Hệ thống tự kích và tự ổn định điện áp của máy phát điện đang vận hành theo công suất khác nhau

MỤC LỤC Trang Mở đầu Chương I - Giới thiệu chung về máy điện đồng bộ 2 1.1. Nguyên lý làm việc của máy điện 2 1.2. Phân loại và kết cấu của máy điện đồng bộ 2 1. Phân loại 2 2. Kết cấu 4 1.3. Các thông số chủ yếu của máy phát đồng bộ 6 1. Điện kháng đồng bộ dọc trục và ngang trục 6 2. Điện kháng quá độ 6 3. Điện kháng siêu quá độ 7 4. Hằng số quán tính 7 1.4. Đồ thị véctơ và đặt tính 7 1. Phương trình điện áp và đồ thị vectơ của máy phát điện đồng bộ 7 2. Đặc tính của máy phát điện đồng bộ 12 1.5. Chế độ thuận nghịch của máy điện 17 1. Chế độ máy phát 17 2. Chế độ động cơ 18 3. Chế độ máy bù đồng bộ 19 Chương II - Các sơ đồ kích từ của MFĐ đồng bộ 20 2.1. Khái niệm chung 20 2.2. Phân loại và đặc điểm của các hệ thống kích từ 2 1. Hệ thống kích từ dùng máy phát điện một chiều 22 2. Hệ thống kích từ dùng máy phát xoay chiều và chỉnh lưu 24 3. Hệ thống kích từ dùng chỉnh lưu có điều khiển 26 2.3. Một số sơ đồ kích từ của máy phát đồng bộ tự kích 27 1. Thực hiện cộng nối tiếp tác dụng của mạch áp và dòng rồi qua chỉnh lưu không điều khiển 27 2. Thực hiện cộng song song tác dụng của mạch áp và dòng 27 2.4. Điều kiện tự kích của máy phát điện đồng bộ 28 Chương III - Khảo sát các sơ đồ hệ thống tự kích và tự ổn định điện áp của máy phát điện đang vận hành theo công suất khác nhau 30 3.1. Khái quát chung về hệ thống điều chỉnh điện áp 30 3.2. Khảo sát các hệ thống tự kích và tự động ổn định điện áp 31 1. Sơ đồ 1 31 2. Sơ đồ 2 33 3. Sơ đồ 3 35 4. Sơ đồ 4 38 5. Sơ đồ 5 40 6. Sơ đồ 6 43 7. Sơ đồ 7 49 Chương IV - Thiết kế tính toán một phương án 56 4.1. Chọn phương án 56 4.2. Tính toán mạch động lực 58 1. Tính toán các thông số của máy phát 58 2. Tính chọn van cho mạch lực 59 4.3. Tính toán mạch điều khiển 63 1. Tính mạch tạo xung khi rơle RL hút 63 2. Tính toán cầu đo 70 3. Tính toán máy biến áp và chọn van chỉnh lưu 73 Kết luận 85 Tài liệu tham khảo 86

doc57 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 13/06/2013 | Lượt xem: 1893 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Hệ thống tự kích và tự ổn định điện áp của máy phát điện đang vận hành theo công suất khác nhau, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
g vµ phay r·nh ®Ó ®Æt d©y quÊn kÝch tõ. H×nh 1.3: MÆt c¾t ngang trôc lâi thÐp r«to PhÇn kh«ng phay r·nh cßn l¹i h×nh thµnh nªn mÆt cùc tõ. MÆt cùc ngang trôc lâi thÐp roto nh­ h×nh 1.3. Th«ng th­êng c¸c m¸y ®ång bé ®­îc chÕ t¹o víi sè cùc 2P = 2, tèc ®é quay n = 3000(vßng/phót). §Ó h¹n chÕ lùc ly t©m, trong ph¹m vi an toµn ®èi víi hîp kim, ng­êi ta chÕ t¹o roto cã ®­êng kÝnh nhá: (D = 1,1 ¸ 1,15 (m)). V× vËy muèn t¨ng c«ng suÊt m¸y chØ cã thÓ t¨ng chiÒu dµi l cña roto (lmax = 6,5m). D©y quÊn kÝch tõ ®­îc ®Æt trong r·nh roto vµ ®­îc quÊn thµnh c¸c bèi d©y, c¸c vßng d©y trong bèi d©y ®­îc c¸ch ®iÖn víi nhau b»ng mét líp mica máng. MiÖng r·nh ®­îc nªm kÝn ®Ó cè ®Þnh vµ Ðp chÆt c¸c bèi d©y. Dßng ®iÖn kÝch tõ lµ dßng mét chiÒu ®­îc ®­a vµo cuén kÝch tõ th«ng qua chæi than ®Æt trªn trôc roto. Stato cña m¸y ®ång bé cùc Èn bao gåm lâi thÐp ®­îc ghÐp l¹i tõ c¸c l¸ thÐp kü thuËt ®iÖn, trong ®ã cã t¹o r·nh ®Ó ®Æt d©y quÊn 3 pha. Stato ®­îc g¾n liÒn víi th©n m¸y, däc chiÒu dµi lâi thÐp stato cã lµm nh÷ng r·nh th«ng giã ngang trôc víi môc ®Ých th«ng giã lµ m¸t m¸y ®iÖn. Trong c¸c m¸y ®ång bé c«ng suÊt trung b×nh vµ lín th©n m¸y ®­îc chÕ t¹o theo kÕt cÊu khung thÐp, m¸y ph¶i cã hÖ thèng lµm m¸t. N¾p m¸y ®­îc chÕ t¹o tõ thÐp tÊm hoÆc gang ®óc. b. KÕt cÊu cña m¸y ®ång bé cùc låi: M¸y ®ång bé cùc låi th­êng cã tèc ®é quay thÊp v× vËy ®­êng kÝnh roto lín h¬n nhiÒu lÇn so víi roto cùc Èn: (Dmax = 15m), trong khi ®ã chiÒu dµi l¹i nhá, víi tû lÖ l/D = 0,15 ¸ 0,2. Roto cña m¸y ®ång bé cùc låi c«ng suÊt trung b×nh vµ nhá cã lâi thÐp ®­îc chÕ t¹o tõ thÐp ®óc vµ gia c«ng thµnh khèi l¨ng trô, trªn mÆt cã ®Æt c¸c cùc tõ. ë nh÷ng m¸y lín. Lâi thÐp ®ã ®­îc h×nh thµnh bëi c¸c tÊm thÐp dµy tõ 1mm ®Õn 6mm, ®­îc dËp hoÆc ®óc ®Þnh h×nh s½n ®Ó ghÐp thµnh c¸c khèi l¨ng trô, vµ lâi thÐp nµy th­êng kh«ng trùc tiÕp lång vµo trôc m¸y mµ ®­îc ®Æt trªn gi¸ ®ì cña roto. H×nh 1.4: Cùc tõ cña m¸y ®ång bé cùc låi D©y quÊn c¶n (tr­êng hîp m¸y ph¸t ®ång bé) hoÆc ®©y quÊn më m¸y (tr­êng hîp ®éng c¬ ®ång bé) ®­îc ®Æt trªn c¸c ®Çu cùc. C¸c d©y quÊn nµy gièng nh­ d©y quÊn kiÓu lång sãc cña m¸y ®iÖn kh«ng ®ång bé, nghÜa lµ lµm b»ng c¸c thanh ®ång ®Æt vµo r·nh c¸c ®Çu cùc vµ ®­îc nèi 2 ®Çu bëi 2 vßng ng¾n m¹ch. 1. L¸ thÐp cùc tõ 2. D©y quÊn kÝch tõ 3. §u«i h×nh T 4. Nªm 5. Lâi thÐp roto. Stato cña m¸y ®ång bé cùc låi cã thÓ ®Æt n»m ngang víi m¸y cã c«ng suÊt nhá, tèc ®é quay cao. ë tr­êng hîp m¸y ph¸t tuabin n­íc c«ng suÊt lín, tèc ®é chËm th× trôc cña m¸y ph¶i ®Æt th¼ng ®øng theo 2 kiÓu treo vµ kiÓu ®â tuú thuéc vµo c¸ch bè trÝ æ trôc ®ì. + ¦u ®iÓm cña kiÓu treo lµ æn ®Þnh, Ýt chÞu ¶nh h­ëng t¸c ®éng cña c¸c phÇn phô, nh­ng chi phÝ x©y dùng cao, cßn kiÓu ®ì lµ gi¶m ®­îc kÝch th­íc m¸y theo chiÒu cao. Do ®ã gi¶m ®­îc kÝch th­íc chung cña m¸y. Nh­ vËy tuú theo yªu cÇu mµ ta ph¶i cã c¸ch bè trÝ sao cho hîp lý nhÊt. 1.3. C¸c th«ng sè chñ yÕu cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé Trong m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé ngoµi c¸c th«ng sè nh­: C«ng suÊt, ®iÖn ¸p, dßng ®iÖn ®Þnh møc... cßn ph¶i kÓ ®Õn c¸c th«ng sè c¬ b¶n kh¸c cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé lµ: ®iÖn trë, ®iÖn kh¸ng cña cuén d©y, c¸c h»ng sè qu¸n tÝnh ®iÖn vµ c¬. 1. §iÖn kh¸ng ®ång bé däc trôc vµ ngang trôc (Xd,Xq) §iÖn kh¸ng ®ång bé däc trôc vµ ngang trôc lµ mét trong nh÷ng th«ng sè ®Æc tr­ng cña m¸y ph¸t ®iÖn ë chÕ ®é x¸c lËp. ë m¸y ph¸t ®iÖn cùc låi v× ë mÆt cùc, tõ th«ng khe hë kh«ng khÝ lµ kh«ng ®Òu, nªn m¹ch tõ kh«ng b·o hßa. Do ®ã ®iÖn kh¸ng däc trôc vµ ngang trôc lµ kh¸c nhau(Xd ¹ Xq). Cßn ë m¸y ph¸t cùc Èn th× khe hë kh«ng khÝ lµ ®Òu nhau, m¹ch tõ b·o hßa nªn: Xd = Xq. 2. §iÖn kh¸ng qu¸ ®é X'd §Æc tr­ng cho cuén c¶m cña cuén d©y ë chÕ ®é x¸c lËp. ë chÕ ®é nµy tõ th«ng sinh ra bëi cuén d©y stato ®i qua cuén d©y roto bÞ gi¶m do ph¶n øng hç c¶m cña cuén d©y nµy. §iÖn trë m¹ch kÝn cña cuén d©y roto th­êng nhá nªn phÇn øng hç c¶m triÖt tiªu hoµn toµn tõ th«ng bªn trong nã. V× thÕ cã thÓ coi ®iÖn c¶m cña nã khi m¹nh khÐp kÝn ra bªn ngoµi cuén d©y roto lµ rÊt nhá vµ kh«ng phô thuéc vµo d¹ng cùc tõ. 3. §iÖn kh¸ng siªu qu¸ ®é: §iÖn kh¸ng nµy ®Æc tr­ng cho ®iÖn c¶m cña cuén d©y stato ë giai ®o¹n ®Çu cña chÕ ®é qu¸ ®é . ë giai ®o¹n ®Çu cña chÕ ®é nµy bÞ ¶nh h­ëng cña cuén d©y c¶n, lµm gi¶m ®i tõ th«ng cuén d©y stato. Do ®ã X"d < X'd. Do dßng ®iÖn xuÊt hiÖn trong cuén d©y c¶n lµ tøc thêi cho nªn ®iÖn kh¸ng X"d chØ tån t¹i trong giai ®o¹n ®Çu cña chÕ ®é qu¸ ®é. 4. H»ng sè qu¸n tÝnh c¬ Tj: §Æc tr­ng cho m«men qu¸n tÝnh phÇn quay, h»ng sè nµy ®­îc tÝnh to¸n tïy thuéc vµo tõng lo¹i m¸y ph¸t. Tj = J = w2®m .J J®m S®m Trong ®ã: w®m = J = Víi: G - Khèi l­îng vËt quay D - ®­êng kÝnh vËt quay 1.4. §å thÞ vect¬ vµ c¸c ®Æt tÝnh cña m¸y ph¸t ®iÖn 1. Ph­¬ng tr×nh ®iÖn ¸p vµ ®å thÞ vect¬ cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé. §èi víi m¸y ph¸t ®ång bé: = d - (r­ + jXd­). (1 - 1) §èi víi ®éng c¬ ®iÖn ®ång bé = d + (r­ + jXd­). (1 - 2) Trong ®ã: U: §iÖn ¸p ®Çu cùc m¸y ph¸t R­, Xdu': §iÖn trë vµ ®iÖn kh¸ng t¶n cña d©y quÊn phÇn øng. Ed: Søc ®iÖn ®éng c¶m øng trong d©y quÊn do tõ tr­êng khe hë kh«ng khÝ. Khi cã t¶i th× suÊt ®iÖn ®éng c¶m øng nµy ®­îc chia lµm 2 thµnh phÇn: d = + ­ a. Ta xÐt tr­êng hîp m¸y ph¸t ®iÖn Trong tr­êng hîp nµy ta xÐt cho 2 lo¹i m¸y cùc Èn vµ m¸y cùc låi. Gi¶ sö m¸y ph¸t lµm viÖc ë t¶i ®iÖn c¶m cã: 0 < j < 900 Ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p cho m¸y cùc Èn = +­ - (r­ + jX­) (1 - 3) ­: Søc ®iÖn ®éng phÇn øng ®­îc biÓu thÞ theo ®iÖn kh¸ng phÇn øng: ­ = j X­ VËy ph­¬ng tr×nh 1 - 3 trë thµnh: = - j(X­ + jXs­)- r­ (1 - 4) Ta biÓu diÔn ph­¬ng tr×nh 1 - 4 b»ng ®å thÞ vect¬ F o E jIX d I F ­ j q d Ir f d q U ­ ­ ­ jIX q ' H×nh 1.5: §å thÞ s®® cña m¸y ph¸t ®ång bé cùc Èn Trªn ®å thÞ th×: Tõ th«ng chÝnh F0(F0) v­ît tr­íc E mét gãc p/2 vµ F­(F­) chËm sau ­ = j IX­ mét gãc p/2. Ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p cho m¸y cùc låi. = - j d X­d - j q X­q - j Xs­ - r­ (1 - 5) V× trong m¸y cùc låi thµnh phÇn søc tõ ®éng ®­îc chia thµnh 2 thµnh phÇn däc trôc vµ ngang trôc. ­d = -jdX­d ­q = -jqX­q Vµ thµnh phÇn -jXd­ ta còng ph©n tÝch thµnh 2 thµnh phÇn däc trôc vµ ngang trôc. -jXd­ = -jqXd­ - (-jdXd­) Lóc nµy ph­¬ng tr×nh (1 - 5) trë thµnh: = -jdXd -jqXq - r­ (1 - 6) Víi: Xd = X­d + Xd­ Xq = X­q + Xd­ Xd : ®iÖn kh¸ng ®ång bé däc trôc. Xq : ®iÖn kh¸ng ®ång bé ngang trôc. H×nh 1.6: §å thÞ s®® ®· biÕn ®æi cña m¸y ®iÖn cùc låi E ­ Ir U I I I q j y y d q X d jI d jI q q X jI q X BiÓu diÔn ph­¬ng tr×nh (1 - 6) trªn ®å thÞ vect¬. + Tr­êng hîp m¹ch tõ b·o hoµ: §èi víi m¸y ph¸t ®ång bé cùc låi viÖc thµnh lËp ®å thÞ vect¬ cã xÐt ®Õn tr¹ng th¸i b·o hoµ m¹ch tõ cã gÆp nhiÒu khã kh¨n. V× lóc ®ã tõ th«ng Fd vµ Fq cã liªn quan víi nhau vµ tr¹ng th¸i b·o hoµ theo hai ph­¬ng ®ã lµ kh¸c nhau. Nh­ vËy X­d kh«ng nh÷ng phô thuéc vµo Fd mµ cßn phô thuéc vµo Fq, vµ X­d còng t­¬ng tù. §Ó ®¬n gi¶n, ta cho r»ng tõ th«ng däc trôc vµ ngang trôc chØ ¶nh h­ëng theo h­íng trôc vµ gi¶ sö r»ng møc ®é b·o hoµ theo h­íng ngang trôc lµ ®· biÕt (Kmq ®· biÕt). Tõ ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p: = - IdXd - IqXq - r­ (1 - 7) VÏ ®å thÞ vect¬ cho ph­¬ng tr×nh (1 - 7), tr­íc hÕt ta vÏ vect¬ , r­ , Jr­ , ta ®­îc Ed råi tõ h­íng X­q ta vÏ ®o¹n: CD = X­q = Vµ x¸c ®Þnh ph­¬ng cña E. H×nh 1.7: §å thÞ vect¬ s®® cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé cùc låi khi b·o hoµ E F D O I j y Ir ­ U ­ jIX d C E y ­q cos y V× ®iÓm D n»m trªn ph­¬ng cña nªn ®o¹n th¼ng CF th¼ng gãc víi ph­¬ng cña E chÝnh lµ qX­q §èi víi m¸y ph¸t ®iÖn cùc Èn ta còng cã thÓ dùa trªn ph­¬ng tr×nh ®iÖn ¸p ë tr­êng hîp m¹ch tõ kh«ng b·o hoµ. = - j(X­ + Xd­) - r­ (1 - 8) Lóc nµy x¸c ®Þnh E0 b»ng ®å thÞ Potier Fd = F0 + F­ => F0 = Fd - F­ H×nh 1.8: §å thÞ Potier m¸y ph¸t ®ång bé cùc Èn jIX d ­ ­ Ir U I j y jIX ­ E d E d q d F f F I O F k ­ F ­ f j + d U O b. Tr­êng hîp ®éng c¬ ®iÖn: Khi chuyÓn sang lµm viÖc nh­ ®éng c¬ ®iÖn ®ång bé, m¸y ph¸t ra c«ng suÊt ©m ®­a vµo m¹ng ®iÖn hay nãi kh¸c ®i lµ tiªu thô c«ng suÊt ®iÖn lÊy tõ m¹ng ®Ó biÕn thµnh c¬ n¨ng. Th«ng th­êng ®éng c¬ ®ång bé cã cÊu t¹o cùc låi, ta viÕt ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p cho tr­êng hîp ®éng c¬. = + j dXd + jqXq + r­ (1 - 9) Ta cã thÓ vÏ ®å thÞ vect¬ cho 2 tr­êng hîp: ThiÕu kÝch tõ vµ khi qu¸ kÝch tõ. Tõ ®å thÞ sÏ cho ta thÊy c«ng suÊt do ®éng c¬ tiªu thô tõ m¹ng ®iÖn lµ: P = m . U . I .Cosj < 0 H×nh 1.9: Khi thiÕu kÝch thÝch U Ir­ E I j y q Iq jIqXq jIdXd Id H×nh 1.10: Khi qu¸ kÝch thÝch I Id Iq q j jIdXd jIqXq U E 2. C¸c ®Æc tÝnh cña m¸y ph¸t ®ång bé Khi vËn hµnh b×nh th­êng m¸y ph¸t ®ång bé cung cÊp cho t¶i ®èi xøng. ChÕ ®é nµy phô thuéc vµo hé tiªu thô ®iÖn n¨ng nèi víi m¸y ph¸t, c«ng suÊt cung cÊp cho t¶i kh«ng v­ît qu¸ gi¸ trÞ ®Þnh møc mµ ph¶i gÇn b»ng ®Þnh møc. MÆt kh¸c ë chÕ ®é nµy th«ng qua c¸c ®¹i l­îng nh­ ®iÖn ¸p, dßng ®iÖn, dßng kÝch tõ, hÖ sè Cosj, tÇn sè f, vµ tèc ®é quay n. §Ó ph©n tÝch ®Æc tÝnh lµm viÖc cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé ta dùa vµo 3 ®¹i l­îng chñ yÕu lµ: U, I, If thµnh lËp c¸c ®­êng ®Æc tÝnh sau: a. §Æc tÝnh kh«ng t¶i: §Æc tÝnh kh«ng t¶i lµ quan hÖ: E = U0 = f (it), khi I = 0 vµ f = f®m. D¹ng ®Æc tÝnh kh«ng t¶i cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé cùc Èn vµ cùc låi kh¸c nhau kh«ng nhiÒu vµ cã thÓ biÓu thÞ theo ®¬n vÞ t­¬ng ®èi: E* = E E®m i* = it it®m0 Trong ®ã it®mo lµ dßng ®iÖn kh«ng t¶i khi U = U®m E* it* (2) (1) H×nh 1.11: §Æc tÝnh kh«ng t¶i cña m¸y ph¸t ®ång bé §­êng 1: Víi m¸y cùc Èn §­êng 2: Víi m¸y cùc låi b. §Æc tÝnh ng¾n m¹ch: §Æc tÝnh ng¾n m¹ch lµ quan hÖ gi÷a dßng ng¾n m¹ch vµ dßng kÝch tõ In = f(it) khi U = 0, Zt = 0, f = f®m XÐt tr­êng hîp bá qua ®iÖn trë d©y quÊn phÇn øng (r­ = 0) th× m¹ch ®iÖn d©y quÊn phÇn øng lóc ng¾n m¹ch lµ thuÇn c¶m Y = 900 , nh­ vËy Iq = CosY = 0 vµ Id = IsinY = I §å thÞ vect¬ cña m¸y ph¸t lóc ng¾n m¹ch dùa vµo ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p: = = jdXd - jqXq - r­ V× r­ = 0; Iq = 0 nªn: Ta ®­îc: = jXd (1 - 10) Lóc nµy s¬ ®å thay thÕ cña m¸y lµ: H×nh 1.12: §å thÞ vÐct¬ lóc ng¾n m¹ch vµ s¬ ®å thay thÕ cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé Xs­ I E X­d jIXd jIX­d jIXs­ I (a) (b) E Lóc ng¾n m¹ch, ph¶n øng phÇn øng lµ khö tõ, m¹ch tõ cña m¸y kh«ng b·o hoµ. V× tõ th«ng khe hë Fd cÇn thiÕt ®Ó sinh ra: Ed =E-IX­d= IXd­ rÊt nhá nªn quan hÖ I = f(it) lµ mét ®­êng th¼ng. H×nh 1.13: §Æc tÝnh ng¾n m¹ch m¸y ph¸t it I I = f(it) c. §Æc tÝnh ngoµi §Æc tÝnh ngoµi lµ quan hÖ U = f(I). Khi it = const, cosj = const vµ f = f®m. §Æc tÝnh ngoµi cho thÊy lóc dßng ®iÖn kÝch tõ kh«ng ®æi, ®iÖn ¸p m¸y ph¸t thay ®æi theo t¶i. H×nh 1.14: §Æc tÝnh ngoµi cña m¸y ph¸t ®ång bé I U U®m U I®m L R C Tõ h×nh 1.14 ta thÊy ®Æc tÝnh ngoµi phô thuéc vµo tÝnh chÊt cña t¶i. NÕu t¶i cã tÝnh c¶m, khi I t¨ng ph¶n øng phÇn øng bÞ khö tõ, ®iÖn ¸p gi¶m nªn ®­êng ®Æc tÝnh ®i xuèng. NÕu t¶i cã tÝnh dung th× I t¨ng, ph¶n øng phÇn øng lµ trî tõ, ®iÖn ¸p t¨ng lªn nªn ®­êng ®Æc tÝnh ®i lªn. Khi t¶i lµm thuÇn trë th× ®­êng ®Æc tÝnh gÇn nh­ song song víi trôc hoµnh. d. §Æc tÝnh ®iÒu chØnh cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé §Æc tÝnh ®iÒu chØnh lµ quan hÖ : it = f(I) khi U = const, Cosj = const vµ f = f®m. Nã cho biÕt chiÒu h­íng ®iÒu chØnh dßng ®iÖn it cña m¸y ph¸t sao cho ®iÖn ¸p U ë ®Çu cùc m¸y ph¸t lµ kh«ng ®æi. L I®m H×nh 1.15: §Æc tÝnh ®iÒu chØnh m¸y ph¸t ®ång bé I C R ito O it Ta thÊy víi t¶i c¶m, khi I t¨ng t¸c dông khö tõ cña ph¶n øng phÇn øng còng t¨ng nªn U bÞ gi¶m. §Ó gi÷ ®iÖn ¸p U kh«ng ®æi th× ta ph¶i t¨ng dßng ®iÖn kÝch tõ it. Ng­îc l¹i víi t¶i ®iÖn dung khi I t¨ng mµ muèn gi÷ U kh«ng ®æi th× ph¶i gi¶m dßng ®iÖn kÝch tõ it. Th«ng th­êng Cosj = 0,8 (thuÇn c¶m), th× tõ kh«ng t¶i (U=U®m, I=0) ®Õn t¶i ®Þnh møc (U = U®m, I = I®m ) th× ph¶i t¨ng dßng ®iÖn tõ ho¸ tõ 1,7 ®Õn 2,2 lÇn. e. §Æc tÝnh t¶i cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé §Æc tÝnh t¶i lµ quan hÖ gi÷a ®iÖn ¸p ®Çu cùc m¸y ph¸t vµ dßng ®iÖn kÝch thÝch. U = f(it) khi I = Const, Cosj = const vµ f = f®m. Víi c¸c trÞ sè kh¸c nhau cña I vµ Cosj sÏ cã ®Æc tÝnh kh¸c nhau, trong ®ã cã ý nghÜa nhÊt lµ t¶i thuÇn c¶m øng víi Cosj = 0 (j = p/2) vµ I = I®m. §Ó x©y dùng ®­êng ®Æc tÝnh t¶i ta ph¶i ®iÒu chØnh rt vµ Z sao cho I = I®m, vµ d¹ng ®Æc tÝnh nµy ®­îc biÓu diÔn ë t¶i thuÇn c¶m lµ chñ yÕu. §­êng ®Æc tÝnh t¶i c¶m cã thÓ suy ra ®­îc tõ ®Æt tÝnh kh«ng t¶i vµ tam gi¸c ®iÖn kh¸ng. Tr­íc hÕt vÏ ®­êng ®Æc tÝnh kh«ng t¶i vµ ®Æc tÝnh ng¾n m¹ch råi thµnh lËp ®­îc tam gi¸c ®iÖn kh¸ng sau ®ã tÞnh tiÕn trªn ®­êng ®Æc tÝnh kh«ng t¶i ta vÏ ®­îc ®Æc tÝnh t¶i c¶m. H×nh 1.16: §Æc tÝnh t¶i khi t¶i thuÇn c¶m it U A' O' B' C' A B C O I®m I = f(it) U = f(it) E = f(it) I Ed Dùng ®­êng ®Æc tÝnh t¶i nh­ sau: f. Hä ®Æc tÝnh h×nh V m¸y ph¸t ®iÖn. Quan hÖ: I = f(it) khi P = const. ito it I B n A m H×nh 1.17: Hä ®Æc tÝnh h×nh V cña m¸y ph¸t ®ång bé ThiÕu kÝch thÝch Qu¸ kÝch thÝch Víi mçi gi¸ trÞ cña P = const, ta thay ®æi Q vµ vÏ ®å thÞ suÊt ®iÖn ®éng ta x¸c ®Þnh ®­îc ®Æc tÝnh h×nh V cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé. Thay ®æi gi¸ trÞ cña P ta thµnh lËp ®­îc mét hä c¸c ®Æc tÝnh h×nh V nh­ sau Trªn h×nh, ®­êng Am ®i qua c¸c ®iÓm cùc tiÓu cña hä ®Æc tÝnh, t­¬ng øng víi Cosj = 1. Bªn ph¶i ®­êng Am øng víi t¶i c¶m (j > 0) lµ chÕ ®é lµm viÖc qu¸ kÝch thÝch, khu vùc bªn tr¸i Am øng víi t¶i cã tÝnh dung (j < 0) lµ chÕ ®é lµm viÖc thiÕu kÝch thÝch cña m¸y. §­êng Bn lµ giíi h¹n lµm viÖc æn ®Þnh khi m¸y ph¸t ë chÕ ®é thiÕu kÝch thÝch. 1.5. ChÕ ®é thuËn nghÞch cña m¸y ®iÖn, 3 chÕ ®é lµm viÖc cña m¸y ®iÖn ®ång bé 3 pha. 1. ChÕ ®é m¸y ph¸t: ChÕ ®é m¸y ph¸t lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi c¬ n¨ng thµnh ®iÖn n¨ng, hay nãi c¸ch kh¸c lµ m¸y ®iÖn lµm viÖc ë tr­êng hîp P > 0 vµ Q > 0. Tøc lµ m¸y ph¸t ra c«ng suÊt t¸c dông cÊp cho t¶i thuÇn trë, vµ ph¸t ra c«ng suÊt ph¶n kh¸ng cÊp cho t¶i cã tÝnh c¶m. ë tr­êng hîp nµy cã ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p: 0 = + R + jXd (1 - 11) Søc ®iÖn ®éng ë r«to lín h¬n ®iÖn ¸p ë ®Çu cùc m¸y ph¸t. Do ®ã m¸y ph¸t ra c«ng suÊt P > 0 vµ Q > 0 cho l­íi: Khi r«to quay sinh ra E0, nªn E0 còng quay. VËy chÕ ®é m¸y ph¸t th× E0 v­ît tr­íc U. Kh¶ n¨ng t¶i cña m¸y ph¸t khi lµm viÖc ë chÕ ®é qu¸ t¶i, dßng ®iÖn t¨ng, ®iÖn ¸p gi¶m. Lóc nµy m¸y ph¸t lµm viÖc ë tr¹ng th¸i qu¸ t¶i, mµ muèn cho ®iÖn ¸p kh«ng thay ®æi th× m¸y ph¸t lµm viÖc ë chÕ ®é kÝch tõ c­ìng bøc (qu¸ kÝch thÝch) ®Ó ph¸t ra c«ng suÊt ph¶n kh¸ng cho l­íi. Khi m¸y ph¸t bÞ non t¶i th× dßng gi¶m, ®iÖn ¸p t¨ng vµ lín h¬n søc ®iÖn ®éng do phÇn øng sinh ra. Lóc nµy ®Ó cho ®iÖn ¸p kh«ng ®æi th× m¸y ph¸t ph¶i lµm viÖc ë chÕ ®é thiÕu kÝch thÝch ®Ó tiªu thô bít mét phÇn ®iÖn ¸p r¬i ë ®Çu cùc m¸y ph¸t. ë m¸y ph¸t ®iÖn c«ng suÊt ®iÖn tõ ®­îc chuyÓn tõ r«to sang stato b»ng c«ng suÊt c¬ ®­a vµo trõ c¸c tæn hao trong thÐp r«to vµ stato. 2. ChÕ ®é ®éng c¬: Nguyªn lý chung cña ®éng c¬ lµ biÕn ®æi c«ng suÊt ®iÖn thµnh c«ng suÊt c¬. ë chÕ nµy ta cung cÊp c«ng suÊt ®iÖn P = ui, d­íi t¸c dông cña tõ tr­êng ë cùc tõ sÏ sinh ra mét lùc ®iÖn tõ: F®t = Bil. C«ng suÊt ®iÖn ®­a vµo ®éng c¬: P = ui = ei = Bil . V = F®t . V. Nh­ vËy c«ng suÊt ®iÖn P® = ui ®­a vµo ®éng c¬ ®· biÕn thµnh c«ng suÊt c¬: Pc¬ = F®t . V trªn trôc ®éng c¬. Ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p ë chÕ ®é ®éng c¬. = - jXd - R (1 - 12) ë tr­êng hîp nµy ta xÐt cho ®éng c¬ ®ång bé, ®éng c¬ ®ång bé cã cÊu t¹o vµ ®Æc tÝnh còng gièng nh­ m¸y ph¸t. §éng c¬ ®ång bé lµm viÖc víi Cosj cao h¬n vµ Ýt hoÆc kh«ng tiªu thô c«ng suÊt ph¶n kh¸ng Q cña l­íi ®iÖn lµ nhê thay ®æi dßng ®iÖn tõ ho¸ (dßng kÝch tõ). Do ®ã ®éng c¬ cã thÓ ph¸t ra c«ng suÊt ph¶n kh¸ng ®­a vµo l­íi ®iÖn. §éng c¬ ®ång bé kh¸c víi m¸y ph¸t ®ång bé lµ khi thiÕu kÝch thÝch ®éng c¬ tiªu thô c«ng suÊt ph¶n kh¸ng cña l­íi ®iÖn (j > 0) vµ khi qu¸ kÝch thÝch ®éng c¬ ph¸t ra c«ng suÊt ph¶n kh¸ng ®­a vµo l­íi (j < 0). V× vËy trong mét sè tr­êng hîp ng­êi ta sö dông chÕ ®é qu¸ kÝch thÝch cña ®éng c¬ ®Ó lµm m¸y bï. 3. ChÕ ®é m¸y bï ®éng c¬. M¸y bï ®ång bé thùc chÊt lµ mét ®éng c¬ ®ång bé lµm viÖc ë chÕ ®é kh«ng t¶i víi dßng kÝch tõ ®­îc ®iÒu chØnh ®Ó m¸y ph¸t ra hoÆc tiªu thô c«ng suÊt ph¶n kh¸ng do ®ã duy tr× ®­îc ®iÖn ¸p cña l­íi ®iÖn. ChÕ ®é lµm viÖc b×nh th­êng cña m¸y bï ®ång bé lµ chÕ ®é qu¸ kÝch thÝch cña ®éng c¬ ®ång bé ®Ó ph¸t ra c«ng suÊt ph¶n kh¸ng bï vµo l­íi ®iÖn. ë tr­êng hîp nµy m¸y bï nh­ mét tô bï hay cßn gäi lµ m¸y ph¸t c«ng suÊt ph¶n kh¸ng. Tr­êng hîp hé tiªu thô t¨ng t¶i th× dßng t¨ng, ¸p gi¶m th× m¸y bï lµm viÖc ë chÕ ®é qu¸ kÝch thÝch. Khi t¶i gi¶m, ®iÖn ¸p t¨ng, dßng gi¶m th× m¸y bï lµm viÖc ë chÕ ®é thiÕu kÝch thÝch ®Ó tiªu thô bít mét phÇn ®iÖn ¸p r¬i trªn ®­êng d©y lµm cho ®iÖn ¸p khái t¨ng qu¸ gi¸ trÞ ®Þnh møc. Ch­¬ng II C¸c s¬ ®å kÝch tõ cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé 2.1. Kh¸i niÖm chung HÖ thèng kÝch tõ cã nhiÖm vô cung cÊp dßng mét chiÒu cho c¸c cuén d©y kÝch thÝch cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé. Nã ph¶i cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh b»ng tay hoÆc tù ®ång ®iÒu chØnh dßng kÝch thÝch ®Ó ®¶m b¶o m¸y ph¸t lµm viÖc æn ®Þnh kinh tÕ, víi chÊt l­îng ®iÖn n¨ng cao trong mäi t×nh huèng. Trong chÕ ®é lµm viÖc b×nh th­êng, ®iÒu chØnh dßng kÝch tõ sÏ ®iÒu chØnh ®­îc ®iÖn ¸p ë ®Çu cùc m¸y ph¸t, thay ®æi l­îng c«ng suÊt ph¶n kh¸ng ph¸t vµo l­íi ®iÖn. ThiÕt bÞ tù ®éng ®iÒu chØnh kÝch tõ (T§K) lµm viÖc nh»m gi÷a ®iÖn ¸p m¸y ph¸t kh«ng ®æi khi phô t¶i biÕn ®éng. Ngoµi ra T§K cßn nh»m c¸c môc ®Ých kh¸c nh­ n©ng cao giíi h¹n c«ng suÊt truyÒn t¶i tõ m¸y ph¸t ®iÖn vµo hÖ thèng, ®Æc biÖt khi nhµ m¸y nèi víi hÖ thèng qua ®­êng d©y dµi, ®¶m b¶o æn ®Þnh tÜnh n©ng cao tÝnh æn ®Þnh ®éng cho hÖ thèng ®iÖn. Trong chÕ ®é sù cè th× hÖ thèng kÝch tõ lµm viÖc ë chÕ ®é c­ìng bøc ®Ó duy tr× ®iÖn ¸p cña m¸y ph¸t. §Ó cung cÊp tin cËy dßng mét chiÒu cho cuén d©y kÝch tõ cña m¸y ph¸t ®ång bé, cÇn ph¶i cã mét hÖ thèng kÝch tõ c«ng suÊt ®ñ lín (th­êng dïng c¸c lo¹i m¸y ph¸t mét chiÒu, m¸y ph¸t xoay chiÒu tÇn sè cao vµ chØnh l­u...). Nh­ vËy mét hÖ thèng kÝch tõ lµm viÖc tin cËy ph¶i ®¶m b¶o ®­îc nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n sau: 1. Cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh dßng kÝch tõ: it = Ut/rt ®Ó duy tr× ®iÖn ¸p m¸y ph¸t U trong ®iÒu kiÖn lµm viÖc b×nh th­êng. 2. C­ìng bøc kÝch thÝch ®Ó gi÷ ®ång bé m¸y ph¸t víi l­íi khi ®iÖn ¸p l­íi h¹ thÊp do x¶y ra ng¾n m¹ch ë xa. Muèn vËy hÖ thèng kÝch tõ ph¶i cã kh¶ n¨ng t¨ng nhanh gÊp ®«i dßng kÝch tõ trong kho¶ng thêi gian t = 0,5s. Hay: Utm(0,5) - Ut®m = 2 Ut®m 3. Cã kh¶ n¨ng triÖt tõ tr­êng kÝch thÝch, nghÜa lµ gi¶m nhanh dßng ®iÖn kÝch thÝch it ®Õn 0 mµ ®iÖn ¸p kh«ng v­ît qu¸ gi¸ trÞ cho phÐp. 2.2. Ph©n lo¹i vµ ®Æc ®iÓm cña c¸c hÖ thèng kÝch tõ Ta cã thÓ chia hÖ thèng kÝch tõ thµnh 3 nhãm chÝnh: - HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t ®iÖn mét chiÒu. - HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t ®iÖn xoay chiÒu vµ chØnh l­u. - HÖ thèng kÝch tõ dïng chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn. 1. HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t ®iÖn mét chiÒu T§K R®c H×nh 2.1: S¬ ®å kÝch tõ dïng m¸y ph¸t ®iÖn mét chiÒu f §Ó ®iÒu chØnh dßng kÝch tõ it ta ®iÒu chØnh b»ng tay ®iÖn trë R®c nh»m lµm thay ®æi dßng ®iÖn trong cuén d©y kÝch tõ chÝnh Wf. Dßng vµ ¸p trong c¸c cuén W2 vµ W3 thay ®æi nhê bé T§K, bé nµy nhËn tÝn hiÖu th«ng qua m¸y biÕn dßng BI vµ m¸y biÕn ®iÖn ¸p BU ë phÝa ®Çu cùc m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé. Cuén W2 ®iÒu chØnh t­¬ng øng víi chÕ ®é lµm viÖc b×nh th­êng, cßn cuén W3 lµm viÖc øng víi chÕ ®é kÝch thÝch c÷ng bøc khi cã sù cè. a. HÖ thèng kÝch tõ song song T§K R®c H×nh 2.2: S¬ ®å kÝch tõ song song Víi s¬ ®å nµy m¸y ph¸t kÝch tõ phô tù kÝch song song, dßng kÝch tõ cña m¸y ph¸t kÝch (FKT) cã thÓ thay ®æi ®­îc nhê R®c cho phÐp ®iÒu chØnh b»ng tay dßng ®iÖn cuén d©y kÝch tõ WKT. Khi lµm viÖc dßng ®iÖn kÝch tõ thay ®æi lµ nhê bé tù ®éng ®iÒu chØnh kÝch tõ (T§K), bé phËn nµy nhËn tÝn hiÖu tõ ®Çu ra cña m¸y ph¸t ®iÖn qua bé biÕn dßng vµ biÕn ®iÖn ¸p ®o l­êng ®Ó thùc hiÖn mäi qu¸ tr×nh tù ®éng thay ®æi dßng kÝch tõ cho m¸y ph¸t. + ¦u ®iÓm: lµm viÖc tin cËy, ®¬n gi¶n, gi¸ thµnh thÊp nh­ng cã nh­îc ®iÓm lµ khi cÇn söa ch÷a m¸y kÝch thÝch th× ph¶i dõng m¸y ph¸t. ViÖc chÕ t¹o m¸y ph¸t mét chiÒu bÞ h¹n chÕ nªn chØ sö dông cho c¸c lo¹i m¸y ph¸t c«ng suÊt trung b×nh vµ nhá. T§K RKTF RKT H×nh 2.3: S¬ ®å kÝch tõ ®éc lËp F b. HÖ thèng kÝch tõ ®éc lËp HÖ thèng nµy dïng 2 m¸y ph¸t ®iÖn mét chiÒu mét m¸y kÝch tõ phô vµ mét m¸y kÝch tõ chÝnh. M¸y ph¸t kÝch tõ phô tù kÝch song song, dßng kÝch tõ trong cuén WKT cã thÓ ®iÒu chØnh ®­îc nhê biÕn trë RKTf vµ RKT. Dßng vµ ¸p trong cuén WF cña m¸y ph¸t thay ®æi nhê bé T§K thay ®æi dßng vµ ¸p ®Æt lªn cuén WKTf, bé nµy nhËn tÝn hiÖu tõ ®Çu ra cña m¸y ph¸t th«ng qua bé ®o l­êng dïng bé biÕn dßng BI vµ ®iÖn ¸p BU. Khi thay ®æi dßng kÝch tõ cña m¸y ph¸t kÝch phô th× thay ®æi dßng kÝch tõ m¸y kÝch thÝch dÉn ®Õn thay ®æi ®­îc dßng ®iÖn kÝch tõ cña m¸y ph¸t chÝnh. + ¦u ®iÓm: lµm viÖc tin cËy, ®é ®iÒu chØnh réng. + Nh­îc ®iÓm: kÕt cÊu phøc t¹p, gi¸ thµnh cao nªn chØ dïng cho c¸c m¸y ph¸t c«ng suÊt trung b×nh vµ nhá. 2. HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t xoay chiÒu vµ chØnh l­u T§K H×nh 2.3: HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t xoay chiÒu tÇn sè cao vµ chØnh l­u w 3 w 2 w 1 cl F f bi bu F w f a. HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t xoay chiÒu tÇn sè cao vµ chØnh l­u M¸y ph¸t xoay chiÒu tÇn sè cao ®­îc chÕ t¹o theo kiÓu c¶m øng. R«to kh«ng cã cuén d©y mµ chØ cã 10 r·nh trªn bÒ mÆt r«to.Cuén kÝch tõ ®Æt ë phÇn tÜnh, tõ th«ng thay ®æi ®­îc lµ nhê kÕt cÊu r¨ng r·nh. Dßng ®iÖn vµ tÇn sè cña m¸y kÝch tõ tÇn sè 500Hz ®­îc nèi trùc tiÕp qua chØnh l­u cÊp cho cuén d©y kÝch tõ chÝnh cña m¸y ph¸t. Cuén d©y kÝch tõ chÝnh WF ®­îc nèi víi t¶i cña nã lµ cuén d©y W1 cña m¸y xoay chiÒu tÇn sè cao vµ ®­îc nèi nèi tiÕp. C¸c cuén W2 vµ W3 ®­îc cung cÊp qua bé T§K, bé nµy nhËn tÝn hiÖu tõ ®Çu cùc cña m¸y ph¸t chÝnh. + ¦u ®iÓm: s¬ ®å nµy cã ­u ®iÓm h¬n hÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t mét chiÒu, th­êng ®­îc dïng cho nh÷ng m¸y cã c«ng suÊt lín. + Nh­îc ®iÓm: vÉn cßn tån t¹i vµnh tr­ît vµ chæi than ®Ó cung cÊp dßng mét chiÒu kÝch tõ cho r«to m¸y ph¸t ®ång bé. T§K PhÇn quay H×nh 2.4: HÖ thèng kÝch tõ kh«ng vµnh tr­ît b. HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t ®iÖn xoay chiÒu kh«ng vµnh tr­ît. Víi hÖ thèng nµy ta nh»m môc ®Ých t¨ng c«ng suÊt kÝch tõ lín h¬n. Trong hÖ thèng ng­êi ta dïng mét m¸y ph¸t xoay chiÒu 3 pha quay cïng trôc víi m¸y ph¸t chÝnh lµm nguån cung cÊp. M¸y ph¸t kÝch tõ xoay chiÒu cã kÕt cÊu ®Æc biÖt, cuén kÝch tõ ®Æt ë stato, cßn cuén d©y ba pha ®Æt ë r«to. Dßng xoay chiÒu ba pha t¹o ra ë m¸y ph¸t kÝch ®uîc chØnh l­u thµnh mét chiÒu nhê bé chØnh l­u c«ng suÊt lín. Cuén d©y kÝch tõ cña m¸y ph¸t chÝnh nhËn trùc tiÕp dßng mét chiÒu qua chØnh l­u kh«ng qua vµnh tr­ît vµ chæi than. §Ó cung cÊp dßng mét chiÒu cho cuén d©y kÝch tõ cña m¸y ph¸t kÝch ng­êi ta dïng mét bé chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn mµ nguån cung cÊp cña nã cã thÓ lÊy tõ mét m¸y ph¸t xoay chiÒu tÇn sè cao hoÆc tõ mét nguån cô thÓ kh¸c. Bé T§K t¸c ®éng trùc tiÕp vµo bé chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn. T§K nhËn tÝn hiÖu ë ®Çu cùc m¸y ph¸t qua bé BI vµ BU lµm thay ®æi dßng kÝch tõ cña m¸y ph¸t kÝch dÉn ®Õn lµm thay ®æi dßng ®iÖn kÝch tõ cña m¸y ph¸t chÝnh. + ¦u ®iÓm: M¸y ph¸t kÝch tõ cã c«ng suÊt lín, ®iÖn ¸p kÝch tõ giíi h¹n lín, h»ng sè thêi gian ®iÒu chØnh kÝch tõ nhá. + Nh­îc ®iÓm: kÕt cÊu cña m¸y ph¸t ®iÖn chÝnh phøc t¹p dÉn ®Õn gi¸ thµnh cao. 3. HÖ thèng kÝch tõ dïng chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn. T§K H×nh 2.5: S¬ ®å kÝch tõ dïng chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn §Ó cã ®iÖn ¸p kÝch tõ giíi h¹n lín th× tèc ®é t¨ng ®iÖn ¸p kÝch tõ cµng nhanh. Tøc lµ h»ng sè thêi gian cña hÖ thèng kÝch tõ nhá, h»ng sè nµy phô thuéc vµo tÝn hiÖu ra cña bé tù ®éng ®iÒu khiÓn kÝch tõ (T§K) vµ hÖ thèng kÝch tõ cô thÓ. V× vËy hÖ thèng kÝch tõ dïng chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn lµ hîp lý h¬n c¶, xung ®iÒu khiÓn nhê t¸c ®éng cña T§K, bé nµy nhËn tÝn hiÖu tõ ®Çu ra cña m¸y ph¸t vµ t¸c ®éng trùc tiÕp vµo ®iÖn ¸p kÝch tõ cña m¸y ph¸t. Víi s¬ ®å nµy dßng mét chiÒu ®­îc cung cÊp cho cuén kÝch tõ ®­îc nhËn tõ mét nguån tõ m¸y ph¸t xoay chiÒu hoÆc lÊy ®iÖn ¸p ra ë ®Çy cùc m¸y ph¸t qua chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn. ChØnh l­u nµy ®­îc dïng b»ng c¸c Tiristo hoÆc chØnh l­u thuû ng©n cã cùc ®iÒu khiÓn cã c«ng suÊt lín. Xung ®iÒu khiÓn ®­îc nhËn trùc tiÕp tõ bé T§K, bé nµy lÊy tÝn hiÖu tõ ®Çu ra cña m¸y ph¸t ®Ó lµm thay ®æi dßng, ¸p kÝch tõ cña m¸y ph¸t. + ¦u ®iÓm: hÖ thèng kÝch tõ ®¬n gi¶n, ®iÒu khiÓn rÊt nhanh, lµm viÖc tin cËy nªn ®­îc ¸p dông réng r·i trong c¸c m¸y cã c«ng suÊt lín. 2.3. Mét sè s¬ ®å kÝch tõ cña m¸y ph¸t ®ång bé tù kÝch T­¬ng tù nh­ m¸y ph¸t mét chiÒu, m¸y ph¸t ®ång bé còng cã thÓ tù kÝch. Tr­êng hîp nµy cuén d©y kÝch tõ cña m¸y ®ång bé ®­îc n¹p ®iÖn tõ phÇn øng cña m¸y ph¸t qua chØnh l­u. §Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh tù kÝch vµ æn ®Þnh ®iÖn ¸p ta dïng nguyªn t¾c khö hoÆc ho¹t ®éng theo nguyªn lý ®iÒu chØnh (gäi lµ bé ®iÒu chØnh phøc hîp pha). Khö ¶nh h­ëng cña t¶i lªn m¸y ph¸t b»ng c¸ch t¹o ra sù phô thuéc cña dßng kÝch tõ víi dßng t¶i c¶ vÒ gi¸ trÞ lÉn vÒ pha. Ta cã 2 ph­¬ng ph¸p t¹o ®iÖn ¸p n¹p cuén kÝch. H×nh 2.6: S¬ ®å d©y nèi m¸y ph¸t tù kÝch ë hÖ thèng khö dßng t¶i thùc hiÖn céng nèi tiÕp 1. Thùc hiÖn céng nèi tiÕp t¸c dông cña m¹ch ¸p vµ dßng råi qua chØnh l­u kh«ng ®iÒu khiÓn. 2. Thùc hiÖn céng song song t¸c dông cña m¹ch ¸p vµ dßng. H×nh 2.6: S¬ ®å d©y nèi m¸y ph¸t tù kÝch ë hÖ thèng khö dßng t¶i thùc hiÖn céng song song cã cuén c¶m Nh÷ng bé phËn chÝnh cña 2 s¬ ®å trªn D: cuén c¶m PP: bé biÕn dßng Cuén kh¸ng D ®Æt ë m¹ch ®iÖn ¸p cã nhiÖm vô lµ t¹o sù phô thuéc cña ®iÖn ¸p m¸y ph¸t víi gãc c«ng suÊt vµ sù gi¶m nhiÖt ®é cña cuén d©y lªn m¸y ph¸t. Tõ hai nguyªn lý tæng qu¸t trªn, ®Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh æn ®Þnh ®iÖn ¸p cho m¸y ph¸t ta cã thÓ sö dông mét sè hÖ thèng phøc hîp pha nh­ sau: a. HÖ thèng phøc hîp pha kh«ng ®iÒu chØnh. HÖ thèng nµy ®¬n gi¶n, tin cËy, thêi gian trë vÒ cña ®iÖn ¸p æn ®Þnh phô thuéc vµo c¸c th«ng sè cña m¸y. Dßng æn ®Þnh cña hÖ thèng ®­îc x¸c ®Þnh b»ng tæng trë m¹ch ngoµi, ®Æc tÝnh ng¾n m¹ch vµ c¸c th«ng sè cña m¹ch ®iÒu chØnh. b. HÖ thèng phøc hîp pha ®iÒu chØnh. HÖ thèng nµy t¨ng ®é chÝnh x¸c æn ®Þnh ®iÖn ¸p m¸y ph¸t, hÖ thèng ®­îc kÕt hîp c¶ 2 ph­¬ng ph¸p lµ khö vµ ®iÒu chØnh. Kh¸c víi hÖ thèng phøc hîp pha kh«ng ®iÒu chØnh lµ ph¶n ¶nh lªn sù thay ®æi nhiÖt ®é vµ tèc ®é. TÝn hiÖu t¹o ra ë kh©u phô nµy tû lÖ víi sai sè vµ ®­îc dÉn tíi bé phËn phøc hîp cã ®iÒu khiÓn ho¹t ®éng theo h­íng lµm gi¶m sai sè. §é chÝnh x¸c cña hÖ thèng phô thuéc vµo tõng lo¹i hÖ thèng phô. c. HÖ thèng cã ®iÒu chØnh (m¾c song song) HÖ thèng nµy chØ cã ph¶n håi ®iÖn ¸p cña phÇn øng. B»ng c¸ch gi¶i quyÕt nµy ta ®· ®¬n gi¶n ®i rÊt nhiÒu nªn hÖ thèng cã kÝch th­íc vµ träng l­îng nhá h¬n nhiÒu so víi bé phøc hîp pha. 2.4. §iÒu kiÖn tù kÝch cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé. §iÒu kiÖn tù kÝch cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé lµ : cã l­îng tõ d­ ®ñ lín trong c¸c cùc tõ ®Ó khi r«to quay t¹o ra søc ®iÖn ®éng Ed­ trong d©y quÊn phÇn øng. NÕu m¸y míi sö dông lÇn ®Çu hoÆc mÊt tõ d­ th× ph¶i dïng nguån ngoµi (¾c quy...) ®Ó kÝch tõ l¹i. Dßng kÝch tõ ph¶i t¹o ra tõ tr­êng cïng chiÒu víi tõ d­ trong m¸y. NÕu tõ tr­êng do dßng kÝch tõ t¹o ra ng­îc chiÒu víi tõ tr­êng do tõ d­ sinh ra th× sÏ bÞ khö tõ d­ vµ m¸y ph¸t sÏ kh«ng thÓ thµnh lËp ®­îc ®iÖn ¸p ë ®Çu cùc. Cã ®iÖn trë m¹nh kÝch tõ nhá ®Î ®¶m b¶o cho sù gia t¨ng cña dßng kÝch tõ. Lµm cho tõ tr­êng t¨ng lªn trong qu¸ tr×nh tù kÝch cho ®Õn khi ®¹t ®­îc ®iÖn ¸p ra æn ®Þnh. Nh»m c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn tù kÝch ng­êi ta dïng hai ph­¬ng ph¸p sau: a. Dïng miÕng ®Öm b»ng nam ch©m vÜnh cöu t¹i c¸c cùc tõ. b. T¨ng dßng kÝch tõ b»ng céng h­ëng, ta m¾c nèi tiÕp c¸c tô ®iÖn vµ c¸c cuén kh¸ng. §Ó ®¶m b¶o cho qu¸ tr×nh tù kÝch th×: Xc ³ XS vµ tÇn sè céng h­ëng ®­îc chän tõ 85% ®Õn 90% tÇn sè ®Þnh møc cña m¸y. Trong hÖ thèng phøc hîp pha cã ®iÒu chØnh th× kh«ng nªn dïng tô bëi v× lóc nµy tô ®iÖn cã ¶nh h­ëng ®Õn bé tù ®éng ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p (T§K) cña hÖ thèng. Ngoµi nh÷ng biÖn ph¸p trªn, ®Ó cho qu¸ tr×nh tù kÝch ®­îc dÔ dµng ng­êi ta cßn sö dông: + Sö dông m¹ch phô n¹p tõ c¸c cùc cña m¸y ph¸t, m¹ch nµy sÏ tù ®éng ng¾t ra khi qu¸ tr×nh tù kÝch ®· kÕt thóc. + M¾c song song c¸c phÇn tö cã trong m¹ch ®iÖn ¸p mét ®iÖn trë nhá. + Dïng mét nguån ngoµi (¾c quy hoÆc m¸y ph¸t tèc) trong qu¸ tr×nh tù kÝch. ch­¬ng III ThiÕt kÕ tÝnh to¸n mét ph­¬ng ¸n 3.1. TÝnh to¸n m¹ch ®éng lùc: 1. TÝnh to¸n c¸c th«ng sè cña m¸y ph¸t: Sè liÖu ban ®Çu: M¸y ph¸t chÝnh F cã: S = 200KVA, U®m = 400V, f = 50Hz. Cuén kÝch tõ cã: UKT = 60V; iKT = 56A M¸y ph¸t kÝch FK cã: UK = 60V; I = 60A Cuén d©y kÝch tõ phô CKFK cã: r = 100W iKT = 0,56A R¬ le ®iÖn ¸p RL cã: Hót ë 280V nh¶ ë 140V Khi cã thªm ®iÖn trë R = 56KW th×: Hót ë 300 x 1,7 Nh¶ ë 180 x 1,7 - Dßng ®iÖn ®Þnh møc cña m¸y ph¸t chÝnh: I®m = S®m = 200 . 103 = 288,7(A) U®m . 400 - §iÖn ¸p pha ®Þnh møc m¸y ph¸t chÝnh If®m = U®m = 400 = 230,9(A) - §iÖn ¸p ®Þnh møc cña m¸y ph¸t kÝch: U®mFK = 60(V) - C«ng suÊt ®Þnh møc cña m¸y ph¸t kÝch P = U®mFK . I®m = 60 x 60 = 3,6(KW) - §iÖn ¸p ®Þnh møc cña cuén d©y kÝch tõ m¸y ph¸t kÝch UKT®mFK = i®m . rKT = 0,56 x 100 = 56(V) rkt = 100 W Uf®m = 231 V Ud Xl th id = 0,56 A H×nh 3.1: S¬ ®å m¹ch lùc 2. TÝnh chän van cho m¹ch lùc: a. TÝnh chän Tiristo (Th): §iÖn ¸p t¶i sau chØnh l­u chÝnh lµ ®iÖn ¸p ®Þnh møc cña cuén d©y kÝch tõ m¸y ph¸t kÝch: Ud = UKT®mFK = 56(V) §iÖn ¸p ng­îc lín nhÊt van ph¶i chÞu lµ: Ungmax = Uf®m = . 231 = 326(V) - Dßng ®iÖn lµm viÖc cña Th chÝnh lµ dßng ®Þnh møc qua cuén d©y kÝch tõ cña m¸y ph¸t kÝch. ILVth = id = 0,56(A) §Ó cho Th lµm viÖc an toµn khái bÞ ®¸nh thñng ta ph¶i chän hÖ sè dù tr÷: §èi víi ®iÖn ¸p ta nªn chän: Ku = 1,6 §èi víi dßng ®iÖn: khi lµm viÖc cã c¸nh t¶n nhiÖt víi ®Çy ®ñ diÖn tÝch bÒ mÆt nªn chän dßng lµm viÖc b»ng 40% dßng ®iÖn ®Þnh møc van (I®mv³ 2,5Ilv). VËy ta chän Th chÞu ®­îc ®iÖn ¸p ng­îc vµ dßng ®iÖn: U'ngmax = Ungmax . Ku = 326 x 1,6 = 522(V) I®mth = 2,5 . ILVth = 2,5 x 0,56 = 1,4(A) C¨n cø vµo 2 gi¸ trÞ trªn ta chän Th do h·ng Thomson s¶n xuÊt lo¹i BKY54 - 600T cã c¸c th«ng sè: I®m = 2(A) Ungmax = 600(V) Ug = 1,5(V) Ig = 10(mA) di/dt = 200(A/ms) du/dt = 100(V/ms) DUth = 0,7(V) b. TÝnh chän m¹ch cÊp xung ®iÒu khiÓn: R2 R0 Ug = 1,5 V D6 Ig th M¹ch t¹o xung måi ban ®Çu cã t¸c dông t¹o mét xung ®iÖn ¸p vµ dßng t¸c ®éng vµo cùc ®iÒu khiÓn cña Th, kÝch Th më vµ cÊp dßng ®iÖn kÝch tõ cho m¸y ph¸t kÝch. §Ó ®¶m b¶o Ig = 10(mA) vµ Ug = 1,5(V) th× ta ph¶i chän dßng ®iÖn qua R0 ph¶i lín h¬n gÊp nhiÒu lÇn dßng Ig, ®Ó khi cÊp dßng Ig cho Th th× kh«ng lµm ¶nh h­ëng ®Õn tr¹ng th¸i cña Tr3. VËy ta chän: IR0 = 14. Ig = 14 . 10 = 140(mA) Ta cã ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p nh­ sau: Ug = Ig . R2 + DUD6 + IR0 . R0 (3- 1) Lý t­ëng ta chän DUD6 = 0,6(V) §Ó tÝnh ®­îc R2 ta chän R0 VËy chän R0 = 5(W) Tõ (4 - 1) suy ra: R2 = R2 = = 20(W) + Chän §i«t D6: Dßng lµm viÖc cña D6 chÝnh lµ dßng Ig. ID6 = Ig = 10(mA) Víi chØnh l­u 1/2 chu kú th× D6 ph¶i chÞu ®iÖn ¸p ng­îc lµ: UngmaxD = . Ug = . 1,5 = 2,12(V) Ngoµi ra ®Ó ®i«t lµm viÖc an toµn vµ kh«ng bÞ ®¸nh thñng th× ta ph¶i chän hÖ sè dù tr÷ vÒ dßng vµ ¸p cho van. Theo tµi liÖu tham kh¶o 3 ta chän nh­ sau: §èi víi ®iÖn ¸p: KU = 1,6 §èi víi dßng ®iÖn: KI = 1,2 VËy ta chän ®i«t chÞu ®­îc dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p ng­îc nh­ sau: U'ngmaxD = KU . Ungmax = 1,6 x 2,12 = 3,4(V) I®mD = KI . ILV = 1,2 x 10 = 12(mA) C¨n cø vµo c¸c th«ng sè trªn ta chän ®i«t cã lo¹i Iд9B do Nga s¶n xuÊt cã c¸c th«ng sè sau: I®m = 20(mA) UN = 30(V) DU = 1(V) R16 Uf®m = 220 V Zd1 Zd2 D5 c. TÝnh nguån cung cÊp cho m¹ch ph¸t xung: Víi lo¹i ®i«t Zener th× lo¹i cã ®iÖn ¸p æn Uæn = 8(V) lµ ­u viÖt nhÊt. VËy ta chän lo¹i ®i«t Zener do Nga s¶n xuÊt, ký hiÖu д814B cã: UZ = 8 ¸ 9,5(V) Imin = 2(mA) Imax = 32(mA) Theo s¬ ®å ta dïng 2 zener m¾c nèi tiÕp nªn ta cã: Uæn = 16(V) + Chän ®i«t chØnh l­u D5. Dßng ®iÖn lµm viÖc cña ®i«t chÝnh lµ dßng ®iÖn lín nhÊt: ID = Imax = 32(mA) V× s¬ ®å chØnh l­u 1/2 chu kú nªn van ph¶i chÞu ®iÖn ¸p ng­îc lµ: Ungmax = . Uæn = . 16 = 22,6(V) T­¬ng tù ®Ó van lµm viÖc an toµn vµ kh«ng bÞ ®¸nh thñng th× ta chän hÖ sè dù tr÷ cho van. Chän KU = 1,6 ë ®©y ta cho van lµm viÖc cã c¸nh t¶n nhiÖt ®Çy ®ñ diÖn tÝch bÒ mÆt, cã qu¹t th«ng giã nªn ta ®­îc phÐp chän: I®mv = 2.5 ID, tøc lµ cho phÐp van lµm viÖc tíi 40% I®mv. VËy ta ph¶i chän ®i«t cã dßng ®Þnh møc vµ chÞu ®­îc ®iÖn ¸p ng­îc nh­ sau: I®mD5 = 2,5Ilv = 2,5 . 32 = 80(mA) U'ngmaxD5 = KU . Ungmax = 1,6 . 22,6 = 36,2(V) VËy tra b¶ng 4 tµi liÖu tham kh¶o 3 ta chän ®i«t KYZ70 cã: Ung = 50(V) IDmax = 2(A) + TÝnh ®iÖn trë R16 §Ó ®¶m b¶o cho nguån cã Uæn = 16(V) th× ta chän nguån khi ch­a cã ®i«t æn ¸p ZD1 vµ ZD2 lµ: U = 20(V) = VBB nh»m ®¶m b¶o cho sù sôt ¸p trªn ®iÖn trë R16 vµ ®i«t D5. VËy ta cã ph­¬ng tr×nh: UR16 = Ul­íi - DUD5 - VBB UR16 = 220 - 0,6 - 20 = 199,4(V) Suy ra: R16 = = 6,2(KW) 3.3. TÝnh to¸n m¹ch ®iÒu khiÓn 1. TÝnh m¹ch t¹o xung khi r¬le ®iÖn ¸p RL hót §Ó tÝnh to¸n chän c¸c linh kiÖn trong m¹ch tao xung ta dùa vµo dßng ®iÖn xung, ®iÖn ¸p xung cÇn më Tiristo vµ ®iÖn ¸p nguån nu«i (E). Víi tÝnh to¸n ë trªn ta ®­îc E = 16(V) R4 R3 Ro R5 E = 16 v C2 Tr1 Tr2 Tr3 ig H×nh 4.3: Bé t¹o xung a. Chän Tr3, Tr2: + ViÖc hän Tr3 b¾t ®Çu tõ dßng emit¬ IETr3 Theo (4 - 2) ®· tÝnh IR0 = 140(mA) Suy ra IETr3 = Ig + IR0 = 10 + 140 = 150(mA) Ngoµi ra trong viÖc chän Tranzito, ®Ó ®¶m b¶o cho Tranzito lµm viÖc an toµn th× UCE0 lóc hë m¹nh n»m trong kho¶ng (1,5 ¸ 2)E cña nguån nu«i. VËy ta chän Tr3 lo¹i NhËt B¶n chÕ t¹o, ký hiÖu: 2SC182 - SN cã c¸c th«ng sè sau: UCB0 = 25(V) UEB0 = 5(V) IC = 150(mA) b = 55: hÖ sè khuyÕch ®¹i + Chän Tranzito (Tr2): §Ó chän Tr2 ta dùa vµo th«ng sè cña Tr3 vµ ph¶i ®¶m b¶o. ICTr2 = IBTr3 UCB0Tr2 = UCB0Tr3 Mµ theo th«ng sè cña Tr3 ta cã: IBTr3 = = 2,7(mA) VËy: ICTr2 = IBTr3 = 2,7(mA) UCB0Tr2 = UCB0Tr3 = 25(V) Nªn ta chän Tr3 lo¹i 2SA243 - GP, do NhËt B¶n chÕ t¹o lµm viÖc ë chÕ ®é xung, cã c¸c th«ng sè nh­ sau: UCB0 = 25(V) UEB0 = 0,4(V) IC = 5(mA) b = 20 TÝnh dßng ®iÖn trªn c¸c cùc cña Tranzito (Tr2) IBTr2 = = 0,25(mA) IETr2 = (1 + b) IBTr2 = (1 + 20) . 0,25 = 5,25 (mA) b. TÝnh c¸c ®iÖn trë ph©n ¸p R3 vµ R4. §Ó tÝnh c¸c ®iÖn trë R3 vµ R4 ta ph¶i dùa vµo c¸c th«ng sè cña Tr2 vµ Tr3 ®· chän. Theo tµi liÖu tham kh¶o 3 cã thÓ ¸p dông c«ng thøc gÇn ®óng sau: R3 = (bTr2 + 1)(Rt® + R0)(h.E + DUTr2) h(bTr3 . bTr2 - 1)DUt® Trong ®ã: h = 0,5 ¸ 0,85: hÖ sè cÊu tróc. Chän: h = 0,85 bTr2 = 55 bTr3 = 20 Rt® = RBETr2// RBETr3 = 10 ¸ 12 ë ®©y ta chän Rt® = 11(W): ®iÖn trë t­¬ng ®­¬ng DUt® = DUBETr2 + DUCETr3 = Víi: DUBETr2 = DUCETr3 = Nh­ vËy ta cã: DUt® = 0,5(V) R3 = = 26,66(W) VËy ta chän R3 = 27(W) + TÝnh ®iÖn trë R4 R4 = = 153 (W) Theo s¬ ®å h×nh 4 - 3 ta coi dßng IR3 » IR4 Nªn ta suy ra: IR3 = Mµ UB = DUCETr3 + Ug = 0,3 + 1,5 = 1,8(V) VËy: IR3 = IR4 12(mA) c. TÝnh chän tô ®iÖn C2. Tô C2 cã nhiÖm vô n¹p vµ phãng cho dßng ch¶y qua bé khuyÕch ®¹i vµ t¹o ra mét xung ®iÖn ¸p vµ dßng ®iÖn trªn R0 cÊp trùc tiÕp vµo cùc ®iÒu khiÓn cña Tiristo. Khi r¬le ®iÖn ¸p RL t¸c ®éng hót tiÕp ®iÓm RL2 vµ nh¶ tiÕp ®iÓm RL1 th× tô C2 ®­îc n¹p qua R5 vµ ®iÖn trë ®éng cña Tr1, khi ®iÖn ¸p Uc = Umë th× tô C2 phãng. Um = hE + DUTr2 Um = 0,85 . 16 + 0,3 = 14(V) Khi ®iÖn ¸p UC = UD th× tô tiÕp tôc n¹p vµ chuÈn bÞ cho lÇn phãng tiÕp theo. Víi UD = 0,5(V) lµ ®iÖn ¸p r¬i trªn cùc emit¬ Tr1 khi ë tr¹ng th¸i më. §Ó tÝnh tô C2 ta dùa vµo h»ng sè thêi gian n¹p tô: tn¹p= (R5 + R®Tr1)C2 Trong ®ã: tn¹p = . a, víi a lµ gãc më cña Th, ta chän t¶i ®iÒu chØnh víi gãc më lµ: a = 300 ¸ 1200. Vµ ta cã: T = = 0,02(s) T: lµ h»ng sè thêi gian 1 chu kú cña ®iÖn ¸p d. Chän Tranzito (Tr1) §Ó Tranzito (Tr1) lµm viÖc an toµn ta ph¶i chän Tranzito cã: IETr1 = IETr2 = 5,25(mA) VËy ta chän Tr1 lo¹i 2SA442 - GP do NhËt B¶n chÕ t¹o cã c¸c th«ng sè sau: UCB0 = 20(V) UCE0 = 20(V) IC = 5(mA) b = 25 + X¸c ®Þnh dßng ®iÖn trªn c¸c cùc cña Tr1 IBTr1 = = 0,2(mA) ICTr1 = b . IBTr1 = 25 . 0,2 = 5(mA) + X¸c ®Þnh ®iÖn trë ®éng cña Tr1 Nh­ ®· biÕt ®iÖn trë ®éng cña Tr1 cã ¶nh h­ëng ®Õn dßng ch¹y qua nã: R®éng max øng víi IEmin R®éng min øng víi IEmax §Ó x¸c ®Þnh ®­îc ®iÖn trë ®éng cña Tr1 ta ph¶i dùng ®Æc tuyÕn ra cña nã dùa vµo c¸c sè liÖu ®· cã. §Æc tuyÕn ra cã d¹ng IC = f(UCE) Ta cã: ICmax = 5(mA) IBmax = 0,2(mA) Tõ IBmax = 0,2(mA) ta chia thµnh nh÷ng kho¶ng cã DIB = 0,05 vµ b IBmin = 0,005(mA), råi dùng ®­êng ®Æc tÝnh IB = f(UCE). Sau ®ã ta dùng ®­êng ®Æc tÝnh t¶i tÜnh cã to¹ ®é (UCC/R5; UCC). Uce Ucemax UCE®m UCEmin IBmin = 0,005 mA IB = 0,1 mA IBmax = 0,2 mA IC (mA) ICmax = 5 IC®m ICmin = 0,125 H×nh 3.4: §Æc tuyÕn ra cña Tr1 A UCC Theo ®Æc tuyÕn h×nh (3 - 4) ta cã: øng víi ICmax = 5(mA) ta tÝnh ®­îc IBmax = 0,2(mA) øng víi ICmin = 0,125(mA) víi IB = 0,005(mA) §Ó tÝnh ®­îc tô C2 ta ph¶i chän ®iÖn trë R5. ë ®©y ta chän R5 = 3,2(KW). VËy khi IB t¨ng tõ 0,1(mA) ®Õn 0,2(mA) th× trªn h×nh (4 - 4) ta cã IC = 4,8(mA) VËy: UCEmin = UCC - IC . R5 UCEmin = 16 - 4,8 . 3,2 = 0,64(V) Vµ khi gi¶m IB tõ 0,1 ®Õn 0,005 th× nóc nµy IC = 0,125(mA) Nªn UCEmax = UCC - IC . R5 UCEmax = 16 - 0,125 . 3,2 = 15,6(V) X¸c ®Þnh chÕ ®é ®Þnh møc t¹i ®iÓm lµm viÖc tÜnh A IC®m = = 2,44(mA) ICE®m = = 7,5(mA) §iÖn trë ®éng øng víi dßng ICmax: R®min = = 128(W) §iÖn trë ®éng øng víi dßng ICmin: R®max = = 125(KW) * X¸c ®Þnh chu kú n¹p tô ®iÖn C2 + Tr­êng hîp gãc më amin = 300 Ta cã: tn¹p = = 0,0017(s) + Tr­êng hîp gãc më amax = 1200 O T t U H×nh 3.5: S¬ ®å chu kú n¹p tô C2 amin amax tn¹p min tn¹p max p 2p tn¹p = = 0,0067(s) * X¸c ®Þnh ®iÖn dung tô C2 + Tr­êng hîp chu kú n¹p lµ nhá nhÊt. tn¹p min = (R5 + R®min) . C2 => C2 = = 0,51(mF) + Tr­êng hîp chu kú n¹p lµ lín nhÊt tn¹p max = (R5 + R®max) . C2 => C2 = = 0,052(mF) C¨n cø vµo 2 gi¸ trÞ ®· tÝnh ë trªn ta ph¶i chän tô C2 = 0,51(mF). R12 H×nh 3.6: S¬ ®å cÇu ®o Ev = 12 v R11 R10 R13 R6 Ura = U®k Ubetr1 a b Zd3 Id 2. TÝnh to¸n cÇu ®o Gi¶ thiÕt ®iÖn ¸p cÇu ®o ë chÕ ®é ®Þnh møc lµ Ev = 12(V). §iÖn trë R10 ho¹t ®éng nh­ mét biÕn trë ®Ó ®iÒu chØnh tÜnh, khi tÝnh to¸n ta coi nh­ ®iÖn ¸p r¬i trªn nã lµ: UR10 = 0 (®iÒu chØnh vÒ 0). Ta cã: EV = UAB = UR11 + UR12 = UR13 + UænZD3 Chän ®i«t æn ¸p do Liªn X« cò chÕ t¹o ký hiÖu д184b cã c¸c th«ng sè sau: Uæn = 8(V) Imin = 2(mA) Imax = 32(mA) Imin I®m zd Imax Uæn H×nh 3.6: §­êng ®Æc tÝnh cña Zener Dßng ®iÖn lµm viÖc ë chÕ ®é ®Þnh møc: I®mZD3 = = 17(mA) Dßng ®iÖn vµo cÇu ®o Id = 2Imax = 2 . 32 = 64(mA) TÝnh ®iÖn trë R13 Ta cã: UR13 = IR13 . R13 Mµ ta cã: UR13 = UAB - UænZD3 = E - UænZD3 UR13 = 12 - 8 = 4(V) => R13 = = 235,3(W) VËy ta chän R13 = 235(W) §Ó cã Ura = U®k = 4(V) th× ta ph¶i chän UR12 = 4(V) v×: Ura = UænZD3 - UR12 Ura = 8 - 4 = 4(V) MÆc kh¸c ta cã dßng ®iÖn ë 2 nh¸nh cña cÇu lµ nh­ nhau: IR12 = I®mZD3 = 17(mA) VËy ta ®­îc: R12 = = 235(W) T­¬ng tù ta cã: UR11 = UAB - UR12 UR11 = 12 - 4 = 8(V) VËy: R11 = = 471(W) Nh­ ®· ph©n tÝch ë trªn th× R10 chØ dïng víi môc ®Ých h¹n chÕ dßng Id vµ nã lµm viÖc nh­ mét chiÕt ¸p. VËy ta cã thÓ chän R10 sao cho thÝch hîp. ë ®ay ta chän R10 = 40(W) - TÝnh ®iÖn ¸p ra cña cÇu ®o ë chÕ ®é ®Þnh møc. Ta dùng ®Æc tÝnh ra cña cÇu phi tuyÕn. Uæn I®m I Uzd®m UR®m U Ura = U®k H×nh 3.7: §Æc tuyÕn ra cña cÇu ®o Ta cã: Ura®m = U®k®m = UænZD3 - UR13 Ura®m = 8 - 4 = 4(V) + TÝnh ®iÖn trë vµo cña Tranzito (Tr1): R6 §Ó ®¶m b¶o dßng ®iÖn ra I®k kh«ng lµm ¶nh h­ëng ®Õn tr¹ng th¸i cña cÇu ®o th× yªu cÇu I®mZD ³ 5 . Ira. MÆc kh¸c ta ph¶i ®¶m b¶o Ira = IBTr1. VËy ta chän Ira = 2(mA) VËy R6 = U®k = 4 =2(KW) IBTr1 2 . 10-3 R14 U1 H×nh 3.9: S¬ ®å chØnh l­u cÇu mét pha D3 C6 Uv Ba2 I1 D1 D4 D2 3. TÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p vµ chän van chØnh l­u. §Ó tÝnh to¸n thiÕt kÕ m¸y biÕn ¸p vµ chän van ta dùa vµo nh÷ng gi¶ thiÕt ban ®Çu. §iÖn ¸p ®Þnh møc vµo cÇu phi tuyÕn vµ dßng ®iÖn chÝnh lµ ®iÖn ¸p trung b×nh vµ dßng ®iÖn t¶i sau chØnh l­u. Ud = Ev = 12(V) Id = I®m = 64(mA) a. TÝnh chän tô läc C6 Khi ®iÖn ¸p xoay chiÒu thø cÊp cña m¸y biÕn ¸p ®­îc chØnh l­u thµnh c¸c nöa chu kú d­¬ng lÆp l¹i cña ®iÖn ¸p h×nh sin. V× vËy ®iÖn ¸p sau chØnh l­u cã h×nh d¹ng nhÊp nh«, ®Ó ®iÖn ¸p nµy trë nªn b»ng ph¼ng vµ cã h×nh d¹ng gÇn nh­ mét chiÒu ng­êi ta m¾c thªm bé tô läc. Biªn ®é ®iÖn ¸p sau chØnh l­u. Møc tèi thiÓu cña ®iÖn ¸p ra lµ Emin. Møc tèi ®a cña ®iÖn ¸p ra lµ Emax. Thêi gian n¹p tô: t1 = - thêi gian øng víi q. Thêi gian phãng tô lµ: t2 = + thêi gian øng víi q Trong ®ã lµ thêi gian øng víi 900 H×nh 3.10: D¹ng sãng ra cña ®iÖn ¸p sau chØnh l­u O T t U t1 Emin t2 Emax 90° q Um Ud p 2p DUc = Ugs Emin = Emax . sinq Hay: q = arcsin NÕu Id ®­îc coi lµ kh«ng ®æi th× ta cã: Id = Trong ®ã Ugs lµ ®iÖn ¸p gîn sãng vµ chÝnh lµ ®é dao ®éng ®iÖn ¸p cña chØnh l­u khi cã tô C6. VËy ta suy ra ®­îc: C6 = HoÆc ta cã thÓ tÝnh theo c«ng thøc: Trong ®ã: DUc = Ugs: ®iÖn ¸p gîn sãng. mx: lµ sè xung ¸p cña ®iÖn ¸p ®Çu vµo bé läc trong mét chu kú ®iÖn ¸p nguån. f: tÇn sè Rt: ®iÖn trë t¶i C6: tô läc Gi¶ thiÕt lµ: DUc = Ugs= 15%Ud Nªn ta ®­îc: DUc = Ugs = = 1,8(V) VËy: Emin = Ud - = 12 - = 11,1(V) Emax = Ud + = 12 + = 12,9(V) => q = arcsin= arcsin= 590 Ta tÝnh thêi gian phãng cña tô C6 t2 = + thêi gian øng víi gãc q Hay t2 = (900 + 590) Mµ: T = = = 0,02(s) VËy: t2 = (900 + 590) = 0,0083(s) = 8,3(ms) Suy ra: C6 = = = 295(mF) §Ó ®¶m b¶o chÊt l­îng dßng mét chiÒu sau chØnh l­u nªn ta m¾c thªm tô läc C5, nh­ng ®Ó ®¶m b¶o dßng ®­a ®Õn cÇu ®o lµ chÝnh x¸c vµ ®é nh¹y th× tô C5 kh«ng thÓ qu¸ lín. Ta cã thÓ tÝnh to¸n nh­ trªn bé tô C6. VËy ta cã thÓ chän C5 = 290(mF) b. TÝnh to¸n vµ chän van chØnh l­u: Ta cã ®iÖn ¸p ra cña cÇu chØnh l­u lµ: Ud = => U2max = Víi: Ud = E = 12(V) nh­ ta gi¶ thiÕt. VËy: U2max = = 18,8(V) Gi¸ trÞ hiÖu dông cña ®iÖn ¸p vµo cña chØnh l­u UV = = = 13,3(V) Dßng ®iÖn trung b×nh ch¹y trong mçi van: ID = = = 32 (mA) Dßng ®iÖn vµo cÇu ®o lµ: IV = Id . 1,11 = 64 x 1,11 = 71(mA) §Ó ®¶m b¶o an toµn cho ®i«t ta ph¶i chän hÖ sè dù tr÷ vÒ dßng vµ ¸p. Theo tµi liÖu tham kh¶o 3 ta chän nh­ sau: KI = 1,2: hÖ sè dù tr÷ vÒ dßng KU = 1,6: hÖ sè dù tr÷ vÒ ¸p VËy ta ph¶i chän ®i«t chÞu ®­îc ®iÖn ¸p ng­îc vµ dßng ®iÖn nh­ sau: Ungmax = KU . U'ngmax = 1,6 . 18,8 = 30(V) I'®mD = KI . IDlv = 1,2 . 32 = 38,4(mA) C¨n cø vµo c¸c sè liÖu ®· tÝnh ta chän ®i«t lo¹i 206 do Liªn X« chÕ t¹o cã th«ng sè sau: I®mD = 0,1(A) Ung = 100(V) DU = 1(V) V× c¸c van lµ hoµn toµn gièng nhau nªn ta chän D1, D2, D3, D4 cïng lo¹i vµ cã th«ng sè nh­ ®· chän ë trªn. c. ThiÕt kÕ m¸y biÕn ¸p + Ta cã c«ng suÊt t¸c dông cña phô t¶i: Pd = Udo . Id Trong ®ã: Udo = Ud + DUV + DUR + DUX. Víi: DUV, DUR, DUX: lµ sôt ¸p trªn van, trªn ®iÖn trë vµ ®iÖn kh¸ng cña m¸y biÕn ¸p. V× ®©y lµ lo¹i m¸y biÕn ¸p cã c«ng suÊt nhá nªn ®é sôt ¸p trªn ®iÖn trë lµ t­¬ng ®èi lín kho¶ng 4%, trªn ®iÖn kh¸ng kho¶ng 1,5%, ®é sôt ¸p trªn 2 van nèi tiÕp lµ: DUV = 2DU = 2(V) Do ®ã: Udo = 12 + 2 + 12(4% + 1,5%) Udo = 12 + 2 + 12(0,04 + 0,015) = 14,66(V) VËy: Pd = 14,66 . 64 . 10-3 = 0,94(W) C«ng suÊt toµn phÇn cña m¸y biÕn ¸p Sba = Ks . Pd Trong ®ã: Ks lµ hÖ sè c«ng suÊt theo s¬ ®å m¹ch ®éng lùc. V× ta dïng s¬ ®å cÇu chØnh l­u mét pha nªn tra b¶ng 2 tµi liÖu tham kh¶o 3 ta ®­îc : Ks = 1,23. VËy: Sba = 1,23 . 0,94 = 1,16(W) * TÝnh to¸n m¹ch tõ m¸y biÕn ¸p Chän m¹ch tõ cã h×nh d¹ng nh­ sau: H×nh 3.11. M¹ch tõ m¸y biÕn ¸p TiÕt diÖn trô gi÷a ®­îc tÝnh theo c«ng thøc gÇn ®óng nh­ sau: QFe = K Trong ®ã: K: lµ hÖ sè phô thuéc vµo ph­¬ng thøc lµm m¸t. K = 4 ¸ 5 nÕu lµ biÕn ¸p dÇu. K = 5 ¸ 6 nÕu lµ biÕn ¸p kh«. VËy ta chän K = 6 øng víi m¸y biÕn ¸p kh«. m = 1 lµ sè trô t¸c dông cña m¸y biÕn ¸p (v× ë ®©y ta dïng m¸y biÕn ¸p 1 pha). f = 50Hz: tÇn sè l­íi ®iÖn . VËy ta ®­îc: QFe = 6 .= 0,91(cm2) C¨n cø vµo kÕt qu¶ tÝnh ®­îc ta tra b¶ng II-2 tµi liÖu tham kh¶o 3 ta chän m¹ch tõ cã kÝch th­íc nh­ sau: a = 12(m) h = 30(mm) c = 12(mm) C = 48(mm) H = 42(mm) b = 10(mm) Chän vËt liÖu lµm m¹ch tõ lµ t«n silic tæn thÊt 1,3(W/kg), träng l­îng 7,5(kg/dm3). BÒ dµy mçi l¸ t«n lµ 0,2(mm). Tõ nh÷ng sè liÖu trªn ta cã thÓ tÝnh ®­îc träng l­îng s¾t cña m¹ch tõ nh­ sau: GFe = GFet + GFeg Trong ®ã: GFet: lµ träng l­îng s¾t trong trô. GFeg: lµ träng l­îng s¾t trong g«ng. Ta cã: GFet = h . 2 . St . gFe Víi: St = a . b = 12 . 10 = 1,2(cm2) lµ tiÕt diÖn trô gi÷a cña m¸y biÕn ¸p. gFe: träng l­îng riªng cña Fe. VËy GFet = 30 10-3 . 2 . 1,2 . 10-2 . 7,5 = 0,054(Kg) T­¬ng tù ta cã: GFeg = C . Sg . gFe Vµ Sg = 2 : tiÕt diÖn g«ng Sg = 2 = 120(mm2) VËy GFeg = 48 . 10-2 . 120 . 10-4 . 7,5 = 0,0432(Kg Cho nªn ta ®­îc: GFe = 0,054 + 0,0432 = 0,0972(Kg) = 97,2(g) + Chän mËt ®é tõ c¶m trong c¸c trô lµ: Bm = 1,1(Tecla) * TÝnh to¸n d©y quÊn Sè vßng d©y cuén s¬ cÊp: W1 = Trong ®ã: U1 = 220(V) QFe : tiÕt diÖn lâi thÐp Bm : mËt ®é tõ c¶m VËy W1 = = 7507(vßng) Sè vßng d©y cña cuén thø cÊp. Ta cã thÓ tÝnh theo c«ng thøc: W2 = KU . W1 Víi KU lµ tû sè biÕn ¸p chän KU = 0,28 VËy W2 = 0,28 x 7507 = 2115(vßng) Chän mËt ®é dßng ®iÖn J1 = J2 = 2,75(A/mm2) theo tµi liÖu tham kh¶o 3 + §­êng kÝnh d©y ®­îc tÝnh theo c«ng thøc d = VËy ta cã ®­êng kÝnh d©y quÊn s¬ cÊp lµ: d1 = Trong ®ã: I1 = KU . I2 = 0,28 . 71 = 20(mA) d1 = = 0,096(mm) Tra b¶ng II-3 tµi liÖu tham kh¶o 3 ta chän d©y p'Л-1 cã: §­êng kÝnh tÝnh to¸n: dtt = 0,1(mm) §­êng kÝnh kÓ c¶ c¸ch ®iÖn: dc® = 0,125(mm) TiÕt diÖn: S = 0,00785(mm2) Träng l­îng: GU = 0,0698(g/m) §iÖn trë suÊt: rcu = 2,291(W/m) - §­êng kÝnh d©y quÊn thø cÊp. d2 = = 0,18(mm) Tra b¶ng II-3, tµi liÖu tham kh¶o 3 ta chän lo¹i p'Л-1 cã: dtt = 0,18(mm) S = 0,0254(mm2) GU = 0,226(g/m) rcu = 0,707(W/m) §­êng kÝnh ngoµi: dc® = 0,21(mm) + TÝnh sè vßng d©y trªn mçi líp d©y W11 = Trong ®ã: dn : ®­êng kÝnh d©y quÊn kÓ c¶ c¸ch ®iÖn hg : kho¶ng c¸ch c¸ch ®iÖn víi g«ng, ta cã thÓ chän: hg = 2dn = 2 . 0,125 = 0,25(mm) VËy: W11 = = 238(vßng) + Sè líp d©y cña cuén s¬ cÊp lµ: Sld1 = = = 32(líp) Tr­íc khi quÊn d©y ng­êi ta lång vµo trô mét èng quÊn d©y lµm b»ng vËt liÖu c¸ch ®iÖn dµy 1(mm). + Ta cã ®­êng kÝnh cña ®­êng trßn ngo¹i tiÕp trô lµ: R = = = 15,6(mm) VËy ta chän èng c¸ch ®iÖn cã ®­êng kÝnh ngoµi lµ 18(mm). R' = R + 0,2 = 18(mm) + TÝnh bÒ dµy cña cuén d©y s¬ cÊp cã kÓ c¶ c¸ch ®iÖn dµy 0,1(mm) e1 = 32 . 0,125 + 32 . 0,1 = 7,2(mm) - B¸n kÝnh trung b×nh cña d©y quÊn s¬ cÊp lµ: r1 = = = 12,6(mm) - ChiÒu dµi d©y quÊn s¬ cÊp lµ: L1 = 2p . r1 . W1 . 10-3 L1 = 2 . 3,14 . 12,6 . 7507 . 10-3 = 594(m) * D©y quÊn thø cÊp + Sè vßng d©y trªn mçi líp: W22 = = = 142(vßng) + Sè líp d©y cña cuén thø cÊp: Sld2 = = = 15(líp) + BÒ dµy cuén thø cÊp kÓ c¶ c¸ch ®iÖn gi÷a 2 líp víi nhau, chän lo¹i c¸ch ®iÖn dµy 0,1(mm): e2 = 15 . 0,21 + 15 . 0,1 = 4,6(mm) + B¸n kÝnh trung b×nh cña d©y quÊn thø cÊp: r2 = = = 11,3(mm) + ChiÒu dµi d©y quÊn thø cÊp: L2 = 2p . r2 . W2 . 10-3 L2 = 2 . 3,14 . 11,3 . 2115 . 10-3 = 150(m) * §iÖn trë d©y quÊn ë nhiÖt ®é 750C + §iÖn tr¬ cuén s¬ cÊp r1 = rcu1. L1(1 + at) Trong ®ã: a = 0,004: hÖ sè nhiÖt ®iÖn trë t = 750C : nhiÖt ®é cuén d©y rcu1 = 2,291 (W/m) VËy r1 = 2,291 . 594(1 + 0,004 . 75) = 1,77(KW) + §iÖn trë cuén thø cÊp: r2 = rcu2. L2(1 + at) r2 = 0,707 . 150(1 + 0,004 . 75) = 138(W) * TÝnh m¸y biÕn ¸p BA1 U v = 13,3 U f. ¸p U f d R 14 BA1 R 15 BI 220(V) C¨n cø vµo s¬ ®å ta cã: Uv = Ufdßng - Uf.¸p Trong ®ã: Uf.dßng = KI . I®m Uf.¸p = KU . I1 Víi: KU = 0,28 ®· chän VËy ta ®­îc: 13,3 = 289 . KI - 0,28 . 220 => KI = = 0,26 Nªn ta ®­îc: Uf.dßng = 0,26 . 289 = 75(V) §Ó thuËn lîi cho qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh th× ta chän Uf.d = 94%U2 VËy ®iÖn ¸p thø cÊp cña m¸y biÕn ¸p BA1 lµ: U2BA1 = 80(V) §iÖn ¸p s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p BA1 U1BA1 = KBA . U2BA2 Chän KBA = 1,5 VËy U1BA1 = 1,5 . 80 = 120(V) + ë môc 4 - 2 ta ®· tÝnh ®­îc dßng ®iÖn ®Þnh møc cña m¸y ph¸t chÝnh lµ: I®m = 288(A). VËy ta chän biÕn dßng lo¹i BD8 do c«ng ty EMIC s¶n xuÊt cã th«ng sè nh­ sau: Dßng s¬ cÊp: I1 = 300(A) Dßng thø cÊp: I2 = 5(A) Sè vßng d©y s¬ cÊp: n1 = 1(vßng) Dung l­îng: S = 10(VA) CÊp chÝnh x¸c: 0,5 + TÝnh ®iÖn trë ph©n ¸p R15: §Ó cho: U1BA1 = 120(V) th× ta chän R15 sao cho U1BA1 = I2BI . R15 => R15 = = = 24(W) môc lôc Trang Më ®Çu Ch­¬ng I - Giíi thiÖu chung vÒ m¸y ®iÖn ®ång bé 2 1.1. Nguyªn lý lµm viÖc cña m¸y ®iÖn 2 1.2. Ph©n lo¹i vµ kÕt cÊu cña m¸y ®iÖn ®ång bé 2 1. Ph©n lo¹i 2 2. KÕt cÊu 4 1.3. C¸c th«ng sè chñ yÕu cña m¸y ph¸t ®ång bé 6 1. §iÖn kh¸ng ®ång bé däc trôc vµ ngang trôc 6 2. §iÖn kh¸ng qu¸ ®é 6 3. §iÖn kh¸ng siªu qu¸ ®é 7 4. H»ng sè qu¸n tÝnh 7 1.4. §å thÞ vÐct¬ vµ ®Æt tÝnh 7 1. Ph­¬ng tr×nh ®iÖn ¸p vµ ®å thÞ vect¬ cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé 7 2. §Æc tÝnh cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé 12 1.5. ChÕ ®é thuËn nghÞch cña m¸y ®iÖn 17 1. ChÕ ®é m¸y ph¸t 17 2. ChÕ ®é ®éng c¬ 18 3. ChÕ ®é m¸y bï ®ång bé 19 Ch­¬ng II - C¸c s¬ ®å kÝch tõ cña MF§ ®ång bé 20 2.1. Kh¸i niÖm chung 20 2.2. Ph©n lo¹i vµ ®Æc ®iÓm cña c¸c hÖ thèng kÝch tõ 2 1. HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t ®iÖn mét chiÒu 22 2. HÖ thèng kÝch tõ dïng m¸y ph¸t xoay chiÒu vµ chØnh l­u 24 3. HÖ thèng kÝch tõ dïng chØnh l­u cã ®iÒu khiÓn 26 2.3. Mét sè s¬ ®å kÝch tõ cña m¸y ph¸t ®ång bé tù kÝch 27 1. Thùc hiÖn céng nèi tiÕp t¸c dông cña m¹ch ¸p vµ dßng råi qua chØnh l­u kh«ng ®iÒu khiÓn 27 2. Thùc hiÖn céng song song t¸c dông cña m¹ch ¸p vµ dßng 27 2.4. §iÒu kiÖn tù kÝch cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ång bé 28 Ch­¬ng III - Kh¶o s¸t c¸c s¬ ®å hÖ thèng tù kÝch vµ tù æn ®Þnh ®iÖn ¸p cña m¸y ph¸t ®iÖn ®ang vËn hµnh theo c«ng suÊt kh¸c nhau 30 3.1. Kh¸i qu¸t chung vÒ hÖ thèng ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p 30 3.2. Kh¶o s¸t c¸c hÖ thèng tù kÝch vµ tù ®éng æn ®Þnh ®iÖn ¸p 31 1. S¬ ®å 1 31 2. S¬ ®å 2 33 3. S¬ ®å 3 35 4. S¬ ®å 4 38 5. S¬ ®å 5 40 6. S¬ ®å 6 43 7. S¬ ®å 7 49 Ch­¬ng IV - ThiÕt kÕ tÝnh to¸n mét ph­¬ng ¸n 56 4.1. Chän ph­¬ng ¸n 56 4.2. TÝnh to¸n m¹ch ®éng lùc 58 1. TÝnh to¸n c¸c th«ng sè cña m¸y ph¸t 58 2. TÝnh chän van cho m¹ch lùc 59 4.3. TÝnh to¸n m¹ch ®iÒu khiÓn 63 1. TÝnh m¹ch t¹o xung khi r¬le RL hót 63 2. TÝnh to¸n cÇu ®o 70 3. TÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p vµ chän van chØnh l­u 73 KÕt luËn 85 Tµi liÖu tham kh¶o 86

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docHệ thống tự kích và tự ổn định điện áp của máy phát điện đang vận hành theo công suất khác nhau.DOC