Hương ước và luật tức trong xã hội nông thôn

MỤC LỤC Phần 1: Hương ước I.Khái niệm II.Nội dung 1.Lịch sử hình thành của hương ước 2.Sự khác nhau giữa hương ước và pháp luật ngày xưa 3.Những chính sách của nhà nước 4.Hiện trạng 5.Những giá trị của hương ước Bản hương ước xã Duyên Trường, huyện Thanh Trì, Hà Nội Phần 2: Luật tục I.Khái niệm II.Đặc điểm III. Nội dung IV.Giá trị xã hội V.Luật tục trong xây dựng hương ước

pdf31 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 06/02/2013 | Lượt xem: 1939 | Lượt tải: 5download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Hương ước và luật tức trong xã hội nông thôn, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
hông ch c a cá nhân mà có khi còn là c giaầ ự ỉ ủ ả đình, dòng h ; đánh vào c nh ng n i s hãi vô hình, nh ng đi u sâu th m trongọ ả ữ ỗ ợ ữ ề ẳ tâm linh c a con ng i, ví d nh vi c tru t, h ngôi th , t y chay đám tang vàủ ườ ụ ư ệ ấ ạ ứ ẩ cao nh t là vi c đu i ra kh i làng. H ng c nhi u khi còn đ c nhân dân coiấ ệ ổ ỏ ươ ướ ề ượ 8 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ tr ng nh m t nghi l thiêng liêng. Nhi u làng, xã vào d p đ u xuân th ng tọ ư ộ ễ ề ị ầ ườ ổ ch c L Minh th - L ăn th - t p h p đông đ o dân làng đ n ch n đìnhứ ễ ệ ễ ề ậ ợ ả ế ố chung, hay nh ng n i linh thiêng c a làng đ nghe đ c h ng c và m i ng iữ ơ ủ ể ọ ươ ướ ọ ườ có m t ph i th s tuân th theo h ng c, n u không s b th n linh tr ngặ ả ề ẽ ủ ươ ướ ế ẽ ị ầ ừ ph t. Trong tâm th c c a ng i nông dân, vi c tuân th theo các đi u kho nạ ứ ủ ườ ệ ủ ề ả c a h ng c, tuy là nh ng ràng bu c vô hình nh ng h u hi u mà không ph iủ ươ ướ ữ ộ ư ữ ệ ả b t c quy ph m pháp lu t nào cũng có đ c.ấ ứ ạ ậ ượ Trong h ng c không có hình th c gi m t i cho b t kỳ ai có hành vi vi ph m,ươ ướ ứ ả ộ ấ ạ cho dù ng i đó thu c thành ph n xu t thân và có đ a v xã h i nh th nàoườ ộ ầ ấ ị ị ộ ư ế trong làng. Trong khi đó, pháp lu t phong ki n có quy đ nh bát ngh , cho phépậ ế ị ị m t s giai t ng trong xã h i (ch y u là thân thích c a hoàng t c, các côngộ ố ầ ộ ủ ế ủ ộ th n) đ c gi m m c hình ph t khi ph m t i. Đi u đó cho th y tính bình đ ngầ ượ ả ứ ạ ạ ộ ề ấ ẳ c a h ng c rõ nét h n so v i pháp lu t.ủ ươ ướ ơ ớ ậ H ng c đ c xây d ng t nh ng phong t c truy n th ng r t thi t th c vàươ ướ ượ ự ừ ữ ụ ề ố ấ ế ự g n gũi v i m i c ng đ ng làng. Chính b i v y, h ng c có tính b o l u lâuầ ớ ỗ ộ ồ ở ậ ươ ướ ả ư dài, ít thay đ i, m t khác, nó đ c con ng i bi t đ n t t m bé, do cách l uổ ặ ượ ườ ế ế ừ ấ ư truy n t nhiên t gia đình, t dòng h và tr thành m t thói quen, m t n pề ự ừ ừ ọ ở ộ ộ ế s ng. Trong khi đó, pháp lu t đ c hình thành do ý chí c a giai c p th ng trố ậ ượ ủ ấ ố ị trong xã h i, mang tính c ng ch và d thay đ i khi th ch thay đ i. Đâyộ ưỡ ế ễ ổ ể ế ổ chính là s khác bi t c b n c a h ng c và pháp lu t.ự ệ ơ ả ủ ươ ướ ậ 3. Nh ng chính sách c a Nhà nu c v Hu ng u cữ ủ ớ ề ơ ớ -T i h i ngh l n V, Ban ch p hành Trung ng Đ ng ( khóa VII) h p tháng 6ạ ộ ị ầ ấ ươ ả ọ năm 1993, Đ ng ch tr ng khuy n khích xây d ng và th c hi n h ng c,ả ủ ươ ế ự ự ệ ươ ướ các quy ch v n p s ng văn minh các thôn xã.ế ề ế ố ở -Năm 1996, trong Ngh quy t Đ i h i Đ ng l n VIII c a Đ ng C ng s n Vi tị ế ạ ộ ả ầ ủ ả ộ ả ệ Nam đã nêu rõ c n ph i phát huy và k th a h ng c c truy n trong vi cầ ả ế ừ ươ ướ ổ ề ệ qu n lí nông thôn hi n nay.ả ệ -Ch tr ng này sau đó đã đ c pháp lu t hóa b ng Ngh đ nh 24CT/TTg ngàyủ ươ ượ ậ ằ ị ị 19/6/1998 c a Chính ph ch th cho các đ a ph ng vi c k th a h ng c củ ủ ỉ ị ị ươ ệ ế ừ ươ ướ ổ truy n trong vi c so n th o h ng c nông thôn m i.ề ệ ạ ả ươ ướ ớ 9 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ Đ phát huy y u t tích c c, kh c ph c nh ng h n ch , tiêu c c c a h ngể ế ố ự ắ ụ ữ ạ ế ự ủ ươ c, quy c, ba o đ m tri n khai th c hi n các Ngh quy t c a Đ ng, Ch thướ ướ ả ả ể ự ệ ị ế ủ ả ỉ ị c a B Chính tr s 30/CT-TW ngày 18 tháng 2 năm 1998 v xây d ng và th củ ộ ị ố ề ự ự hi n quy ch dân ch c s , tăng c ng công tác qu n lý nhà n c đ i v iệ ế ủ ở ơ ở ườ ả ướ ố ớ vi c xây d ng và th c hi n h ng c, quy c trong giai đo n hi n nay,ệ ự ự ệ ươ ướ ướ ạ ệ Th t ng Chính ph ch th :ủ ướ ủ ỉ ị 1. N i dung c a h ng c, quy c c n t p trung vào m t s v n đ c b nộ ủ ươ ướ ướ ầ ậ ộ ố ấ ề ơ ả sau đây: B o đ m gi gìn và phát huy thu n phong, m t c, th c hi n các hành vi ngả ả ữ ầ ỹ ụ ự ệ ứ x văn minh trong giao ti p, ăn, , đi l i..., xóa b h t c, phát tri n các hìnhử ế ở ạ ỏ ủ ụ ể th c ho t đ ng văn hóa lành m nh, phát huy tình làng nghĩa xóm, đoàn k t,ứ ạ ộ ạ ế t ng thân, t ng ái, h tr , giúp đ l n nhau trong c ng đ ng dân c ;ươ ươ ỗ ợ ỡ ẫ ộ ồ ư Đ ra các bi n pháp góp ph n b o v tài s n công c ng và tài s n c a công dân,ề ệ ầ ả ệ ả ộ ả ủ b o v môi tr ng s ng, b o v , r ng, bi n, sông, h , danh lam th ng c nh,ả ệ ườ ố ả ệ ừ ể ồ ắ ả đ n chùa, mi u m o, các ngu n n c, đê đi u, đ p n c, kênh m ng, kèề ế ạ ồ ướ ề ậ ướ ươ c ng. Xây d ng và phát tri n đ ng làng, ngõ xóm, tr ng cây xanh, ch ng ôố ự ể ườ ồ ố nhi m các ngu n n c... đ a ph ng;ễ ồ ướ ở ị ươ Đ ra các bi n pháp b o v thu n phong m t c, bài tr các h t c trong maề ệ ả ệ ầ ỹ ụ ừ ủ ụ chay, c i h i, th ph ng, l h i v.v... đ a ph ng;ướ ỏ ờ ụ ễ ộ ở ị ươ Góp ph n xây d ng n p s ng văn minh, gia đình văn hóa, đ ra nh ng ầ ự ế ố ề ữ tiêu chu nẩ gia đình văn hóa, các quy t c đ o đ c m i, giúp đ nhau tìm ra các bi nắ ạ ứ ớ ỡ ệ pháp x lý t t các m i quan h gi a các thành viên trong gia đình;ử ố ố ệ ữ Xây d ng tình đoàn k t, t ng thân, t ng ái trong c ng đ ng, v n đ ng cácự ế ươ ươ ộ ồ ậ ộ thành viên trong gia đình, h t c, xóm làng đoàn k t nhau đ xóa đói gi mọ ộ ế ể ả nghèo, phát tri n s n xu t, nâng cao m c s ng, khuy n h c, khuy n ngh v.v...ể ả ấ ứ ố ế ọ ế ề đ a ph ng;ở ị ươ Đ ra các bi n pháp thích h p góp ph n b o v tr t t , tr an trên đ a bàn.ề ệ ợ ầ ả ệ ậ ự ị ị 10 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ 2. D th o h ng c, quy c ph i đ c nhân dân trên đ a bàn th o lu n,ự ả ươ ướ ướ ả ượ ị ả ậ đ c h i ngh c tri ho c h i ngh đ i bi u ượ ộ ị ử ặ ộ ị ạ ể h gia đìnhộ làng, b n, thôn, p,ở ả ấ c m dân c thông qua và đ c y ban nhân dân c p huy n phê duy t tr c khiụ ư ượ ủ ấ ệ ệ ướ thi hành nh m b o đ m n i dung c a h ng c, quy c không trái v i cácằ ả ả ộ ủ ươ ướ ướ ớ quy đ nh c a pháp lu t hi n hành, không ch a đ ng các quy đ nh x ph t n ngị ủ ậ ệ ứ ự ị ử ạ ặ n , các kho n phí và l phí có th gây thi t h i ho c làm nh h ng đ n quy nề ả ệ ể ệ ạ ặ ả ưở ế ề và l i ích h p pháp c a công dân.ợ ợ ủ 3. B tr ng B T pháp, B tr ng B Văn hóa - Thông tin trong ph m viộ ưở ộ ư ộ ưở ộ ạ ch c năng, nhi m v , quy n h n c a mình, ch đ o, h ng d n c quan Tứ ệ ụ ề ạ ủ ỉ ạ ướ ẫ ơ ư pháp, c quan Văn hóa - Thông tin các đ a ph ng trong vi c giúp y ban nhânơ ở ị ươ ệ ủ dân cùng c p th c hi n qu n lý nhà n c đ i v i vi c xây d ng và th c hi nấ ự ệ ả ướ ố ớ ệ ự ự ệ h ng c, quy c, nh m b o đ m cho vi c so n th o h ng c, quy cươ ướ ướ ằ ả ả ệ ạ ả ươ ướ ướ làng, b n, thôn, p, c m dân c đ c ti n hành m t cách th c s dân ch ,ở ả ấ ụ ư ượ ế ộ ự ự ủ coông khai, d i s lãnh đ o c a c p y Đ ng và chính quy n đ a ph ng c pướ ự ạ ủ ấ ủ ả ề ị ươ ấ xã, v i s tham gia tích c c c a y ban M t tr n T qu c và các đoàn th qu nớ ự ự ủ ủ ặ ậ ổ ố ể ầ chúng c s (Đoàn thanh niên c ng s n H Chí Minh, H i Liên hi p ph nở ơ ở ộ ả ồ ộ ệ ụ ữ Vi t Nam, H i C u chi n binh, H i Nông dân Vi t Nam...).ệ ộ ự ế ộ ệ B T pháp ch trì, cùng v i B Văn hóa - Thông tin ph i h p v i y ban Trungộ ư ủ ớ ộ ố ợ ớ ủ ng M t tr n T qu c Vi t Nam và các t ch c thành viên, các c quan h uươ ặ ậ ổ ố ệ ổ ứ ơ ữ quan khác ch đ o tri n khai thí đi m Ch th này t i m t s đ a ph ng đ rútỉ ạ ể ể ỉ ị ạ ộ ố ị ươ ể kinh nghi m. Trên c s t ng k t tình hình xây d ng và th c hi n h ng c,ệ ơ ở ổ ế ự ự ệ ươ ướ quy c trên ph m vi toàn qu c, B ki n ngh v i Th t ng Chính ph cácướ ạ ố ộ ế ị ớ ủ ướ ủ bi n pháp, các mô hình m u v các ho t đ ng văn hóa nh m ti p t c tăngệ ẫ ề ạ ộ ằ ế ụ c ng công tác qu n lý nhà n c và phát huy vai trò c a các văn b n h ngườ ả ướ ủ ả ươ c, quy c trong giai đo n hi n nay.ướ ướ ạ ệ 4. U ban nhân dân c p t nh trong ph m vi trách nhi m, quy n h n c a mình,ỷ ấ ỉ ạ ệ ề ạ ủ trình H i đ ng nhân dân t nh ban hành ngh quy t quy đ nh c th vi c qu n lýộ ồ ỉ ị ế ị ụ ể ệ ả nhà n c và đ nh h ng n i dung h ng c, quy c căn c vào quy đ nh c aướ ị ướ ộ ươ ướ ướ ứ ị ủ pháp lu t hi n hành và phù h p v i đ c đi m tình hình kinh t , văn hóa - xã h i,ậ ệ ợ ớ ặ ể ế ộ phong t c t p quán c a đ a ph ng.ụ ậ ủ ị ươ U ban nhân dân c p t nh ch đ o tri n khai và ki m tra vi c th c hi n Nghỷ ấ ỉ ỉ ạ ể ể ệ ự ệ ị quy t c a H i đ ng nhân dân v các v n đ nói trên.ế ủ ộ ồ ề ấ ề 11 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ 5. U ban nhân dân c p huy n có nhi m v phê duy t các văn b n h ng c,ỷ ấ ệ ệ ụ ệ ả ươ ướ quy c do y ban nhân dân c p xã trình và ch đ o, h ng d n vi c th c hi nướ ủ ấ ỉ ạ ướ ẫ ệ ự ệ h ng c, quy c trong ph m vi đ a bàn huy n, b o đ m n i dung h ngươ ướ ướ ạ ị ệ ả ả ộ ươ c, quy c phù h p v i các quy đ nh c a pháp lu t hi n hành, các quy t c xâyướ ướ ợ ớ ị ủ ậ ệ ắ d ng n p s ng văn hóa m i, duy trì và phát tri n phong t c t p quán t t đ p ự ế ố ớ ể ụ ậ ố ẹ ở c s .ơ ở 6. U ban nhân dân c p xã có trách nhi m ch đ o, h tr các làng, b n, thôn,ỷ ấ ệ ỉ ạ ỗ ợ ả p, c m dân c xây d ng h ng c, quy c có n i dung phong phú, thi tấ ụ ư ự ươ ướ ướ ộ ế th c, phù h p v i quy đ nh c a pháp lu t hi n hành và ch tr ng chính sáchự ợ ớ ị ủ ậ ệ ủ ươ c a Đ ng và Nhà n c, và trình y ban nhân dân c p huy n phê duy t. y banủ ả ướ ủ ấ ệ ệ ủ nhân dân c p xã th ng xuyên ki m tra vi c t ch c th c hi n h ng c, quyấ ườ ể ệ ổ ứ ự ệ ươ ướ c trên đ a bàn.ướ ị 7. c quan thông tin đ i chúng đ y m nh vi c tuyên truy n v vai trò và tácơ ạ ẩ ạ ệ ề ề d ng c a vi c xây d ng và th c hi n h ng c, quy c, các mô hình m u vụ ủ ệ ự ự ệ ươ ướ ướ ẫ ề n p s ng văn hóa, g n v i vi c tăng c ng qu n lý nhà n c b ng pháp lu t,ế ố ắ ớ ệ ườ ả ướ ằ ậ phát huy dân ch c s ; nêu g ng nh ng đi n hình tiên ti n, phát hi n vàủ ở ơ ở ươ ữ ể ế ệ đ u tranh ch ng các bi u hi n tiêu c c, sai trái ho c l i d ng h ng c, quyấ ố ể ệ ự ặ ợ ụ ươ ướ c đ duy trì các h t c, t p quán l c h u.ướ ể ủ ụ ậ ạ ậ 8. B tr ng, Th tr ng các c quan có liên quan, Ch t ch H i đ ng nhân dân,ộ ưở ủ ưở ơ ủ ị ộ ồ Ch t ch U ban nhân dân các c p ch u trách nhi m thi hành Ch th này./.ủ ị ỷ ấ ị ệ ỉ ị Năm 1999, B T pháp cũng có nh ng công văn, ch th h ng d n các đ aộ ư ữ ỉ ị ướ ẫ ị ph ng th c hi n ngh đ nh này c a Chính ph .ươ ự ệ ị ị ủ ủ 5. Nh ng giá tr c a H ng cữ ị ủ ươ ướ H ng c đ c xem nh h th ng lu t tuc t n t i song song v i pháp lu tươ ướ ượ ư ệ ố ậ ồ ạ ớ ậ c a Nhà n c nh ng không đ i l p v i lu t pháp c a Nhà n c. H ng củ ướ ư ố ậ ớ ậ ủ ướ ươ ướ đ c p t i nh ng n i dung c th g n v i hoàn c nh phong t c, t p quán lâuề ậ ớ ữ ộ ụ ể ắ ớ ả ụ ậ đ i c a t ng làng,là nh ng n i dung mà các b lu t c a Nhà n c khó đ c pờ ủ ừ ữ ộ ộ ậ ủ ướ ề ậ đ nế 12 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ Là đ a v c v đ a lí, văn hóa, tôn giáo …m i làng xã Vi t tuej đ m b o ccacsị ự ề ị ỗ ệ ả ả vi c liên quan t i đ i s ng v m i m t: th y l i, giao thong, b o v an ninh,ệ ớ ờ ố ề ọ ặ ủ ợ ả ệ h i hè, t l ,…đ làm đ c c n có s đóng góp c a t t c cá thành viên tronngộ ế ễ ể ượ ầ ự ủ ấ ả làng xã không phân bi t. v i vi c quy đ nh trách nhi m c a t ng ng i h ngệ ớ ệ ị ệ ủ ừ ườ ươ c giúp cho làng xã làm tròn các công vi c đó. Ý th c trách nhi m giúp hìnhướ ệ ứ ệ thành ý th c dân ch làng xã, n u làm trái s b lên án ho c x ph t. Ý th c dânứ ủ ế ẽ ị ặ ử ạ ứ ch ph n nào có tác d ng ngăn ch n s lũng đo n c a các ch c d ch làng xãủ ầ ụ ặ ự ạ ủ ứ ị H ng c còn giúp chho làng xã rang bu c m i thành viên trong làngươ ướ ộ ọ b ng nh ng nhi m v và quy n l i chung. Trong h ng c luôn quy đ nh tráchằ ữ ệ ụ ề ợ ươ ướ ị nhi m giúp đ l n nhau khi khó khăn, khuyên m i ng i ăn hòa thu n, b o vệ ỡ ẫ ọ ườ ở ậ ả ệ l n nhau và b o v danh d c a làng. Đó chính là ch d a c a nhân dân khôngẫ ả ệ ự ủ ỗ ự ủ ch v m t v t ch t mà còn v m t tinh th n. Đi u này làm tăng tinh th n đoaànỉ ề ặ ậ ấ ề ặ ầ ề ầ k t làng xã, c k t c ng đ ngế ố ế ộ ồ Và t ý th c c ng đ ng phát tri n thành ý th c qu c gia , dân t c .Khôngừ ứ ộ ồ ể ứ ố ộ ch quy đ nh nghĩa v mà h ng c còn quy đ nh c trách nhi m c a ng iỉ ị ụ ươ ướ ị ả ệ ủ ườ dân v i các kho n đóng góp thu khóa, phu phen, binh d ch…ớ ả ế ị Và nh v y h ng c không ch có ý nghĩa nh m t th pháp lu t mà còn có ýư ậ ươ ướ ỉ ư ộ ứ ậ nghĩa nh m t h th ng tiêu chu n đ o đ c. Vì v y, nó ch a đ ng nh ng giá trư ộ ệ ố ẩ ạ ứ ậ ứ ự ữ ị văn hóa dân gian, hàm ch a nhi u y u t tích c c. Song, h ng c cũng t nứ ề ế ố ự ươ ướ ồ t i không ít nh ng y u t tiêu c cạ ữ ế ố ự * H n ch c a H ng cạ ế ủ ươ ướ Nh đã trình bày trên, v n đ qu n lý Nhà n c đ i v i vi c ban hành và th cư ở ấ ề ả ướ ố ớ ệ ự hi n h ng c m i hi n nay đã đ c tăng c ng thông qua nh ng ch đ oệ ươ ướ ớ ệ ượ ườ ữ ỉ ạ h ng d n sát sao, c th c a các c p, các ngành. Tuy nhiên, trên th c t , vi cướ ẫ ụ ể ủ ấ ự ế ệ ban hành và th c hi n h ng c không ph i không còn có nh ng h n ch ,ự ệ ươ ướ ả ữ ạ ế khi m khuy t, gd th k ra đây nh ng h n ch sau:ế ế ể ể ữ ạ ế 1). Tên g i và đ i t ng đi u ch nh còn l n l n, ch th ban hành h ng c,ọ ố ượ ề ỉ ẫ ộ ủ ể ươ ướ quy c ch a đúng quy đ nh.V n ch a th ng nh t đ c tên g i là quy c hayướ ư ị ẫ ư ố ấ ượ ọ ướ là h ng c. Các h ng c ph n nhi u l n l n v i quy ch th c hi n dânươ ướ ươ ướ ầ ề ẫ ộ ớ ế ự ệ ch c s . Th c ra thì quy ch th c hi n dân ch xã do Chính ph ban hànhủ ở ơ ở ự ế ự ệ ủ ở ủ cho chính quy n c p xã th c hi n b o đ m quy n làm ch c a nhân dân. ề ấ ự ệ ả ả ề ủ ủ 13 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ 2). N i dung h ng c m i còn s sài, l p l i pháp lu t và ch tr ng chínhộ ươ ướ ớ ơ ặ ạ ậ ủ ươ sách c a Nhà n c m t cách khô khan, thi u c th , ch a sát th c v i đi u ki nủ ướ ộ ế ụ ể ư ự ớ ề ệ và đ c đi m c a t ng làng, câu ch trong văn b n còn n ng tính hô hào, kh uặ ể ủ ừ ữ ả ặ ẩ hi u. Có không ít b n h ng c có nh ng đi u kho n không đúng v i tinhệ ả ươ ướ ữ ề ả ớ th n c a pháp lu t, can thi p quá sâu vào đ i s ng cá nhân, đi ng c l i cầ ủ ậ ệ ờ ố ượ ạ ả nh ng phong t c truy n th ng t lâu đ i, th m chí quy đ nh c nh ng “hìnhữ ụ ề ố ừ ờ ậ ị ả ữ ph t” v n không thu c th m quy n c a c p c s . N i này, n i kia chúng bi nạ ố ộ ẩ ề ủ ấ ơ ở ơ ơ ế t ng thành m t th “l làng” – v i nghĩa tiêu c c c a t này – do các ôngướ ộ ứ ệ ớ ự ủ ừ tr ng thôn, ch t ch xã quan liêu, hách d ch, thi u hi u bi t, tùy ti n đ t ra b tưở ủ ị ị ế ể ế ệ ặ ắ dân ph i tuân theo.ả Ví d :ụ H ng c c a làng Bình L c, xã Bình Đi n, huy n H ng Trà, t nhươ ướ ủ ộ ề ệ ươ ỉ Th a Thiên – Hu quy đ nh ph n 20 tu i, nam gi i 22 tu i m i đ c k t hôn.ừ ế ị ụ ữ ổ ớ ổ ớ ượ ế Đi u này là trái v i Lu t Hôn nhân và Gia đình. Quy c c a 7 làng thu cề ớ ậ ướ ủ ộ huy n H ng Trà quy đ nh ph n nào không l y đ c ch ng thì trên 30 tu iệ ươ ị ụ ữ ấ ượ ồ ổ m i có quy n làm m và ch đ c sinh 1 con. ớ ề ẹ ỉ ượ 3). Nhi u b n h ng c quy đ nh các hình th c phí, l phí, x ph t m t cáchề ả ươ ướ ị ứ ệ ử ạ ộ tùy ti n, b a bãi. Đó là ch a k các kho n l phí k t hôn, mai táng ng i ch t.ệ ừ ư ể ả ệ ế ườ ế Có t i 180 h ng c (chi m 78,3%) quy đ nh hành vi vi ph m hành chính vàớ ươ ướ ế ị ạ các hình th c x ph t mà l ra th m quy n này theo pháp lu tứ ử ạ ẽ ẩ ề ậ  ch thu c Chínhỉ ộ phủ 4). Nhi u h ng c xây d ng đ u ch a th hi n đ c s k t h p gi a y u tề ươ ướ ự ề ư ể ệ ượ ự ế ợ ữ ế ố truy n th ng và hi n đ i trong nhi u b n h ng c, nhi u đ a ph ng ch aề ố ệ ạ ề ả ươ ướ ề ị ươ ư l ng ghép n i dung h ng c v i xây d ng làng văn hóaồ ộ ươ ướ ớ ự 5). Trong quá trình xây d ng và th c thi h ng c ch a có s ph i h p ch tự ự ươ ướ ư ự ố ợ ặ ch gi a các c p, các ngành mang n ng tính m t chi u t trên xu ng d i, ch aẽ ữ ấ ặ ộ ề ừ ố ướ ư phát huy đày đ tính dân ch , năng đ ng c a lãng xã nên đ r i vào khuynhủ ủ ộ ủ ẽ ơ h ng r p khuôn.ướ ậ Ti p thu nh ng y u t tích c c c a h ng c cũ đ xây d ng h ng c m iế ữ ế ố ự ủ ươ ướ ể ự ươ ướ ớ c a các làng hi n nay là vi c làm c n thi t đ góp ph n xây d ng và nâng caoủ ệ ệ ầ ế ể ầ ự đ i s ng văn hóa các làng xómờ ố ở 14 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ Sau đây là toàn b b n h ng c xã Duyên Tr ng, huy n Thanh Trì, Hà N iộ ả ươ ướ ườ ệ ộ Khoán c xã Duyên Tr ngướ ườ Huy n Thanh Trìệ Đi u 1. Vi c t ch c h i đ ng Giáp bi uề ệ ổ ứ ộ ồ ể Vi c b u h i đ ng giáp bi u thì theo nh ngh đ nh nhà n c. H i đ ng chonệ ầ ộ ồ ể ư ị ị ướ ộ ồ m t ng i làm th l đ trông nom, trông nom, sai b o dân đinh, tu n tráng s aộ ưở ủ ọ ể ả ầ ử sang đ ng xa,c u c ng trong làng cho cao ráo s ch s . Các phiên h i đ ngườ ầ ố ạ ẽ ộ ồ ph i cùng lý d ch đ xem xét các vi c trong làng và vi c quan. M i tháng cả ị ể ệ ệ ỗ ứ ngày sóc v ng s m t tám gi đ n m i m t gi , cùng h p t i công s đ bànọ ớ ừ ờ ế ườ ộ ờ ọ ạ ở ể vi c công trong làng. Nh ng n u có vi c b t th ng thì h i đ ng cũng ph i tệ ư ế ệ ấ ườ ộ ồ ả ề t u v công s đ bàn. Ng i nào v ng m t thì ph i có l i cáo thi u. N u v ngự ề ở ể ườ ắ ặ ả ờ ế ế ắ m t t i 3 tháng không ra h p bàn thì h i đ ng ph t 30 kh u tr u và 3 hào sungặ ớ ọ ộ ồ ạ ẩ ầ công. B ng không, h i đ ng trình quan b o ng i khác. Nh ng ng i có chânằ ộ ồ ả ườ ữ ườ h i đ ng h n 6 năm làm m t khóa. Ng i nào Chánh,Phó H ng h i, Th quĩộ ồ ạ ộ ườ ươ ộ ủ đ c mãn khóa mà các vi c n th a, khao v ng nh l . thì đ c d ngôi kỳượ ệ ổ ỏ ọ ư ệ ượ ự m cụ Đi u 2: vi c b u phó lý tr ng, Ch ng b , H l iề ệ ầ ưở ưở ạ ộ ạ Vi c b u các ch c d ch này thì theo nh Ngh đ nh nhà n c. Ai đã đ cệ ầ ứ ị ư ị ị ướ ượ làm r i thì ph i s a m t cái th l n, m t mâm sôi, m t bình r u, m t trăm tr uồ ả ử ộ ủ ợ ộ ộ ượ ộ ầ đ y t th n, r i kính dân, ai hi n t i th phúc. Ng i lý tr ng vi c binhể ế ầ ồ ệ ạ ụ ườ ưở ệ l ng, Phó lý vi c đê đi u, Tu n phòng, Tu n b vi c đi n th , h l i vi cươ ệ ề ầ ầ ạ ệ ề ổ ộ ạ ệ sinh t giá thú. Ai làm vi c đ c, khi t vi c thì đ c d chi u kỳ m c và trử ệ ượ ừ ệ ượ ự ế ụ ừ đê đi u t p d ch, nh ng ph i khao v ng nh l . Ng i nào b cách bãi, thì khôngề ạ ị ư ả ọ ư ệ ườ ị đ c d chi u này. ượ ự ế Đi u 3: vi c chi tr l ng c năm cho các ch c d chề ệ ả ươ ả ứ ị 15 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ Dân c p l ng hàng năm cho các lý d ch là hai m u ru ng, Phó lý m tấ ươ ị ẫ ộ ộ m u, H ng tr ng năm sào. ẫ ươ ưở Đi u 4: Vi c quân c p công đi n, t đi nề ệ ấ ề ự ề Làng có ngoài 60 m u ru ng h u chùa thông đ t chi các ti t l , còn đâuẫ ộ ậ ạ ế ễ quân c p dân đinh, m i ng i hai mi ng r i, đ hàng năm đ s u d ch. L i cóấ ỗ ườ ế ưỡ ể ỡ ư ị ạ ngoài 23 m u công đi n, h u đi n và ng i cày các ti t l còn đau chia làm 9 lô,ẫ ề ậ ề ườ ế ễ đ đ u năm Tây b túc đáu giá, ho c chia cho trai l y ti n xung công. L i có 5ể ầ ổ ặ ấ ề ạ sào t đi n làng Phúc am, chia v hai h i lão đ xuân thu nh l . Các ru ng nóiư ề ề ộ ể ị ễ ộ trên thì x , s đã có s riêng trong làng. ử ở ổ Đi u 5: Vi c b s u thuề ệ ổ ư ế Đ n kỳ s u thu Lý tr ng lĩnh bài gi y v đ nh ngày cho b thu , thìế ư ế ưở ấ ề ị ổ ế gióng tr ng làng, c dân vào h i đ ng căn c theo gi y t các h ng m c s uố ả ộ ồ ứ ấ ờ ạ ụ ư thu bao nhiêu b c xem cho minh b ch, chi u b tinh dinh đi n quân c p ch uế ạ ạ ế ổ ề ấ ị nh n. Ho c có tiêu dùng vi c công, vi c gì cũng ph i biên cho rõ ràng, l p thànhậ ặ ệ ệ ả ậ bài b đ trình, không đ c phù l m. N u ai b s u thu chung Lý tr ng ph iổ ẹ ượ ạ ế ỏ ư ế ưở ả t ng đ n h i đ ng, thì h i đ ng trích tiên công giao lý tr ng đ n p, r i trìnhườ ế ộ ồ ộ ồ ưở ề ạ ồ quan tr ng tr , v sau không d ngôi h ng m.ừ ị ề ự ươ ẩ Đi u 6: Vi c c t tu n trông nom mùa màngề ệ ắ ầ M i năm c đ u tháng 2 c t tu n s ng, thì h i đông lý d ch chi u nhânỗ ứ ầ ắ ầ ươ ộ ị ế đinh s , t tr ng tr xu ng ch n l y 15 ho c 20 ng i trai trai kh e maunhjố ừ ưở ở ố ọ ấ ặ ườ ỏ làm tu n xã, có sáo g y t t đ đêm ngày tu n phòng trông nom trong làng,ầ ậ ử ế ể ầ ngoài đ ng và đ p các đ ng khuy n nông th y th giúp may tùy li u. N uồ ắ ườ ế ủ ế ệ ế trong làng ng i nào thi n ti n tháo n c ch đã gi , tu n tráng b t đ cườ ệ ệ ướ ỗ ữ ầ ắ ượ t ng đ n h i đ ng thì ph t 5 hào sung công. N u tu n không ch u trông nomườ ế ộ ồ ạ ế ầ ị đ tháo m t n c, h i đ ng ph t c tu n m t đ ng b c sung công nh hai mùaẻ ấ ướ ộ ộ ạ ả ầ ộ ồ ạ ư công t lúa ru ng cho tu n, n i canh m sào 1 l m hoa màu, khoai s , khoai vư ộ ầ ộ ỗ ượ ọ ụ m i sào 5 xu. Đ n cu i năm m i con trâu m t hào, con bò 6 xu. Ph n canh choỗ ế ố ỗ ộ ầ l y m t tăng g p đôi. Ngoài đ ng h ai m t c a gì, h i đ ng lý d ch xét làm m tấ ộ ấ ồ ễ ấ ủ ộ ồ ị ấ tr m th c, c tu n ph i chi u giá mà đ n. N u không đ n, đ ng i m t c aộ ự ả ầ ả ế ề ế ề ể ườ ấ ủ nói rõ đ n, H i đ ng tr ti n đ n ngo i, l i ph t tu n 3 hào sung công. Ai cóế ộ ồ ừ ề ề ạ ạ ạ ầ trâu bò v t gà h y đ ng đi n, tu n tráng b t đ c hì ph i n p l 20 khâu tr u,ị ủ ồ ề ầ ắ ượ ả ộ ệ ầ 16 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ hai hào sung công và ch u chi u giá mà đ n cho ng i đi n ch . Trong làng aiị ế ề ườ ề ủ m t c a gì t m t đ ng tr lên ho c trâu bò mà h i đ ng v n xét th c chi u giáấ ủ ự ộ ồ ở ặ ộ ồ ẫ ự ế chia 3, ch ch m t ph n, tu n xóm 1 ph n, tu n s ng 1 ph n. Ai không ch uủ ị ộ ầ ầ ầ ầ ườ ầ ị h i đ ng trình quan x ch u.ộ ồ ử ị M i xóm l i b o m t ng i tr ng tu n có tài s n và l ng thi n đ thuỗ ạ ả ộ ườ ươ ầ ả ươ ệ ể ti n ru ng và thu công điên, cùng c su t trai ra tu n xóm y cũng ph i có sáoề ộ ế ử ấ ầ ấ ả g y cho t t . N u b t th ng h i đ ng Lý d ch đ n khám mà xóm nào khôngậ ử ế ế ấ ườ ộ ồ ị ế canh phòng, thì ph t tr ng tu n ba hào sung công. Còn ng i nào không so nạ ươ ầ ườ ạ đ c nhi u thì đêm ngày tu n phong canh đi m tr đ ng vi c, tr c vi cượ ề ầ ở ể ợ ể ứ ệ ự ệ quan, vi c dân và canh đê, tr khi nào b t tráng v b t tráng nhi u thì b t v cácệ ừ ắ ề ắ ề ớ ề đi m. Nh tên nào có duyên c gì không ra đ c thì phai cáo thi u. B ng khôngể ư ớ ượ ế ằ ph t m t hào sung công. Lúc ra tu n thì tu n s ng ph i s a 2 gà, 2 bình r u,ạ ộ ầ ầ ươ ả ử ượ 2 c i tr u, h i đ ng cùng h p v i lý d ch th phúc. Nh lúc su t tu n đ n cu iơ ầ ộ ồ ọ ớ ị ụ ư ấ ầ ế ố năm l i ph i có l i nói m i tiên th ch và h i đ ng lý d ch xin s a đ th cúngạ ả ờ ờ ứ ỉ ộ ộ ị ử ồ ờ ti n đáng giá t 20 đ ng b c tr lên. Năm nào m t mùa s đ c gi m đ n b oế ử ồ ạ ở ấ ẽ ượ ả ơ ả tr ng tu n ph i có h i đ ng lý d ch xét th c m i đ c. Ai làm đ c sáu nămươ ầ ả ộ ồ ị ự ớ ượ ượ thanh th a thì đ c v ng vào chi u kỳ m c. ỏ ượ ọ ế ụ Đi u 7: Vi c b t trai tráng đi lao d ch. ề ệ ắ ị H quan sai phái đ n b t tráng canh n c ho c ng d ch huy n thì b nễ ế ắ ướ ặ ứ ị ở ệ ồ phiên tu n thì ph i c t l t nhau mà đi. Nh ng n u quá s t phiên thì h i đ ngầ ả ắ ượ ư ế ố ứ ộ ồ lý d ch chi u s trai các xóm mà c t nh ng ng i nào đ c tr , ngoài ra h tị ế ố ắ ữ ườ ượ ừ ế l t l i b t đ u. Ai không đi đ lý d ch ph i thuê c m i ng i 2 hào. Ng iượ ạ ắ ầ ể ị ả ứ ỗ ườ ườ không đi ph i ch u c m vi c đi làng sáu tháng.ả ị ấ ệ Đi u 8: Vi c b t lính.ề ệ ắ H có phái b t lính m i thì lý tr ng chi u nhà nào hai con trai tr lên,ễ ắ ớ ưở ế ở c ng tráng, tu i tác h p l thì đ a đi tuy n. Ai đ c mãn khóa, khao v ng nhườ ổ ợ ệ ư ể ượ ọ ư phó lý tr ng thì đ c chi u kỳ m c. Nh ng ng i nào b th i mà thu m tưở ượ ế ụ ư ườ ị ả ấ nhi p đê thì không d c h ng l y.ế ượ ưở ệ ấ Đi u 9: Vi c đê đ ng.ề ệ ườ Phàm quan đê công l th a s c phá r thì d ch chi u đinh t 6 bàn trộ ừ ứ ỡ ị ế ừ ở xu ng chia đ u mà đ p. Nh ng ng i nào đ c tr còn các d ng đi đi trongố ề ắ ữ ườ ượ ừ ườ 17 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ làng thì th l chia ph n đ xóm nào xóm y ph i đ p. N u ng i th l đã báoủ ộ ầ ể ấ ả ắ ế ườ ủ ộ đ n 2, 3 l n mà v n không ch u đ p thì ph t 3 hào.ế ầ ẫ ị ắ ạ Đi u 10: Vi c c u ch a.ề ệ ứ ữ Khi n c lên to có l nh có l nh quan s m đóm đu c thu ng cu c ho cướ ệ ệ ắ ố ổ ố ặ quang thúng, thì làng c p cho phó lý 2 đ ng b c đ s m các đ y giao cho phóấ ồ ạ ể ắ ồ ấ lý, đ niên th ng h . N u m t ph i đ n. Nh có b t tre g bao nhiêu chi t canệ ươ ộ ế ấ ả ề ư ắ ỗ ế ra ti n, chi u đi n s quân b . Ai không n p trình quan x tr .ề ế ề ố ỏ ộ ử ị Đi u 11: Vi c ki n cáo:ề ệ ệ Trong làng ai có vi c gì b t bình đ a ra h i đ ng. N u viecj v d ch h thìệ ấ ư ộ ồ ế ề ị ộ h i đ ng lý d ch h p t i công s hòa gi i 2 bên. Hòa gi i không xong ph i làmộ ồ ị ọ ạ ở ả ả ả biên b n trình lên quan.ả N u có vi c hình thì ph i tìm cho ra s th c mà trình quan xét. Ai có vi cế ệ ả ự ự ệ gì khai d n đ n h i đ ng lý d ch,phí t n bao nhiêu ng i y ph i ch u. Còn nhẫ ế ộ ồ ị ổ ườ ấ ả ị ư công dân quan có b t đòi lên t nh thì dân c p cho 4 hào m i ng i m i ngàyắ ỉ ấ ỗ ườ ỗ đêm, lên huy n thì 2 hào. Nh ng n u đòi v công v v ph n mình ho c vi cệ ư ế ề ụ ề ậ ặ ệ riêng c a mình thì đ c ti n y.ủ ượ ề ấ Đi u 12: Vi c sinh t giá thú:ề ệ ử Trong làng ai có vi c sinh t giá thú ph i đ n nhà h l i mà vào s . N uệ ử ả ế ộ ạ ổ ế ai đ quá h n nh trong lu t đã đ nh mà không khai báo thì h i đ ng lý d ch sể ạ ư ậ ị ộ ồ ị ẽ trình quan xét. Đi u 13: Vi c trình báo.ề ệ Trong làng ai có mua bán ru ng nhà đ t cát ph i theo nh ngh đ nh nhàộ ấ ả ư ị ị n c mà trình lý tr ng, ch ng b nh n th c. Nh ai có khách l thì ph i trìnhướ ưở ưở ạ ạ ự ư ạ ả lý d ch bi t. B ng không thì vi c hôi đ ng b t đ c thì ph t 1 hào sung công. Aiị ế ằ ệ ồ ắ ượ ạ có th t trâu bò thì ph i xin lý tr ng nh n th c, r i xin phép quan.ị ả ưở ậ ự ồ Đi u 14: Vi c ng c .ề ệ ự ư Làng ch cho nh ng ng i coa căn c c minh b ch và ngh nghi p chínhỉ ữ ườ ướ ạ ề ệ đáng ng c mà thôi. Tr nh ng ng i tha h ng đ n quê v , quê m khôngụ ư ừ ữ ườ ươ ế ợ ẹ k , h ng i nào ng c mà không quá 3 đ i, khi đi vi c làng không đ c ng iể ễ ườ ụ ư ờ ệ ượ ồ 18 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ bàn nh t, nh ng ng i ng c mà có s n nghi p làng thì cũng ph i ch u tráchấ ữ ườ ụ ư ả ệ ở ả ị nhi m nh th .ệ ư ế Đi u 15: Vi c c u h a.ề ệ ứ ỏ Trong làng m i xóm ph i s m m t cái thúng nan, hai cái ng, hai cái câuỗ ả ắ ộ ố liêm, hai cái g u, hai cái ph dèm. Khi trong làng ch ng may nhà nào b phát h aầ ủ ẳ ị ỏ thì tr ng tu n ph i d c su t đàn ông đàn bà đem nh ng đ y đ n c u. Cònươ ầ ả ố ấ ự ồ ấ ế ứ tu n s ng ph i chia làm 2, m t n a đi tu n, m t n a đi ch a cháy, và canh cácầ ươ ả ộ ử ầ ộ ử ữ đ ng xung quanh ch phát h a. Ng i nào th a c c u h a l y đ v t c aườ ỗ ỏ ườ ừ ơ ứ ỏ ấ ồ ậ ủ kh ch , tu n tráng các ng i làng b t đ c thì ph t 5 hào b c, sung công 4ổ ủ ầ ườ ắ ượ ạ ạ hào, còn 1 hào cho ng i b t đ c. B ng không ch u, c m đi vi c làng m tườ ắ ượ ằ ị ấ ệ ộ năm. Đi u 16: Vi c chôn c t nhề ệ ấ ờ. H ng i làng khác có t m đem đ n chôn c t nh không c đ ngễ ườ ổ ộ ế ấ ờ ứ ở ườ đ ng ho c ru ng t , ph i s a 1 cái th l n, m t mâm xôi, 5 bình r u, đ lồ ặ ộ ư ả ử ủ ợ ộ ượ ẻ ễ th n r i kính dân và n p vào công qu m i ngôi 10 đ ng b c. Đ ru ng t thìầ ồ ộ ỹ ỗ ồ ạ ể ộ ư ph i th a thu n v i đi n ch m i đ c. Khi ng i đã ký táng r i thì c m khôngả ỏ ậ ớ ề ủ ớ ượ ườ ồ ấ ai đ c xâm ph m vào ngôi m y. Trong làng ai có vi c c i cát thì ph i trình lýượ ạ ộ ấ ệ ả ả d ch nh n th c, r i trình quan xem xét.ị ậ ự ồ Đi u 17: Vi c m t tr m.ề ệ ấ ộ Trong làng ai có ăn tr m gà v t, chó l n bu ng cau, n i chu i, cây tre, cáiộ ị ợ ồ ả ố c i, các hoa màu, các đ v t trong v n tr u hay mai, tr m tr u t m t n m trủ ồ ậ ườ ầ ộ ầ ừ ộ ắ ở lên mà tu n tráng b t đ c t ng đ n h i đ ng lý d ch trình quan x tr .ầ ắ ượ ườ ế ộ ồ ị ử ị Khi có tr m c p to thì lý d ch trong làng ph i l y tu n tráng đ n ng c uộ ướ ị ả ấ ầ ế ứ ứ và các tr ng tu n ph i đ c su t đàn em đ n ng c u. H ai b t đ c m t đ aươ ầ ả ố ấ ế ứ ứ ễ ắ ượ ộ ứ c p, dân làng th ng 10 đ ng b c. Đánh ch t m t đ a c p, dân th ng 6ướ ưở ồ ạ ế ộ ứ ướ ưở đ ng b c. B t đ c m t đ a tr m qu tang , đ a y là ng i làng khác, dânồ ạ ắ ượ ộ ứ ộ ả ứ ấ ườ th ng 3 đ ng b c. Ng i nào b tr m c p đánh ch t, dân làng cho ti n tưở ồ ạ ườ ị ộ ướ ế ề ử tu t 10 đ ng b c, cho con hay cháu m t tiên nhiêu tr đê t p d ch su t đ i. Aiấ ồ ạ ộ ừ ạ ị ố ờ ph i tr m c p b đánh th ng nh , dân cho 2 đ ng b c, b th ng n ng,dânả ộ ướ ị ươ ẹ ồ ạ ị ươ ặ cho 5 đ ng b c đ u ng thu c. N u ai đánh, l y l i đ c nh ng đ v t c aồ ạ ể ố ố ế ấ ạ ượ ữ ồ ậ ủ quân tr m c p đã l y, thì nh ng đ v t y h i đ ng chi t can ra ti n, chia làmộ ướ ấ ữ ồ ấ ấ ộ ồ ế ề 19 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ 5 ph n, ng i có c a nh n xong ph i n p m t ph n ti n đ th ng cho ng iầ ườ ủ ậ ả ộ ộ ầ ề ể ưở ườ l y l i đ c.ấ ạ ượ Đ ng lúc có tr m c p mà tu n hay dân trai v ng m t thì h i đ ng lýươ ộ ướ ầ ắ ặ ộ ồ d ch vào ngay xem có nhà hay không. N u có nhà mà không ra ng c u thì ph t 2ị ế ứ ứ ạ hào xung công. B ng không ch u thì c m đi vi c làng m t nămằ ị ấ ệ ộ Đi u 18. Vi c c b c, r u l u, thu c phi n l uề ệ ờ ạ ượ ậ ố ệ ậ Trong làng c m không ai đ c ch a c b c. Ai không tuân h i đ ng lýấ ượ ứ ờ ạ ộ ồ d ch trình quan thì ph i tr ng tr . Còn nh nhà ai có vi vui m ng mà bày ra tị ả ừ ị ư ệ ừ ổ tôm, tài bàn đ cùng vui thì không thu c v c p y.ể ộ ề ấ ấ Trong làng c m không ai đ c ch a r u l u. Ai không tuân h i đ ng lýấ ượ ứ ượ ậ ộ ồ d ch b t đ c 1 bình tr xu ng thì cho đi và ph t 3 hào xung công,2 bình tr lênị ắ ượ ở ố ạ ở thì trình lên quan phân tr . Ai tr thu c phi n l u mà b h i đ ng lý d ch b tị ữ ố ệ ậ ị ộ ồ ị ắ đ c, thì trình quan x tr .ượ ử ị Đi u 19: Vi c gian dâm.ề ế Trong làng ai trêu gh o đàn bà con gái, b t đ c đích th c cùng nh ngẹ ắ ượ ự ữ ng i trêu gh o là can đ n c ng thu n luân lý, t c là ng i mà lu t c mườ ẹ ế ươ ầ ứ ườ ậ ấ không cho giá thú m i nhau thì ph t 5 hào xung công.ớ ạ N u ai không ch ng mà ch a thì ph i n p khoán cho làng.ế ồ ử ả ộ Đi u 20: Vi c l phép.ề ệ ễ Khi đi ăn h p vi c làng hay các n i đám xát thì qu n áo ph i s ch s ,ọ ệ ở ơ ầ ả ạ ẽ nói năng ph i khiêm t n. N u ai say, nói to ti ng ho c xâm mà ng i trên, thìả ố ế ế ặ ườ h i đ ng ph t 2 hào xung công. B ng tái ph m, n u không ch u, c m đi vi cộ ồ ạ ằ ạ ế ị ấ ệ làng m t năm.ộ Nh ng ng i có chân trong h i đ ng mà ph m c m y, thì ph t g p hai.ữ ườ ộ ồ ạ ấ ấ ạ ấ B ng không ch u trình quan phân x .ằ ị ử Đi u 22: Vi c liêm s .ề ệ ỉ Trong làng khi có chèo hát, con trai con gái ra đinh đi m xem ph i đ ng 2ế ả ừ bên, nam t n h u. M i bên c t m t ng tu n ch b o, không đ c h n đ n,ả ữ ữ ỗ ắ ộ ườ ầ ỉ ả ượ ỗ ộ 20 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ ai vi ph m ph t 1 hào xung công. T m i gi t i tr đi, ai đ ng đâu ph i cóạ ạ ừ ườ ờ ố ở ứ ả đèn đóm. B ng không, tu n tráng b t đ c t ng đ n h i đ ngthì ph t m t hàoằ ầ ắ ượ ườ ế ộ ồ ạ ộ xung công. Đi u 23: Vi c v sinh.ề ệ ệ Trong làng th l ph i trông nom sai b o tu n tráng đ p các gi ng cho caoủ ộ ả ả ầ ắ ế ráo, s ch s , c m không ai đ c t m gi t. Các đ ng xá trong làng c m khôngạ ẽ ấ ượ ắ ặ ườ ấ ai đ c đ phân gio, bu c trâu bò hay b các v t ô u . Ai không tuân t ng đ nượ ổ ộ ỏ ậ ế ườ ế h i đ ng ph t m t hào sung công.ộ ồ ạ ộ Đi u 24: Vi c phòng b ch ng truy n nhi m.ề ệ ị ứ ề ễ Trong làng ch ng may phát ra ch ng truy n nhi m thì nh ng ng i bẳ ứ ề ễ ữ ườ ị b nh ph i riêng m t ch , đ cho kh i truy n nhi m ng i khác. Lý d ch ph iệ ả ở ộ ỗ ể ỏ ề ễ ườ ị ả làm gi y trình ngay quan. Nh súc v t b b nh y thì ph i t ng ngay lý d chấ ư ậ ị ệ ấ ả ườ ị trình quan. Con nào ch t ph i xin phép quan chôn. Khi chôn ph i xa ch ao h ,ế ả ả ỗ ồ cu c sâu đ than lên trên. Con nào m thì xin thu c ch a. Ai không tuân, h iố ổ ố ố ữ ộ đ ng trình quan.ồ Đi u 25: Vi c chi m tr m ru ng đ t và c a công.ề ệ ế ộ ộ ấ ủ Trong làng ai chi m tr m công điêng, công th mà h i đ ng lý d ch trích raế ộ ổ ộ ồ ị đ c thì ph i tr l i ru ng đ t và b i th ng hoa l i t khi chi m tr m. B ngượ ả ả ạ ộ ấ ồ ườ ợ ử ế ộ ằ không h i đ ng trình quan x tr . Ai chi m tr m các đ ng v t ho c ti n công thìộ ồ ử ị ế ộ ộ ậ ặ ề ph i đ c b i th ng t . B ng không, ch u c m không đ c đi vi c làng baả ượ ồ ườ ả ằ ị ấ ượ ệ năm, và trình quan phán tr .ị Ph n IIầ NÓI V PHONG T CỀ Ụ Đi u 26: vi c th th n.ề ệ ờ ầ Làng ta v i làng H Thái cùng th đ c th ng th n mi u, trong m tớ ạ ờ ứ ượ ầ ở ế ộ h n ba năm c Tý, Ng , Mão, D u, ngày 11 và 12 tháng 3 thì hai dân h i h p lạ ứ ọ ậ ộ ọ ễ 21 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ t i đình ho c t i mi u. Nh vi c hai làng đi l i v i nhau có đi u c riêng c aạ ặ ạ ế ư ệ ạ ớ ề ướ ủ hai làng. Có năm nào cũng c m ng 10 tháng 1 làng ta l mi u, thì H Tháiứ ồ ễ ở ế ạ ph i bi n tr u ăn. Khi H Thái l thì ta ph i bi n tr u ăn. L i có giao hi u v iả ệ ầ ạ ễ ả ệ ầ ạ ế ớ làng Phúc Am, năm nào cũng đi l i v i nhau đã có đi u c c a hai dân. Còn lạ ớ ề ướ ủ ễ v t, dân trích công quĩ chi, giao giáp tr ng s a 20 ph m o n và h ng đ n đậ ưở ử ẩ ả ươ ế ệ sang Phúc am. Còn m t ch c l đình đê h i đ ng lý d ch các c h u c thộ ụ ễ ở ộ ồ ị ụ ữ ớ ụ phúc Đi u 27: Vi c t t .ề ệ ế ự 1. Các ti t l trong tháng giêngế ễ 2. Các ti t l trong tháng haiế ễ 3. Các ti t l trong tháng baế ễ 4. Các ti t l trong tháng tế ễ ư 5. Tháng năm ngày m ng m i ti c Đ c Thánhồ ườ ệ ứ 6. Tháng sáu ngày m ng chín gi h u tu nồ ỗ ậ ầ 7. Tháng 7 ngày m ng 2 l đ i mồ ễ ổ ả 8. Tháng 8 ngày m ng m i Đ c Thánh hóaồ ườ ứ 9. Tháng chín l th ng tânễ ườ 10.Tháng 11 ngày m ng 6 gi h u Tu nồ ỗ ậ ầ 11.Tháng 12 ngày m ng 3 ti t ch pồ ế ạ Đi u 28: Vi c b u ch t gi t tề ệ ầ ủ ế ữ ế ự Ông ch t thì b u t khoa m c ph m hàm, các ch c t văn t vănủ ế ầ ừ ụ ẩ ứ ư ừ tr ng tr lên, th ng lão t 60 tr lên. Các m c y không ai ch u thì b u t 50ưở ở ưỡ ừ ở ụ ấ ị ầ ử tr lên. Khi đã b u đ c ông ch t r i thì giáp tr ng thông v i đ ng d ch đở ầ ượ ủ ế ồ ưở ớ ươ ị ể nói v i ông d n xem ngày l đinh. Ông nào ch u ch t thì s m nh n tr u. Chớ ế ễ ị ủ ế ớ ậ ầ ỉ đ c cau và n c chè mà thôi. Hôm m tr u thì qu n đãi các c 70, các ch cượ ướ ở ầ ả ụ ứ h i đ ng lý d ch , tr ng hóa phi và bi n 1 con l n giá 8 đ ng b c, 15 bìnhộ ồ ị ưở ệ ợ ồ ạ r u, 2 mâm xôi, tr u cau h ng sáp đ giáp tr ng ra đình l đ l đinh thượ ầ ươ ể ưở ễ ể ễ ờ th n. L xong t tr ng 6 bàn tr lên cùng t văn h i đ ng đ ng d ch thầ ễ ừ ưở ở ư ộ ồ ươ ị ụ phúc. Ngày m ng 10 tháng 3 ph i s a c gia đình đ kh an đãi các ch c cácồ ả ử ỗ ể ỏ ứ giáp tr ng hóa phi. Đ n 30 tháng 3 ph i s a 20 ph m o n và tr u r u ra lưở ế ả ử ẩ ả ầ ượ ễ suông. Còn vi c đ ng l quanh năm đã có các ông th s c đ i l . Duy nh ngệ ứ ễ ủ ắ ạ ễ ữ năm Tý, Ng , Mão, D u, thì ông ch t ph i đ ng c năm. Năm nào dân khôngọ ậ ủ ế ả ứ ả 22 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ b u đ c ông ch t , thì t ông th ch tr xu ng ai quang qu thì vào quy nầ ượ ủ ế ừ ủ ỉ ở ố ẻ ế l . Hôm đ nh vi c h i thì ch s a hai cân m t, 5 bình r u, 1 c i tr u, và h ngễ ị ệ ộ ỉ ử ậ ượ ơ ầ ươ sáp ra l . Ngày m ng 10 tháng 3 ph i s a c r c đ n 30 thì ch phù t u, lễ ồ ả ử ố ướ ế ỉ ử ễ suông mà thôi. Còn đ ng l quanh năm ph i c ông th s c vào quy n. Khôngứ ễ ả ử ủ ắ ề b u đ c ông bát vũ thì ông th s c ph i vào s a phù t u vào quy n múa g yầ ượ ủ ắ ả ử ử ề ậ th , xong dân bi u kh u tr u l i các ch c. Ông bát vũ thì b u t 5 bàn tr lên.ờ ế ẩ ầ ạ ứ ầ ừ ở Hôm nh n ch bi n phù trà mà thôi. Hôm m tr u ph i kho n đãi gà, tr u, r u,ạ ỉ ệ ở ầ ả ả ầ ượ h ng sáp đ các c dĩ th ng và h i đ ng lý d ch th phúc. Đ n 11 tháng 3ươ ẻ ụ ượ ộ ồ ị ụ ế ph i s c gia đình đ kho n đãi các ch c giáp tr ng hóa phi. Khi l xong ph iả ử ỗ ể ả ứ ưở ễ ả s a o n, qu r u tr u. L xong, ông đi n l văn thì bi u ng i đ ng t ngử ả ả ượ ầ ễ ể ễ ế ườ ươ ưở t văn. Nh ng ng i y có tang c niên c , ng i thì đ tr n m , 3 tháng vàoư ữ ườ ấ ơ ả ườ ể ơ ả quy n. Ông th s c thì b u v các c lão nhiêu t 50 tr lên. Ông nào ch u, ôngề ủ ắ ầ ề ụ ừ ỏ ị nào già r i m i ch u các ông nói tr c khi ch u ph i s a 1 bình r u, 1 c i tr uồ ớ ị ướ ị ả ử ượ ơ ầ y t th n r i kính lý d ch và bi u các đàn anh m i ng i m t kh u tr u. còn ănế ầ ồ ị ế ỗ ườ ộ ẩ ầ u ng c m ch . Ông nào ch u l n th 2 thì ch phù t u mà thôi.ố ấ ỉ ị ầ ứ ỉ ử Đi u 29: L khao v ng.ề ễ ọ Trong làng ai đ tham bi n, c nhân, tú tài Tây tr lên ph i khao m t conỗ ệ ử ở ả ộ l n, 10 bình r u, 100 cau và m i đ ng b c sung công thì đ c d chi u khoaợ ượ ườ ồ ạ ượ ự ế m c.ụ Ai đ c th ng t c u ph m tr lên thì ph i khao m t con trâu, 20 bìnhượ ưở ứ ử ẩ ở ả ộ r u, 100 qu cau và 20 đ ng b c sung công thì đ c d chi u ph m hàm.ượ ả ồ ạ ượ ự ế ẩ Nh ng l v t khao nói trên thì đ c chia v 8 giáp. Còn m i các m c tùyữ ễ ậ ượ ề ờ ụ tình. Nh ng ng i nào ch a mua tu n đi m thì ph i n p 20 đ ng b c sungữ ườ ư ầ ế ả ộ ồ ạ công. Ng i nào làm lý h ng ho c h i đ ng ch c d ch mãn l thì ph i s aườ ươ ặ ộ ồ ứ ị ệ ả ử m t cía th l n, 1 mâm xôi, 1 bình r u, 1 c i tr u l th n kính dân. L i ph iộ ủ ợ ượ ơ ầ ễ ầ ạ ả n p 3 đ ng xu sung công và 2 đ ng c a riêng h i y. còn ng i nào mua lý phóộ ồ ồ ủ ộ ấ ườ tr ng xã dân, ph i n p 3 đ ng b c sung công và khao v ng nh l , thì đ c dưở ả ộ ồ ạ ọ ư ệ ượ ự chi u kỳ m c.ế ụ Đi u 30: Vi c v ng vào t văn.ề ệ ọ ư 23 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ Trong làng ai đ tú tài Tây, tú tài b n x , năng tham bi n tr lên mà v ngỗ ả ứ ệ ở ọ vào t văn thì ph i n p tr h i riêng c a h i thì chi đ . Còn ng i nào mua ngôiư ả ộ ả ộ ủ ộ ủ ườ t văn thì đã l c a y. nh ng h i t văn bán cho ai cũng ph i th a thu n m iư ệ ủ ấ ữ ộ ư ả ỏ ậ ớ đ c.ượ Đi u 31: Vi c vi t văn và r c văn.ề ệ ế ướ Trong làng văn l đi và các ngày h i thì các ông khoa m c hay h i t vănễ ộ ụ ọ ư ph i bi t. còn các ti t th ng hành trong m t năm đã có ông đi n l vi t cònả ế ế ườ ộ ể ễ ế r c văn thì nhà khoa m c ho c đ ng câu t văn. N u nh ng ng i y cóướ ở ụ ặ ồ ư ế ữ ườ ấ tang thì r c trong đi n văn. ướ ở ể Đi u 32: Vi c m c tu n đi mề ệ ụ ầ ế Trong làng ai mua tu n đi m thì ph i s a n p 10 đ ng b c sung công vàầ ế ả ử ộ ồ ạ hai trăm tr u, 2 bình r u, l i ph i s a khao 1 con gà, 1 bình r u, 30 ph mầ ượ ạ ả ử ượ ẩ o n, 100 tr u thì tr t phiên đi m. ng i nào t ngoài 50 tu i m i mua nhiêu,ả ầ ừ ứ ế ườ ừ ổ ớ ch ph i n p 3 đ ng b c sung công mà thôi. ỉ ả ộ ồ ạ Đi u 33: Th v t i đình trung.ề ứ ị ạ Khi k t gi i 4 chi u l . Chi u th nh t là ch t khoa m c, th chì vàế ự ả ế ễ ế ứ ấ ủ ế ụ ủ c nhi u tu i nh t có giá tr và không can ph m gì. Chi u nhì là chi u ph mụ ề ổ ấ ị ạ ế ế ẩ hàm, h ng lão, t văn. Chi u 3 là chi u các c năm bàn tr lên và h i đ ng lýươ ư ế ế ụ ở ộ ồ d ch.ị Trong đình, gian trong tr c h ng án m y chi u ch t và đ i khoa.ướ ươ ấ ế ủ ế ạ Long đình bên t là m y chi u c nhân, tú tài, tham bi n ph m hàm v văn giai,ả ấ ế ử ệ ẩ ề kỳ m c h i đ ng, bên h u là chi u ph m hàm thì đ c ng i trên gi ng câù.ự ộ ồ ữ ế ẩ ượ ồ ườ Long đình gi a, t t văn, h u th ng lão. Long đình ngoài, h u sáu bàn, t tữ ả ư ữ ượ ữ ả ứ phiên. Đi u 34: Vi c đi m ngề ệ ừ Trong làng t tú tài, tham tán tr lên, dân m ng m t câu đ i vóc và n aừ ở ừ ộ ố ử cân chè tàu. Các quan có s c tăng phong ph m u m ng đ i câu đ i vóc, 2 baoắ ụ ẫ ừ ố ố chè. Ai khao ph m hàm tránh phó t ng, lý h ng tr ng ho c h i đ ng ch cẩ ổ ươ ưở ặ ộ ồ ứ d ch mãn l v i dân 100 tr u, 2 bao chè. Ai th b y, tám m i m i thì dân m ngị ệ ớ ầ ọ ả ươ ờ ừ 24 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ hai đ ng b c. nh ng có th m i đ c năm bàn tr lên h i đ ng tu n phiên vàồ ạ ư ể ờ ượ ở ộ ồ ầ ngoài ngày 20 thì dân m i đi.ớ Đi u 35: Vi c kính bi uề ệ ế Đ niên này t đinh vào m ng 10 tháng 3 kỳ phúc, dân bi u các ông khoaệ ế ồ ế m c, th ch m i ông năm ph m o n, 5 qu cau; ph m hàm và 70 tu i tr lênụ ủ ỉ ỗ ẩ ả ả ẩ ổ ở m i ông 1 ph m o n và m t qu cau; ông ch t 5 ph m o n, 5 qu cau, 1 cáiỗ ẩ ả ộ ả ủ ế ẩ ả ả h ng l n; ông th s c, th t , đi n văn, b t vũ, m i ông 3 ph m o n, 3 qu cau,ọ ợ ủ ắ ủ ừ ể ắ ỗ ẩ ả ả 1 cái chân giò l n; các giáp t văn, h i đ ng đ ng d ch m i m c 5 ph m o n, 5ợ ư ộ ồ ươ ị ỗ ụ ẩ ả qu cau; phó lý tr ng m i ng i 1 ph m o n, 1 qu cau. B ng thi u thì li u.ả ưở ỗ ườ ẩ ả ả ằ ế ệ Đi u 36: Vi c treo c i.ề ệ ướ Trong làng ai treo c i thì ph i có tr u t ng h i đ ng lý d ch và h l iướ ả ầ ườ ộ ồ ị ộ ạ vao s . cháu n i ph i n p 1 đ ng b c sung công, cháu ngo i thì ph i nh t bổ ộ ả ộ ồ ạ ạ ả ấ ộ nh . ị Hôm c i c m không đ c chăng giây đóng c c làm c n tr . Ai khôngướ ấ ượ ọ ả ở tuân, ph t hai hào sung công. Ai c i con trai m i, thì dân m ng 100 tr u, cònạ ướ ờ ừ ầ nhà giá thì dân đi tay không Đi u 37: Vi c tang ma.ề ệ Trong làng ai có vi c báo hi u ngày nào đ a đám ph i thông h đ ng canhệ ế ư ả ọ ồ m i ng i con tr ng đ đào huy t. L i ph i s a tr u nói v i giáp tr ng y,ớ ườ ưở ể ệ ạ ả ử ầ ớ ưở ấ truy n mõ thông giáp y đ n đ a đám. Ai không đi ph i có tr u cáo thi u. b ngề ấ ế ư ả ầ ế ằ không ph t 1 hào sung công.ạ Ma có nhi u h ng. m t là làm đ i ma, thì ph i s a ban giáp tr táng, tề ạ ộ ạ ả ử ợ ư văn tr t . m i m c m t con l n giá 5 đ ng b c, 1 ván xôi, 1 vò r u, 100 quợ ế ỗ ụ ộ ơ ồ ạ ượ ả cau. L i ph i s a h i văn l bái các thánh s , l h u th h i nh c. L bãi thánhạ ả ử ộ ễ ư ễ ậ ổ ộ ạ ễ s , m i l m t mâm sôi, 1 con gà, 1 bình r u, 1 c i tr u. Còn c ăn thì đ cácư ỗ ễ ộ ượ ơ ầ ỗ ủ m c, t văn b n giáp cho đ và m i c h i nh c, m i c trung nam t năm bànụ ư ả ủ ờ ỗ ộ ạ ờ ỗ ừ tr xu ng đ c nhung không có ph n.ở ố ượ ầ 25 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ Hai là m i t văn tr t , b n giáp giúp vi c tang ma thì nhi u nh r cờ ư ợ ế ả ệ ề ư ướ nh ng nh c h i và trung nam không có.ữ ạ ộ Ba là kho n đãi b n giáp m t b a c m r uả ả ộ ữ ơ ượ B n là kính b n giáp m t cái th l n, 1 ván xôi, 2 bình r u và 100 tr uố ả ộ ủ ợ ượ ầ Năm là kính b n giáp 1con gà, 1 ván xôi, 1 binh r u, 100 tr uả ượ ầ Sáu là tri t can kính b n giáp 5 hào và 1 c i tr u.ế ả ơ ầ Ai mu n làm l nào cũng đ c. Ai có báo hi u m i, thì dân vào phúng 100ố ệ ượ ế ờ tr uầ Đi u 38: Vi c đi r c.ề ệ ướ Khi có h i thì nhân đinh tám giáp t 6 bàn tr xu ng ai quang qu thì raộ ừ ở ố ẻ đình c t vi c đi r c. các đ ng d ch ph i c t c cho công b ng. Vi c chiêngắ ệ ướ ươ ị ả ắ ử ằ ệ ch ng v t phiên và ng i ng c . Nh ng ng i không c t t trai tr xu ngố ề ứ ườ ụ ư ữ ườ ắ ừ ở ố khi r c ng i trên vi c nh , ng i d i vi c n ng, ai vi c nào vi c y. B ngướ ườ ệ ẹ ườ ướ ệ ặ ệ ệ ấ ằ không tuân ph t m t hào sung công.ạ ộ Đi u 39: Vi c canh phòng trong nh ng ngày h i.ề ệ ữ ộ Nh ng ngày h i thì trai 6 bàn có tang đêm ngày ph i canh phòng các đi mữ ộ ả ế trong làng. Còn nh ng ng i đình thì tu n phiên canh quán biên h u, tở ữ ườ ầ ở ữ ứ phiên, tu n ph canh quán bên t . Khi đêm h ông ch t ra hi u thì tu nầ ụ ở ả ễ ủ ế ệ ầ s ng ph i v vãng ngoài đ ng, đ ng d ch ph i v vãng các đi m trong làng.ươ ả ề ồ ươ ị ả ề ế N u đêm nào b không canh phòng thì ph t 3 hào sung công.ế ỏ ạ Đi u 40: Vi c tu lý đình vũ, c u c ngề ệ ầ ố Trong lang khi có tu lý t o đình vũ chùa mi u, c u quán, ho c t khí…ạ ế ầ ặ ế mà ai có lòng cúng ti n ho c có đ khác thì dân ph i ghi ph ng n i y. Aiế ặ ồ ả ươ ở ơ ấ cúng t 500 đ ng b c tr lên, khi trăm tu i h u, dân d ng bia đình đ ngàyừ ồ ạ ở ổ ậ ự ở ể đ i t dân k ni m.ạ ế ỉ ệ Các đi u c trên khi quan đã duy t y r i, h ai không tu n thì ph t nămề ướ ệ ồ ễ ầ ạ hào sung công. B ng không, ch u h i đ ng trình quan x tr .ằ ị ộ ồ ử ị 26 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ PH N II: LU T T CẦ Ậ Ụ I.Khái ni mệ Theo nghiên c u c a PGS.TS Ngô Đ c Th nh – ứ ủ ứ ị Buôn làng, lu t t c và v n đèậ ụ ấ qu n lý c ng đ ng c a các t c ng i Tây Nguyên hi n nay: “Lu t t c là toànả ộ ồ ủ ộ ườ ệ ậ ụ b nh ng nguyên t c ng x không thành văn đ c hình thành trong xã h i,ộ ữ ắ ứ ử ượ ộ ch a đ ng nh ng tiêu chí v đ o đ c, luân lý, cách ng x , phong t c t p quán,ứ ự ữ ề ạ ứ ứ ử ụ ậ tín ng ng, tôn giáo sau m t th i gian dài áp d ng đã tr thành truy n th ng vàưỡ ộ ờ ụ ở ề ố m i ng i tuân th ”ọ ườ ủ Nh ng tr ng h p vi ph m lu t t c đ u b nghiêm tr , tiêu bi u h n c là lu tữ ườ ợ ạ ậ ụ ề ị ị ể ơ ả ậ t c d i th i công xã nguyên th y. Khi nhà n c xu t hi n và ch vi t ra đ i,ụ ướ ờ ủ ướ ấ ệ ữ ế ờ bên c nh lu t pháp thành văn, lu t t c v n t n t i v i nh ng m c đ khác nhauạ ậ ậ ụ ẫ ồ ạ ớ ữ ứ ộ nhi u dân t c trên th gi i. Ngày nay nh ng quy t c hành vi đ c coi là lu tở ề ộ ế ớ ữ ắ ượ ậ t c n u chúng đ c nhà n c th a nh n ho c đ c tòa án áp d ng.ụ ế ượ ướ ừ ậ ặ ượ ụ Ranh gi i gi a lu t t c và quy ph m pháp lu t không c ng nh c và khi t c lớ ữ ậ ụ ạ ậ ứ ắ ụ ệ đ c đ a vào văn b n quy ph m ho c xem là c s cho vi c xét x thì nó trượ ư ả ạ ặ ơ ở ệ ử ở thành b ph n c a pháp lu t hi n hành. Lu t t c đóng vai trò quan tr ng trongộ ậ ủ ậ ệ ậ ụ ọ l ch s hình thành các h th ng pháp lu t trên th gi i.ị ử ệ ố ậ ế ớ Vi t Nam, d i ch đ phong ki n và đ c bi t các vùng dân t c thi u sỞ ệ ướ ế ộ ế ặ ệ ộ ể ố lu t t c đóng vai trò quan tr ng trong đ i s ng xã h i. Hi n nay lu t t c v nậ ụ ọ ờ ố ộ ệ ậ ụ ẫ th hi n vai trò c a mình trong m t ch ng m c nh t đ nhể ệ ủ ộ ừ ự ấ ị II.Đ c đi mặ ể -Lu t t c là hình th c phát tri n cao c a phong t c t p quán. B n ch tậ ụ ứ ể ủ ụ ậ ả ấ nguyên th y c a lu t t c ra đ i ch a đ ng nh ng quy t c x sủ ủ ậ ụ ờ ứ ự ữ ắ ử ự 27 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ chung trong ph m vi c ng đ ng và có tính b t bu c th c hi n thongạ ộ ồ ắ ộ ự ệ qua s t giác, t nguy n c a m i thành viên trong c ng đ ngự ự ự ệ ủ ỗ ộ ồ -Lu t t c ch a đ ng nh ng b n s c văn hóa đ c đáo c a m i t cậ ụ ứ ự ữ ả ắ ộ ủ ỗ ộ ng i. Lu t t c ra đ i, bi n đ i và quy đ nh nh ng hành vi c a t ngườ ậ ụ ờ ế ổ ị ữ ủ ừ cá nhân trong c ng đ ng phù h p hoàn c nh xã h i.ộ ồ ợ ả ộ -Lu t t c có ph ng pháp x lí r t linh ho t, đôi khi, trong m tậ ụ ươ ử ấ ạ ộ tr ng h p nh ng có nhi u cách x s khác nhau. Ngay nh h ngườ ợ ư ề ử ự ư ươ c cũng có s thay đ i nh t đ nh.ướ ự ổ ấ ị III. N i dung c a lu t t cộ ủ ậ ụ N i dung c a lu t t c có tính t ng h p bao hàm nh ng chu n m c xãộ ủ ậ ụ ổ ợ ữ ẩ ự h i và hành lo t nh ng khía c nh c th , ng yêu c u duy trì, c ng cộ ạ ữ ạ ụ ể ứ ầ ủ ố tính th ng nh t và quan h c ng đ ng c a dân làng; nó có tác d ngố ấ ệ ộ ồ ủ ụ chu n m c trong khuôn m u ng x và l l i sinh ho t xã h i, xácẩ ự ẫ ứ ử ề ố ạ ộ l p h th ng tôn ti tr t t chung, ch đ nh các m i liên h c a conậ ệ ố ậ ự ế ị ố ệ ủ ng i trong quan h xã h i.ườ ệ ộ Các lu t t c đ c p đ n nhi u m t trong cu c s ng sinh ho t ho tậ ụ ề ậ ế ề ặ ộ ố ạ ạ hàng ngày: Quan h gia đình ( quan h hôn nhân, quan h nam n , chaệ ệ ệ ữ m v i con cái, đính hôn, ly hôn,…); Quan h c ng đ ng( các vi ph mẹ ớ ệ ộ ồ ạ l i ích c ng đ ng, v tr t t an ninh xã h i, không tôn tr ng phongợ ộ ồ ề ậ ự ộ ọ t c t p quán…); V tài s n và s h u( quan h s h u, khai hoangụ ậ ề ả ở ữ ệ ở ữ đ t và quy n s h u ru ng đ t, v c a c i tài s n, gi i quy t n n n,ấ ề ở ữ ộ ấ ề ủ ả ả ả ế ợ ầ gia súc, đ t đai…); Nh ng t i ph m v tình d c (t i gian dâm, lo nấ ữ ộ ạ ề ụ ộ ạ luân, nh ng đi u c m k ..); Nh ng quy đ nh chung v lu t t c ( cácữ ề ấ ị ữ ị ề ậ ụ quy đ nh v m đ u, v các t i và vi c xét x , các đi u t ng quát, k tị ề ở ấ ề ộ ệ ử ề ổ ế thúc m t v vi c…); V vi c xâm ph m đ n tính m ng( âm ph mộ ụ ệ ề ệ ạ ế ạ ạ 28 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ thân th , tính m ng c a ng i khác, các tr ng t i, các t i gi tể ạ ủ ườ ọ ộ ộ ế ng i…); V vai trò c a ng i đ ng đ u làng (t i xúc ph m đ n giàườ ề ủ ườ ứ ầ ộ ạ ế làng, tr ng thôn, v quan h v i các th lĩnh, các t i ch ng chưở ề ệ ớ ủ ộ ố ủ làng… IV. Giá tr xã h i c a Lu t t cị ộ ủ ậ ụ Xã h i ngày càng phát tri n, vai trò c a pháp lu t ngày càng l n, càngộ ể ủ ậ ớ t o ti n đ cho nó chuy n d n sang s th c hi n mang tính t qu n.ạ ề ề ể ầ ự ự ệ ự ả Lu t t c, m t ph m vi nh t đ nh cũng có vai trò, giá tr xã h i quanậ ụ ở ộ ạ ấ ị ị ộ tr ng nh pháp lu t là đi u ch nh các m i quan h xã h i, duy trì vàọ ư ậ ề ỉ ố ệ ộ đ m b o tr t t c ng đ ng.ả ả ậ ự ộ ồ Ngoài lu t c a nhà n c, cá nhân trong m t c ng đ ng còn ch uậ ủ ướ ộ ộ ồ ị s đi u ch nh c a nhi u quy ph m khác nh đ o đ c, tín ng ng. Nóiự ề ỉ ủ ề ạ ư ạ ứ ưỡ m t cách khac, pháp lu t không th gi i quy t m i v n đ , không thộ ậ ể ả ế ọ ấ ề ể dùng pháp lu t tác đ ng đ n m i quan h xã h i. Các thi t ch ngoàiậ ộ ế ọ ệ ộ ế ế pháp lu t trong đó có lu t t c v a ch u nh h ng nh t đ nh c a phápậ ậ ụ ừ ị ả ưở ấ ị ủ lu t và cũng tác đ ng ng c l i pháp lu t. Trong th c t , nhi uậ ộ ượ ạ ậ ự ế ở ề n c, m t s ph n c a lu t t c đ c k t h p v i pháp lu t c a nhàướ ộ ố ầ ủ ậ ụ ượ ế ợ ớ ậ ủ n c.ướ Lu t t c ra đ i tr c pháp lu t nh m t nhu c u t t y u c aậ ụ ờ ướ ậ ư ộ ầ ấ ế ủ cu c s ng và đ c th c hi n m t cách t nguy n. K c khi phápộ ố ượ ự ệ ộ ự ệ ể ả lu t m t đi thì nó v n t n t i, pháp lu t ch có th thay th m t ph nậ ấ ẫ ồ ạ ậ ỉ ể ế ộ ầ ch không th thay th đ c t t c các quan h xã h i. H n n a, cácứ ể ế ượ ấ ả ệ ộ ơ ữ thói quen xã h i do lu t t c t o nên có nh h ng không nh đ n ýộ ậ ụ ạ ả ưở ỏ ế th c pháp lu t, th c hi n pháp lu t th m chí v i s ràng bu c m nhứ ậ ự ệ ậ ậ ớ ự ộ ạ h n.ơ 29 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ N m v ng lu t t c đ th c thi hi u qu pháp lu t là m c tiêuắ ữ ậ ụ ể ự ệ ả ậ ụ h ng t i c a các nhà l p pháp, qu n lý, t pháp và toàn th xã h i.ướ ớ ủ ậ ả ư ể ộ Lu t t c chính là nh ng hình th c s khai c a pháp lu t. N nậ ụ ữ ứ ơ ủ ậ ề t ng đóng vai trò hình thành nên Lu t t c đó là các y u t tínả ậ ụ ế ố ng ng,văn hóa… Cùng v i pháp lu t Nhà n c, lu t t c v n t n t iưỡ ớ ậ ướ ậ ụ ẫ ồ ạ và đóng m t v trí quan trong trong vi c đi u ch nh các m i quan hộ ị ệ ề ỉ ố ệ trong đ i s ng c a đ ng bào dân t c thi u s . Xây d ng h ng c làờ ố ủ ồ ộ ể ố ự ươ ướ ph i b o đ m k th a và phát huy phong t c, t p quán c truy n, t oả ả ả ế ừ ụ ậ ổ ề ạ d ng n p s ng văn hóa, văn minh.ự ế ố V.Lu t t c trong xây d ng h ng cậ ụ ự ươ ướ • Trong m i c ng đ ng dân t c thi u s đ u có lu t t c riêng.ỗ ộ ồ ộ ể ố ề ậ ụ Nh ng lu t t c ch đ ng phong t c t p quán c h , l c h uữ ậ ụ ứ ự ụ ậ ổ ủ ạ ậ d n đ c xóa b , nh ng lu t t c ch a nh ng đi m ti n b v nầ ượ ỏ ữ ậ ụ ứ ữ ể ế ộ ẫ đ c gi l i, nh m m c đích t ch c qu n lý thôn làng.ượ ữ ạ ằ ụ ổ ứ ả • Lu t t c đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c đ m b o cácậ ụ ộ ọ ệ ả ả nguyên t c c a vi c xây d ng h ng c c a đ ng bào dân t cắ ủ ệ ự ươ ướ ủ ồ ộ thi u s .ể ố • Nh ng lu t t c ti n b , nh ng phong t c t p quán t t đ p c aữ ậ ụ ế ộ ữ ụ ậ ố ẹ ủ văn hóa c truy n c a thôn, làng dân t c thi u s đ c k th aổ ề ủ ọ ể ố ượ ế ừ và phát huy trong h ng c.ươ ướ M t trong nh ng yêu c u xâyộ ữ ầ d ng h ng c là nh ng lu t t c l c h u c n xóa b .ự ươ ướ ữ ậ ụ ạ ậ ầ ỏ *Nh ng h n ch c a Lu t t cữ ạ ế ủ ậ ụ 30 Nhóm 1 XHH K53 XÃ H I H C NÔNG THÔNỘ Ọ Nhi u lu t t c th hi n s l c h u, c h trong nh n th cề ậ ụ ể ệ ự ạ ậ ổ ủ ậ ứ đ i v i t nhiên và xã h i c a ng i đ ng bào dân t c thi u s ,ố ớ ự ộ ủ ườ ồ ộ ể ố th m chí là ph n khoa h c, trái v i lu t pháp hi n hành c a Nhàậ ả ọ ớ ậ ệ ủ n c, gây tâm lý c c b , đ a ph ng, hình thành t t ng “phépướ ụ ộ ị ươ ư ưở vua thua l làng”…ệ Ví d : n n t o hôn, k t hôn không có gi y giá thú, t c n iụ ạ ả ế ấ ụ ố dây; đ ng i ch t lâu trong nhà, ăn u ng trong ma chay m t vể ườ ế ố ấ ệ sinh, t ch c l h i t n kém; nh ng quy đ nh v ph t v thi uổ ứ ễ ộ ố ữ ị ề ạ ạ ế th ng nh t d n đ n không công b ng, th m chí mâu thu n v iố ấ ẫ ế ằ ậ ẫ ớ pháp lu t, cách xét x b ng đ c tin vào th n linh làm oan saiậ ử ằ ứ ầ ng i vô t i, quá tin vào th n thánh, mê tín d đoan nh h ngườ ộ ầ ị ả ưở đ n s n xu t.ế ả ấ 31

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfHương ước và luật tức trong xã hội nông thôn.pdf
Luận văn liên quan