Giải quyết các tranh chấp trong thương mại Quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Mở đầu T rong kinh doanh, tranh chấp tồn tại như một tất yếu: có thể ở dạng tranh chấp hiện tại, cần phải giải quyết hoặc tranh chấp tương lại. Các mối quan hệ càng nhiều, càng phức tạp thì khả năng xảy ra tranh chấp càng lớn, bất chấp một khung pháp lý có hoàn chỉnh đến đâu - bởi không phải lúc nào các bên cũng tuân thủ pháp luật một cách nghiêm chỉnh. Đặc biệt trong thương mại Quốc tế, lĩnh vực mà các bên tham gia có những đặc điểm về tập quán kinh doanh, ngôn ngữ và cả các đặc điểm văn hoá rất khác nhau, thì tranh chấp lại càng lớn, cả về mặt quy mô và khả năng xảy ra tranh chấp. Chỉ cần một sự sai lệnh nhỏ trong cách hiểu, xuất phát từ bất đồng ngôn ngữ là đã có thể dẫn đến tranh chấp. Đây là chưa nói đến vấn đề phức tạm hơn là văn hoá và tập quán kinh doanh. Chẳng hạn như hàng nhập khẩu vào Trung Quốc bắt buộc phải có mã số, mã vạch, và điều này được coi là đương nhiên đối với các nhà nhập khẩu Trung Quốc và do đó có thể gây thiệt hại cho nhà xuất khẩu nếu không chú ý đến điều đó trong thoả thuận hợp đồng. Hay như quy định về điều kiện cơ sở giao hàng của Hoa Kỳ không hoàn toàn giống với các điều kiện cơ sở giao hàng của Phòng Thương mại quốc tế (Incoterm) mà nếu không nghiên cứu kỹ các bên có thể dẫn đến tranh chấp về các khoản chi phí giao hàng, Trước khi bắt đầu một thương vụ, các chủ thể không bao giờ muốn có tranh chấp xảy ra. Tuy nhiên, nó vẫn có thể xảy ra do những nguyên nhân chủ quan và khách quan. Chính vì vậy, việc nghiên cứu để hạn chế đến mức thấp nhất khả năng xảy ra tranh chấp là điều luôn được quan tâm. Nhưng một khi tranh chấp đã xảy ra, hoặc để đảm bảo lợi ích cho bản thân trong trường hợp xảy ra tranh chấp, thì vấn đề lựa chọn một phương pháp giải quyết tranh chấp cũng cần được quan tâm thích đáng, sao cho tranh chấp được giải quyết thoả đáng với chi phí về thời gian, công sức và tiền bạc là ít nhất. Một trong những biện pháp giải quyết tranh chấp hay được áp dụng hiện nay là thông qua trọng tài kinh tế. Có nhiều ưu điểm của phương pháp này so với các phương pháp khác: như tính bảo mật, độ tin cậy cao . khiến nó trở thành một biện pháp giải quyết tranh chấp phổ biến nhất trên thế giới. Và vì vậy có thể nói hoạt động của các trung tâm trong tài đã và đang từng bước góp phần vào việc hoàn thiện môi trường kinh doanh, đảm bảo cho việc kinh doanh được ổn đinh. Được sự đồng ý của trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân, của khoa Thương mại và dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy Nguyễn Anh Tuấn, em đã về thực tập tốt nghiệp tại TTTTQuốc tế bên cạnh phòng TM & CN Việt nam, để học hỏi nghiên cứu và tìm hiểu sâu thêm về vấn đề "Giải quyết các tranh chấp trong thương mại Quốc tế ở Việt Nam hiện nay". Sau đây là bản báo cáo tổng hợp về TTTTQuốc tế: một số nét chính của Trung tâm, kết quả hoạt động trong thời gian qua và phương hướng hoạt động sắp tới. Em cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các chú, các anh chị ở TTTTtrong thời gian em đến thực tập ở Trung tâm và mong rằng em sẽ tiếp tục được các anh, chị hướng dẫn chỉ bảo trong thời gian tới.

pdf89 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 06/09/2013 | Lượt xem: 3003 | Lượt tải: 18download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Giải quyết các tranh chấp trong thương mại Quốc tế ở Việt Nam hiện nay, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ở Châu á nói chung, từ trước tới nay trọng tài chưa phải là công cụ giải quyết tranh chấp mà các thương gia thường tìm đến. Đối với tranh chấp trong nước thì biện pháp thông thường mà các doanh nhân chấp nhận là thương lượng trực tiếp hoặc hoà giải với sự tham gia của bên thứ ba làm trung gian hòa giải. Tuy nhiên trong những năm gần đây, do nhu cầu của việc phát triển thương mại Quốc tế và trong khu vực, trọng tài thương mại phi Chính phủ đã hình thành và phát triển mạnh mẽ. Vì lẽ đó, cho nên dù truyền thống hoà giải có ăn sâu vào trong tập quán kinh doanh đến đâu thì người ta vẫn phải cần đến trọng tài, trước hết bởi những ưu thế của nó trong việc giải quyết tranh chấp thương mại, sau là vì nó đáp ứng được nhu cầu của giới kinh doanh - đặc biệt trong các thương vụ kinh doanh quốc tế. Truyền thống hoà giải, giải quyết tranh chấp theo hướng “ đóng cửa bảo nhau” của người á Đông đã ảnh hưởng ít nhiều đến tiến trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Hoà giải trước khi phải tổ chức các phiên xét xử hoặc trước khi ra phán quyết trong thủ tục trọng tài là điều các trọng tài Châu á nói chung và Việt Nam nói riêng chú trọng hơn. Mặt khác, đây cũng là một trong nhứng đóng góp để nâng cao uy tín của trung tâm trọng tài trên trường Quốc tế - bởi khi hoà giải được nó không chỉ tiết kiệm được chi phí cho các bên, bảo mật được bí quyết kinh doanh mà còn làm ảnh hưởng thống nhất đến mối giao Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 66 66 hảo giữa các bên, và thường các bên sẽ thực hiện những nghiã vụ của mình một cách “ tâm phục , khẩu phục”. trọng tài Việt Nam đang hoạt động trong cơ chế thị trường , xuất phát từ lợi ích của khách hàng - tức là các đương sự đưa tranh chấp ra giải quyết ở trung tâm trọng tài - thì không thể không quan tâm đến bước hoà giải trước Uỷ ban trọng tài - cũng như phải làm sao để giúp các đương sự đạt được giải pháp giải quyết tranh chấp hiệu quả nhất cả về kinh tế lẫn hiệu quả xã hội. trọng tài thương mại trong cơ chế thị trường phải quan tâm và hết lòng phục vụ vì lợi ích khách hàng thì mới tồn tại và phát triển được. Đây là điểm khác biệt về bản chất giữa trọng tài Nhà nước trong cơ chế kế hoặch hoá tập trung và trọng tài thương mại phi Chính phủ trong cơ chế thị trường. Cụ thể hơn, kinh phí trang trải cho các trung tâm trọng tài , cũng như lợi nhuận để phát triển mở rộng trọng tài là từ nguồn phí trọng tài mà các đương sự chi trả. Xét theo mặt này, trung tâm trọng tài cũng là một đơn vị kinh doanh - sản phẩm là các biện pháp giải quyết tranh chấp và cũng phải chịu sự cạnh tranh trên thị trường, do đó triết lý kinh doanh cũng nên là “ thoã mãn tối đa nhu cầu của khách hàng”. Tuy nhiên, loại sản phẩm dịch vụ của trọng tài lại là một sản phẩm có tính đặc thù rất cao - bị chi phối mạnh mẽ bởi môi trường pháp lý. Đặc điểm của hệ thống pháp luật Việt Nam là đang trong quá trình hoàn thiện theo hướng một mặt phải đảm bảo bản chất của Chủ nghĩa xã hội, mặt khác phải tính đến xu hướng chung trong luật pháp Quốc tế và thương mại Quốc tế. Chính vì vậy trọng tài thương mại của Việt Nam trong quá trình phát triển phải tính đến đặc điểm này, góp phần vào việc hoàn thiện môi trường pháp lý ở Việt Nam nói chung và hoàn thiện các quy định về trọng tài nói riêng- tháo gỡ dần sự bất cập trong các quy định về giải quyết tranh chấp như hiện nay. Trên thực tế, trung tâm trọng tài Quốc tế Việt Nam đã áp dụng một quy chế tố tụng khó gần gũi với quy chế tố tụng của trung tâm trọng tài Quốc tế Singapore. Việt Nam đang hướng vào việc tăng cường tham gia vào các Hiệp ước Quốc tế và công nhận hiệu lực của các phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt nam. Việt Nam đang nổ lực phát triển hệ thống pháp luật trên cơ sở tham Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 67 67 khảo, đối chiếu và học hỏi những chuyên gia có kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Nhật Bản, Singapore, Trung Quốc . . . là những nước trong khu vực khá gần gũi, và Pháp, Anh, Canada, Australia, Mỹ . . . là những nước có nền kinh tế thị trường phát triển, có hệ thống pháp luật đạt đến độ hiệu quả cao. Như đã đề cập ở trên, dịch vụ mà trung tâm trọng tài cung cấp ra thị trường là loại dịch vụ có tính đặc thù cao, chất lượng của dịch vụ không chỉ phụ thuộc vào người cung cấp mà còn phụ thuộc rất nhiều vào sự cộng tác của các bên sử dụng dịch vụ, cũng như sự hỗ trợ từ một hệ thống chính sách pháp luật hoàn chỉnh, mà trước hết là khung pháp luật về trọng tài ở Việt Nam. 3.2. Cần một sự hỗ trợ của chính phủ cho hiệu quả của hoạt động trọng tài. Thuật ngữ trọng tài phi Chính phủ không có nghĩa là cơ quan trọng tài này sẽ không chịu sự quản lý, giám sát của Nhà nước. “ Phi Chính phủ để phân biệt với trọng tài Nhà nước - là một cơ quan Nhà nước , có quyền lực Nhà nước. Nhà nước không can thiệp sâu vào các hoạt động của các cơ quan trọng tài , nhưng sẽ thực hiện vai trò quản lý của mình thông qua hệ thống các quy định pháp luật , cũng như những tác động khác như tham gia các công ước, điều ước Quốc tế , đào tạo, hỗ trợ kinh phí và cơ sỡ vật chất . . . Các quy định của Nhà nước nói chung đều có thể tác động theo hai hướng tích cực, tiêu cực đến hiệu quả giải quyết tranh chấp. 3.2.1. Hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động trọng tài . Cho đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có một vẫn chưa có một văn bản pháp luật do cơ quan lập pháp ( Quốc hội ) ban hành để quy định về tổ chức và hoạt động của trọng tài thương mại phi Chính phủ . Các văn bản pháp luật về trọng tài phi Chính phủ do cơ quan hành pháp là Chính phủ và Thủ tướng ban hành dưới dạng Nghị định hoặc Quyết địnhvà như vậy chúng không có giá trị pháp lý cao như các văn bản pháp luật giải quyết tranh chấp bằng con đường Toà án ( thường là luật và pháp luật ). Vì vậy, cần nhanh chóng ban hành Pháp lệnh Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 68 68 về trọng tài để thống nhất các qui định về trọng tài . Xuất phát từ thực tế giải quyết tranh chấp bằng thủ tục trọng tài ở Việt Nam , trong pháp lệnh trọng tài cần phải giải quyết được một số điểm nổi cộm sau: * Thứ nhất là về thẩm quyền giải quyết của trọng tài : đây là căn cứ pháp lý để quyết định xem liệu một tranh chấp kinh tế có được đưa ra xét xử bằng trọng tài hay không. Hiện nay cũng chưa rõ liệu các tranh chấp nào thì không được phép áp dụng thủ tục trọng tài . Như quy định hiện nay tại Nghị định 116 CP và quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài Quốc tế Việt Nam thì có thể tạm hiểu là bất kỳ một tranh chấp thương mại nào cũng có thể giải quyết bằng trọng tài . Vậy là chưa hợp lý vì một số vấn đề tranh chấp cần đến sự cưỡng chế cao của pháp luật, hoặc các tranh chấp có dấu hiệu phạm tội, hoặc các tranh chấp có ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia và cộng đồng như: - Các vấn đề về tình trạng cá nhân. - Các hợp đồng ký kết do lừa đảo hoặc vô đạo đức. - Tranh chấp về phát minh, nhãn hiệu hàng hoá và bản quyền. - Tranh chấp về phá sản, vỡ nợ hoặc giải thể Công ty . - Tranh chấp về cấm vân, trật tự công cộng và một số tranh chấp về quan hệ lao động. * Về việc chỉ định và thay thế trọng tài viên : liệu các bên đương sự có thể chọn một trọng tài viên ngoài bản danh sách trọng tài của trung tâm được không? Điều này không được đề cập đến trong Nghị định 116 CPP cũng như trong quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài Quốc tế Việt Nam . Tôn trọng quyền tự quyết của các bên đương sự, quy định về chỉ định trọng tài viên không nên chỉ trong danh sách trọng tài viên của trung tâm và cũng không chỉ giới hạn trong phạm vi các trọng tài viên Việt Nam, khi mà điều kiện cho phép. Về việc khước từ trọng tài viên : theo quy định về trọng tài của úc, HongKong, Nhật Bản, Singapore, Mỹ, . . . mỗi bên tham gia có thể khước từ bất kỳ một trọng tài viên nào vì lý do thiên vị. Pháp lệnh trọng tài nên cân nhắc vấn đề này để tăng cường sự tự do lựa chọn và giám sát quá trình trọng tài cũng như đảm bảo chắc chắn về sự công bằng của trọng tài . Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 69 69 * Về tiêu chuẩn trọng tài viên : kinh nghiệm của các nước cho thấy trọng tài viên thật sự hoàn toàn do các bên đương sự tự định đoạt. ở Việt Nam cũng vậy, cho dù các trọng tài viên được Bộ tư pháp cấp Thẻ trọng tài hay là Thẻ trọng tài viên có trong danh sách trọng tài viên nhưng không được các đương sự chọn để giải quyết tranh chấp thì họ sẽ chẵng trở thành trọng tài viên thực sự được. Luật pháp của nhiều quốc gia không quy định trọng tài phải đạt những tiêu chuẩn gì mả chỉ quy định rằng trọng tài viên phải nổ lức cùng với các bên đạt được một giải pháp giải quyết tranh chấp công bằng và hiệu quả. Mỗi trung tâm trọng tài tự chọn ra những trọng tài của chính mình để chọn được những trọng tài viên giỏi bằng cách đưa ra các tiêu chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ và là người có đạo đức , trung thực và khách quan - vì phán quyết của họ là yếu tố quyết định đến uy tín của trung tâm trọng tài . Không gì đánh giá các trọng tài viên chính xác hơn là những phán quyết mà họ đưa ra và hiệu quả cuối cùng của giải quyết tranh chấp . Trung tâm trọng tài phi Chính phủ hoạt động trong cơ chế thị trường cũng chịu sự tác động của các quy luật thị trường. Động lực thúc đẩy các Trung tâm giải quyết tranh chấp của các quy luật thị trường. Động lực để thúc đẩy các trung tâm giải quyết tranh chấp một cách hiệu qủa hơn và không ngừng nâng cao hiệu quả pháp quyết chính là sự cạnh tranh giữa các Trung tâm trọng tài. Khung pháp luật về trọng tài thống nhất, tạo nên môi trường cạnh tranh cho các Trung tâm hoạt động. Những quy định bất hợp lý như: (quy định rằng quyết định của trọng tài thuộc Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam có giá trị chung thẩm; trong khi đối với các trung tâm trọng tài khác lại không quy định quyết định là chung thẩm... ) cần được loại bỏ. Cuối cùng là vấn đề đang gây bức xúc nhất và là sự quan tâm lớn nhất của các bên khi lựa chọn trọng tài là cơ quan giải quyết tranh chấp đó là hiệu lực quyết định của trọng tài, nhưng trên thực tế, không phải lúc nào người ta cũng đạt được điều đó. Vì vậy cần có một cơ chế cưỡng chế thi hành các phán quyết của trọng tài để hoạt động trọng tài có hiệu quả vì trọng tài là một tổ chức hoạt động hợp pháp và đã được các bên thoả thuận chọn lựa. Trong cơ Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 70 70 chế này cần quy định thẩm quyền của Toà án trong việc công nhận và cho thi hành quyết định của trọng tài, toà chỉ cần công nhận quyết định bản án và cho thi hành như là một bản án do toà tuyên chứ không cần ra thêm một bản án về cùng một vụ việc (nghĩa là tiến hành xét xử lài toàn bộ vụ việc). Cũng cần phải có những quy định cụ thể những trường hợp nào khiến thoả thuận trọng tài là vô hiệu, không thể thi hành hoặc có đủ chứng cớ để huỷ quyết định trọng tài để Toà án có thể chấp nhận đơn kiện và đưa vụ kiện ra xét xử theo thủ tục toà án. Một vấn đề nữa trong cơ chế thi hành phán quyết trọng tài là quy định cơ quan nào sẽ có thẩm quyền cưỡng chế thi hành quyết định của trọng tài trong trường hợp không có sự thi hành tự nguyện. Nên chăng là để bộ phận thi hành án của Toà án... hay một cơ quan khác cần quy định cụ thể để tránh dây dưa, giải quyết tranh chấp không dứt điểm, hiệu quả. 3.2.2. Hỗ trợ về tài chính. Dịch vụ trọng tài là một lĩnh vực kinh doanh còn rất mới mẻ ở nước ta, chính vì vậy trong giai đoạn này hoạt động của các Trung tâm trọng tài hết sức khó khăn do nhu cầu chưa cao. Song, trong tương lai không xa, trọng tài sẽ rất phát triển và lợi ích của nó là rất lớn kể cả lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội. Nhà nước nên có sự hỗ trợ nhất định cho hoạt động của các trung tâm trọng tài, tạo điều kiện hiện đại hoá phương tiện làm việc nâng cao trình độ chuyên môn, tiếp cận với nhiều tổ chức trọng tài quốc tế khác... hình thức hỗ trợ tài chính của Nhà nước có thể là những tín dụng ưu đãi với lãi xuất thấp và thời gian cho vay dai. Với thời hạn cho vay khoảng 5 năm, các trung tâm có thể đã đủ sức bứt phá lên. Cần đặt hoạt động trọng tài - cung cấp dịch vụ trọng tài - vào vị trí xứng đáng trong chiến lược phát triển ngành dịch vụ nói chung. Việt Nam mới chỉ quan tâm đến dịch vụ hàng hoá mà chưa chú ý đến dịch vụ "chất xám" - vốn được nhiều nước trên thế giới coi trọng. Nguồn thu ngân sách từ các dịch vụ này thường rất lớn mà hơn nữa những lợi ích xã hội, lợi ích không phản ánh vào tiền cũng còn rất lớn hơn đó là một môi trường thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, đó là đem đến tâm lý yên tâm cho các nhà đầu tư, các Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 71 71 thương gia... qua đó thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Rõ ràng, trọng tài xứng đáng nhận được sự hỗ trợ hơn nữa về tài chính của Nhà nước. 3.2.3. Hỗ trợ đào tạo nhân lực và cung cấp thông tin. Các Trung tâm trọng tài hiện nay là các tổ chức phi Chính phủ do đó việc đào tạo nguồn nhân lực cho hoạt động trọng tài không phải là nhiệm vụ của Nhà nước song, xét về lợi ích kinh tế xã hội nói chung, trong chính sách và quỹ giáo dục đào tạo quốc gia, nên lưu ý đến đào tạo những người đủ khả năng chuyên môn để trở thành trọng tài viên am hiểm pháp luật Việt Nam và quốc tế, am hiểu các lĩnh vực khác như xuất nhập khẩu, đầu tư, bảo hiểm... Nhà nước có thể gián tiếp hỗ trợ cho việc đào tạo nhân lực bằng cách ký kết các hiệp định song phương và đa phương hóa đề cập đến vấn đề cử người đi tư nghiệp ở nước ngoài về lĩnh vực trọng tài. Kinh phí Nhà nước cũng hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ. Nhà nước tạo điều kiện cho phép các Trung tâm trọng tài nói chung và Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam nói riêng quan hệ quốc tế nhằm trao đổi thông tin, học hỏi kinh nghiệm quốc tế có hướng phát triển phù hợp thế giới. Tóm lại, vai trò của Nhà nước là hết sức quan trọng trong việc nâng cao hiệu qủa của hoạt động trọng tài, đặc biệt là vai trò tạo ra khung pháp lý cho hoạt động trọng tài. Tuy nhiên, nhân tố chính quyết định làm nên hiệu quả của hoạt động trọng tài lại chính là sự nỗ lực của bản thân các tổ chức trọng tài nói chung và Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam nói riêng. 3.3. Sự nỗ lực của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam . Nâng cao hiệu quả hoạt động giải quyết tranh chấp còn là vấn đề sống còn của các Trung tâm trọng tài. Thật vậy, mặc du nhu cầu về giải quyết tranh chấp trọng tài ngày càng lớn, song cũng sẽ có nhiều tổ chức trọng tài mới ra đời và các bên đương sự được quyền tự do lựa chọn tổ chức nào họ cảm thấy có uy tín và đáng tin tưởng. Để đảm bảo và không ngừng nâng cao năng lực và uy tín của mình Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam cần phải tập trung chủ yếu vào những điểm sau: Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 72 72 3.3.1. Luôn phải quan tâm đặc biệt đến vấn đề chất lượng và số lượng trọng tài viên của Trung tâm . Là tổ chức phi Chính phủ, Trung tâm không được Nhà nước bao cấp, sự thành công, hay thất bại cả về lợi nhuận và các giá trị lợi ích khác. Trình độ chuyên môn nghiệp vụ và tư cách đạo đức của trọng tài viên có vai trò quyết định đến chất lượng phán quyết trọng tài và sự phục tùng của các đương sự. Có là trọng tài viên thực sự hay không là do khách hàng của Trung tâm "bỏ phiếu". Do đó Trung tâm cần lấy tiêu thức lựa chọn trọng tài viên là các "lá phiếu" của khách hàng - lựa chọn những người có uy tín trong lĩnh vực chuyên môn mà họ hoạt động, được coi trọng vì phẩm chất đạo đức - vào danh sách trọng tài viên. Quy chế 4 năm tổ chức bầu trọng tài viên lại một lần là hợp lý, tạo điều kiện cho Trung tâm duy trì củng cố và tăng cường chất lượng trọng tài viên. Cần quan tâm hơn đến chất lượng trọng tài viên hơn là số lượng trong danh sách của Trung tâm - đảm bảo "ít mà tinh" - vì nếu không chỉ cần một sai sót nhỏ của một trọng tài viên kém cũng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến uy tín của Trung tâm ở trong nước và trên trường quốc tế. Tạo điều kiện thuận lợi cho các trọng tài viên tích luỹ kinh nghiệm trao đổi thông tin, bồi dưỡng nghiệp vụ bằng các hình thức thích hợp... Trong xu hướng trọng tài Việt Nam dần tiếp cận với trọng tài của các quốc gia phát triển trung tâm Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam cũng cần phải có những thay đổi trong quy chế chỉ định và chọn trọng tài viên. Trong cơ cấu của Uỷ ban trọng tài nên cho phép có cả các trọng tài viên không nằm trong danh sách trọng tài viên, nhằm tạo cho khách hàng quyền tự quyết cao nhất, đảm bảo niềm tin của các bên vào trình độ chuyên môn và tư cách đạo đức của trọng tài viên mà họ lựa chọn và một khi họ đã hoàn toàn tin tưởng vào trọng tài viên mà họ chọn thì không có lý gì để phản đối, nghi ngờ về sự mẫn cán công bằng của trọng tài viên cũng như phán quyết mà họ đưa ra. Trung tâm cũng cần phải chuẩn bị cả về điều kiện vật chất và trình độ quản lý để tiến hành mở rộng nguồn trọng tài viên trong tương lai gần, trọng Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 73 73 tài nên lựa chọn có những chuyên gia nước ngoài - mới làm trọng tài viên hoặc tư vấn cho Trung tâm. Đây là một trong những biện pháp hữu hiệu giúp Trung tâm tiếp cận và học hỏi kinh nghiệm của nước ngoài trong hoạt động giải quyết tranh chấp, nâng cao chất lượng đội ngũ trọng tài viên. Mặt khác, nó đánh dấu sự phát triển của Trung tâm nănglực vươn ra thị trường quốc tế. 3.3.2. Xây dựng quy tắc tố tụng chặt chẽ mà vẫn linh hoạt. Việc xây dựng một quy tắc tố tụng tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giải quyết tranh chấp xét cả về phía Trung tâm trọng tài cũng như các bên đương sự là rất cần thiết. Quy tắc tố tụng mà Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam đang áp dụng được đánh giá là phù hợp với xu thế giải quyết tranh chấp trên thế giới song để hẫp dẫn hơn nữa nên có một số thay đổi nhỏ. Thứ nhất, là về việc đóng phí trọng tài - quy định là nguyên đơn phải đóng toàn bộ phí trọng tài thì hồ sơ vụ việc mới được thụ lý - là chưa hợp lý. Nên chăng là quy định một mức tạm phí - để đảm bảo cho khiếu kiện thay vì phải đóng toàn bộ. Cách thức nộp phí cũng nên uyển chuyển hơn, thay vì cứng nhắc một cách là chuyển tiền vào tài khoản của phòng thương mại và công nghệ Việt Nam Trung tâm có thể chấp nhận một bên thứ ba đứng ra đảm bảo cho việc trả khoản phí này, hoặc chấp nhận cấp tín dụng ngắn hạn cho đương sự. Thứ hai, là về ngôn ngữ xét xử, Trung tâm nên có sự sẵn sàng để đưa nhiều ngôn ngữ vào sử dụng trong xét xử, đặc biệt là những ngôn ngữ phổ biến như: Anh, Pháp, Trung Quốc... thay vì phải quy định chỉ sử dụng tiếng Việt trong xét xử như hiện nay. Thứ ba, trong trường hợp một bên đương sự đề nghị tham gia các phiên họp và xét xử thông qua các phương tiện truyền thông như điện thoại, e - mail... Trung tâm cần nghiên cứu và đưa ra những quy định phù hợp trong trường hợp này. Như đã đề cập ở phần trên, giải quyết tranh chấp bằng hoà giải là xu hướng mà hiện nay hầu hết các Trung tâm trọng tài quốc tế trên thế giới đều hướng tới. Quá trình hoà giải cần phải có những quy định riêng không gộp chung vào quy tắc tố tụng trọng tài như: Cách thức chọn hoà giải viên, nhiệm Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 74 74 vụ của hoà giải viên, thời điểm bắt đầu và kết thúc hoà giải, phí hoà giải... do đó Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam cũng cần xúc tiến việc nghiên cứu và xây dựng quy tắc hoà giải. 3.3.3. Nghiên cứu, xây dựng và kiện toàn bộ máy thường trực của Trung tâm, thành lập ban thư ký thay vì chỉ có một thư ký thường trực như hiện nay. Xúc tiến việc tổ chức lại Hội đồng nghiên cứu khoa học pháp lý thành bộ phận thường trực, sẵn sàng hỗ trợ, cung cấp thông tin, tài liệu tư vấn kỹ thuật cho các Uỷ ban trọng tài hoạt động và cho các trọng tài viên ... giúp họ ra được những phán quyết có chất lượng cao. Chuẩn bị nguồn nhân lực để mở rộng tại các Trung tâm kinh tế lớn như Cần Thơ, Đà Nẵng và Hải Phòng. Đây không những là biện pháp mở rộng hoạt động của Trung tâm mà nó còn giúp cho Trung tâm theo sát và hiểu rõ hơn thực tế kinh doanh tại địa bàn - nâng cao kiến thức thực tế củ trọng tài viên. Trung tâm cần nghiên cứu một kế hoạch tăng thế, tăng kinh phí để thànhlập Trung tâm thông tin, tủ sách trọng tài, tăng kinh phí cho việc cập nhật thông tin, thiết lập mạng trao đổi thông tin nội bộ và với các cơ quan tổ chức liên quan như Toà án, bộ tư pháp, Trung tâm trọng tài quốc tế bên cạnh phòng thương mại và quốc tế... nhằm tăng hỗ trợ cho những hoạt động giải quyết tranh chấp của Trung tâm mà còn cho những doanh nghiệp, tổ chức quan tâm đến vấn đề này. 3.3.4. Đẩy mạnh hợp tác trong nước và quốc tế. Lịch sử phát triển của trọng tài phi Chính phủ Việt Nam còn rất non trẻ, đang trong giai đoạn đuổi theo mặt bằng chung của trọng tài viên trên thế giới. Chính vì vậy việc tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm, trao đổi thông tin là hết sức cần thiết. Trung tâm nên tích cực tham gia hoặc tổ chức các cuộc hội thảo với sự tham gia của các nhà luật học các nhà kinh tế học, các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Tích cực thiết lập quan hệ hợp tác, trao Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 75 75 đổi thông tin với các trung tâm trọng tài trong và ngoài nước. Tổ chức các chuyên thăm quan cho các trọng tài viên đến các Trung tâm trọng tài trên thế giới ... đồng thời cũng mới các chuyên gia, các luật sư nổi tiếng trên thế giới tư vấn, hỗ trợ cho Trung tâm trong quá trình hoạt động và đặc biệt là trong công tác giải quyết tranh chấp. 3.3.5. Mở rộng dịch vụ tư vấn. Là tổ chức làm cầu nối giữa các quy định của pháp luật và thực tiễn kinh doanh ở doanh nghiệp, Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam đồng thời là người giúp cho các doanh nghiệp hiểu rõ những quy định của Nhà nước, mạnh dạn đầu tư, kinh doanh mặt hàng khác Trung tâm cũng thực hiện vai trò giúp cho những đưa ra những quy định phù hợp với thực tế cũng như tham gia vào các Hiệp định, Công ước quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam và tập quán quốc tế... góp phần hoàn thiện môi trường pháp lý. Các dịch vụ tư vấn do Trung tâm đưa ra nên tận dụng trình độ chuyên môn và kinh nghiệm của đội ngũ trọng tài viên trong tất cả các lĩnh vực thương mại, hàng hải, đầu tư, bảo hiểm... giúp doanh nghiệp tránh những rủi ro pháp lý khi ký kết hợp đồng nhất là trong điều kiện trình độ hiểu biết pháp luật và tập quán kinh doanh của các cán bộ kinh doanh ở nước ta còn hạn chế. Dịch vụ tư vấn này mặt khác giúp cho các trọng tài của Trung tâm tiếp cận được với những vấn đề thực tế trong kinh doanh của doanh nghiệp, lắng nghe những tâm tư nguyện vọn của họ để có hướng đáp ứng kịp thời và đầy đủ. Tăng cường công tác tuyên truyền, quảng cáo về trung tâm. Giới thiệu quy tắc tố tụng của Trung tâm, kèm theo những hướng dẫn cụ thể cho doanh nghiệp để giúp doanh nghiệp chọn được cách giải quyết tranh chấp hiệu quả nhất và tránh được sự không rõ ràng, không thống nhất về điều khoản trọng tài cũng như điều khoản giải quyết tranh chấp nói chung trong hợp đồng. Rõ ràng, Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam cũng như Trung tâm trọng tài khác phải nỗ lực thật sự, thực hiện các biện pháp một cách đồng bộ, có sự phối hợp nhịp nhàng ăn ý tạo nên một động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 76 76 phát triển lớn mạnh của Trung tâm. Đây chính là nhân tố quyết định chất lượng của hoạt động giải quyết tranh chấp cả về mặt hiệu quả chuyên môn và hiệu qủa kinh tế. Song, đứng trên góc độ của một người kinh doanh, chúng ta không những mong muốn tranh chấp được giải quyết một cách công bằng và hiệu quả mà còn hơn thế nữa là làm sao tránh được những rủi ro pháp lý. Hành động và thái độ công tác của nhà kinh doanh vì thế rất quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp hiệu quả, cũng như tránh được các rủi ro pháp lý. 3.4. Đóng góp vào hiệu qủa giải quyết tranh chấp của các nguyên đơn và "bị đơn tiềm năng". 3.4.1. Các biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý trong kinh doanh. Khi coi tranh chấp là một loại rủi ro, thì rõ ràng các nhà kinh doanh có thể trở thành "khổ chủ " bất cứ lúc nào. Với nguyên tắc tự do lựa chọn hình thức giải quyết tranh chấp và tổ chức cá nhân đứng ra giải quyết tranh chấp thì họ có thể được coi là những "nguyên đơn" và "bị đơn tiềm năng" trước một cơ quan tài phán như trong tài hay toà án. Khác vớid thủ tục toà án trong thủ tục trọng tài các bên đương sự đóng vai trò năng động và tích cực vào quá trình giải quyết tranh chấp và có ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết tranh chấp. Nếu xem xét tranh chấp gồm tranh chấp hiện tại và tranh chấp tương lai thì việc giải quyết tranh chấp phải gồm cả giải quyết tranh chấp hiện tại và tranh chấp tương lai. Nói cách khác hiệu quả giải quyết tranh chấp phải tính cả các biện pháp nhằm tránh rủi ro này. Khi có các biện pháp phòng ngừa tranh chấp không xảy ra có thể nói đó là hiệu quả cao nhất mà doanh nghiệp thu được. 3.4.1.1. Nghiên cứu và nắm chắc các quy định của pháp luật. Một trong những phẩm chất của nhà kinh doanh là phải nắm vững quy định pháp luật liên quan đế hoạt động kinh doanh của mình, không những là những quy định trong nước mà còn cả những quy định của pháp luật nướcd khác và quốc tế các luật bất thành văn trong hoạt động kinh doanh thương Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 77 77 mại. Đây là điều kiện đầu tiên để giảm tối thiểu rủi ro trong kinh doanh, đặc biệt là kinh doanh thương mại quốc tế. Thực tế cho thấy rất nhiều tranh chấp phát sinh do không hiểu biết rõ về quy định của pháp luật và do không làm đúng pháp luật nên phải tự gánh chịu thiệt hại. Là một nhà kinh doanh, không cần phải hiểu luật sâu như các luật gia song ít nhất cũng là những vấn đề liên quan đến hoạt động của mình. Chẳng hạn đối với một doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu phải hiểu rõ những quy định nước mình và của đối tác về mặt hàng kinh doanh, nguồn luật áp dụng trong hợp đồng là của nước nào để có lợi cho mình, nguồn luật đó đề cập đến việc giải quyết tranh chấp ra sao? Tranh chấp nếu xảy ra sẽ giải quyết như thế nào và những điều kiện gì để đạt được cách giải quyết đó... Ngoài ra doanh nghiệp còn phải nắm thật chắc các liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu như quy định về kinh doanh thương mại quốc tế, về hàng hải, thanh toán quốc tế, vận chuyển hàng hoá quốc tế, bảo hiểm... 3.4.1.2. Tìm hiểu kỹ càng đối tác. Sự thành công của thương vụ cần đến sự cộng tác của cả hai bên. Nếu một bên trục trặc cũng có nghĩa là tranh chấp có thể xảy ra. ở đây không đề cập đến những tranh chấp do một bên cố ý có hành vi lưa đảo, gian lận vì khi đó tranh chấp đã có dấu hiệu phạm tội và phải được xử lý nghiêm trị theo pháp luật. Tìm hiểu đối tác để đảm bảo rằng họ có thiện ý cộng tác với chúng ta và có đủ khả năng thực hiện nghĩa vụ như sẽ thoả thuận trong hợp đồng. Nên phân loại bạn hàng theo nhiều tiêu thức như tầm quan trọng đối với doanh nghiệp, thời gian cộng tác làm ăn với doanh nghiệp... để phân bổ chi phí tim hiểu đối tác về những mặt, những khía cạnh nhất định song quan trọng hơn cả là địa vị pháp lý và tình hình tài chính và uy tín của đối tác trên thị trường. 3.4.1.3. Thận trọng khi đàm phán soạn thảo và ký kết hợp đồng. Hợp đồng là cơ sở để xác định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia ký kết hợp đồng. Nó cũng là cơ sở pháp lý để trọng tài, toà án hay bất ký một cơ quan giải quyết tranh chấp nào tiến hành xác định lỗi của mỗi bên, cũng như thiệt hại và mức bồi thường tương ứng. Chính vì thế, những điều khoản Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 78 78 trong hợp đồng quy định càng chặt chẽ, rõ ràng, chính xác càng tốt. Một trong những biện pháp hạn chế rủi ro và cũng để bảo vệ quyền lợi của mình khi xảy ra tranh chấp là lông ghép các điều khoản "phòng ngừa" trong hợp đồng . Một biện pháp bảo vệ nào đó luôn thể hiện tính hai mặt nếu là quyền của bên bán thì sẽ là nghĩa vụ của bên mua và ngược lại. Quá trình đàm phán sẽ dung hoà được mâu thuẫn này, thống nhất được ý chí giữa các bên. Sau đây là một vài điều khoản "phòng ngừa" có thể được nêu ra trong hợp đồng. + Nếu là người mua hàng: rủi ro, tranh chấp có thể xảy ra khi người mua đã trả trước một phần nào hoặc toàn bộ tiền hàng song người bán chần chừ hoặc không có ý định thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ, khi người bán chậm giao hàng, khi người bán giao hàng không đủ phẩm chất, khi đó các điều khoản phòng ngừa có thể là: Loại rủi ro Điều khoản phòng ngừa 1. Đã trả trước một phần tiền hàng và có thể bị mất khoản tiền đó: - Quy định bên bán phải có một bên thứ ba có uy tín, đủ khả năng đứng ra đảm bảo rằng bên bán sẽ thực hiện hợp đồng; hoặc bên thứ ba sẽ bồi thường cho bên mua nếu bên bán từ chối không thực hiện hợp đồng, hoặc /và. - Quy định đòi bên bán phải chuyển trước cho bên mua những giấy tờ chứng nhận bên mua được quyền sở hữu, hoặc/và. - Quy định bên bán phải chuyển cho bên mua số sản phẩm tương đương với số tiên trả trước. 2. Chậm giao hàng - Quy định rõ ràng, cụ thể thời hạn bắt buộc phải giao hàng hoặc /và - Định ra các chế tài phát hoặc /và - Quy định thời hạn để bên mua có thể đơn phương huỷ hợp đồng hoặc /và - Thoả thuận về các trường hợp bất khả kháng và thời hạn thực hiện hợp đồng xảy ra trong trường hợp bất khả kháng. 3. Hàng hoá giao không - Quy định hình thức nghiệm thu sản phẩm theo chất lượng hay theo công cụ thường là sản phẩm hoặc thiết bị máy móc Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 79 79 đúng như chất lượng đã thoả thuận thường quy định chấp nhận theo hình thức quy định một chất lượng sử dụng. Và đối với dịch vụ thì thường quy định chấp nhận theo công cụ hoặc/và. - Đòi giữ lại một khoản trả chậm để đảm bảo; hoặc /và. - Huỷ hợp đồng hoặc/và - Quy định các chế tài phát hoặc/và - Đòi thay thế các sản phẩm khiếm khuyết với chi phí do bên bán chịu. + Nếu là người bán hàng: tuỳ từng đối tượng mua hàng truyền thống hay mới, khách hàng quan trọng hay không, mức độ tin tưởng... mà bên bán nên cố gắng đưa vào hợp đồng những điều khoản phòng ngừa sau: Loại rủi ro Điều khoản phòng ngừa 1. Rủi ro về giá * Đồng tiền mất giá - Biến động của sản xuất * Chậm thanh toán * Không thanh toán * Quy định về những trường hợp điều đình giá, căn cứ điều chỉnh, cách điều chỉnh giá hoặc quy định phân bố khoản chênh lệch do tỷ tăng tỷ giá cho cả hai bên. * Quy định về - huỷ hợp đồng - Các chế tài phạt * Quy định các biện pháp bảo đảm thanh toán như: bảo lãnh đặt cọc, ký quỹ, ký cược... Thực hiện việc giữ quyền sở hữu cho đến khi nhận được tiền hàng. Huỷ hợp đồng 2. Rủi ro liên quan đến sản phẩm * Không đến nhận hàng như đã thoả thuận * Hàng hư hỏng trong * Các chế tài phạt bao gồm cả huỷ hợp đồng - Quy định người mua phải chịu chi phí gửi hàng - Quy định về chuyển rủi ro cho người mua - Xây dựng sách lược giảm nhẹ nghĩa vụ tư vấn của người bán hàng bằng cách: + Dành cho khách quyền lựa chọn Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 80 80 qu átrình vận chuyển và * Cho rằng hàng không phù hợp với yêu cầu của anh ta. + Nghiên cứu trước sản phẩm và cung cấp cho khách hàng + Bảo lưu văn bản nếu không biết ai là người sử dụng cuối cùng. Điều khoản cũng là một trong những biện pháp bảo hiểm. Trong điều khoản cần ghi rõ cách thức giải quyết tranh chấp. Nếu lựa chọn trọng tài thì nên quy định những nội dung về: - Loại hình trọng tài (AD HOC - hay thường trực) - Trung tâm trọng tài nào và địa chỉ - Tên trọng tài viên (có thể không cần) - Thủ tục tố tụng nên phù hợp với tổ chức trọng tài đã chọn - Địa điểm trọng tài - Ngôn ngữ trọng tài - Phân chia phí trọng tài - Luật áp dụng trong hợp đồng - Quyết định trọng tài là trung thẩm Nói chung, quy định rõ ràng, càng dễ thuận lợi trong giải quyết tranh chấp. Là một nhà kinh doanh thận trọng, sau khi các điều khoản hợp đồng đã được thoả thuận và soạn thảo xong; trước khi đặt bút ký cần kiểm tra lại lần cuối xem trong văn bản còn thiếu sót gì không rồi mới quyết định ký. Nếu hợp đồng được ký gián tiếp qua Fax, thư từ cần có biện pháp kiểm tra, xác định lại các thoả thuận đã đạt lại lần cuối. Cần để ý chút ít đến thời hạn có hiệu lực của hợp đồng, ngôn ngữ sử dụng ưu tiên, nguồn luật áp dụng trong hợp đồng, điều khoản tranh chấp. Đây thường là những tiểu tiết bị họ cho qua trong khi ký hợp đồng, họ chỉ chú ý đến những điều khoản chính như giá cả, sản phẩm, thanh toán, giao hàng... mà không hay rằng những tình tiết tưởng như nhỏ kia có thể khiến cho việc thực hiện hợp đồng bị sụp đổ hoàn toàn. Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 81 81 Tuy vậy, dù hợp đồng đã được xây dựng rất kỹ càng, thận trọng cũng không thể tránh được mọi rủi ro pháp lý khi thực hiện hợp đồng: Tranh chấp phát sinh đỏi hỏi nhà kinh doanh phải hành động một cách khôn ngoan mới mong bảo vệ được quyền lợi của mình. 3.4.2. Một vài kinh nghiệm giúp doanh nghiệp đạt được giải quyết tranh chấp hiệu quả khi xảy ra tranh chấp . Tranh chấp là điều không được mong đợi đối với nhà kinh doanh, vì nó gây tổn thất cho họ. Một thái độ bảo thủ khăng khăng và nóng vội thường không đem lại kết quả như mong muốn. Trước những tranh chấp, trước hết cần phải đánh giá, xem xét tranh chấp đó - xem xem có bao nhiêu thành công nếu đưa ra tố tụng và giải pháp đó có hậu quả gì tới những mối quan hệ trong tương lai... ở đây không đề cập nhiều đến cách giải quyết tranh chấp khi thoả thuận và ký hợp đồng vì nó chưa gây ra thiệt hại thực sự và cách giải quyết theo một cơ chế khác hẳn. Đối với những tranh chấp khi thực hiện hợp đồng doanh nghiệp nên xem xét đánh gia lại những điểm sau: a. Giữa doanh nghiệp và đối tác có thoả thuận, cam kết không? Chúng ta có bằng chứng về sự thoả thuận cam kết đó không? Với cách khác là chúng ta xem xét về hiệu lực và giá trị pháp lý của những thoả thuận giữa hai bên trước khi khiếu nại một bạn hàng vì đã không thực hiện được thoả thuận, chúng ta cần xem xét lại khả năng đưa ra bằng chứng để chứng minh điều đó. Nếu chúng ta có một hợp đồng được soạn thảo đầy đủ và được người có thẩm quyền của tát cả các bên ký vào, thì đó chínhlà một bằng chứng mạnh mẽ nhất. Nếu hợp đồng được ký kết thông qua việc trao đổi thư từ, điện tín, fax thì phải kiểm tra lại những thông tin nào có giá trị điều chỉnh hợp đồng và có phải đó là điều kiện được hai bên chấp nhận cuối cùng hay không, có thoả thuận nào khác có thể bác bỏ những điều đó không? Trường hợp khó khăn nhất là chúng ta không có một văn bản nào, dù chỉ là một dòng chữ ngắn gọn của họ, lúc chứng minh cho khẳng định của chúng ta, ghi nhận chi tiết vụ việc... Nhìn chung, ở hầu hết các quốc gia đều chấp nhận hợp đồng miệng, song cho dù Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 82 82 vậy, đối với một hợp đồng miệng việc chứng minh sự tồn tại của hợp đồng là hết sức khó khăn, vậy nên các nhà kinh doanh nên ràng buộc nghĩa vụ và quyền lợi của nhau bằng văn bản "giấy trắng mực đen". b. Xem xét kỹ càng những điều gì đã được thoả thuận: thật vậy, gì có khi chúng ta phát hiện ra rằng đã trao cho bạn hàng những quyền lực quá lớn và do đó khó mà có thể cho rằng họ đã vi phạm nghĩa vụ. Ví dụ khi nhận hàng tại cảng đến và hàng hoá bị kép phẩm chất trong thời gian vốn có của những hộp đồng đã quy định kết quả giám định hàng hoá tại cảngđi là cơ sở để xác định chất lượng và số lượng hàng hoá và biên bản giám định chứng nhận người bán đã đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ lúc đó một biện pháp đòi hỏi thường qúa gay gắt sẽ không đem lại kết quả. Xem xét kỹ xem việc đối tác không thực hiện nghĩa vụ có nằm trong các trường hợp bất khả kháng đã được thoả thuận hay không? Nhớ lại xem bạn hàng có cam kết các nghĩa vụ khác hỗ trợ cho minh trong việc thực hiện hợp đồng hay không? Ví dụ như thoả thuận hàng bán sẽ tư vấn cho người mua lựa chọn hàng hoá, hướng dẫn sử dụng tốt hàng hoá... Người mua sẽ trả trước cho người bán một khoản tiền hàng, người mua chịu trách nhiệm đưa phương tiện vận chuyển đến bốc dỡ hàng thông báo giao hàng trong một thời gian quy định... Nếu họ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các cam kết phụ này có nghĩa là ta có cơ sở để buộc họ đã vi phạm hợp đồng trước. Việc xem xét này giúp ta đánh giá được khả năng "thắng" khi đem vụ việc ra giải quyết và buộc bên kia không thể chối cãi được về mức độ nghiêm trọng của sự cố. c. Xem lại xem trong hợp đồng có tính trước đến sự cố hay không? Hợp đồng có tính trước đến sự cố đó là hợp đồng đã được áp dụng các điều khoản phòng ngừa và biện pháp giải quyết tranh chấp. Trong trường hợp hợp đồng quy định rõ ràng các chế tài phạt các cách ứng xử trong trường hợp một bên vi phạm hợp đồng thì chúng ta chỉ việc áp dụng các điều khoản thích hợp. Nếu như những quy định đó là không rõ ràng, rành mạch thì hãy cố gắng lập ra một lý lẽ đủ sức thuyết phục cho mình. Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 83 83 d. Xác định xem số thiệt hại là bao nhiêu? Thiệt hại đôi khi không thể lượng hoá được một cách chính xác, xong cần phải cố gắng. Con số cụ thể sẽ giúp chúng ta cân nhắc giữa cách lựa chọn giải quyết tranh chấp hoà giải hay theo đuổi tranh tụng... e. Nên tham khảo các chuyên gia khi xảy ra sự cố. Họ (luật sư, cố vấn pháp lý, luật gia...) sẽ hướng dẫn chính xác cho chúng ta cần phải làm gì thậm chí việc tham khảo ý kiến chuyên gia cũng cần phải được tiến hành khi đàm phán. Cần cung cấp đây đủ thông tin cho các chuyên gia để có được những lời khuyên chính xác và hữu ích trong quá trình lập hồ sơ, hoà giải và tranh tụng. f. Xây dựng một hồ sơ vững chắc bằng cách tập hợp mọi văn bản, chứng cứ sao cho thật lôgíc hãy cân nhắc lựa chọn nhân chứng và các công tác để chắc chắn rằng họ có thiện ý hợp tác. g. Thể hiện thiện chí giải quyết tranh chấp bằng con đường hoà giải chúng ta có thể thảo ra và gửi cho đối tác những thông điệp nhắc nhở cảnh cáo để kêu gọi sự tự nguyện tiếp tục thực hiện hợp đồng của họ hoặc ít ra là sẽ đàm phán để giải quyết tranh chấp. h. Kiện trước Trung tâm trọng tài là hình thức giải quyết tranh chấp nên áp dụng khi các biện pháp hoà giải không thành. Phải cân nhắc kỹ càng trong việc lựa chọn trọng tài viên là người quyết định sự công bằng của vụ việc. Nên lựa chọn một Uỷ ban trọng tài nếu vụ việc có giá trị lớn và phức tạp. Quy tắc tố tụng trong xét xử phải phù hợp với tổ chức trọng tài mà bạn lựa chọn. Chẳng hạn Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam chỉ có thể thụ lý được những vụ có chọn quy tắc tố tụng của Trung tâm. Lựa chọn Trung tâm trọng tài thích hợp sau khi cân nhắc về chi phí cho quá trình tranh tụng (gồm chi phí trọng tài và chi phí đi lại, ăn ở của chúng ta), và uy tín của Trung tâm trọng tài. Dù phán quyết của trọng tài chưa làm chúng ta vừa ý thì cũng nên thi hành bởi theo luật pháp phán quyết này là chung thẩm. Có thể đem vụ việc kiện ra trước Toà kinh tế, song điều này thực sự khó khăn vì Toà chỉ ghi xem xét lại toàn bộ vụ việc khi các nguyên tắc tố tụng trọng tài bị vi phạm (điều này thật hiểm), do đó việc theo đuổi vụ việc chỉ thêm tốn kém vô ích. Có thể khái quát việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài vào sơ đồ sau: Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 84 84 Không Có Không Có Có Không Không Không K Có Có Đá nh gi á t ra nh ch ấp Giải quyết tranh chấp Còn tồn tại cam kết giữa đối tác và chúng ta không Đã thoả thuận những gì? Sự việc có rõ không có thực sự tôn trọng hợp đồng không Hợp đồng có dự kiến trước sự cố không Thiệt hại chính xác là bao nhiêu? và có thể chứng minh được không Bản tổng kết Trọng tài - Đưa đơn kiện và nộp phí - Chỉ định trọng tài viên - Hoà giải trước Uỷ ban trọng tài - Cung cấp chứng từ và các đơn biện minh, đơn yêu cầu - Tổ chức xét xử - Ra phán quyết * Phán quyết có được thi hành tự nguyện không Kết thúc và không cần tranh tụng Chuyên gia tư vấn Lựa chọn hình thức Giải quyết tranh chấp Hoà giải Thành công hay không Toà án công nhận bản án và cưỡng chế thi hành quyết định của trọng tài Kết thúc Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 85 85 Tài liệu tham khảo I. Các văn bản pháp luật. 1. Pháp lệnh hợp đồng kinh tế. 2. Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế. 3. Nghị định 116/CP về tổ chức và hoạt động của trọng tài kinh tế. 4. Quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. 5. Quy tắc tố tụng trong nước của trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. 6. Quy tắc tố tụng của toà án trọng tài quốc tế Luân Đôn. 7. Quy tắc tố tụng của toà trọng tài bên cạnh phòng thương mại quốc tế. 8. Quyết định số 204-TTg thành lập Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. 9. Bản quy tắc trọng tài UNCITRAL. 10. Công ước New York về công nhận và thi hành các phán quyết của trong tài nước ngoài. 11. Pháp lệnh công nhận và thi hành tại Việt Nam quyết định của trọng tài nước ngoài. 12. Luật doanh nghiệp. 13. Luật thương mại. 14. Luật đầu tư nước ngoài. II. Sách tham khảo. 1. Kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương. 2. Kỹ thuật soạn thảo hợp đồng ngoại thương. 3. Giáo trình luật quốc tế. 4. Giải quyết tranh chấp kinh tế bằng con đường trọng tài. 5. Luật lệ trọng tài thương mại - kinh tế các nước và quốc tế, Tập 1, 2, 3. 6. Trọng tài thương mại Việt Nam trong tiến trình đổi mới. 7. Hợp đồng kinh tế và các vấn đề giải quyết tranh chấp kinh tế ở nước ta hiện nay. 8. Làm thế nào để tránh rủi ro pháp lý khi mua bán Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 86 86 9. The law of international trade - D.M.Day, Bernadete Griffin - Buterworth, London 10.Law and practice of internationnal Commercial Arbitration -Alan Radfern & Martin Hunter - -SWET & Maxwell - london III. Báo và tạp chí 1. Tạp chí luật học 2. Tạp chí thương mại 3. Báo diễn đàn doanh nghiệp 4. Báo Sài Gòn giải phóng 5. Thơì báo kinh tế Việt Nam Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 87 87 Mục lục Trang Mở đầu................................................................................................................ 1 Chương 1. Khái quát về tranh chấp thương mại và giải quyết tranh chấp thương mại bằng thủ tục trọng tài....................................... 2 1.1. Tranh chấp thương mại............................................................................. 2 1.1.1. Tranh chấp kinh tế............................................................................. 2 1.1.1.1. Khái niệm................................................................................... 2 1.1.1.2. Phân loại tranh chấp kinh tế ....................................................... 3 1.1.2. Tranh chấp thương mại...................................................................... 4 1.1.2.1. Khái niệm................................................................................... 4 1.1.2.2. Phân loại tranh chấp thương mại................................................ 5 1.1.2.3. Tranh chấp thương mại............................................................... 7 1.1.2.4. Tính tất yếu tồn tại tranh chấp thương mại trong nền kinh tế thị trường................................................................................. 8 1.1.3. Giải quyết tranh chấp thương mại trong nền kinh tế thị trường ........ 10 1.1.3.1. ý nghĩa của việc giải quyết tranh chấp kịp thời và hiệu quả............................................................................................. 10 1.1.3.2. Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp. ....................................... 11 1.1.3.3. Các biện pháp giải quyết tranh chấp. ......................................... 13 1.2. Trong tài kinh tế và giải quyết tranh chấp bằng thủ tục trong tài. ........... 18 1.2.1. Trọng tài. ........................................................................................... 18 1.2.1.1. Khái niệm. .................................................................................. 18 1.2.1.2. Các hình thức trọng tài kinh tế. .................................................. 18 1.2.2. Thẩm quyền giải quyết của trọng tài................................................. 22 1.2.3. Nguyên tắc của việc giải quyết tranh chấp........................................ 23 1.2.4. Các vấn đề khi đưa tranh chấp ra giải quyết bằng thủ tục trọng tài............................................................................................. 24 1.2.4.1. Thoả thuận trọng tài. .................................................................. 24 1.2.4.2. Luật áp dụng trong hợp đồng - cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp........................................................................ 26 1.2.4.3. Luật tố tụng của trọng tài. .......................................................... 30 1.2.4.5. Địa điểm và ngôn ngữ trọng tài.................................................. 33 1.2.4.6. Giới thiệu sơ bộ về trình tự chung của thủ tục trọng tài trên thế giới. .............................................................................. 34 1.2.4.7. Công nhận và thi hành phán quyết của trọng tài........................ 36 Chương 2. Tranh chấp thương mại và giải quyết tranh chấp ở Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam..................................................... 38 2.1. Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. .................................................... 38 2.1.1. Vài nét về Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam............................ 38 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 88 88 2.1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển................................................. 38 2.1.1.2. Cơ cấu tổ chức của TTTT quốc tế Việt Nam. ............................ 40 2.1.1.3. Các hoạt động của TTTT quốc tế Việt Nam. ............................. 40 2.1.1.4. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam . ............................................................... 42 2.1.2.2. Bản tự bào chữa của bị đơn. ....................................................... 44 2.1.2.3. Lựa chọn và chỉ định của trọng tài viên. .................................... 44 2.1.2.4. Đơn kiện ngược. ......................................................................... 46 2.1.2.5. Điều tra trước khi tiến hành trọng tài. ........................................ 46 2.1.2.6. Phiên họp trọng tài. .................................................................... 47 2.1.2.7. Quyết định trọng tài. .................................................................. 48 2.2. Thực trạng tranh chấp thương mại và giải quyết tranh chấp thương mại ở Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam. ........................... 50 2.2.1. Các yếu tố chi phối đến tranh chấp và giải quyết tranh chấp bằng trọng tài ở Việt Nam. ............................................................... 50 2.2.2. Các tranh chấp thương mại kiện tới trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam....................................................................................... 53 2.2.2.1. TTTT quốc tế Việt Nam là tổ chức trọng tài được biết đến nhiều nhất ở nước ta. .......................................................... 53 2.2.2.2. Các nguyên nhân dẫn đến tranh chấp của các vụ việc kiện ra Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam......................... 56 2.2.2.3. Đương sự trong tranh chấp. ........................................................ 57 2.2.3. Thực trạng giải quyết tranh chấp tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam....................................................................................... 57 2.2.3. Những thuận lợi, khó khăn trong hoạt động giải quyết tranh chấp ở Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam.................................. 59 2.2.3.1. Đối với bản thân Trung tâm ....................................................... 59 2.2.3.2. Đối với doanh nghiệp. ................................................................ 62 Chương 3. Một số quan điểm và phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng thủ tục trọng tài tại trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam..................................................... 65 3.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến hướng phát triển của trọng tài thương mại Vịêt Nam.......................................................................................... 65 3.2. Cần một sự hỗ trợ của chính phủ cho hiệu quả của hoạt động trọng tài. .................................................................................................. 67 3.2.1. Hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động trọng tài . ........................ 67 3.2.2. Hỗ trợ về tài chính............................................................................. 70 3.2.3. Hỗ trợ đào tạo nhân lực và cung cấp thông tin.................................. 71 3.3. Sự nỗ lực của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam .............................. 71 3.3.1. Luôn phải quan tâm đặc biệt đến vấn đề chất lượng và số lượng trọng tài viên của Trung tâm . ................................................ 72 3.3.2. Xây dựng quy tắc tố tụng chặt chẽ mà vẫn linh hoạt. ....................... 73 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp TTTT quốc tế Việt Nam 89 89 3.3.3. Nghiên cứu, xây dựng và kiện toàn bộ máy thường trực của Trung tâm, thành lập ban thư ký thay vì chỉ có một thư ký thường trực như hiện nay. ................................................................. 74 3.3.4. Đẩy mạnh hợp tác trong nước và quốc tế.......................................... 74 3.3.5. Mở rộng dịch vụ tư vấn. .................................................................... 75 3.4. Đóng góp vào hiệu qủa giải quyết tranh chấp của các nguyên đơn và "bị đơn tiềm năng". .................................................................... 76 3.4.1. Các biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý trong kinh doanh. ............ 76 3.4.1.1. Nghiên cứu và nắm chắc các quy định của pháp luật. ............... 76 3.4.1.2. Tìm hiểu kỹ càng đối tác............................................................ 77 3.4.1.3. Thận trọng khi đàm phán soạn thảo và ký kết hợp đồng. .......... 77 3.4.2. Một vài kinh nghiệm giúp doanh nghiệp đạt được giải quyết tranh chấp hiệu quả khi xảy ra tranh chấp ....................................... 81 Tài liệu tham khảo ............................................................................................ 85

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfGiải quyết các tranh chấp trong thương mại Quốc tế ở Việt Nam hiện nay.pdf
Luận văn liên quan