong mét sè lo¹i h×nh doanh nghiÖp s¶n xuÊt hiÖn nay ë ViÖt Nam I/ Doanh nghiÖp s¶n xuÊt gi¶n ®¬n. Doanh nghiÖp s¶n xuÊt gi¶n ®¬n th­êng lµ c¸c doanh nghiÖp chØ s¶n xuÊt mét hay sè Ýt mÆt hµng víi khèi l­îng lín, cã quy tr×nh s¶n xuÊt gi¶n ®¬n, khÐp kÝn, liªn tôc, chu kú s¶n xuÊt ng¾n. C¸c doanh nghiÖp nµy th­êng lµ trong ngµnh khai th¸c kh¸c hay s¶n xuÊt ®éng lùc nh­ khai th¸c than, khai th¸c quÆng, s¶n xuÊt, ®iÖn n­íc, khÝ ®èt... ë c¸c doanh nghiÖp nµy ®èi t­îng tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt th­êng trung víi ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh nªn kÕ to¸n doanh nghiÖp hay ¸p dông ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh gi¶n ®¬n, ph­¬ng ph¸p liªn hîp, vµ lËp thÎ tÝnh gi¸ thµnh. Ph­¬ng ph¸p gi¶n ®¬n tÝnh to¸n dÔ dµng vµ cho th«ng tin chÝnh x¸c. H¬n n÷a viÖc tÝnh gi¸ thµnh th­êng tiÕn hµnh vµo cuèi kú nªn kÕ to¸n gÝa thµnh cã thÓ cung cÊp th«ng tin chÝnh x¸c cho kÕ to¸n tæng hîp vÒ chØ tiªu gi¸ thµnh vµ s¶n phÈm dë dang cuèi kú trªn b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n. ViÖc chi tiÕt néi dung gi¸ thµnh trªn thÎ tÝnh gi¸ thµnh lµ mét ho¹t ®éng phôc vô cho c«ng t¸c qu¶n trÞ. Dùa vµo th«ng tin cung cÊp, nhµ qu¶n lý ®¸nh gi¸ t×nh h×nh s¶n xuÊt, lËp kÕ ho¹ch vµ ®iÒu chØnh gi¸ thµnh ®Þnh møc cho phï hîp vµ x¸c ®Þnh gi¸ vèn hµng b¸n. Tuy nhiªn, do viÖc tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt ë cuèi kúnªn viÖc cung cÊp th«ng tin gi¸ thµnhthùc tÕ kh«ng ®­îc liªn tôc. Trong khi ®ã s¶n phÈm hoµn thµnh nhËp kho liªn tôc chø kh«ng ®îi ®Õn cuèi th¸ng míi nhËp. ViÖc h¹ch to¸n ph¶i dùa vµo ­íc tÝnh hay gi¸ kú tr­íc, chØ ®Õn cuèi kúmíi ®iÒu chØnh th«ng tin vÒ gi¸ vèn. ViÖc cung cÊp th«ng tin trong kú kh«ng ®­îc chÝnh x¸c, ch­a ®¸p øng c«ng t¸c qu¶n lý. D­íi ¸p lùcc¹nh tranh, nhµ qu¶n lý ph¶i liªn tôc ®­a ra quyÕt ®Þnh nh»m n¾m b¾t thêi c¬, kh«ng thÓ ®îi ®Õn cuèi kúmíi ra quyÕt ®Þnh kinh doanh. II/ Doanh nghiÖp s¶n xuÊt theo ®¬n ®Æt hµng. §èi víi doanh nghiÖp s¶n xuÊt theo ®¬n ®Æt hµng cña kh¸ch hµng, ®èi t­îng h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt lµ tõng ®¬n ®Æt hµng cô thÓ. §èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ s¶n phÈm cña tõng ®¬n ®Æt hµng. Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh tuú theo tÝnh chÊt sè l­îng s¶n phÈm cña tõng ®¬n sÏ ¸p dông ph­¬ng ph¸p thÝch hîpnh­ ph­¬ng ph¸p trùc tiÕp, ph­¬ng ph¸p hÖ sè, ph­¬ng ph¸p tæng céng chi phÝ hay ph­¬ng ph¸p liªn hîp. .. §Æc ®iÓm cña viÖc h¹ch to¸n chi phÝ trong c¸c doanh nghiÖp nµy lµ toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh ®Òu®­îc tËp hîp theo tõng ®¬n ®Æt hµng, kh«ng kÓ sè l­îng s¶n phÈm cña ®¬n ®Æt hµng ®ãnhiÒu hay Ýt, quy tr×nh c«ng nghÖ gi¶n ®¬n hay phøc t¹p. §èi víi c¸c chi phÝ trùc tiÕp ph¸t sinhtrong kú liªn quan trùc tiÕp ®Õn ®¬n ®Æt hµng nµo th× h¹ch to¸n trùc tiÕp cho ®¬n ®Æt hµng ®ã theo c¸c chøng tõ gèc (hay b¶ng ph©n bæ chi phÝ). §èi víi chi phÝ s¶n xuÊt chung, sau khi tËp hîp xong sÏ ph©n bæ cho tõng ®¬n theo tiªu chuÈn phï hîp (giê c«ng s¶n xuÊt, nh©n c«ng trùc tiÕp...). ViÖc tÝnh gi¸ thµnh ë trong c¸c doanh nghiÖp nµy chØ tiÕn hµnh khi ®¬n ®Æt hµng hoµn thµnh nªn kú tÝnh gi¸ thµnh th­êng kh«ng nhÊt trÝ víi kú b¸o c¸o.§èi víi nh÷ng ®¬n ®Æt hµng ®Õn kú b¸o c¸o ch­a hoµn thµnh th× toµn bé chi phÝ ®· tËp hîp theo ®¬n ®Æt hµng ®Õn kú b¸o phÈm dë dang, cuèi kú chuyÓn kú sau. §èi víi nh÷ng ®¬n ®Æt hµng ®· hoµn thµnh th× tæng chi phÝ ®· tËp hîp ®­îc theo ®¬n ®ã chÝnh lµ tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm cña ®¬n vµ gi¸ thµnh ®¬n vÞ sÏ tÝnh b»ng c¸ch lÊy tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm cña ®¬n chia cho sè l­îng s¶n phÈm trong ®¬n. ThÎ tÝnh gi¸ thµnh ®¬n ®Æt hµng Ngµy .... th¸ng .... n¨m .... §¬n ®Æt hµng sè: ...... s¶n phÈm: ......... §¬n vÞ: §ång Kho¶n môc chi phÝ ChØ tiªu Chi phÝ NVL trùc tiÕp Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp Chi phÝ s¶n xuÊt chung Tæng céng Gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang ®Çu kú Chi phÝ ph¸t sinh trong kú Gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang cuèi kú tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm Gi¸ thµnh s¶n phÈm ®¬n vÞ Tuy nhiªn trong mét tr­êng hîp cÇn thiÕt, theo yªu cÇu c«ng t¸c qu¶n lý cÇn x¸c ®Þnh khèi l­îng c«ng viÖc hoµn thµnh trong kúth× ®èi víi nh÷ng ®¬n ®Æt hµng chØ míi hoµn thµnh mét phÇn, viÖc x¸c ®Þnh s¶n phÈm dë dang cña ®¬n ®ã cã thÓ dùa vµo gi¸ thµnh kÕ ho¹ch "hay ®Þnh møc" hoÆc theo møc ®é hoµn thµnh cña ®¬n. III/ Doanh nghiÖp ¸p dông hÖ thèng h¹ch to¸n ®Þnh møc. C¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt nµy th­êng cã qui tr×nhc«ng nghÖ s¶n xuÊt ®· ®Þnh h×nh vµ s¶n phÈm cña doanh nghiÖp ®· ®i vµo æn ®Þnh. Do vËy kÕ to¸n cã thÓ kÕt hîp ph­¬ng ph¸p tØ lÖ vµ ph­¬ng ph¸p hÖ sè ®Ó h×nh thµnh mét ph­¬ng ph¸p tÝnh to¸n riªng phï hîp víi ®Æc ®iÓm doanh nghiÖp. Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh theo ®Þnh møc ®ßi hái tæ chøc h¹ch to¸n ®· ®i vµo æn ®Þnh, c¸c lo¹i ®Þnh møc kinh tÕ kü thuËt ®· t­¬ng ®èi hîp lý trong mét chÕ ®é qu¶n lý ®Þnh møc cã nÒ nÕp vµ tr×nh ®é tæ chøc cao. Theo ph­¬ng ph¸p nµy, ®Çu th¸ng, kÕ to¸n ph¶i c¨n cø vµo ®Þnh møc hiÖn hµnh ®Ó tÝnh gi¸ thµnh ®Þnh møc s¶n phÈm. Gi¸ thµnh ®Þnh møc cña s¶n phÈm A = chi phÝ NVL ®Þnh møc + Chi phÝ nh©n c«ng dù to¸n + Chi phÝ s¶n xuÊt chung ®Þnh møc Sau ®ã, dùa vµo sè liÖu tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt thùc tÕ vµ sè l­îng s¶n phÈm dë dang, tÝnh sè chªnhlÖch gi¸ thµnh thùc tÕ vµ gi¸ thµnh ®Þnh møc. Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh ®Þnh møc cã thÓ theo s¶n phÈm hoµn thµnh, theo chi tiÕt, bé phËn s¶n xuÊt råi tËp hîp l¹i ... tuú theo tÝnh chÊt cña qui tr×nh c«ng nghÖ, ®Æc ®iÓm s¶n phÈm. NÕu cã sù thay ®æi ®Þnh møc, kÕ to¸n tÝnh sè chªnh lÖch do thay ®æi ®Þnh møc. Sang ®Çu th¸ng sau kÕ to¸n tÝnh l¹i gi¸ thµnh ®Þnh møc. Gi¸ thµnh thùc tÕ cña s¶n phÈm = Gi¸ thµnh ®Þnh møc cña s¶n phÈm + Chªnh lÖch do thay ®æi ®Þnh møc + Chªnh lÖch ®Þnh møc ThÎ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm S¶n phÈm: .......... Ngµy .... th¸ng .... n¨m .... §¬n vÞ : triÖu ®ång Kho¶n môc chi phÝ s¶n xuÊt Tæng gi¸ thµnh Gi¸ thµnh thùc tÕ ®¬n vÞ Theo ®Þnh møc Thay ®æi ®Þnh møc Chªnh lÖch ®Þnh møc Gi¸ thµnh thùc tÕ Chi phÝ NVL trùc tiÕp Chi phÝ NC trùc tiÕp Chi phÝ s¶n xuÊt chung Tæng céng ¦u ®iÓm næi bËt cña ph­¬ng ph¸p nµy lµ doanh nghiÖp cã thÓ thùc hiÖn sù kiÓm tra th­êng xuyªn, cung cÊp th«ng tin th­êng xuyªn cho c¸c cÊp qu¶n trÞ n¾m t×nh h×nh, kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c ®Þnh møc còng nh­ t×nh h×nh sö dông tµi s¶n trong doanh nghiÖp. ThËt vËy, viÖc thay ®æi ®Þnh møc lµ sù t¨ng gi¶m c¸c ®Þnh møc chi phÝ s¶n xuÊt ra mét ®¬n vÞ s¶n phÈm do ¸p dông c¸c ®Þnh møc míi kinh tÕ vµ tiÕt kiÖm h¬n c¸c ®Þnh møc ®· lçi thêi. ViÖc thay ®æi nµy ®­îc tiÕn hµnh vµo ®Çuth¸ng nªn tiÖn lîi cho viÖc theo dâi, chøng thùc c«ng nghÖ míi vµ cung cÊp th«ng tin ngay ng­êi qu¶n lý. Do ®ã rÊt thuËn lîi trong c«ng t¸c qu¶n lý vµ cung cÊp th«ng tin. Dùa vµo th«ng tin b¸o c¸o, ban l·nh ®¹o cã thÓ t×m ra c¸c nguyªn nh©n g©y chªnh lÖch vµ ®Ò ra biÖn ph¸p h¹ gi¸ thµnh, kÞp thêi ®éng viªn mäi tiÒm lùc hiÖn cã. §©y lµ lo¹i h×nh h¹ch to¸n chi phÝ tiªn tiÕn thÓ hiÖn qua viÖc ¸p dông c¸c ®Þnh møc chi phÝ ban ®Çu vµo lµm c¬ së tÝnh to¸n vµ kiÓm so¸t chi phÝ s¶n xuÊt. Ngoµi ra, ph­¬ng ph¸p nµy còng cã nh­îc ®iÓm. C«ng viÖc h¹ch to¸n trong ph­¬ng ph¸p nµy rÊt nhiÒu vµ ho¹t ®éng gi¸m s¸t ®ßi hái rÊt chÆt chÏ. C¸c bót to¸n h¹ch to¸n riªng c¸c thay ®æi, c¸c chªnh lÖch lµ rÊt phøc t¹p, ®ßi hái tr×nh ®é tæ chøc vµ nghiÖp vô kÕ to¸n ph¶i v÷ng vµng, ®Æc biÖt lµ c«ng t¸c h¹ch to¸n ban ®Çu ph¶i tiÕn hµnh cã nÒ nÕp, chÆt chÏ. IV/ Doanh nghiÖp cã s¶n xuÊt phøc t¹p theo kiÓu chÕ biÕn liªn tôc. Doanh nghiÖp s¶n xuÊt phøc t¹p theo kiÓu chÕ biÕn liªn tôclµ doanh nghiÖp cã quy tr×nh c«ng nghÖ chÕ t¹o s¶n phÈm gåm nhiÒu b­íc nèi tiÕp nhau theo mét tr×nh tù nhÊt ®Þnh tæ chøc s¶n xuÊt nhiÒu vµ æn ®Þnh. Mçi b­íc t¹o ra b¸n thµnh phÈm vµ b¸n thµnh phÈm cña b­íc tr­íc lµ ®èi t­îng chÕ biÕn cña b­íc sau.Tuú theo tÝnh chÊt hµng ho¸ cña b¸n thµnh phÈm vµ yªu cÇuc«ng t¸c qu¶n lý, gi¸ thµnh ®­îc tÝnh theo mét trong hai c¸ch tÝnh gi¸ thµnh ph©n b­íc cã h¹ch to¸n b¸n thµnh phÈm vµ tÝnh gi¸ thµnh ph©n b­íc kh«ng h¹ch to¸n b¸n thµnh phÈm. 1. TÝnh gi¸ thµnh ph©n b­íc theo ph­¬ng ¸n h¹ch to¸n cã b¸n thµnh phÈm. §©y lµ ph­¬ng ph¸p ®­îc ¸p dông ë doanh nghiÖp cã nhu cÇu h¹ch to¸n néi bé cao hoÆc b¸n thµnh phÈm hoµn thµnh cña tõng b­íc cã gi¸ trÞ sö dông ®éc lËp, cã thÓ nhËp kho, ®em b¸n hay tiÕp tôc s¶n xuÊt chÕ biÕn ë c¸c b­íc tiÕp theo. §Æc ®iÓm cña ph­¬ng ¸n h¹ch to¸n nµy lµ khi tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt cña c¸c giai ®o¹n c«ng nghÖ, gi¸ trÞ b¸n thµnh phÈm cña c¸c b­íc tr­íc chuyÓn sang b­íc sau ®­îc tÝnh theo gi¸ thµnh thùc tÕ vµ ®­îc ph¶n ¸nh theo tõng kho¶n môc chi phÝ. ViÖc tÝnh gi¸ thµnh ph¶i tiÕn hµnh lÇn l­ît tõ b­íc 1 sang b­íc 2 ... cho ®Õn b­íc cuèi cïng tÝnh ra gi¸ thµnh thµnh phÈm nªn cßn gäi lµ kÕt chuyÓn tuÇn tù. S¬ ®å tr×nh tù h¹ch to¸n CPSX vµ tÝnh gi¸ thµnh theo ph­¬ng ¸n ph©n b­íc cã tÝnh gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm. Chi phÝ nguyªn vËt liÖu chÝnh + Chi phÝ chÕ biÕn b­íc 1 - Gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang b­íc 1 = Gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm b­íc 1 Gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm b­íc 1 + Chi phÝ chÕ biÕn b­íc 2 - Gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang b­íc 2 = Gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm b­íc 2 Gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm B.(n-1) + Chi phÝ chÕ biÕn b­íc n - Gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang b­íc n = Tæng gi¸ thµnh thµnh phÈm ThÎ tÝnh gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm - b­íc 1 S¶n phÈm : ........... Ngµy .... th¸ng .... n¨m ..... §¬n vÞ: TriÖu ®ång Kho¶n môc Chi phÝ s¶n xuÊt b­íc 1 Gi¸ trÞ SPDD b­íc 1 Tæng gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm Gi¸ thµnh ®¬n vÞ b¸n thµnh phÈm b­íc 1 Chi phÝ NVL trùc tiÕp Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp Chi phÝ s¶n xuÊt chung Tæng céng ThÎ tÝnh gi¸ thµnh thµnh phÈm S¶n phÈm : Ngµy.... th¸ng.... n¨m..... Kho¶n môc chi phÝ b­íc (n-1) chuyÓn sang Chi phÝ ph¸t sinh ë b­íc n Gi¸ trÞ s¶n phÈm dë dang b­íc n Tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm Gi¸ thµnh ®¬n vÞ nguyªn vËt liÖu Nh©n c«ng trùc tiÕp s¶n xuÊt chung Tæng céng ViÖc tÝnh gi¸ theo ph­¬ng ph¸p nµy sÏ cung cÊp th«ng tin ®Çy ®ñ h¬ cho nhµ qu¶n lý vµ ng­êi quan t©m. Doanh nghiÖp kh«ng chØ biÕt tæng gi¸ thµnh s¶n phÈm mµ cßn biÕt gi¸ thµnh thùc tÕ c¸c bé phËn cÊu thµnh nªn s¶n phÈm. Ph­¬ng ph¸p nµy ®· ®¸p øng yªu cÇu h¹ch tãan néi bé cña doanh nghiÖp còng nh­ h¹ch to¸n gi¸ vèn cña c¸c b¸n thµnh phÈm, gãp phÇn x¸c ®Þnh kÕt qu¶ kinh doanh. C¸c néi dung cña gi¸ thµnh tõng giai ®o¹n vµ tæng gi¸ thµnh thµnh phÈm sÏ lµ nguån th«ng tin gióp doanh nghiÖp n¾m b¾t t×nh h×nh s¶n xuÊt, sö dông c¸c nguån lùc vµ huy ®éng chóng, ®­a ra c¸c gi¶i ph¸p kinh tÕ kü thuËt ®Ó ®¹t yªu cÇu qu¶n trÞ, ®­a ra th«ng tin chÝnh x¸c vÒ thùc tr¹ng s¶n xuÊt cña m×nh. 2- TÝnh gi¸ thµnh ph©n b­íc theo ph­íng ¸n kh«ng cã b¸n thµnh phÈm. Trong nh÷ng doanh nghiÖp mµ yªu cÇu h¹ch to¸n kinh tÕ né bé kh«ng cao hoÆc b¸n thµnh phÈm chÕ biÕn ë tõng b­íc kh«ng b¸n ra ngoµi th× chi phÝ chÕ biÕn ph¸t sinh trong c¸c giai ®o¹n c«ng nghÖ ®­îc tÝnh nhËp vµo gi¸ thµnh phÈm mét c¸ch ®ång thêi, song song nªn cßn gäi lµ kÕt chuyÓn song song. Theo ph­¬ng ¸n nµy, kÕ toµn kh«ng cÇn tÝnh gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm hoµn toµn trong tõng giai ®o¹n mµ chØ tÝnh gi¸ thµnh thµnh phÈm hoµn thµnh b»ng c¸c tæng hîp chi phÝ nguyªn vËt liÖu chÝnh vµ c¸c chi phÝ chÕ bÕn kh¸c trong c¸c giai ®o¹n c«ng nghÖ. S¬ ®å tr×nh tù h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh theo ph­¬n g¸n ph©n b­íc kh«ng tÝnh gi¸ thµnh b¸n thµnh phÈm. Chi phÝ ss giai ®o¹n 1 tÝnh cho thµnh phÈm Chi phÝ ss giai ®o¹n 2 tÝnh cho thµnh phÈm Chi phÝ s¶n xuÊt giai ®o¹n n tÝnh cho thµnh phÈm Tæng gi¸ thµnh thµnh phÈm ThÎ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm S¶n phÈm:... Ngµy .... th¸ng.....n¨m.... §¬n vÞ: ®ång Kho¶n môc Chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh ë tõng ph©n x­ëng Tæng gi¸ thµnh Gi¸ thµnh ®¬n vÞ s¶n phÈm Chi phÝ NVL trùc tiÕp PX1 PX2 ... Tæng Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp Chi phÝ s¶n xuÊt chung Tæng céng Kh¸c víi ph¸p trªn, c«ng t¸c h¹ch to¸n ë nh÷ng doanh nghiÖp nµy ®ì phøc t¹p hîn vµ sù th«ng tin liªn l¹c cïng nhanh h¬n vµ viÖc tÝnh gi¸ thµnh thµnh phÈm ®­îc nhanh chãng. ThËy vËy, do c¸c kh©u trung gian ®­îc gi¶m bít, c¸c ho¹t ®éng ë c¸c ph©n x­ëng lµ song song nªn viÖc cung cÊp th«ng tin còng song song vµ sai sãt Ýt cã tÝnh chÊt d©y chuyÒn nh­ trªn. C«ng t¸c h¹ch to¸n bít trïng l¾p vµ yªu cÇu kiÓm tra, kÓm so¸t còng kh«ng kh¾t khe nh­ ph­¬ng ph¸p trªn. V. Doanh nghiÖp cã tæ chøc bé phËn s¶n xuÊt kinh doanh phô. Bªn c¹nh nh÷ng c«ng viÖc s¶n xuÊt chÝnh nhiÒu doanh nghiÖp cßn tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh phô ®Ó tr­íc hÕt hç trî cho c«ng viÖc s¶n xuÊt chÝnh vµ t¹o thªm mét nguån thu nhËp nh­ ®iÖn, n­íc, bao b×... vËy s¶n xuÊt phô lµ ngµnh ®­îc tæ chøc ®Ó phôc vô cho s¶n xuÊt kinh doanh chÝnh, phÇn cßn l¹i cã thÓ cung cÊp cho bªn ngoµi. Còng nh­ tÝnh gi¸ thµnh cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh chÝnh, tuú theo ®Æc ®iÓm c«ng nghÖ vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c bé phËn s¶n xuÊt phô trong doanh nghiÖp mµ x¸c ®Þnh ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸. 1- Tr­êng hîp kh«ng cã sù phôc vô lÉn nhau gi÷a c¸c bé phËn s¶n xuÊt kinh doanh phô hoÆc gi¸ trÞ vµ khèi l­îng phôc vô kh«ng ®¸ng kÓ. Chi phÝ s¶n xuÊt sÏ ®­îc tËp riªng theo tõng bé phËn, tõng ho¹t ®éng. Gi¸ thµnh s¶n phÈm lao phô cña tõng bé phËn sÏ tÝnh theo ph­¬ng ph¸p trùc tiÕp. Gi¸ thµnh ®¬n vÞ = Tæng chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh trong kú Khèi l­îng s¶n phÈm lao vô hoµn thµnh trong kú * NÕu doanh nghiÖp kh«ng cã s¶n phÈm dë dang: Tæng gi¸ thµnh = Tæng chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh trong kú Gi¸ thµnh ®¬n vÞ s¶n phÈm lao vô s¶n xuÊt phô = Gi¸ trÞ s¶n phÈm ®Çu kú + Chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh trong kú Gi¸ trÞ s¶n phÈm cuèi kú + Khèi l­îng s¶n phÈm lao vô hoµn thµnh trong kú * NÕu doanh nghiÖp cã s¶n phÈm dë dang: 2- Tr­êng hîp cã sù phôc vô ®¸ng kÓ gi÷a c¸c bé phËn s¶n phÈm kinh doanh phô: Víi c¸c doanh nghiÖp cã tæ chøc nhiÒu bé phËn kinh doanh phô, tuú theo ®Æc ®iÓm c«ng nghÖ s¶n xuÊt vµ nhu cÇu cung cÊp th«ng tin, yªu cÇu qu¶n lý mµ doanh nghiÖp cã thÓ ¸p dông ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh theo ph­¬ng ph¸p ®¹i sè, ph­¬ng ph¸p ph©n bæ lÉn nhau theo gi¸ thµnh ban ®Çu, ph­¬ng ph¸p ph©n bæ lÉn nhau theo gi¸ thµnh kÕ ho¹ch. * Ph­¬ng ph¸p ®¹i sè: Lµ ph­¬ng ph¸p x©y dùng vµ gi¶i c¸c ph­¬ng tr×nh ®¹i sè ®Ó tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, lao vô cña s¶n xuÊt - kinh doanh phô phôc vô cho c¸c ®èi t­îng. Theo ph­¬ng ph¸p nµy, doanh nghiÖp ph¶i ®îi ®Õn cuèi kú míi tÝnh ®­îc tæng chi phÝ vµ kÕt hîp ph­¬ng tr×nh ®Ó tÝnh vµ ph©n bæ chi phÝ. Ph­¬ng ph¸p nµy sÏ kh«ng ®ßi hái ph¶i tÝnh to¸n phøc t¹p nÕu sè bé phËn kh«ng nhiÒu vµ cung cÊp th«ng tin nhanh chãng cho nhµ qu¶n trÞ. Tuy nhiªn, ph­¬ng ph¸p nµy sÏ rÊt khã thùc hiÖn nÕu sè ph©n x­ëng nhiÒu, ph­¬ng ph¸p nµy mang tÝnh chÊt kü thuËt tÝnh to¸n nhiÒu. * Ph­¬ng ph¸p ph©n bæ lÉn nhau theo gi¸ thµnh ban ®Çu: Theo ph­¬ng ph¸p nµy, tr­íc hÕt tÝnh gi¸ thµnh ®¬n vÞ ban ®Çu cña tõng bé phËn s¶n xuÊt kinh doanh phô vµ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ phôc vô lÉn nhau gi÷a chóng. TiÕp theo, x¸c ®Þnh gi¸ trÞ s¶n phÈm, lao vô cña s¶n xuÊt phô phôc vô cho c¸c bé phËn kh¸c nhau theo gi¸ thµnh ®¬n vÞ míi. = S¶n l­îng ban ®Çu Gi¸ thµnh ®¬n vÞ míi Tæng chi phÝ ban ®Çu + Gi¸ trÞ lao vô nhËn cña bé phËn s¶n xuÊt phô kh¸c Gi¸ trÞ lao vô phôc vô cho bé phËn s¶n xuÊt phô k¸c + - S¶n l­îng phôc vô bé phËn s¶n xuÊt phô kh¸c vµ s¶n l­îng tiªu dïng néi bé (nÕu cã) * Ph­¬ng ph¸p nµy ph©n bæ lÉn nhau theo gi¸ thµnh kÕ ho¹ch: Tr×nh tù tÝnh gi¸ thµnh t­¬ng tù nh­ ph­¬ng ph¸p trªn, chØ kh¸c thay gi¸ thµnh ®¬n vÞ ban ®Çu b»ng gi¸ thµnh ®¬n vÞ kÕ ho¹ch ®Ó tÝnh gi¸ trÞ phô vô lÉn nhau gi÷a c¸c ph©n x­ëng s¶n xuÊt kinh doanh phô. TiÕp theo x¸c ®Þnh gi¸ trÞ phôc vô cho c¸c ®èi t­îng kh¸c theo gi¸ thµnh ®¬n vÞ míi. PhÇn thø t­: Mét sè kiÕn nghiÖ nh»m hoµn thiÖn c¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm Trong nh÷ng n¨m võa qua, hÖ thèng chÕ ®é kÕ to¸n ViÖt Nam liªn tôc ®­îc c¶i tiÕn vµ ngµy cµng hoµn thiÖn h¬n. §iÒu ®ã gãp phÇn lµm t¨ng hiÖu qu¶ kinh tÕ vµ n¨ng xuËt lao ®éng kÕ to¸n trong toµn bé nÒn kinh tÕ nãi chung vµ cña c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt nãi riªng. Tuy vËy, thùc tÕ c«ng t¸c kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt ë ViÖt Nam ngoµi nh÷ng ­u ®iÓm næi bËt vÉn cßn tån t¹i song song mét sè vÊn ®Ò cÇn ®­îc quan t©m vµ lµm râ. 1- Ph­¬ng ph¸p tÝnh thuÕ. Chóng ta biÕt r»ng viÖc ¸p dông kh«ng ®ång bé hai ph­¬ng ph¸p tÝnh thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng (ph­¬ng thøc trùc tiÕp vµ ph­¬ng ph¸p khÊu trõ) sÏ g©y khã kh¨n cho viÖc kiÓm tra thuÕ vµ viÖc tÝnh thuÕ. V× vËy nªn ch¨ng Bé Tµi chÝnh cÇn ph¶i cã quyÕt ®Þnh thèng nhÊt trong viÖc tÝnh thuÕ. Nhê ®ã c¸c doanh nghiÖp kh«ng thÓ lîi dông c¶ hai ph­¬ng ph¸p ®Ó chuéc l¹i hay lËu thuÕ. NÕu viÖc tÝnh thuÕ ®­îc ¸p dông theo ph­¬ng ph¸p khÊu trõ sÏ gióp cho c«ng t¸c kÕ to¸n ®¬n gi¶n, do ®ã hiÖu qu¶ c«ng viÖc sÏ t¨ng lªn rÊt nhiÒu. 2- X©y dùng hÖ thèng kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt linh ho¹t. KÕt to¸n chi s¶n xuÊt cña n­íc ta hiÖn nay ¸p dông hÖ thèng kÕ to¸n chi phÝ thùc tÕ. Theo ®ã trong kú kÕ to¸n lu«n ghi nhËn c¸c chi phÝ nh­ chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp, chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp, chi phÝ s¶n xuÊt chung theo thùc tÕ ph¸t sinh ®Ó tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ thêi ®iÓm tËp hîp chi phÝ lµ cuèi kú. Nã kh«ng phï hîp víi nh÷ng doanh nghiÖp cã s¶n phÈm s¶n xuÊt lµm c¬ së ®Ó x¸c ®Þnh ®óng gi¸ b¸n. Do vËy cã ¶nh h­ëng kh«ng nhá tíi viÖc x¸c ®Þnh nhanh chi phÝ vµ gi¸ thµnh cho doanh nghiÖp. §Ó kh¾c phôc ®iÒu nµy chóng ta cã thÓ bæ xung thªm hÖ thèng kÕ to¸n chi phÝ th«ng dông vµ kÕ to¸n chi phÝ ®Þnh møc vµo hÖ thèng kÕ to¸n ViÖt Nam hiÖn hµnh. HÖ thèng kÕ to¸n chi phÝ th«ng dông phï hîp víi c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp cã quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt æn ®Þnh, cã møc ®Þnh møc kinh tÕ kü thuËt chÝnh x¸c vµ nguån cung cÊp nguyªn vËt liÖu th­êng xuyªn, Ýt biÕn ®éng. §Õn cuèi kú kÕ to¸n xö lý c¸c kho¶n biÕn ®éng chi phÝ thùc tÕ so vêi ®Þnh møc ®Ó tÝnh ®óng vµ ®ñ gi¸ thµnh s¶n phÈm. Hai hÖ thèng chi phÝ nµy ®· ®­îc mét sè c«ng ty cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi sö dông ®Ó h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh g¸i thµnh s¶n phÈm víi nh©n viªn thùc hiÖn lµ ng­êi ViÖt Nam. 3- VÒ kú h¹ch to¸n kÕ to¸n. NÒn kinh tÕ hiÖn nay ®ang cã sù c¹nh tranh quyÕt liÖu cña c¸c thµnh phÇn tham gia kinh doanh vµ th«ng tin ®· trë thµnh mét c«ng cô ®¾c lùc cho ng­êi qu¶n lý doanh nghiÖp. C¹nh tranh ®ßi hái ph¶i cã sù nh¹y bÐn vµ kÞp thêi trong c¸c quyÕt ®Þnh mµ trong ®ã th«ng tin kÕ to¸n ngµy cµng trë nªn hÕt søc quan träng ®èi víi tÊt c¶ c¸c nh©n d©n, ®iÒu nµy ®ßi hái c¸c th«ng tin kÕ to¸n ph¶i ®­îc cung cÊp kÞp thêi, ®Çy ®ñ c¶ vª sè l­îng vµ chÊt l­îng. V× lý do trªn theo em c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt nªn h¹ch to¸n theo tõng th¸ng ®Ó nh÷ng th«ng tin vÒ chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm ®­îc cung cÊp nhanh h¬n, gióp cho viÖc n¾m b¾t vµ theo dâi kÞp thêi kÕt qu¶ cña doanh nghiÖp trªn thÞ tr­êng. 4- Ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm . §èi víi doanh nghiÖp s¶n xuÊt theo ®¬n ®Æt hµng, ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh cÇn ®­îc x¸c ®Þnh tõng ®¬n ®Æt hµng. Sau ®ã trong mçi ®¬n ®Æt hµng sÏ tÝnh gi¸ thµnh tõng mÆt hµng thuéc ®¬n ®Æt hµng ®ã theo ph­¬ng ph¸p hÖ sè. Khi nµo ®¬n ®Æt hµng s¶n xuÊt kÕt thóc míi tÝnh gi¸ thµnh .Víi nh÷ng ®¬n ®Æt hµng ch­a hoµn thµnh th× toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt ®· tËp hîp ®­îc theo ®¬n ®Æt hµng ®ã ®Òu lµ chi phÝ s¶n xuÊt dë dang cña s¶n phÈm. ViÖc x¸c ®Þnh l¹i ®èi t­îng tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ ®èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh nh­ vËy rÊt tiÖn cho doanh nghiÖp trong viÖc thanh to¸n tõng hîp ®ång. Ngoµi ra doanh nghiÖp còng nªn sö dông hÖ thèng ®Þnh møc ®Ó ph©n bæ tæng gi¸ thµnh cho c¶ ®¬n ®Æt hµng. HÖ thèng ®Þnh møc cã thÓ lµ ®Þnh møc hao phÝ vÒ nguyªn vËt liÖu hay ®Þnh møc vÒ giê c«ng lao ®éng. ViÖc sö dông hÖ thèng ®Þnh møc sÏ gióp cho viÖc h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm chÝnh x¸c vµ thuËn tiÖn trong viÖc lËp kÕ ho¹ch h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm trong kú s¶n xuÊt tíi. 5- H¹ch to¸n chi phÝ nguyªn vËt liÖu . Cã nh÷ng doanh nghiÖp kh«ng thèng nhÊt c¸ch tÝnh gi¸ trÞ NVL xuÊt kho trong n¨m: quý I tÝnh theo ph­¬ng ph¸p nhËp tr­íc xuÊt tr­íc víi chi phÝ thÊp, quý II chuyÓn ph­¬ng ph¸p nhËp sau xuÊt tr­íc ®Ó t¨ng chi phÝ ¶nh h­ëng ®Õn gi¸ thµnh s¶n phÈm. Thùc tÕ cho thÊy ph©n x­ëng ®· h¹ch b¸n kh«ng ®óng sè NVL (mÊt do cho s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm tån ë ph©n x­ëng ch­a ®­a vµo d©y chuyÒn s¶n xuÊt lµm ®æi gi¸ thµnh). Theo em c¸c doanh nghiÖp ph¶i thèng nhÊt ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ trÞ nguyªn vËt liÖu xuÊt kho trong c¶ kú h¹ch to¸n. Bé phËn kÕ to¸n ph¶i h¹ch to¸n chi tiÕt TK 152, chi tiÕt cho tõng ph©n x­ëng mét c¸ch chÝnh x¸c ®Ó cã thÓ tÝnh ®­îc gi¸ trÞ NVL tån kho vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm chÝnh x¸c. KÕt luËn Mçi doanh nghiÖp khi s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu cã mét ph­¬ng ch©m lîi nhuËn tèi ®a, chi phÝ tèi thiÓu. B»ng nhiÒu ph­¬ng ph¸p kh¸c nhau c¸c doanh nghiÖp ®Òu x©y dùng mét hÖ th«ng ®iÒu hµnh chÆt chÏ vµ ph­¬ng ¸n thùc hiÖn phï hîp. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn, dµnh th¾ng lîi trong c¹nh tranh ®ßi hái doanh nghiÖp lu«n lu«n ph¶i qu¶n lý tèt c¸c ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh. §Æc biÖt trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt yªu cÇu c«ng t¸c qu¶n lý nãi chung, c«ng t¸c qu¶n lý s¶n xuÊt vµ chi phÝ s¶n xuÊt nãi riªng, doanh nghiÖp cÇn ph¶i tæ chøc c«ng t¸c kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm mét c¸ch chÝnh x¸c. Do ®ã kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm cã vai trß rÊt quan träng. Trong ®ã chän lùa ®­îc ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ phï hîp ®Æc ®iÓm doanh nghiÖp, ®Æc ®iÓm s¶n phÈm, ph¶n ¸nh ®óng - ®ñ chi phÝ trong gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ cung cÊp th«ng tin nhanh chãng cã ý nghÜa to lín. Nh­ vËy cã thÓ nãi, viÖc hoµn thiÖn h¬n c«ng t¸c tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm t¹i c¸c doanh nghiÖp lµ rÊt cÇn thiÕt vµ cÊp b¸ch, quyÕt ®Þnh ®Õn hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. §Ó hoµn thiÖn môc tiªu nµy kh«ng chØ cÇn sù hç lùc cña doanh nghiÖp mµ cßn cÇn c¶ sù hç trî cña Nhµ n­íc trong nghiªn cøu vµ ban hµnh nh÷ng hÖ thèng tÝnh gi¸ khoa häc vµ linh ho¹t phï hîp víi ®Æc ®iÓm tõng ngµnh. Trªn c¬ së chÕ ®é ban hµnh doanh nghiÖp lùa chän ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ phï hîp víi doanh nghiÖp m×nh nhÊt, phôc vô cho ho¹t ®éng qu¶n lý - tæ chøc ho¹t ®éng kinh doanh cã hiÖu qu¶ h¬n. Do ®iÒu kiÖn t×m hiÓu cã h¹n vµ tr×nh ®é nhËn thøc cña b¶n th©n cßn h¹n chÕ nªn trong néi dung ®Ò ¸n nµy kh«ng thª tr¸nh khái nh÷ng sai sãt nhÊt ®Þnh. Em mong muèn nhËn ®­îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp bæ sung nh»m hoµn thiÖn tèt h¬n n÷a ®Ò ¸n m«n häc cña m×nh. Tµi liÖu tham kh¶o. 1- Gi¸o tr×nh "Lý thuyÕt h¹ch to¸n kÕ to¸n" - NguyÔn ThÞ §«ng - §HKTQD. 2- Gi¸o tr×nh "Lý thuyÕt vµ thùc hµnh kÕ to¸n tµi chÝnh" - NguyÔn V¨n C«ng - §HKTQD 3- Gi¸o tr×nh "HÖ thèng kÕ to¸n doanh nghiÖp" - XNB Tµi ChÝnh 4 - T¹p chÝ kÕ to¸n Môc lôc Lêi nãi ®Çu 1 PhÇn thø nhÊt: Nh÷ng lý luËn chung vÒ chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm 2 I. Kh¸i niÖm, yªu cÇu qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm hiÖn nay. 2 1. Kh¸i niÖm chung vÒ gi¸ thµnh s¶n phÈm 2 2. Yªu cÇu qu¶n lý chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm t¹i c¸c doanh nghiÖp hiÖn nay. 4 II. Mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm 5 1. Chi phÝ s¶n xuÊt 5 2. Mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thanh s¶n phÈm 6 PhÇn thø hai: C¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt 7 I. C¸c quy ®Þnh vÒ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt 7 1. §èi t­îng tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm 7 2. Kú tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm 7 II. C¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm 8 1. Ph­¬ng ph¸p trùc tiÕp (gi¶n ®¬n) 8 2. Ph­¬ng ph¸p hÖ sè 8 3. Ph­¬ng ph¸p tû lÖ 9 4. Ph­¬ng ph¸p tæng céng chi phÝ 9 5. Ph­¬ng ph¸p lo¹i trõ s¶n phÈm phô 10 6. Ph­¬ng ph¸p s¶n xuÊt liªn hiÖp PhÇn thø ba: Thùc tr¹ng ¸p dông c¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh trong mét sè lo¹i h×nh doanh nghiÖp s¶n xuÊt hiÖn nay ë ViÖt Nam 11 I. Doanh nghiÖp s¶n xuÊt gi¶n ®¬n 11 II. Doanh nghiÖp s¶n xuÊt theo ®¬n ®Æt hµng 11 III. Doanh nghiÖp ¸p dông hÖ thèng h¹ch to¸n ®Þnh møc. 12 IV. Doanh nghiÖp cã s¶n xuÊt phøc t¹p theo kiÓu chÕ biÕn liªn tôc 14 1. TÝnh gi¸ thµnh ph©n b­íc theo ph­¬ng ¸n cã b¸n thµnh phÈm 14 2. TÝnh gi¸ thµnh ph©n b­íc theo ph­¬ng ¸n kh«ng cã b¸n thµnh phÈm 15 V. Doanh nghiÖp cã tæ chøc bé phËn s¶n xuÊt kinh doanh phô 16 1. Tr­êng hîp cã sù phôc vô lÉn nhau gi÷a c¸c bé phËn s¶n xuÊt, kinh doanh phô hoÆc gi¸ trÞ vµ khèi l­îng phôc vô kh«ng ®¸ng kÓ 17 2. Tr­êng hîp cã sù phôc vô ®¸ng kÓ gi÷a c¸c bé phËn s¶n xuÊt kinh doanh phô 17 PhÇn thø t­: Mét sè kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn c¸c ph­¬ng ph¸p tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm 19 KÕt luËn 21 Tµi liÖu tham kh¶o 22

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docBàn về một số phương pháp tính giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay.DOC
Luận văn liên quan