Đồ án Đánh giá khả năng sinh trưởng và cho sữa của bò lai hướng sữa F1, F2, F3 nuôi tại Ba Vì

PHẦN I MỞ ĐẦU I. ĐẶT VẤN ĐỀ Ngành chăn nuôi bò sữa của nước ta trong những năm qua đã đạt dược những kết quả đáng kể, tốc độ tăng đầu con đạt trung bình là 11,5%/năm từ 11.000 con năm 1990 (Nguyễn Văn Thưởng và cộng sự, 2000)lên 113.215 con vào tháng 8 năm 2006(Bộ NN&PTNT, 2006). Sản lượng sữa của nước ta củng được cải thiện đáng kể trong những năm qua, cung cấp khoảng 198.000 tấn nhưng cũng chưa đáp ứng dược nhu cầu về sản phẩm sữa, chỉ đáp ứng được khoảng 20-22% nhu cầu về sữa trong nước (Cục Nông Nghiệp, 2005) Trong định hướng phát triển đàn bò sữa nước ta, đến năm 2010 đạt khoảng 200.000 con và có thể cung cấp 350.000 tấn sữa/năm. Đáp ứng khoảng 33% nhu cầu về sữa Chăn nuôi bò sữa là ngành phát triển muộn ở nước ta, số lượng con giống có chất lượng cao không nhiều.Theo số liệu của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, tổng đàn bò sữa của nước ta tính đến thang 8 năm 2006 là 113.125 con tăng 7.5% so với cùng kì năm 2005 Phương thức nuôi bò sữa trong nông hộ ở nước ta đả vá dâng phát triển mạnh mẽ ở 30 tỉnh thành trong cả nước (Trích báo cáo dự án phát triển giống bò sữa giai doạn 2000-2005, ngay 16/8/2005), đặc biệt ở những nơi có năng suất cây trồng thấp, vùng đất bãi ven đê. Trung tâm giống bò sữa Ba Vì, trong những năm qua đã đóng góp phần tích cực trong công tác lai tạo và nhân giống bò sữa, chuyển giao quy trình kỷ thuật chăn nuôi bò sữa tới các hộ nông dân nuôi bò sữa ở khu vực Ba Vì và vùng ven từ đó, làm tiền đề cho sự phát triển chăn nuôi bò sữa của những năm tiếp theo, thúc đẩy nhanh ngành sữa phát triển đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng xuất phát từ thực tế trên, việc lai tạo ra những nhóm bò sữa có năng suất chất lượng cao, đem lại hiệu quả cho người chăn nuôi là việc làm cần thiết .Được sự đồng ý của bộ môn Kỷ Thuật Nông Nghiệp trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng, Bộ môn Di Truyền Giống Vật Nuôi - Viện Chăn Nuôi và Chủ nhiệm đề tài trọng điểm cấp Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn “nghiên cứu các giải pháp về giống để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi bò sữa”chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá khả năng sinh trưởng và cho sữa của bò lai hướng sữa F1, F2, F3 nuôi tại Ba Vì” II. MỤC ĐÍCH - Đánh giá được khả năng sinh trưởng và cho sữa của đàn bò lai huớng sữa nuôi tại Ba Vì-Hà Nội theo nhóm giống: 1/2HF, 3/4HF, 7/8HF và trên 7/8HF từ lứa 1 dến lứa 4, và tổng tất cả lứa trên 4 từ đó đánh giá được năng suất toàn đàn - Đánh giá một cách có hệ thống về khả năng cho sữa của dần bò lai hướng sữa nuôi tại Trung Tâm Nghiên Cứu bò và Đồng cỏ Ba Vì - Xác định được một số chỉ tiêu cơ bản, khả năng cho sữa của các nhóm bò lai của các hộ thuộc trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì - Làm căn cứ khoa học cho các cơ sở chăn nuôi bò đánh giá và chọn lọc chính xác đàn bò lai hướng sữa nhằm nâng cao năng suất, chất lượng đàn bò của mình

doc42 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 05/06/2013 | Lượt xem: 1619 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đồ án Đánh giá khả năng sinh trưởng và cho sữa của bò lai hướng sữa F1, F2, F3 nuôi tại Ba Vì, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
PhÇn I Më §ÇU I. §Æt vÊn ®Ò Ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a cña n­íc ta trong nh÷ng n¨m qua ®· ®¹t d­îc nh÷ng kÕt qu¶ ®¸ng kÓ, tèc ®é t¨ng ®Çu con ®¹t trung b×nh lµ 11,5%/n¨m tõ 11.000 con n¨m 1990 (NguyÔn V¨n Th­ëng vµ céng sù, 2000)lªn 113.215 con vµo th¸ng 8 n¨m 2006(Bé NN&PTNT, 2006). S¶n l­îng s÷a cña n­íc ta cñng ®­îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ trong nh÷ng n¨m qua, cung cÊp kho¶ng 198.000 tÊn nh­ng còng ch­a ®¸p øng d­îc nhu cÇu vÒ s¶n phÈm s÷a, chØ ®¸p øng ®­îc kho¶ng 20-22% nhu cÇu vÒ s÷a trong n­íc (Côc N«ng NghiÖp, 2005) Trong ®Þnh h­íng ph¸t triÓn ®µn bß s÷a n­íc ta, ®Õn n¨m 2010 ®¹t kho¶ng 200.000 con vµ cã thÓ cung cÊp 350.000 tÊn s÷a/n¨m. §¸p øng kho¶ng 33% nhu cÇu vÒ s÷a Ch¨n nu«i bß s÷a lµ ngµnh ph¸t triÓn muén ë n­íc ta, sè l­îng con gièng cã chÊt l­îng cao kh«ng nhiÒu.Theo sè liÖu cña Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n, tæng ®µn bß s÷a cña n­íc ta tÝnh ®Õn thang 8 n¨m 2006 lµ 113.125 con t¨ng 7.5% so víi cïng k× n¨m 2005 Ph­¬ng thøc nu«i bß s÷a trong n«ng hé ë n­íc ta ®¶ v¸ d©ng ph¸t triÓn m¹nh mÏ ë 30 tØnh thµnh trong c¶ n­íc (TrÝch b¸o c¸o dù ¸n ph¸t triÓn gièng bß s÷a giai do¹n 2000-2005, ngay 16/8/2005), ®Æc biÖt ë nh÷ng n¬i cã n¨ng suÊt c©y trång thÊp, vïng ®Êt b·i ven ®ª. Trung t©m gièng bß s÷a Ba V×, trong nh÷ng n¨m qua ®· ®ãng gãp phÇn tÝch cùc trong c«ng t¸c lai t¹o vµ nh©n gièng bß s÷a, chuyÓn giao quy tr×nh kû thuËt ch¨n nu«i bß s÷a tíi c¸c hé n«ng d©n nu«i bß s÷a ë khu vùc Ba V× vµ vïng ven …tõ ®ã, lµm tiÒn ®Ò cho sù ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a cña nh÷ng n¨m tiÕp theo, thóc ®Èy nhanh ngµnh s÷a ph¸t triÓn ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña ng­êi tiªu dïng xuÊt ph¸t tõ thùc tÕ trªn, viÖc lai t¹o ra nh÷ng nhãm bß s÷a cã n¨ng suÊt chÊt l­îng cao, ®em l¹i hiÖu qu¶ cho ng­êi ch¨n nu«i lµ viÖc lµm cÇn thiÕt .§­îc sù ®ång ý cña bé m«n Kû ThuËt N«ng NghiÖp tr­êng §¹i Häc D©n LËp H¶i Phßng, Bé m«n Di TruyÒn Gièng VËt Nu«i - ViÖn Ch¨n Nu«i vµ Chñ nhiÖm ®Ò tµi träng ®iÓm cÊp Bé N«ng NghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n “nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p vÒ gièng ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ trong ch¨n nu«i bß s÷a”chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi “§¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh tr­ëng vµ cho s÷a cña bß lai h­íng s÷a F1, F2, F3 nu«i t¹i Ba V×” II. Môc ®Ých - §¸nh gi¸ ®­îc kh¶ n¨ng sinh tr­ëng vµ cho s÷a cña ®µn bß lai huíng s÷a nu«i t¹i Ba V×-Hµ Néi theo nhãm gièng: 1/2HF, 3/4HF, 7/8HF vµ trªn 7/8HF tõ løa 1 dÕn løa 4, vµ tæng tÊt c¶ løa trªn 4 tõ ®ã ®¸nh gi¸ ®­îc n¨ng suÊt toµn ®µn - §¸nh gi¸ mét c¸ch cã hÖ thèng vÒ kh¶ n¨ng cho s÷a cña dÇn bß lai h­íng s÷a nu«i t¹i Trung T©m Nghiªn Cøu bß vµ §ång cá Ba V× - X¸c ®Þnh ®­îc mét sè chØ tiªu c¬ b¶n, kh¶ n¨ng cho s÷a cña c¸c nhãm bß lai cña c¸c hé thuéc trung t©m nghiªn cøu bß vµ ®ång cá Ba V× - Lµm c¨n cø khoa häc cho c¸c c¬ së ch¨n nu«i bß ®¸nh gi¸ vµ chän läc chÝnh x¸c ®µn bß lai h­íng s÷a nh»m n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt l­îng ®µn bß cña m×nh PHÇN II TæNG QUAN TµI LIÖU 2.1 T×nh h×nh ch¨n nu«i bß s÷a 2.1.1. T×nh h×nh ch¨n nu«i bß s÷a trªn thÕ giíi Ch¨n nu«i bß s÷a cña thÕ giíi ®­îc ph©n bè kh¾p c¸c ch©u. Tuy nhiªn, trung t©m s¶n xuÊt s÷a lµ vïng khÝ hËu «n ®íi, ®Æc biÖt ë T©y B¾c ¢u, §«ng ¢u, Nga, B¾c Mü vµ Ch©u §¹i D­¬ng.Do ®iÒi kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ -x· héi cña mçi quèc gia kh¸c nhau nªn sù ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a còng kh¸c nhau.nh÷ng n­íc nhiÖt ®íi cã ®µn bß s÷a lín nh­ Ên §é(35.000.000 con), Brazin (16.045.000 con), s«ng s¶n l­îng b×nh qu©n kh«ng cao, 1.014kg/ chu kú vµ 1.407 kg/chu kú. Trong lóc ®ã, mét sè n­íc cã cã sè l­îng bß s÷a kh«ng nhiÒu nh­ NhËt B¶n 971.000con, §µi Loan 110.000 con, song s¶n l­îng s÷a rÊt cao, NhËt B¶n ®¹t 8.548kg/chu kú vµ §µi Loan ®¹t 7.000 kg/ chu kú. Hoa Kú lµ n­íc vïa cã sè l­îng bß s÷a lín 9.125.000con, võa cã n¨ng suÊt s÷a cao 8.227kg/chu kú (Ph¹m V¨n Giíi, 2008). ThÕ giíi cã kho¶ng 1.400.000.000 bß s÷a.sè bß cña ch©u ¸ chiÕm kho¶ng 32%, nh­ng s¶n l­îng s÷a s·n xuÊt chØ ®­îc 21, 4% tæng s¶n l­îng s÷a thÕ giíi (117.000.000/526.000.000 tÊn), song nhu cÇu vÒ s÷a cña céng ®ång ch©u ¸ rÊt lín, tiªu thô gÇn mét n÷a s÷a bét kh«ng kem vµ 30% s÷a bét nguyªn kem cña thÕ giíi. Do vËy, c¸c n­íc ch©u ¸ rÊt quan t©m ®Õn ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt s÷a, ®iÓn hinh nh­ ViÖt Nam (Ph¹m V¨n Giíi, 2008). 2.1.2 T×nh h×nh ch¨n nu«i bß s÷a ë ViÖt Nam Ngµy nay, ch¨n nu«i bß s÷a kh«ng cßn xa l¹ ®èi víi ng­êi d©n ViÖt Nam. N­íc ta cã ®Çn bß s÷a chÊt l­îng kh¸ tèt nh­ hiÖn nay lµ kÕt qu¶ cña bao nhiªu n¨m dµi th¨ng trÇm vµ vÊt v¶ cña ngµnh vµ ng­êi ch¨n nu«i bß s÷a. phÊn khëi víi nh÷ng kÕt qu¶ vµ thµnh tù­ vÒ ph¸t triÓn bß s÷a trong nh÷ng n¨m võa qua, chóng ta cµng tù hµo víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn bß s÷a cña n­íc ta tõ nh÷ng ngµy ®µu gian nan. ®Õn th¸ng 8 n¨m 2007, tæng ®µn bß s÷a cña n­íc ta ®¹t 98.659 con, trong ®ã bß lai h­íng s÷a chiÕm kho¶ng 85% v¸ s·n xuÊt ®­îc mét khèi l­îng s÷a hµng ho¸ 234.438 tÊn .thùc tÕ, nghµnh ch¨n nu«i bß s÷a viÖt nam ®¶ cã tõ nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû XX, d­íi thêi kú Ph¸p thuéc vµ phong kiÕn, song tèc ®é ph¸t triÓn chËm T¹i MiÒn Nam: Tõ nh÷ng n¨m 1920-1923, ng­êi Ph¸p ®· ®ua c¸c gièng bß chÞu nèng tèt nh­ Red Sind cña Ên §é vµ bß Ongole vµo nuéi tai T©n S¬n NhÊt, Sµi Gßn vµ Hµ Néi víi môc ®Ých nu«i thö nghiÖm vµ lÊy s÷a phôc vô cho ng­êi Ph¸p ë ViÖt Nam.tuy nhiªn, sè l­îng bß s÷a thêi ®ã cßn Ýt, kho¶ng 300 con, n¨ng suÊt s÷a thÊp .chØ ®¹t 2-3 kg/con/ngµy .Sau h¬n nöa thÕ kû, bß Red Sind d· d­îc lai t¹o víi bß ®Þa ph­¬ng .gièng bß lai Sind d­îc t¹o ra vµ ph¸t triÓn hÇu hÕt c¶ 3 miÒn B¾c, Trung, Nam. Tõ nh÷ng n¨m tõ 1937-1942 t¹i nam kú ®· h×nh thµnh mét sè tr¹i ch¨n nu«i bß s÷a .Sµi Gßn Chî Lín, mçi ngµy s·n xuÊt ®­îc hµng ngh×n kg s÷a vµ tæng s¶n l­îng s÷a ®¹t trªn 360tÊn /n¨m. Theo sè liÖu cña Së N«ng L©m gia Sóc Sµi Gßn, kho¶ng 6 gièng bß s÷a ®· ®­îc nhËp vµo miÒn Nam trong giai ®o¹n ®ã lµ Jersey, Ongole, Red Sind, Thapara, Sahiwal, vµ Haryana. C¸c gièng bß nhiÖt ®íi nµy chÞu nãng tèt, d­îc nu«i ë vïng ngo¹i ë Sµi Gßn vµ c¸c vïng l©n cËn .vµo nh÷ng n¨m 1960-1968, quy m« ®µn cao nhÊt ®¹t 1200 con vµ s¶n l­îng s÷a ngµy ®¹t 2000lÝt/chu kú vµ tæng s¶n l­îng s÷a ®¹t trªn 700tÊn/n¨m.Song còng kh«ng ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng .V× vËy, s÷a, b¬, phom¸t vµ c¸c s¶n phÈm trªn thi tr­êng miÒn nam chñ yÕu vÉn lµ nguån nhËp khÈu tõ Mü, Ph¸p, Hµ Lan, §an M¹ch vµ BØ.Khu kû nghÖ Biªn Hoµ cã nhµ m¸y s÷a Netsle, Guigoz, khu Thñ §óc cã nhµ m¸y Foremost, Cosuvina, nh­ng toµn bé nguyªn liÖu s¶n xuÊt ph¶i nhËp tõ n­íc ngoµi. Sau gi¶i phãng miÒn nam, tõ n¨m 1976, mét sè l­îng lín bß s÷a HF nhËp khÈu tr­íc ®©y tõ CuBa ®­îc chuyÓn tõ Méc Ch©u vµo nu«i t¹i §øc Träng- L©m §ång, phong trµo lai t¹o vµ ch¨n nu«i bß s÷a d­îc ph¸t triÓn m¹nh tõ sau gi¶i phãng ë c¸c tØnh miÒn §«ng Nam Bé vµ thµnh phè Hå ChÝ Minh tÝnh ®Õn thang 8 n¨m 2007, tæng ®µn bß s÷a ë miÒn nam ®· ®¹t tíi 80.814 con vµ s¶n luîng s÷a hµng ho¸ hµn n¨m ®¹t d­îc 209.769 tÊn T¹i miÒn B¾c: ngay sau khi hoµ b×nh lËp l¹i ë miÒn B¾c, tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 1960, nhµ n­íc ®· quan t©m ®Õn ngµnh ph¸t triÓn ch¨n nu«i, trong ®ã cã ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a. C¸c n«ng tr­êng quèc doanh Ba V×- Hµ Néi, Méc Ch©u –S¬n La, Than Uyªn, Tam §­êng – Lµo Cai, H÷u NghÞ -Qu¶ng Ninh, Hµ Trung –Thanh Ho¸… vµ mét sè trang tr¹i ®­îc x©y dùng ®Ó nghiªn cø­vÒ gièng, kû thuËt ch¨n nu«i bß s÷a. N¨m 1960, gièng bß s÷a lang tr¾ng ®en B¾c Kinh cã nguån gèc Hµ Lan, lÇn ®Çu tiªn ®­îc nhËp vµo n­íc ta nu«i thö nghiÖm t¹i Ba V×, Méc Ch©u, Sa Pa. §Õn thËp kû 70, n­íc ta ®· ®­îc chÝnh phñ Cu Ba viÖn trî 1000 con bß s÷a Holstein Friesian vÒ nu«i thö nghiÖm t¹i Méc Ch©u, ®ßng thêi x©y dùng trung t©m bß ®ùc gièng M«nca®a ®Ó s·n xuÊt tinh bß ®«ng l¹nh. §©y lµ trung t©m bß ®ôc gièng s·n xuÊt tinh ®«ng l¹nh duy nhÊt vµ hiÖn ®¹i nhÊt cña §«ng Nam ¸. Suèt thËp kû 70, ®µn bß s÷a cña n­íc ta chØ nu«i t¹i c¸c n«ng tr­êng Quèc Doanh vµ c¸c c¬ së trùc thuéc sì h÷u nhµ n­íc víi chÕ ®é bao cÊp 100%. S¶n l­îng s÷a cña bß thÊp vµ chÊt l­îng s÷a cßn nhiÒu h¹n chÕ do kinh nghiÖm ch¨n nu«i bß s÷a ch­a cã vµ ®iÒu kiÖn chuång tr¹i, qu¶n lý, ch¨m sãc nu«i d­ìng ®µn bß s÷a qu¸ yÕu kÐm. Quy m« c¸c n«ng tr­êng Quèc doanh thêi ®ã phæ biÕn lµ vµi tr¨m con.tuy nhiªn, quy m« lín nhÊt lóc ®ã lµ n«ng tr­êng Méc Ch©u nu«i kho¶ng 1000 con.thêi gian ®Çu, s¶n phÈm s÷a lam ra kh«ng tiªu thÞ hÕt do vïng nguyªn liÖu qu¸ xa thµnh phè, ®­êng x¸ chÊt l­îng kÐm, ph­¬ng tiÖn vËn chuyÓn kh«ng ®¶m b¶DN vµ c¬ së chÕ biÕn thiÕu. Ngoµi ra nhu cÇu s÷a cña céng ®ång kh«ng cao. Sau gi¶i phãng MiÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt n­íc trong thêi gian 1975-1985, mÆc dï nhµ n­íc ®· quan t©m ®Õn viÖc ph¸t triÔn ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a, t¹o mét sè ®iÒu kiÖn cho c¸c c¬ së ch¨n nu«i bß s÷a nh­ Méc Ch©u- S¬n La, Ba V× – Hµ Néi, Phï §æng – Hµ Néi vµ mét sè tØnh miÒn B¾c, nh­ng ®µn bß vÉn kh«ng ph¸t triÔn nhanh do nÒn kinh tÕ n­íc ta vÈn cßn nhiÒu h¹n chÕ, ch­a ®ñ l­¬ng thùc nªn cñng ch­a cÇn ®Õn s÷a vµ s÷a ®­îc coi lµ s·n phÈm ®¾t tiÒn “xa xØ phÈm” ®èi víi ng­êi ViÖt Nam thêi bÊy giê. Tõ n¨m 1986, ViÖt Nam ®· b¾t ®Çu phong trµo ®æi míi .sau 3 n¨m ®æi míi, tõ mét n­íc thiÕu l­¬ng thùc, n­íc ta ®· cã l­¬ng thùc xuÊt khÈu víi kho¶ng trªn 100 ngh×n tÊn. LÞch sö n­íc ta ®· sang trang, kinh tÕ n­íc ta ®æi míi, n«ng nghiÖp còng chuyÓn ®æi c¬ cÊu, ch¨n nu«i còng cã nh÷ng b­íc ®i víi nh÷ng ®Þnh h­íng míi. Khi chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ tr­êng, c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®­îc khuyÕn khÝch ph¸t triÔn, ®¨c biÖt lµ kinh tÕ t­ nh©n, ch¨n nu«i trang tr¹i b¾t ®Çu ph¸t triÔn. Nhu cÇu x· héi t¨ng, cuéc sèng ®­îc n©ng cao, nhu cÇu vÒ s÷a cña céng ®ång ngµy cµng lín . §µn bß s÷a cña ta ë ngo¹i thµnh Hµ Néi vµ c¸c tØnh phô cËn cñng t¨ng nhanh chãng vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng .Phong trµo ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a trang tr¹i t­ nh©n ®· h×nh thµnh, ®· kh¼ng ®Þnh lµ m« h×nh ch¨n nu«i cã hiÖu qu¶. Ch­¬ng tr×nh lai t¹o bß s÷a Hµ Ên ®­îc triÓ khai song song víi Sind ho¸ ®µn bß vµng ViÖt Nam. Giai ®o¹n 2000-2004, tõ khi cã quyÕt ®Þnh 167/2001/Q§-TTg cña thñ t­íng chÝnh phñ vÒ mét ssè biÖn ph¸p vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn bß s÷a ViÖt Nam giai ®o¹n 2001-2005, ®µn bß s÷a cña n­íc ta ph¸t triÓn nhanh. Giai ®o¹n nay sè l­îng ®µn bß cña hai vïng miÒn b¾c vµ miÒn nam lµ kh¸ lín Vïng sinh th¸i nu«i nhiÒu nhÊt lµ Nam bé, sè l­îng lªn tíi 6.265 con (chiÕm 74-75%), trong ®ã Thµnh Phè Hå ChÝ Minh nu«i 4.784 con vµ B¾c bé: 2.107 con (25-26%). B¶ng 1. C¬ cÊu ®µn bß s÷a lai HF vµ tû lÖ % cña chóng trªn 2 vïng sinh th¸i Nhãm gièng §«ng B¾c Bé Nam Bé Tæng sè bß lai 50%HF Sè con 395 1.053 1.448 75%HF Sè con 1.352 3.959 5.311 87,5%HF Sè con 346 885 1231 62,5%HF Sè con 2 282 284 >87,5%HF Sè con 12 86 98 Tæng gièng Sè con 2.107 6.265 8.372 HiÖn nay, trªn 30 tØnh thµnh phè ®· cã ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a, nhiÒu trang tr¹i t­ nh©n ®· cã quy m« ch¨n nu«i bß s÷a lín trªn 100 con. Bß s÷a lµ mét trong nh÷ng vËt nu«i ®ang thùc sù gãp phÇn chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ trong n«ng nghiÖp nãi chung vµ trong ch¨n nu«i nãi riªng. Ch¨n nu«i bß s÷a thùc sù buíc ®Çu ®· ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, ®­îc ng­êi d©n h­ëng øng tÝch cùc ®Çu t­. §Õn t¸ng 8 n¨m 2007, c¶ n­íc tæng ®µn bß s÷a ®¹t 98.659 con vµ s¶n l­îng s÷a hµng ho¸ ®¹t 234.438 tÊn .trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn bß s÷a, thÞ tr­êng tiªu thô s÷a t­¬i vµ hÖ thèng thu gom s÷a cã t¸c dông quyÕt ®Þnh ®Õn ch­¬ng tr×nh vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ. Tæng s¶n l­îng s÷a t­¬i s¶n xuÊt hµng ngµy hiÖn nay cña n­íc ta t¨ng nhanh, song vÉn kh«ng ®¸p øng nhu cÇu cña céng ®ång .V× vËy, trong nh÷ng n¨m qua. N­íc ta ®· nhËp bß s÷a HF thuÇn tõ mét sè n­íc trªn thÕ giíi víi môc tiªu t¨ng nhanh l­îng s÷a hµng ho¸ ®¸p øng nhu cÇu vÒ s÷a cña céng ®ång. Tõ th¸ng 12 n¨m 2001 ®Õn th¸ng 7 n¨m 2004, n­íc ta ®· nhËp gÇn 10.356 bß s÷a HF.Trong sè ®ã, Australia chiÕm 86, 0%;Newzealand 10%, Mü chiÕm 2% vµ Th¸i Lan chiÕm 2%. Bß HF nhËp vÒ cã ®é tuæi tõ 12 ®Ðn 30 th¸ng, lµ bß t¬ lì ch­a phèi vµ b ß h Ëu b Þ ®· cã ch÷a 3-5 th¸ng. N¨ng suÊt s÷a cña ®Çn bß nhËp néi kho¶ng 10-15 lÝt/ngµy, trong ®ã cã 5-8% bß cã s¶n l­îng trªn 20lÝt/ngµy, 18-20% bß cã s¶n l­îng trªn 15lÝt s÷a/ngµyvµ cã kho¶ng 7-10%bß chØ cho s÷a d­íi 10lÝt/ngµy.Riªng bß nhËp vÒ L©m §ång, do ®iÒu kiÖn tù nhiªn hîp víi nu«i bß s÷a, nªn s¶n l­îng s÷a hµng ngµy b×nh qu©n ®¹t 18lÝt/ngµy; Tuyªn Quang s¶n l­îng b×nh qu©n ®¹t 13-15 lÝt/ngµy (cã tr¹i ®¹t b×nh qu©n lµ17-18 lÝt/ngµy). Tû lÖ nu«i sèng cña ®µn bß nhËp vÒ ®¹t 95-98%, t¨ng träng b×nh qu©n cña bª sinh ra t¹i ViÖt Nam lµ 500-1000 gr/ngµy. Bß nhËp vÒ ch­a cã biÓu hiÖn bÞ c¸c bÖnh l¹ hoÆc bÖnh truyÒn nhiÔm. Bªn c¹nh bß c¸i, mét sè bß ®ùc gièng hËu bÞ 15-22 th¸ng còng ®­îc nhËp vÒ ViÖt Nam tõ Hoa Kú vµ óc. V× vËy ®µn bß s÷a cña n­íc ta t¨ng nhanh vÒ sè l­îng vµ s¶n l­îng s÷a s¶n xuÊt ra hµng n¨m cñng t¨ng nhanh. Tæng s¶n l­îng s÷a t­¬i hµng n¨m t¨ng 35%/n¨m. Mét sè m« h×nh ch¨n nu«i bß s÷a trung b×nh ®Õn lín ®· vµ ®ang ®­îc x©y dùng. C¸c m« h×nh nµy ®ang tõng b­íc hoµn thiÖn ®Ó s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶ vµ bÒn v÷ng h¬n .Trong c¸c m« h×nh ch¨n nu«i bß s÷a, c¸c biÖn ph¸p trång cá th©m canh ®· trë thµnh mét nghÒ míi cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, gãp phÇn t¹o viÖc lµm, t¨ng thu nhËp vµ c¶i thiÖn ®êi sèng cho n«ng d©n ë n«ng th«n vµ c¸c vïng ch¨n nu«i bß s÷a ph¸t triÓn. Ch¨n nu«i bß s÷a cña n­íc ta ®ang cã nhiÒu c¬ héi ph¸t triÓn nh­ cã thÞ tr­êng néi ®Þa lín, nhu cÇu tiªu thô s¶n phÈm s÷a ngµy cµng cao cña céng ®ång, ®­îc sù quan t©m chó ý vµ ®Çu t­ cña nhµ n­íc. Ch¨n nu«i bß s÷a ®ang thùc sù gãp phÇn chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ trong n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm vµ t¨ng thu nhËp cho ng­êi ch¨n nu«i.Ch¨n nu«i bß s÷a hiÖn nay d­îc ®¸nh gi¸ lµ cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao h¬n so víi c¸c lo¹i vËt nu«i kh¸c. Tuy nhiªn, ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a ë n­íc ta vÉn xßn nhiÒu khã kh¨n vµ thö th¸ch lín nh­ kh«ng cã lîi thÕ vÒ khÝ hËu, tr×nh ®é vµ kinh nghiÖm vÒ qu¶n lý gièng cña c¸n bé cßn h¹n chÕ, kû thuËt ch¨n nu«i bß s÷a cña n«ng d©n vÈn thÊp, h¹ tÇng c¬ së vËt chÊt kû thuËt vÒ ch¨n nu«i cßn yÕu, l¹c hËu vµ hÖ thèng gièng ch­a râ rµng dÉn ®Õn hiÖu qu¶ ch¨n nu«i chóng ch­a cao, ®¨c biÖt víi bß HF thuÇn . V× vËy, ®Þnh h­íng t¹o chän bß lai h­íng s÷a lµ cÇn thiÕt cho sù ph¸t triÓn ngµnh s÷a viÖt nam. 2.2. Bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam 2.2.1. Sù h×nh thµnh, ph¸t triÓn vµ h­íng sö dông cña bß lai h­íng s÷a Do nh÷ng lý do h¹n chÕ ®èi víi ch¨n nu«i bß s÷a Holstein Friesian thuÇn nªu trªn, chóng ta cÇn ph¶i chó träng ®Õn viÖc ph¸t triÓn bß lai h­íng s÷a. HiÖn t¹i, ®iÓn h×nh c¸c lo¹i bß lai h­íng s÷a cña ta lµ 1/2HF, 3/4HF, 7/8HF. C¸c nhãm bß s÷a HF lai nµy cã nguån gèc tõ bß HF vµ bß Lai Sind. Nh÷ng bß c¸i Lai Sind cã tÇm vãc lín h¬n bß vµng ViÖt Nam, ®¹t khèi l­îng trªn 240kg, sinh s¶n tèt ®­îc cho lai víi gièng HF ®Ó t¹o ra nhãm bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam víi tû lÖ nguån gen HF vµ LS kh¸c nhau. §Õn nay, nh÷ng bß lai h­íng s÷a nµy chøng tá d­îc kh¶ n¨ng thÝch nghi tèt víi m«i tr­êng sinh th¸i cña n­íc ta, ®· d­îc nu«i ë nhiÒu vïng cña ®Êt n­íc vµ ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. Trong thùc tÕ, bß lai h­íng s÷a ®· thÝch øng víi ng­êi ch¨n nu«i n­íc ta, thùc sù ®· gãp phÇn rÊt l¬n lµm t¨ng khèi l­îng s÷a hµng ho¸, cung cÊp cho céng ®ång ngµy cµng nhiÒu trong nh­n÷g thËp kû qua vµ ®· mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ kh¸ cao cho ng­êi ch¨n nu«i. Trong thËp kû 60 cña thÕ kû XX, ViÖt Nam ®· b¾t ®Çu t¹o ®µn bß lai h­íng s÷a b»ng t¹p giao gi÷a bß vµng ViÖt Nam, bß lai Zebu víi bß s÷a «n ®íi.Tõ ®ã ®Õn n¨m 1980 do chiÕn tranh vµ ph­¬ng thøc ch¨n nu«i qu¶n lý tËp trung bao cÊp nªn ®µn bß s÷a kh«ng ®­îc ph¸t triÔn.Sau n¨m 1980, nhê c¬ chÕ kho¸n hé, ®µn bß s÷a b¾t ®Çu ph¸t triÓn ë vïng cËn thµnh phè Hå ChÝ Minh. Tõ n¨m 1986, do chuyÓn ®æi cá chÕ qu¶n lý s·n xuÊt tõ tËp trung bao cÊp sang ho¹ch to¸n kinh doanh, ®µn bß lai h­íng s÷a ph¸t triÔn kh¸ nhanh ë thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ vïng phô cËn vµ sau n¨m 1991 míi ph¸t triÓn nhanh. Tõ khi cã quyÕt ®Þnh 167/2001/Q§ Thñ t­íng chÝnh phñ, ®µn bß lai h­ãng s÷a cµng ®­îc ph¸t triÔn m¹nh kh¾p c¸c vïng sinh th¸i cña c¶ n­íc. Trong tæng sè bß s÷a cña n­íc ta, bß HF lai chiÕm vÞ trÝ quan träng nhÊt, kho¶ng 84-85%. Gièng bß Lai Sind d­îc dïng lµm bß c¸i nÒn ®Ó lai víi gièng bß s÷a cao s¶n HF, t¹o ra nhãm bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam, mang tû lÖ nguån gen gièng HF vµ LS kh¸c nhau. Trong sè c¸c nhãm bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam, th«ng dông vµ phæ biÕn nhÊt lµ nhãm 1/2HF1/2LS, 3/4HF1/4LS vµ 7/8HF1/8LS. Ngoµi ra, cßn cã mét sè tæ hîp lai cã 5/8HF3/8LS vµ trªn 7/8HF, song chóng kh«ng phæ biÕn vµ v× vËy kh«ng ®­îc tr×nh bµy trong luËn v¨n nµy. a. Nhãm bß lai F1(HFxLS) Sö dông tinh gièng bß HF thuÇn phèi víi bß c¸i nÒn gièng LS ®Ó t¹o ra nhãm bß lai h­íng s÷a F1 (HFxLS) (H×nh 1). Nhãm bß lai h­íng s÷a F1(HFxLS) c ã 50% gen cña gièng HF vµ 50% gen cña nhãm bß Lai Sind. Bß F1(HFxLS) th­êng cã mµu ®en tuyÒn hoÆc ®en cã vµi vÖt tr¾ng, ®«i khi ®en s¸m hoÆc n©u ®en. TÇm vãc t­¬ng ®èi lín, khèi l­îng tr­ìng thµnh bß c¸i kho¶ng 350-450kg vµ bß ®ùc tõ 400-480kg. BÇu vó t­¬ng ®èi ph¸t triÓn. ThÝch nghi víi ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i vµ khÝ hËu cña m«i tr­êng ViÖt Nam. Hinh 1. Nhãm bß lai F1(HFxLS) N¨ng suÊt s÷a trung b×nh ®¹t kho¶ng 8-9 kg/ngµy, t­¬ng øng víi s¶n l­îng s÷a 2.400-2.800 kg/chu kú s÷a 305 ngµy .tû lÖ protein s÷a kho¶ng 3.4-3, 6% vµ tû lÖ mì trong s÷a lµ 4, 0-4, 3%. Cã mét sè c¸ thÓ bß lai F1(HFxLS) nu«i tèt t¹i Thµnh Phè Hå ChÝ Minh, §ång Nai, Trung t©m bß vµ ®ång cá Ba V× s¶n l­îng s÷a ®¹t kh¸ cao, trªn 4000 kg/chu kú s÷a.(NguyÔn V¨n §øc ,1999) “Bµi tænghîp vÒ bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam” H­íng sö dông cña nhãm bß lai F1(HFxLS) lµ bß c¸i ®­îc chän lµm nÒn lai víi bß s÷a gièng cao s¶n gièng HF t¹o ra bß lai h­íng s÷a cã nguån gen HF cao h¬n 50% ®Î tõ ®ã tiÕp tôc chon läc t¹o thµnh gièng bß s÷a thÝch hîp víi diÒu kiÖn nhiÖt ®íi nãng Èm cña ViÖt Nam. ®ång thêi, sö dông chóng ®Ó khai th¸c s÷a cho c¸c c¬ së míi b­íc vµo nghÒ ch¨n nu«i bß s÷a. b. Nhãm bß lai h­íng s÷a F2(HFx(HFxLS)) Bß c¸i lai F1(HFxLS) ®­îc phèi víi tinh bß HF cao s¶n ®Ó t¹o ra bß lai h­íng s÷a HFx(HFxLS) (H×nh 2). Nhãm bß lai h­íng s÷a HFx(HFxLS) cã 75% gen cña gièng HF vµ 25% gen cña nhãm bß Lai Sind. Bß lai HFx(HFxLS) th­êng cã mµu lang tr¾ng ®en, th­êng diÖn tÝch mµu tr¾ng Ýt h¬n mµu ®en . Bß c¸i cã tÇm vãc lín, bÇu vó ph¸t triÓn, thÝch nghi tèt víi ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i m«i tr­êng ViÖt Nam. Khèi l­îng tr­ëng thµnh cña bß c¸i kho¶ng 400-480kg vµ bß ®ùc cã tÇm vãc tõ 600 ®Õn 700kg. H×nh 2: Nhãm bß lai F2(HFx(HFxLS)) N¨ng suÊt s÷a bß lai HFx(HFxLS) ®¹t kho¶ng 10-13 kg/ngµy, t­¬ng ®­¬ng víi s¶n l­îng s÷a 3.100-3.900 kg/chu kú s÷a víi chu kú s÷a 305 ngµy. NÕu ®­îc nu«i tèt, n¨ng suÊt s÷a cã thÓ ®¹t tíi 15kg s÷a/ngµy. Cã mét sè bß lai HFx(HFxLS) ®­îc nu«i d­ìng tèt t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh, B×nh D­¬ng, Méc Ch©u, …s¶n l­îng s÷a ®¹t trªn 5.000kg/chu kú (n¨ng suÊt kho¶ng 16-17kg/ngµy). Tû lÖ mì s÷a biÕn ®éng trong ph¹m vi 3, 7-3, 9% vµ protein s÷a kho¶ng 3, 4-3,5%. NguyÔn V¨n §øc ,1999) “Bµi tænghîp vÒ bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam” §Ó æn ®Þnh vµ n©ng cao chÊt l­îng nhãm bß lai h­íng s÷a 3/4HF1/4LS, ViÖt Nam®· t¹o mét sè bß ®ùc lai h­íng s÷a 3/4HF1/4LS ®Ó phèi cè ®Þnh nguån gen nh»m tõng b­íc chän läc t¹o thµnh gièng bß s÷a ViÖt Nam cã chÊt l­îng thÝch hîp vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. KÕt qu¶ b­íc ®Çu cho thÊy, ®µn bß lai cè ®Þnh cã n¨ng¾uats s÷a kh¸ cao vµ chÊt l­îng s÷a tèt, ®Æc biÖt dÔ nu«i vµ cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. HiÖn nay, nh÷ng bß ®ùc lai h­íng s÷a 3/4HF1/4LS ®ang ®­îc tiÕp tôc kiÓm tra ®µn bß c¸i sinh ra cïng cha kh¸c mÑ cña c¸c bß ®ùc øng cö viªn gièng ®ã ®Ó chän c¸c ®ùc gièng lai h­íng s÷a ®¹t chÊt l­îng tèt nh»m æn ®Þnh gièng vµ ph¸t triÓn nhanh ra s·n xuÊt. §ång thêi, s÷ dông nhãm bß 3/4HF1/4LS ®· d­îc chän läc lµm bß c¸i nÒn lai víi bß s÷a cao s¶n gièng HF t¹o ra bß lai h­íng s÷a cß tû lÖ nguån gen HF cao h¬n 75% ®Ó tiÕp tôc chon läc t¹o thµnh gièng bß s÷a cã n¨ng suÊt s÷a vµ hiÖu qu¶ cao h¬n nhãm 3/4HF1/4LS mµ vÉn thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn nhiÖt díi nãng Èm cña ViÖt Nam. c. Nhãm bß lai h­íng s÷a F3 (HFx(HFx(HFxLS))). Bß c¸i lai h­íng s÷a HFx(HFxLS) ®­îc tiÕp tôc phèi víi tinh bß HF ®Ó t¹o ra bß lai HFx(HFx(HFxLS)) (h×nh 3) víi tû lÖ nguån gen cña gièng HF lµ 87,5% vµ Lai Sind lµ 12,5%. Bß lai HFx(HFx(HFxLS)) cã mµu lang tr¾ng ®en, nh­ng mµu tr¾ng th­êng nhiÒu h¬n mµu ®en .Bß c¸i cã tÇm vãc lín, khèi l­îng tr­ëng thµnh cña bß c¸i kho¶ng 450-540kg vµ bß ®ùc tõ 750 ®Õn 900kg, bÇu vó vµ hÖ thèng tiÕt s÷a ph¸t triÓn. Song, nhãm bß lai nµy thÝch nghi kÐm h¬n so víi nhãm bß lai HFx(HFxLS) vµ F1. V× vËy ë vïng n«ng th«n, nhãm bß lai nµy kh«ng ®­îc nu«i nhiÒu. H×nh 3. Nhãm bß lai HFx[HFx(HFxLS)] N¨ng suÊt s÷a trung b×nh cña bß lai HFx[HFx(HFxLS)] biÕn ®äng trong ph¹m vi 13-15kg/ngµy, t­¬ng øng víi s¶n l­îng s÷a 3.900-4.500kg/ chu kú, cã thÓ ®¹t tíi 15-17kg/ngµy (4.500-5.500). Cã nh÷ng bß c¸i cao s¶n, ®­îc nu«i tèt t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh, B×nh D­¬ng, Méc Ch©u, Trung t©m bß vµ ®ång cá Ba V×, ®¹t s¶n l­îng s÷a trªn 6.000kg/chu kú. NÕu ®­îc ch¨m sã nu«i d­ìng tèt, bß lai HFx[HFx(HFxLS)] cho n¨ng suÊt s÷a vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao h¬n so víi HFx(HFxLS) vµ F1 v× cã tû lÖ nguån gen HF cao h¬n. Tû lÖ mì s÷a biÕn ®éng trong ph¹m vi 3,6-3,8 vµ protein s÷a kho¶ng 3,3-3,5%. NguyÔn V¨n §øc ,1999) “Bµi tænghîp vÒ bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam” Kh¶ n¨ng thÝch øng víi m«i tr­êng cña bß lai HFx[HFx(HFxLS)] thÊp h¬n so víi nhãm bß lai HFx(HFxLS). V× vËy ë nhiÒu n¬i nhãm bß lai HFx[HFx(HFxLS)] kh«ng ®­îc ng­êi ch¨n nu«i ­a chuéng v× khã nu«i h¬n, ®ßi hái ®Çu t­ nhiÒu h¬n, kû thuËt ch¨m sãc nu«i d­ìng tèt h¬n nh­ng n¨ng suÊt s÷a kh«ng cao h¬n so víi nhãm bß lai HFx(HFxLS). V× vËy cÇn ®¸nh gi¸ ®óng kh¶ n¨ng sinh s¶n, n¨ng suÊt s÷a, chÊt l­îng s÷a vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña nhãm bß lai HFx[HFx(HFxLS)] trong ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i n«ng hé ë viÖt nam. nÕu hé nµo cã kinh tÕ kh¸ gi¶, kû thuËt ch¨n nu«i bß s÷a tèt (ch¨m sãc, nu«i d­ìng tèt) vµ ®Çu t­ tèt vÒ trang tr¹i, chuång nu«i vµ hÖ thèng c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn tiÓu khÝ hËu, vv th× nu«i bß lai HFx[HFx(HFxLS)] . NÕu hé nµo kh«ng cã ®ñ ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i tèt, chØ nªn nu«i bß lai ë møc ®é tû lÖ nguån gen HF lµ 75% nh­ nhãm bß lai HFx(HFxLS). L­u ý r»ng, trong ®iÒu kiÖn khÝ hËu nhiÖt ®íi nãng Èm nh­ ViÖt Nam, cã thÓ nu«i ®­îc c¸c nhãm bß lai cã tû lÖ nguån gen HF cao, kÓ c¶ bß HF thuÇn, nh­ng víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ tèt, ®Çu t­ lín, chuång tr¹i thÝch hîp, ch¨m sãc nu«i d­ìng tèt, kû thuËt ch¨n nu«i v÷ng vµng, qu¶n lý tèt, tiªm phßng ®Çy ®ñ theo quy ®Þnh cña c¬ quan thó y vµ cã hÖ thèng gièng thÝch hîp PHÇN III VËT LIÖU Vµ PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU 3.1 §èi t­îng nghiªn cøu §Ò tµi ®­îc thùc hiÖn trªn ®µn bß lai h­íng s÷a (HF x LS), HF(HF x LS), HF[HF(HF x LS)] §­îc nu«i t¹i c¸c n«ng hé vµ trang tr¹i cña trung t©m nghiªn cøu Bß vµ §ång cá Ba V×- Hµ Néi (thêi gian tõ 20/02-15/06 n¨m 2009) Sè l­îng : F1=246 con F2=529 con F3=138 con 3.2 Néi dung nghiªn cøu 3.2.1 kh¶ n¨ng sinh tr­ëng cña ®µn bß lai h­íng s÷a (F1, F2, F3) 3.2.2 kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña ®µn bß lai h­íng s÷a (F1, F2, F3) 3.3 Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu 3.3.1 Kh¶ n¨ng sinh tr­ìng cña bß lai h­íng s÷a. -Khèi l­îng s¬ sinh, 12 th¸ng vµ 24 th¸ng tuæi (®­îc c©n b»ng c©n bµn) -Khèi l­îng theo c¸c nhãm gièng. (®­îc c©n b»ng c©n bµn) -Khèi l­îng c¬ thÓ theo c¸c løa s÷a. (®­îc c©n b»ng c©n bµn) 3.3.2 Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña bß lai h­íng s÷a §Ó x¸c ®Þnh c¸c chØ tiªu vÒ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a, chóng t«i dùa vµo sæ ghi chÐp cña c¬ së thu gom s÷a. - S¶n l­îng s÷a trung b×nh trªn ngµy ®­îc tÝnh b×nh qu©n b»ng s¶n l­îng s÷a thùc tÕ trªn sè ngµy v¾t s÷a (tÝnh b»ng kg) - Thêi gian cho s÷a thùc tÕ lµ kho¶ng thêi gian tÝnh tõ lóc bß ®Î cho ®Õn lóc b¾t ®Çu c¹n s÷a trong cïng løa (thêi gian tÝnh b»ng ngµy) - S¶n l­îng s÷a 305 ngµy lµ s¶n l­îng s÷a v¾t ®­îc trong thêi gian 305 ngµy.Nh÷ng bß cã thêi gian gian cho s÷a trªn 305 ngµy. ChØ lÊy s¶n l­îng s÷a ®Õn 305 ngµy vµ lo¹i bá nh÷ng chu kú s÷a ng¨n h¬n 180 ngµy. 4. Xö lý sè liÖu. Sè liÖu ®­îc xö lý theo ph­¬ng ph¸p thèng kª m« t¶ b»ng phÇn mÒm Excel vµ Minitab Qu¸ tr×nh xö lý sè liÖu t¹i Bé M«n Gièng VËt Nu«i-ViÖn Ch¨n Nu«i. PHÇN IV KÕT QU¶ Vµ TH¶O LUËN 4.1 Kh¶ n¨ng sinh tr­ìng cña ®µn bß lai h­íng s÷a §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh tr­ëng cña gia sóc, chØ tiªu khèi l­îng lµ tÝnh tr¹ng quan träng nhÊt. V× vËy ë nghiªn cøu nµy chóng t«i chØ nghiªn cøu tÝnh tr¹ng khèi l­îng cña ®µn bß. 4.1.1 Khèi l­îng s¬ sinh, 12 vµ 24 th¸ng tuæi B¶ng 4.1. Khèi l­îng s¬ sinh, 12 vµ 24 th¸ng tuæi (kg) Gièn F1 F2 F3 n 246 520 138 SS 12th 24th SS 12th 24th SS 12th 24th 26,73 197,80 306,25 28,69 225,63 309,16 29,56 232,43 313,62 Khèi l­îng s¬ sinh lµ ®Æc tÝnh sím nhÊt vÒ khèi l­îng sèng cña mäi vËt nu«i. §Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ch¨n nu«i, cÇn nghiªn cøu nh÷ng tÝnh tr¹ng biÓu hiÖn sím v× nã giøp cho chÈn ®o¸n sím kh¶ n¨ng sinh tr­ëng, ph¸t triÓn vµ n¨ng suÊt vËt nu«i. Khèi l­îng s¬ sinh trung b×nh cña nhãm bª lai h­íng s÷a ViÖt nam lµ 28,34 kg, lín nhÊt ë nhãm F2(3/4) lµ 28,69 kg vµ F3(7/8) lµ 29,56 kg vµ thÊp nhÊt lµ F1(1/2) lµ 26,73kg. C¸c kÕt qu¶ nµy ®Òu ë møc cao h¬n so víi kÕt qu¶ 25,80 kg t×m ®­îc cña NguyÔn V¨n Th­ëng vµ NguyÔn V¨n §øc (1991) vµ cña Lª v¨n Ngäc vµ céng sù (1999). Khèi l­îng 12 th¸ng tuæi cña c¸c nhãm bª lai h­íng s÷a cña ViÖt nam trung b×nh lµ 219,68 kg. Khèi l­îng ë c¸c nhãm F2, F1 vµ 7/8 lµ 225,63; 197,80 vµ 232,43 kg. Gi¸ trÞ nµy cao h¬n so víi cña NguyÔn V¨n Th­ëng vµ céng sù (1990) trªn ®µn bª lai h­íng s÷a nu«i t¹i Bav× vµ Phï §æng. Khèi l­îng 24 th¸ng tuæi trung b×nh lµ 310,38kg. Gi¸ trÞ nµy cao h¬n so víi gi¸ trÞ 255,59 kg t×m ®­îc cña NguyÔn V¨n Th­ëng vµ céng sù (1990), thÊp h¬n gi¸ trÞ 314,33kg trªn ®µn bª lai nu«i t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh (NguyÔn Quèc §¹t vµ céng sù, 2000) vµ 315,36kg trªn ®µn bª thÝ nghiÖm t¹i Ba V× (NguyÔn Kim Ninh vµ céng sù, 2000). 4.1.2 Khèi l­îng cña ®µn bß lai HF theo c¸c gièng §©y lµ chØ tiªu quan träng ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh tr­ìng cña c¸c nhãm gièng lai, cho phÐp ®¸nh gi¸ phÈm gièng trong diÒu kiÖn ch¨n nu«i nhÊt ®Þnh. Khèi l­îng chung cña bß lai HF theo c¸c nhãm gièng d­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.2 B¶ng 4.2 Khèi l­îng bß lai HF theo c¸c nhãm gièng (kg) Gièng F1 F2 F3 n 246 520 138 382.894 403.576 396.165 SD 56.445 57.158 48.209 SX 3.602 2.504 4.097 CV% 14.754 14.157 12.192 Min 261 238 265 Max 584 666 552 BiÓu ®å 1: Khèi l­îng bß lai HF theo c¸c nhãm gièng KÕt qu¶ nghiªn cøu cña chóng t«i vÒ khèi l­îng cña c¸c nhãm gièng lÇn l­ît lµ 382,894kg (®èi víi nhãm F1), 403,756kg (®èi víi nhãm F2) vµ 396,16 (®èi víi nhãm F3). KÕt qu¶ nµy thÊp h¬n so víi kÕt qu¶ c«ng bè F2 lµ 406,74kg, F3 lµ 403,18kg. Lª Träng L¹p vµ céng sù(2005) vµ F2 lµ 432kg, F3 lµ465kg. Ph¹m V¨n Giíi vµ céng sù (2005). KÕt qu¶ cña chóng t«i cao h¬n so víi kÕt qu¶ cña Lª Träng L¹p vµ céng sù(2005) ®èi víi nhãm F1 lµ 374,24kg.vµ Lª Thµnh Vinh vµ céng sù (2005) ®èi víi nhãm F1 lµ 362,06kg Khèi l­îng trung b×nh cña ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i ë Ba V× cao nhÊt ë nhãm bß F2 lµ 403, 756kg, sau ®ã ®Õn bß F3 lµ 396, 165kg vµ thÊp nhÊt lµ bß F1 víi khèi l­îng 382, 894kg. HÖ sè biÕn dÞ vÒ khèi l­îng cña ba nhãm gièng cña ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i ë Ba V× biÕn ®éng trong ph¹m vi lµ 12,192 - 14,754% chøng tá viÖc lùa chän gièng vµ ®iÒu kiÖn ch¨m sãc nu«i d­ìng cña c¸c hé kh¸ tèt. Cã sù sai kh¸c rá rÖt gi÷a c¸c gièng vÒ khèi l­îng cña c¸c gièng bß lai h­íng s÷a F1, F2 vµ F3 (P<0, 05). Chøng tá khèi l­îng l­îng cña c¸c giãng kh¸c nhau lµ kh¸c nhau. 4.1.3 Khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s÷a Khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s÷a lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu quan träng ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh tr­ëng cña ®µn bß lai theo c¸c løa s÷a. kÕt qu¶ ®iÒu tra cña chóng vÒ khèi l­îng c¬ thÓ theo c¸c løa ®­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.3 B¶ng 4.3 Khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s÷a (kg) Løa s÷a 1 2 3 4 >4 n 243 259 176 109 117 370,40 394,50 410,44 425,26 410,85 SE 2,74 3,31 4,04 6,50 5,32 SD 42,58 53,25 53, 62 67,87 57,40 CV% 11,52 13,52 13,06 15,96 14,01 Min 238 261 285 295 292 Max 540 600 552 600 760 BiÓu ®å 2: Khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s÷a Khèi l­¬ng c¬ thÓ theo løa s÷a cña ®µn bß lai HF t¨ng tõ løa s÷a s÷a ®Çu ®Õn løa s÷a thø 4 vµ ®¹t cao nhÊt t¹i løa s÷a 4 lµ 425,26kg sau ®ã gi¶m tõ løa s÷a thø 5 trë lªn v× lóc nµy khèi l­îng sinh häc cña ®µn bß lai ®· hoµn chØnh vµ ®ang trong qu¸ tr×nh giµ ho¸. KÕt qu¶ trªn thÊp h¬n so víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Ph¹m V¨n Giíi vµ céng sù (2006) ®èi víi khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s÷a 1 lµ 414,45kg, khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s­a 2 lµ 431,76kg, khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s­a 3 lµ 444,15kg, khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s÷a 4 lµ 464,15kg vµ khèi l­îng cá thÓ theo løa s÷a trªn 5 lµ 458,48kg. KÕt qu¶ cña chóng t«i cao h¬n kÕt qu¶ cña Lª Träng L¹p vµ céng sù (2007) ®èi víi khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s­a 2 vµ 3 lÇn l­ît lµ 393,04kg, 406,28 vµ Ng« Thµnh Vinh vµ céng sù (2003) ®èi víi khèi l­îng c¬ thÓ theo løa s÷a 1 lµ 362,40kg. 4.2 Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña ®µn bß lai h­íng s÷a 4.2.1 S¶n l­îng s÷a cña ®µn bß lai Holstein Frisian S¶n l­îng s÷a chung lµ chi tiªu quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña gia sóc. S¶n l­îng s÷a chung cña ®µn bß lai cho ta ®¸nh gi¸ ®­îc s¶n l­îng cña gièng trong ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i nhÊt ®Þnh. S¶n l­îng s÷a chung cña ®µn bß lai HF ®­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.4 B¶ng 4.4 S¶n l­îng s÷a trung b×nh cña ®µn bß lai HF (kg) Tham sè Gi¸ trÞ Sè con 904 3577.63 SE 26.35 SD 793.62 CV% 22.18 KÕt qu¶ trªn thÊp h¬n so víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña NguyÔn V¨n §øc vµ céng sù (2005) ®èi víi n¨ng suÊt s÷a trung b×nh cña ®µn bß lai lµ 5162,65kg. KÕt qu¶ cña chóng t«i cao h¬n kÕt qu¶ Lª Träng L¹p vµ céng sù (2007) ®èi víi ®èi víi n¨ng suÊt s÷a trung b×nh cña ®µn bß lai lµ 3456,26kg. 4.2.2 S¶n l­îng s÷a theo c¸c nhãm gièng S¶n l­îng s÷a theo c¸c nhãm gièng lµ chØ tiªu quan träng ®Ó d¸nh gi¸ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña tõng nhãm gièng gia sóc. S¶n l­îng s÷a theo c¸c nhãm gièng quyÕt ®Þnh hiÖu qu¶ kinh tÕ ch¨n nu«i vµ cho phÐp ®¸nh gi¸ phÈm gièng con vËt trong ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i nhÊt ®Þnh. N¨ng suÊt s÷a 305 ngµy cña bß lai h­íng s÷a ®­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.5 B¶ng 4.5 S¶n l­îng s÷a trung b×nh c¸c theo nhãm gièng (kg) Gièng F1 F2 F3 n 246 520 138 3364,83 3655,83 3667,00 SE 39,09 36,57 72,03 SD 613,20 843,81 849,25 CV% 18,21 22,83 23,21 Min 2174 1124 1279 Max 4972 5347 5917 BiÓu ®å 3: S¶n L­îng s÷a trung b×nh c¸c nhãm gièng S¶n l­îng s÷a trung b×nh cña ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i t¹i Ba V× cao nhÊt ë nhãm bß F3 lµ 3667,00 kg, sau ®ã ®Õn bß F2 lµ 3655,83kg vµ thÊp nhÊt lµ bß F1 víi s¶n l­îng 3364,83kg. HÖ sè biÕn dÞ vÒ s¶n l­îng s÷a trung b×nh cña ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i ë Ba V× ë møc trung b×nh thÊp biÕn ®éng trong ph¹m vi 18,21 - 23,21% cña ba nhãm gièng vµ ®iÒu kiÖn ch¨m sãc nu«i d­ìngcña c¸c hé ch¨n nu«i kh¸ tèt Cã sù sai kh¸c rá rÖt gi÷a c¸c chu kú s÷a cña c¸c gièng bß lai h­íng s÷a F1, F2, vµ F3 (P<0, 05). Chøng tá kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a gi÷a c¸c chu kú cña bß gièng kh¸c nhau lµ kh¸c nhau. KÕt qu¶ cña chóng t«i vÒ s¶n l­îng s÷a theo chu kú cña c¸c nhãm gièng lÇn l­ît lµ F1 3364,83kg, F2 3655,83kg, F3 3667,00kg. KÕt qu¶ nµy thÇp h¬n so víi kÕt qu¶ c«ng bè trªn ®µn F1 lµ 3923kg, F2 lµ 4305kg vµ F3 lµ 4104kg (NguyÔn V¨n §øc vµ céng sù, 2005). Nh­ng kÕt qu¶ cña chóng t«i cao h¬n so víi kÕt qu¶ thu d­îc cña Lª Träng L¹p vµ céng sù (2005) nghiªn cøu trªn c¸c nhãm bß lai lµ 3208,43kg (®èi víi nhãm F1), 3568,64kg (®èi víi nhãm F2) vµ 3501,47kg (®èi víi nhãm F3). 4.2.3 S¶n l­îng s÷a theo c¸c løa s÷a S¶n l­îng s÷a theo c¸c løa s÷a lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu quan träng ®¸nh gi¸ sù æn ®Þnh cña c¸c gièng qua c¸c løa s÷a. Nh÷ng gièng cho s÷a æn ®Þnh, ®Ó tõ ®ã ta ®¸nh gi¸ chung ®­îc gièng cho s÷a æn ®Þnh nhÊt. S¶n l­îng s÷a theo c¸c løa s÷a cña ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i t¹i Ba V× ®­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.6 B¶ng 4.6 S¶n l­îng s÷a theo løa s÷a (kg) Løa s÷a 1 2 3 4 > 4 n 243 259 176 109 117 3197,62 3641,47 3741,30 3854,66 3748,41 SE 52,12 40,23 57,83 75,13 71,32 SD 825,00 647,52 767,31 784,46 717,46 CV% 25.,86 17,78 20,50 20,35 20,58 Min 124 1469 1744 1798 2166 Max 5917 5410 5839 5987 5523 KÕt qu¶ cña chóng t«i vÒ s¶n l­îng s÷a theo c¸c løa s÷a lÇn l­ît lµ løa1: 3197,62kg, løa 2: 3641,47kg, løa 3: 3741,30kg,løa4: 3859,66Kg vµ trªn løa 4 lµ 3748,41kg kÕt qu¶ nµy thÊp h¬n so víi kÕt qu¶ c«ng bè løa 1: 3969kg, løa 2: 4278kg, løa 3: 4467kg, løa 4: 4341kg vµ trªn løa 4: 4339kg. (NguyÔn V¨n §øc vµ céng sù, 2005). Nh­ng kÕt qu¶ cña chóng t«i cao h¬n so víi nghiªn cøu cña Lª Träng L¹p vµ céng(2005) lµ Løa 2: 3492,92kg Løa 3: 3540,81kg Chøng tá kû thuËt ch¨n nu«i ë c¸c hé lµ kh¸ tèt vµ ®ång ®Òu BiÓu ®å 4: S¶n l­îng s÷a theo løa s÷a (kg) Ta nhËn thÊy ë gièng bß HF n¨ng suÊt s÷a trong 4 chu k× ®Çu t¨ng dÇn tõ chi kú 1 ®Õn chu kú 4 vµ b¾t ®Çu gi·m tõ chu kú 5 ®iÒu nµy cã thÓ do chÕ ®é ch¨m sãc vµ nu«i d­ìng vµ kû thuËt vµ lóc nµy khèi l­îng sinh hoc cña bß lai ®¹t tèi ®a, b¾t ®Çu qu¸ tr×nh giµ ho¸ Cã sù sai kh¸c rá rÖt gi÷a c¸c chu kú s÷a cña gièng bß lai h­íng s÷a nµy (p<0, 05). §iÒu nµy cho thÊy gi÷a c¸c løa kh¸c nhau, ®iÒu kiÖn ch¨n sãc kh¸c nhau th× n¨ng suÊt s÷a sÎ kh¸c nhau râ rÖt. 4.2.4 S¶n l­îng s÷a hµng th¸ng theo tõng chu kú cña 3 nhãm gièng. S¶n l­îng s÷a chu kú theo tõng th¸ng cña chu kú tiÕt s÷a lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ søc s¶n xuÊt s÷a cña tõng nhãm gièng theo tõng thêi gian sau khi ®Î. KÕt qu¶ cña chóng t«i ®­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.7, 4.8, 4.9. N¨ng suÊt s÷a theo th¸ng cña tæng chu kú ®­îc nªu ë b¶ng 4.6; 4.7; 4.8. Cho thÊy n¨ng suÊt s÷a ®Òu t¨ng dÇn tõ th¸ng 1 ®Ðn th¸ng 2, 3vµ sau ®ã gi·m dÇn xuèng cho ®Õn hÕt chu kú tiÕt sòa ë tÊt c¶ 4 chu kú s÷a ®Çu. ë chu kú 1 s¶n l­îng s÷a cao nhÊt ë con F1 lµ ë t¸ng 2 víi s·n l­îng lµ 368,30kg, s¶n l­îng s÷a cao nhÊt, chu kú 1 vµ cña F2, F3 r¬i vµo th¸ng 3 (375,00kg vµ 388,4okg). Tæng s¶n l­îng s÷a chu kú cña F1 vµ F2 t­¬ng ®­¬ng nhau lµ 3055,00kg vµ cao nhÊt ë F3 lµ 3145,20kg. ë chu kú 1, s¶n l­îng s÷a cao nhÊt vµo kho¶ng th¸ng 2, 3 vµ s¶n l­îng s÷a tæng chu kú cao nhÊt ë F3. ë chu kú 2, thÊy s¶n l­îng s÷a cao nhÊt cña c¶ 3 nhãm gièng ®Òu ë th¸ng 3, víi s·n l­îng s÷a theo tuõng nhãm F1, F2, F3 t­¬ng ®­¬ng lµ 405,00: 394,70 vµ 419,60kg. s¶n l­îng s÷a tæng chu kú 2 cña ba nhãm gièng cã sù t¨ng dÇn theo sù gia t¨ng tû lÖ gen HF, tæng s¶n l­îng s÷a chu kú F1, F2, F3 t­¬ng ®­¬ng lµ 3073,30kg; 3221,80 vµ 3442,90kg. Nh­ vËy ë chu kú 2 víi gen HF cµng cao th× tû lÖ s÷a cang cao. ë chu kú 3, s¶n l­îng s÷a cao nhÊt cña F1, F2 lµ ë th¸ng 3 víi s¶n l­îng s÷a t­¬ng øng lµ 429,70kg vµ 406,30kg, con ë F3 s¶n l­îng s÷a cao nhÊt r¬I vµo th¸ng thø 2 víi s¶n l­îng lµ 418,9kg. Tæng s¶n l­îng s÷a ë chu kú 3 cao nhÊt ë bß F3 lµ 3395,5kg sau ®ã ®Õn bß F1 lµ 3393,70kg vµ thÊp nhÊt ë bß F2 lµ 3384,90kg. Nh­ vËy, s¶n l­îng s÷a ë chu kú 3 theo b¶ng 7, 8, 9 cho thÊy, s¶n l­îng s÷a cao nhÊt vÉn lµ nhãm F3. ë chu kú 4, s¶n l­îng s÷a c¸c th¸ng cña F1, F2 cao nhÊt ë th¸ng 2 lµ 434,30 vµ 424,10kg, cßn ë F3 s¶n l­îng s÷a cao nhÊt cña c¸c th¸ng r¬i vµo th¸ng 3 víi s¶n l­îng lµ 429,50kg. S¶n l­îng s÷a chu kú 4 cã sù gia t¨ng ®Òu rõ F1 ®Õn F3 víi s¶n l­îng s÷a t­¬ng ®­¬ng lµ 3340,30 (F1); 3418,90kg (F2) vµ 3471,7kg (F3). ë gièng bß F1 s¶b l­îng s÷a trong 4 chu kú s÷a ®Çu, t¨ng dÇn tõ chu kú 1 ®Õn chu kú 3 vµ gi¶m xuèng ë chu kú 4. ë bß F2 s¶n l­îng s÷a t¨ng dÇn tõ chu kú 1 ®Õn chu kú 4, ®iÒu nµy cã thÓ do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d­ìng. ë bß F3 s¶n l­îng s÷a chu kú t¨ng dÇn tõ chu kú 1 ®Õn chu kú 2 vµ gi¶m xuèng ë chu kú 3, råi ë chu kú 4 l¹i t¨n lªn. §iÒu nµy chøng tá ¶nh h­ëng do yÕu tè ch¨m sãc nu«i d­ìng vµ kü thuËt. Cã sù sai kh¸c râ rÖt gi÷a c¸c chu kú s÷a cña ba gièng bß lai h­íng s÷a nµy (P>0,05). §iÒu nµy cho thÊy gi÷a c¸c gièng kh¸c nhau, tû lÖ nguån gen kh¸c nhau, ®iÒu kiÖn ch¨m sãc kh¸c nhau th× kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a sÏ kh¸c nhau râ rÖt. NguyÔn V¨n §øc vµ Ph¹m V¨n Giíi (2006, 2007) nghiªn cøu trªn ®µn bß h¹t nh©n vµ cÊp I c«ng bè s¶n l­îng s÷a lµ 5069,77kg/chu kú (Vò V¨n Néi vµ céng sù, 2007). NguyÔn V¨n Th­ëng vµ céng sù (2006) c«ng bè kÕt qu¶ lµ 3368,04kg/ Chu kú ®èi víi c¸c tæ hîp lai tû lÖ nguån gen HF kh¸c nhau nh­ 50%HF, 75% HF vµ 87,5% HF ë Hµ T©y, Hµ Néi vµ Vïng phô c©n. KÕt qu¶ nghiªn cøu cña chóng t«i thÊp h¬n so víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶, cã thÓ do ®iÒu kiÖn khÝ hËu trong vïng vµ do ®iÒu kiÖn ch¨m sãc nu«i d­ìng yÕu tè kü thuËt cña c¸c c¬ së kh¸c nhau. NguyÔn V¨n Th­ëng vµ céng sù (2002) cho biÕt dïng bß c¸i Lai Sind cho lai víi bß ®ùc gièng HF t¹o bß lai 1/2HF, 3/4HF, 7/8HF lÊy s÷a. S¶n l­îng s÷a ®µn bß lai nµy cao h¬n h¼n víi bß néi (Hµ ViÖt). NÕu dïng bß c¸i nÒn Lai Sind lai víi bß ®ùc HF hiÖu qu¶ lai t¹o vµ cho s÷a cßn cao h¬n so víi ®µn bß vµng ViÕt Nam. KÕt qu¶ cña bß lai h­íng s÷a ®¹t: 1/2HF 2788 - 3414kg, 3/4HF lµ 3008 - 3615kg/chu kú ë MiÒn B¾c. KÕt qu¶ nµy thÊp h¬n so víi nghiªn cøu cña chóng t«i trªn ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i t¹i Ba V×. 4.3. ChÊt l­îng s÷a Tû lÖ mì s÷a vµ protein s÷a lµ 2 chØ tiªu quan träng nhÊt ®èi víi chÊt l­îng s÷a. V× vËy trong nghiªn cøu nµy chóng t«i chØ tËp trung nghiªn cøu 2 chØ tiªu nµy. 4.3.1 Tû lÖ mì s÷a Tû lÖ mì s÷a lµ chØ tiªu quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l­îng s÷a vµ ®­îc c¸c nhµ chÕ biÕn s÷a quan t©m nhiÒu nhÊt v× tû lÖ mì s÷a cµng cao th× chÊt l­îng s÷a cµng tèt. KÕt qu¶ ph©n tÝch tû lÖ mì s÷a ®­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.10 B¶ng 4.10 Tû lÖ mì s÷a (%) Tham sè thèng kª F1 F2 F3 n 17 179 189 4,20 3,98 3,94 SE 0,06 0,03 0,02 SD 0,24 0,39 0,34 CV (%) 5,74 9,80 7,61 KÕt qu¶ ph©n tÝch cña chóng t«i vÒ tû lÖ mì s÷a cña bß lai F1, F2, F3 nu«i ë Ba V× ®¹t ®­îc c¸c gi¸ trÞ lµ 4,18%; 3,8% vµ 3,94%. KÕt qu¶ nµy thÊp h¬n so víi 4,05-4,14%, NguyÔn V¨n §øc vµ NguyÔn V¨n Th­ëng (1991). KÕt qu¶ nµy cao h¬n so víi kÕt qu¶ cña NguyÔn V¨n Th­ëng (2006) lµ 3,87% , NguyÔn Quèc §¹t (1998) lµ 3,73% vµ V­¬ng TuÊn Thùc (2005) cïng nghiªn cøu trªn ®µn bß lai F1 lµ 4,10%, bß F2 Lµ 3,70%, bß F3 lµ 3,88%. Ngoµi ra hÖ sè biÕn dÞ cña tû lÖ mì s÷a cña ba nhãm gièng biÕn ®éng trong kho¶ng (7, 74-9, 80%), chøng tá sù biÕn ®éng vÒ tû lÖ mì s÷a cña c¸c nhãm gièng kh«ng lín. BiÓu ®å 5: Tû lÖ mì s÷a KÕt qu¶ tr×nh bµy t¹i biÓu ®å 5 cho thÊy tû lÖ mì cµng t¨ng khi tû lÖ gen HF ë trong mçi con lai cµng gi·m . XÐt theo nhãm gièng, tû lÖ mì s÷a cao nhÊt F1 vµ thÊp nhÊt ë nhãm gièng F3. Qua ph©n tÝch chóng t«i thÊy cã sù sai kh¸c vÒ tû lÖ mì s÷a gi÷a ba gièng bß lai h­íng s÷a nµy (p<0, 05). 4.3.2 Tû lÖ protein s÷a KÕt qu¶ ph©n tÝch tû lÖ protein s÷a ®­îc tr×nh bµy ë b¶ng 4.11 B¶ng 4.11 Tû lÖ protein s÷a (%) Tham sè thèng kª F1 F2 F3 n 246 520 138 3,67 3,62 3,57 SE 0,06 0,02 0,02 SD 0,27 0,33 0,28 CV(%) 7,36 9,11 7,84 BiÓu ®å 6: Tû lÖ protein s÷a BiÓu ®å 8 chøng tá tû lÖ protein cao nhÊt ë nhãm gièng F1, sau ®ã ®Õn F2 vµ thÊp nhÊt ë nhãm F3. Chóng t«i ph©n tÝch thÊy kh«ng cã sù sai kh¸c vÒ tû lÖ protein s÷a gi÷a c¸c gièng víi nhau (p>0, 05). Tû lÖ protein s÷a cña ®µn bß lai ë Ba V× gi¶m dÇn theo sù gia t¨ng tû lÖ gen HF trong mçi c¸ thÓ lai. Tû lÖ protein cao nhÊt ë nhãm gièng F1 lµ 3,67%, sau ®ã ®Õn F2 lµ 3,62% vµ thÊp nhÊt ë nhãm F3 lµ 3,57%. KÕt qu¶ ph©n tÝch cña chóng t«i vÒ tû lÖ protein s÷a cña ®µn bß lai F1, F2 vµ F3 nu«i t¹i Trung T©m Bß vµ §ång cá Ba V× cao h¬n so víi nghiªn cøu cña V­¬ng TuÊn Thùc (2005) cho biÕt tû lÖ protein s÷a cña bß F1 lµ 3,2-3,3 % vµ F2 d¹t 3,13% . Lª Xu©n C­¬ng vµ Devendra (1993) th«ng b¸o tû lÖ protein s÷a cña F1, F2 vµ F3 ë thµnh phè Hå ChÝ Minh lÇn l­ît lµ 3,49%; 3,27% vµ 3,25%. Tuy nhiªn, kÕt qu¶ nghiªn cøu cña chóng t«i vÒ tû lÖ protein s÷a t­¬ng ®­¬ng víi kªt qu¶ nghiªn cøu cña mét sè t¸c gi¶ Ph¹m Quý D­¬ng (2002) khi nghiªn cøu trªn ®µn bß lai h­íng s÷a ë Phï §æng th× chØ tiªu nµy lµ: F3 lµ 3,56%. Lª Träng L¹p vµ céng sù (2003) nghiªn cøu trªn ®µn bß c¸i h¹t nh©n ë Ba V× cho biÕt tû lÖ protein s÷a ë bß F2 lµ 3,4% bß F3 lµ 3,49%, kÕt qu¶ nghiªn cøu cña t¸c gi¶ thÊp h¬n so víi nghiªn cøu cña chóng t«i. TrÇn Träng Thªm (1986) c«ng bè tû lÖ protein s÷a cña bß lai F1, F2 vµ F3 ë Phï §æng lÇn l­ît lµ 3,37%; 3,39% vµ 3,36%. Nghiªn cøu cña Ph¹m Ngäc ThiÖp (2003) trªn ®µn bß s÷a lai F1, F2 vµ F3 nu«i t¹i L©m §ång cho kÕt qu¶ tû lÖ protein s÷a lÇn l­ît lµ :3,09%; 3,02% vµ 2,82%. Nh­ vËy nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ nµy ®Òu cho thÊy tû lÖ protein s÷a gi·m khi gia t¨ng tû lÖ gen HF trong con lai víi c¸c gièng bß ®Þa ph­¬ng cña c¸c vïng nhiÖt ®íi. NguyÔn Kim Ninh (1996) cho r»ng ®µn bß lai F1 (HF x Lai Sind) t¹i Ba V× cho tû lÖ protein s÷a t¨ng dÇn theo løa s÷a 1, 2, 3 víi kÕt qu¶ lÇn l­ît lµ 3, 31; 3,38 vµ 3,42%. KÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ ®Òu thÊp h¬n so víi kÕt qu¶ cña chóng t«i ®iÒu nµy cã thÓ gi¶i thÝch do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d­ìng vµ ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i ngµy nay tèt h¬n so víi tr­íc cho nªn gi¸ trÞ protein s÷a cñng t¨ng cao h¬n tr­íc ®©y. PHÇN V: KÕT LUËN Vµ §Ò NGHÞ 5.1 KÕt luËn - Khèi l­îng cña ®µn bß lai h­íng s÷a F1, F2 vµ F3 t­¬ng øng lµ:382.894kg, 403,756kg vµ 396,165kg - Khèi l­îng chung cña c¸c løa s÷a cña ®µn bß lai h­íng s÷a F1, F2 vµ F3 t­¬ng øng lµ: løa 1: 370,00kg løa 2: 394,50kg løa 3: 410,43kg løa 4: 425,25kg vµ tõ løa 5: 410,85kg - N¨ng suÊt s÷a chung cña ®µn bß lai h­íng s÷a F1, F2 vµ F3 t­¬ng øng lµ: 3364,83kg, 3655,83kg vµ 3677kg. -N¨ng suÊt s÷a theo c¸c løa cña ®µn bß lai h­íng s÷a F1, F2 vµ F3 t­¬ng øng lµ: løa 1: 3197,62kg løa 2: 3641,47kg løa 3: 3741,30kg løa 4: 3854,66kg vµ tõ løa 5: 3748,41kg - ChÊt l­îng s÷a: ChÊt l­îng s÷a lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ s¶n phÈm s÷a, theo ®iÒu tra ph©n tÝch ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i ë Ba V× chóng t«i cã kÕt qu¶ nh­ sau: + Tû lÖ mì s÷a F1, F2 vµ F3 t­¬ng øng : 4,20; 3,98% vµ 3,94% + Tû lÖ protein s÷a F1, F2 vµ F3 t­¬ng øng: 3,67%; 3,62% vµ 3,57% 5.2 §Ò nghÞ Do thêi gian thùc tËp cßn bÞ h¹n chÕ cho nªn viÖc theo dâi, thu nhËp sè liÖu vÉn ch­a ®Çy ®ñ ph¶i lo¹i bá nh÷ng con sè liÖu ch­a theo dâi hÕt cho nªn dung l­îng mÈu kh«ng nhiÒu, do vËy kÕt qu¶ ch­a thËt chÝnh x¸c, v× vËy cÇn cã thªm nhiÒu thêi gian h¬n n÷a. Cã thªm nhiÒu ®Ò tµi ®iÒu tra c¸c ®Þa ph­¬ng kh¸c nh»m ®­a ra ®­îc nhiÒu biÖn ph¸p kû thuËt, hay ph­¬ng thøc ch¨n nu«i phï hîp cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt .Nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ ®Þa ph­¬ng tõ ®ã thóc ®Èy ch¨n nu«i bß s÷a ph¸t triÓn nh©t lµ bß lai h­íng s÷a. PHÇN VI TµI LIÖU THAM KH¶O 6.1. TiÕng ViÖt Côc N«ng nghiªp (2005) Côc Ch¨n nu«i (2005) Lª Xu©n C­¬ng (2000), “Nh÷ng ®iÒu cÇn chó ý khi ch¨n nu«i bß s÷a cña óc”, T¹p chÝ ch¨n nu«i sè 4. Lª Xu©n C­¬ng vµ Deren dra (1993), ®¸nh gi¸ nguån thøc ¨n, ph­¬ng thøc nu«i d­ìng vµ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ch¨n nu«i bß s÷a vµ s¶n xuÊt s÷a ë c¸c hé ch¨n nu«i gia ®×nh ë thµnh phè Hå ChÝ Minh, ViÖn Khoa häc n«ng nghiÖp miÒn Nam. Vò chÝ C­¬ng, T¨ng Xu©n L­u, NguyÔn Quèc §¹t, Ph¹m ThÕ HuÖ, NguyÔn Xu©n Tr¹ch, NguyÔn Xu©n Hoµ. “KÕt qu¶ chän läc bß c¸i 3/4vµ 7/8 HF ®Ó t¹o ®µn bß h¹t nh©n lai h­íng s÷a ®¹t trªn 4.000lÝt s÷a/ chu kú” B¸o c¸o khoa häc2005, Hµ Néi 8/2006. NguÔn Quèc §¹t(1998), Mét sè ®Æc ®iÓm vÒ gièng cña ®µn bß lai (Holstein Frisian x Lai Sind) h­íng s÷a nu«i t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh, LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp, ViÖn khoa häc kû thuËt n«ng nghiÖp ViÖt Nam, Hµ Néi NguyÔn Quèc §¹t, Vò VËn Néi, Bïi ThÕ §øc, NguyÔn Thanh B×nh(1999) “Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña ®µn bß lai h­íng s÷a trong ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i trang tr¹i ë thµnh phè Hå ChÝ Minh”, B¸o c¸o khoa häc giai ®o¹n 1996-1999, Thµnh Phè HuÕ NguyÔn Quèc §¹t, Vò VËn Néi, Bïi ThÕ §øc, NguyÔn Thanh B×nh. “kh¶ n¨ng s¶n xuÊt cña ®µn bß c¸i lai (Holstein Frisian x Lai Sind) h­íng s÷a trong ®iÒu kiÖn ch¨n trang trai ë thµnh phè Hå ChÝ Minh”, Bo¸ c¸o khoa häc ch¨n nu«i thó y 1998-1999, Hµ Néi 1999 NguyÔn V¨n §øc, Ph¹m V¨n Giíi, TrÇn Träng Thªm. “ Ngiªn cøu ¶nh h­ëng cña mét sè yÕu tè cè ®Þnh ®Õn s¶n l­îng s÷a ®µn bß HF lai h¹t nh©n vµ cÊp I ViÖt Nam”. B¸o c¸o khoa häc 2005, Hµ Néi 8/2006 NguyÔn V¨n §øc, TrÇn Träng Thªm, Ph¹m V¨n Giíi vµ ctv (2005), “Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña ®µn bß lai ë mét sè vïng sinh th¸I cña ViÖt Nam” NguyÔn V¨n §øc, Ph¹m V¨n Giíi (2007), “ChÊt l­îng s÷a cña ®µn bß Holstein Frisian thuÇn nu«i t¹i ViÖt Nam”. NguyÔn V¨n §øc (1998) “Bµi tæng hîp vÒ ch¨n nu«i bã s÷a”. Ph¹m V¨n Giíi (2008) LuËn ¸n tiÕn sü Ph¹m V¨n Giíi, NguyÔn V¨n §øc. “ HÖ sè di truyÒn vµ t­¬ng quan di truyÒn gi÷a tuæi ®Î lÇn ®Çu, s¶n l­îng s÷a vµ tû lÖ mì cña bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam”, b¸o c¸o khoa häc 2006, Hµ Néi 8/2007 Ph¹m V¨n Giíi, NguyÔn V¨n §øc vµ TrÇn Träng Thªm ,Bé M«n Di TruyÒn Gièng VËt Nu«i (2006) “Tuæi ®Î løa ®Çu, khèi l­îng gi÷a hai løa ®Î, khèi l­îng c¸c løa ®Î vµ s¶n l­îng s÷a cña 6 løa ®Çu bß lai h­íng s÷a ViÖt Nam ë ®µn h¹t nh©n vµ cÊp 1” Lª Träng L¹p, Ng« Thµnh Vinh, T¨ng Xu©n L­u, Ng« §×nh T©n, §Æng ThÞ Ph­¬ng, TrÇn ThÞ Loan, KhuÊt ThÞ Thu Hµ vµ NguyÔn V¨n §øc Trung t©m nghiªn cøu Bß vµ §ång cá Ba V× -Hµ T©y, “Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p vÒ gièng ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ trong ch¨n nu«i bß s÷a t¹i Ba V× -Hµ T©y”. Ng« Thµnh Vinh, Lª Träng L¹p, NguyÔn ThÞ C«ng, Ng« §×nh T©n, §oµn H÷u Thµnh (2003) “Nghiªn cøu bß vµ ®ång cá Ba V×” Lª V¨n Ngäc, NguyÔn Kim Ninh, Lª Träng L¹p, NguyÔn Quèc To¶n, NguyÔn TiÕn Tïng, TrÞnh V¨n ThuËn vµ Ng« §×nh T©n (1999) “Nghiªn cøu ph­¬ng thøc nu«i d­ìng nh»m t¨ng kh¶ n¨ng sinh tr­ëng ph¸t triÓn bª lai h­íng s÷a 0-12 th¸ng” Ng« Thµnh Vinh, Lª Träng L¹p, NguyÔn ThÞ C«ng, Ng« §×nh T©n, §oµn H÷u Thµnh (2005) “kh¶ n¨ng sinh tr­ìng, sinh s¶n, s¶n xuÊt s÷a cña ®µn bß HF vµ Jersy nhËp néi tai trung t©m nghiªn cøu bß vµ ®ßng cá Ba V×”. Th«ng tin khoa häc kû thuËt ch¨n nu«i .6/2005. NguyÔn V¨n §øc, Ph¹m V¨n Giíi, TrÇn Träng Thªm. “ Ngiªn cøu ¶nh h­ëng cña mét sè yÕu tè cè ®Þnh ®Õn s¶n l­îng s÷a ®µn bß HF lai h¹t nh©n vµ cÊp I ViÖt Nam”. B¸o c¸o khoa häc 2005, Hµ Néi 8/2006 Lª Träng L¹p, T¨ng Xu©n L­u, Ng« §×nh T©n, V­¬ng TuÊn Thùc, NguyÔn Quèc To¶n, Vò ChÝ C­¬ng, NguyÔn V¨n Niªn (2003), “nghiªn cøu trä ®µn bß lai 3/4 vµ 7/8 HF h¹t nh©n ®Ó t¹o ®µn bß s¶n l­îng s÷a trªn 4.000lÝt/ chu kú t¹i trung t©m nghiªn cøu bß vµ ®ång cá Ba V×”, Bo¸ c¸o khao häc, ViÖn ch¨n nu«i, 2003 T¨ng Xu©n L­u (1999), §¸nh gi¸ mét sè ®Æc ®iÓm cña ®µn bß lai h­íng s÷a t¹i Ba V× –Hµ Néi vµ biÖ ph¸p n©ng cao kh¶ n¨ng sinh s¶n cña chóng, luËn v¨n Th¹c sÜ n«ng nghiÖp, §¹i häc n«ng nghiÖp I, Hµ Néi NguyÔn Kim Ninh, Lª Träng L¹p, Ng« Thµnh Vinh vµ céng sù.KÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ kh¶ n¨ng cho s÷a vµ chÊt l­îng s÷a cña ®µn bß v¾t s÷a h¹t nh©n F1, F2 nu«i ë hé gia ®×nh t¹i Ba V×-Hµ Néi .kÕt qu¶ nghiªn cøu khoa häc c«ng nghÖ n«ng nghiÖp 1996-1997 (NXB N«ng NghiÖp Hµ Néi 1998) NguyÔn Kim Ninh, NguyÔn V¨n Th­ëng, TrÇn Träng Thªm, Lª Träng L¹p, NguyÔn H÷­ L­¬ng, Lª V¨n Ngäc vµ céng sù. KÕt qu¶ vÒ bß lai h­íng s÷a vµ xx©y dùng m« h×nh bß s÷a tr«ng d©n .Tyªnt c«ng tr×ng nghiªn cøu khoa häc kû thuËt ch¨n nu«i (1969-1995)-1: Hµ Néi-N«ng NghiÖp 1995 Vò V¨n Néi, TrÇn Träng Thªm, NguyÔn H÷­ L­¬ng, NguyÔn V¨n §øc, NguyÔn Hïng S¬n, TrÇn S¬n Hµ, Ng« §×nh T©n, Lª Thu Hµ. “X¸c ®Þnh kh¶ n¨ng sinh tr­ëng, sinh s¶n, s¶n xuÊt s÷a cña bß lai h­íng s÷a 75% HF cè ®Þnh ë thÕ hÖ thø nhÊt”, B¸o c¸o khoa häc 2005, Hµ Néi 8/2006 NguyÔn Xu©n Th¹ch (2003). Kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña c¸c lo¹i bß lai h­íng s÷a ë Méc Ch©u vµ Hµ Néi NguyÔn ThiÖp (1995) Di truyÒn häc sè l­îng øng dông trong ch¨n nu«i . NXB n«ng NghiÖp TrÇn Träng Thªm, §Æng ThÞ Dung, NguyÔn ThÞ C«ng, Lª Minh S¾t . “ §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng suÊt, chÊt l­îng s÷a vµ nh©n tè ¶nh h­ëng ®Ðn n¨ng suÊt, chÊt l­îng cña bß s÷a ë mét sè c¬ së ch¨n nu«i t¹i ViÖt Nam”, B¸o c¸o khoa häc 2004, Hµ Néi 8/2005 NguyÔn V¨n Th­ëng(2000), “Nh÷ng ®iÒu cÇn l­u ý trong ch¨n nu«i bß s÷agia ®×nh”, chuyÓn sang ch¨n nu«i gia sóc ¨n cá, Héi ch¨n nu«i ViÖt Nam 2000 TrÇn Träng Thªm(1986), mét sè ®¨c ®iÓm vµ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt cña c¸c nhom bß lai gi÷a bß Lai Sind víi bß s÷a gèc Hµ Lan, LuËn ¸n phã TiÕn sÜ khoa häc n«ng NghiÖp ViÖn khoa häc kû thuËt n«ng nghiÖp ViÖt Nam, Hµ néi . TiÕng Anh Pong pia chan, protian ota, K, 2003, “reproducsion of cros and purebred friesion catlle in notth Thailand with spsical referenc to their milk producsion”, Asian-Aust-TanimalSci*. PHÇN VII PHô LôC 7.1. N¨ng suÊt chu kú thù tÕ §©y còng lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu quan träng trong ch¨n nu«i, nã nªu lªn ®­îc kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a thùc tÕ cña toµn ®µn vµ tõng c¸ thÓ.KÕt qu¶ vÒ s¶n l­îng thùc tÕ d­îc tr×nh bµy ë b¶ng B¶ng 12 : S¶n l­îng s÷a chu kú thùc tÕ (kg) Tham sè thèng kª F1 F2 F3 n 16 165 152 3227,60 3315,60 3344,40 SE 95,50 48,60 52,40 SD 382,10 624,60 645,60 CV(%) 10,17 18,84 19,30 Sè ngµy v¾t 316,56 318,50 317,48 Qua b¶ng chóng ta thÊy s¶n l­îng s÷a theo chu kú thùc tÕ cña ®µn bß lai h­íng s÷a nu«i t¹i Ba V× cho s¶n l­îng s÷a cao nhÊt lµ ë phÈm gièng bß F3 víi s¶n l­îng lµ 3344,40kg, sau ®ã ®Õn phÈm gièng bß F2 s¶n l­îng s÷a lµ 3315,60kg ë thÊp nhÊt lµ phÈm gièng bß F1 s¶n l­îng s÷a lµ 322,60kg. Qua ®©y ta thÊy nh÷ng phÈm gèng bß lai cã nång ®é m¸u HF cµng cao th× søc s¶n xuÊt s÷a cµng cao. §é biÕn ®éng cña ba phÈm gièng n»m trong kho¶ng (10, 17-19, 30%) cho thÊy ®é ®ång ®Òu vÒ s¶n l­îng trong toµn ®µn

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • doc8.HoangDucManh.doc
Luận văn liên quan