Khóa luận Xuất khẩu sức lao động Việt Nam vào khu vực Đông Bắc Á

Tính cấp thiết của đề tài: Theo báo cáo của Tổ chức lao động quốc tế, trong những năm 2000 có trên 40 triệu người di chuyển tới 200 nước trên thế giới. Hàng năm châu á có trên 2 triệu người đi lao động tại nhiều nước thuộc các châu lục khác nhau. Nhiều nước đã xây dựng thành chương trình quốc gia về xuất khẩu sức lao động và chương trình này đã mang lại những kết quả đáng kể góp phần tạo ra sự thịnh vượng chung cho đất nước cụ thể đã giải quyết việc làm, giảm bớt những căng thẳng về lao động dư thừa trong nước, tăng thu nhập cho người lao động và tăng ngoại tệ cho đất nước. Chính vì thế, xuất khẩu sức lao động đã trở thành một hiện tượng đặc biệt, không thể thiếu được trong hệ thống kinh tế thế giới hiện nay. Hoạt động xuất khẩu sức lao động ở mỗi quốc gia khác nhau về quy mô, tổ chức nhưng đều nhằm một mục đích phát triển kinh tế xã hội. Riêng ở nước ta, xuất khẩu sức lao động đã trở thành một trong những hoạt động mang tính chiến lược lâu dài. Hoạt động này đã được bắt đầu từ những năm 80 và cho đến nay liên tục được thực hiện một cách nghiêm túc. Ngày nay, cùng với việc xây dựng một nền kinh tế mở, tranh thủ đầu tư nước ngoài để phát triển kinh tế, hoạt động này vẫn còn là một hướng quan trọng, không chỉ mang tính kinh tế đơn thuần mà còn có ý nghĩa kinh tế xã hội rất lớn, góp phần giải quyết việc làm cho người lao động. Xét về khía cạnh đối tác, có rất nhiều khu vực, nhiều nước đã, đang và sẽ tiếp nhận lao động Việt Nam, trong đó có các nước thuộc khu vực Đông Bắc á. Đây là một thị trường có những đặc thù rất riêng, với những đòi hỏi về tiêu chuẩn lao động khá khắt khe nhưng lại là một thị trường đầy tiềm năng. Theo Cục quản lý lao động với nước ngoài, chỉ tính từ đầu năm 2002 đến giữa tháng 10/2002, cả nước đã đưa được trên 35.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài, trong đó thị trường Malaysia khoảng 12.000 người, Đài Loan: 15.000 người, còn lại là các thị trường Hàn Quốc, Nhật Bản Tuy nhiên, xuất khẩu sức lao động Việt Nam sang khu vực Đông Bắc á hiện còn nảy sinh khá nhiều tồn tại: đó là vấn đề chất lượng lao động xuất khẩu, vấn đề tu nghiệp sinh bỏ trốn khỏi hợp đồng ra ngoài làm việc bất hợp pháp, vi phạm pháp luật nước sở tại Với tất cả những phân tích trên, tác giả đã quyết định chọn đề tài: “Xuất khẩu sức lao động Việt Nam vào khu vực Đông Bắc á” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình.

doc98 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 1977 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Khóa luận Xuất khẩu sức lao động Việt Nam vào khu vực Đông Bắc Á, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ng §«ng B¾c ¸ víi b­íc ®i s¸t thùc vµ phï hîp: ®ã lµ tõng b­íc t¨ng dÇn tû träng lao ®éng lao ®éng c«ng nghiÖp tËp trung më réng thÞ phÇn cung øng lao ®éng thuéc c¸c lÜnh vùc kü thuËt cao nh­ ®iÖn tö, ph¸t huy thÕ m¹nh cña ta trong c¸c lÜnh vùc nh­ dÖt may, x©y dùng…Còng ®· cã sù phèi hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c Bé, Nghµnh, c¬ quan chñ qu¶n cña doanh nghiÖp trong viÖc chñ ®¹o, hç trî c¸c doanh nghiÖp thùc hiÖn ®­a lao ®éng sang n­íc b¹n. Bªn c¹nh ®ã, c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu søc lao ®éng còng ®· tõng b­íc kh¾c phôc h¹n chÕ trong c«ng t¸c tuyÓn chän ®Çu t­ ®Ó gia t¨ng thÞ phÇn lao ®éng t¹i c¸c thÞ tr­êng thuéc khu vùc §«ng B¾c ¸. Song song tån t¹i víi nh÷ng mÆt thµnh c«ng kÓ trªn lµ nh÷ng mÆt h¹n chÕ cÇn ®­îc rót kinh nghiÖm vµ kh¾c phôc: VÒ phÝa c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc: - ViÖc tæ chøc ch­a thùc sù chÆt chÏ, thiÕu sù phèi hîp, kiÓm tra kiÓm so¸t gi÷a c¸c c¬ quan chøc n¨ng. C¸c bé ngµnh ®Þa ph­¬ng ch­a quan t©m chØ ®¹o c¸c doanh nghiÖp trùc thuéc trong viÖc tæ chøc ®­a tu nghiÖp sang n­íc b¹n, cßn cã hiÖn t­îng c¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh, tranh giµnh ®èi t¸c, ch­a ph¸t hiÖn xö lý kÞp thêi hiÖn t­îng tiªu cùc, trung gian lõa ®¶o. - Ch­a ®Çu t­ hîp lý, ®ång bé cho kh©u ph¸t triÓn thÞ tr­êng lao ®éng nh­ ®èi víi ®Çu t­ cho xuÊt khÈu hµng ho¸. - Ch­a cã quy ph¹m ph¸p luËt cô thÓ xö lý nh÷ng tu nghiÖp sinh tù ý bá hîp ®ång ë l¹i bÊt hîp ph¸p, ¨n c¾p hµng trong siªu thÞ, tæ chøc thµnh b¨ng nhãm téi ph¹m…sau khi bÞ phÝa chñ sö dông ®uæi vÒ n­íc. - Ch­a ®Çu t­ thÝch ®¸ng cho c«ng t¸c qu¶n lý tu nghiÖp sinh ë c¸c thÞ tr­êng NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan. Sù phèi hîp gi÷a c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc ch­a chÆt chÏ, ®Æc biÖt víi c¸c doanh nghiÖp cã tu nghiÖp sinh nh­ng ch­a cã bé phËn qu¶n lý t¹i n­íc b¹n. - Hîp ®ång tu nghiÖp t¹i c¸c thÞ tr­êng thuéc khu vùc §«ng B¾c ¸ víi thêi gian tõ 2-3 n¨m lµ ng¾n, ch­a ®ñ ®Ó tu nghiÖp sinh ta tÝch luü vµ tiÕp thu kiÕn thøc c«ng nghÖ tiªn tiÕn cña n­íc b¹n. VÒ phÝa c¸c doanh nghiÖp cung øng tu nghiÖp sinh: - NhiÒu doanh nghiÖp cßn thô ®éng chê ®èi t¸c, ch­a thËt sù tÝch cùc ®Çu t­ vµo c«ng t¸c thÞ tr­êng. Ch­a h×nh thµnh sù liªn kÕt thèng nhÊt gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong ®µm ph¸n, ký kÕt hîp ®ång, trong ®µo t¹o, tuyÓn chän, qu¶n lý còng nh­ c¬ chÕ tµi chÝnh gi÷a doanh nghiÖp ng­êi lao ®éng vµ ®èi t¸c. C¸c doanh nghiÖp cßn thiÕu ®éi ngò c¸n bé cã tr×nh ®é n¨ng lùc vµ kinh nghiÖm ®Ó ph¸t triÓn thÞ tr­êng. - ViÖc tuyÓn chän tu nghiÖp sinh cña mét sè doanh nghiÖp ch­a cÈn thËn cßn ®Ó lät l­íi mét sè tr­êng hîp chÊt l­îng ®¹o ®øc vµ ý thøc kû luËt kÐm. C¸ biÖt cã tr­êng hîp tuyÓn qua trung gian dÉn ®Õn thu møc phÝ cao qu¸ quy ®Þnh. - C«ng t¸c ®µo t¹o gi¸o dôc ®Þnh h­íng tr­íc khi ®i cßn nhiÒu bÊt cËp, ch­a phï hîp, ch­a s¸t víi yªu cÇu, ®ßi hái cña ®èi t¸c. NhiÒu doanh nghiÖp qu¸ coi träng viÖc ®µo t¹o ngo¹i ng÷ mµ coi nhÑ viÖc gi¸o dôc cho tu nghiÖp sinh t×m hiÓu râ ý nghÜa vµ môc ®Ých cña ch­¬ng tr×nh tu nghiÖp, Ch­¬ng tr×nh xuÊt khÈu lao ®éng, hiÓu vµ t«n träng luËt ph¸p, phong tôc tËp qu¸n, lèi sèng, t¸c phong c«ng nghiÖp cña n­íc b¹n dÉn ®Õn mét bé phËn kh«ng nhá tu nghiÖp sinh coi ®i tu nghiÖp lµ ®Ó kiÕm tiÒn, ®Ó ®­îc ®Þnh c­ ë n­íc ngoµi. Mét sè doanh nghiÖp cßn ch­a cã ®¹i diÖn ®Ó trùc tiÕp qu¶n lý tu nghiÖp sinh t¹i n­íc b¹n do tu nghiÖp sinh cßn Ýt. Song còng chÝnh viÖc kh«ng cã mÆt nµy cña c¸c doanh nghiÖp dÉn ®Õn khi cã vô viÖc ph¸t sinh kh«ng thÓ xö lý ®­îc mét c¸ch kÞp thêi. 4. 3 VÒ chÕ ®é chÝnh s¸ch ®èi víi ng­êi lao ®éng: Nh×n chung, tu nghiÖp sinh lµm viÖc t¹i c¸c thÞ tr­êng thuéc khu vùc §«ng B¾c ¸ ®­îc h­ëng c¸c chÕ ®é t­¬ng ®èi tèt. Thu nhËp b×nh qu©n cña lao ®éng tõ 250-300$/ th¸ng. Thu nhËp b×nh qu©n cña lao ®éng ViÖt Nam ë mét sè n­íc ph¸t triÓn nh­ NhËt B¶n cßn cao h¬n rÊt nhiÒu. Vèn cã ®øc tÝnh ch¨m chØ cÇn cï l¹i tiÕt kiÖm nªn sau khi trõ ®i kho¶n phÝ sinh ho¹t hµng th¸ng, tu nghiÖp sinh còng ®Ó l¹i dµnh ®­îc mét kho¶n kh¸ lín. §êi sèng cña ng­êi lao ®éng ViÖt Nam ®­îc phÇn nµo tho¶i m¸i h¬n so víi ®iÒu kiÖn trong n­íc. Lao ®éng lµm viÖc trong hîp ®ång cã t©m lý lao ®éng æn ®Þnh, lµm viÖc h¨ng say nªn phÇn nµo hä ®­îc c¸c doanh nghiÖp n­íc b¹n ®¸nh gi¸ cao ë nh÷ng ®iÓm nh­ lµ: nhanh nhÑn, ho¹t b¸t cÇn cï ham häc hái. Tu nghiÖp sinh tham gia ®ãng b¶o hiÓm vµ ®­îc h­ëng chÕ ®é b¶o hiÓm nh­ ng­êi b¶n ®Þa. §èi víi b¶o hiÓm lao ®éng ng­êi lao ®éng chØ ph¶i ®ãng 20% (cßn l¹i 70% do chñ lao ®éng chÞu vµ 10% do chÝnh quyÒn trî cÊp) (tr­êng hîp tu nghiÖp sinh t¹i §µi Loan). Lao ®éng ViÖt Nam ®­îc phÐp tham gia vµo c¸c tæ chøc c«ng ®oµn t¹i c¸c xÝ nghiÖp, ®­îc tham gia c¸c ho¹t ®éng v¨n ho¸, vui ch¬i gi¶i trÝ c¶i thiÖn ®êi sèng tinh thÇn, ®­îc nghØ phÐp, nghØ lÔ hay nghØ èm. NÕu bÞ tai n¹n lao ®éng th× ®­îc phÐp ch÷a trÞ. Song trªn thùc tÕ, vÉn cßn n¶y sinh nhiÒu ®iÒu bÊt cËp trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn hîp ®ång cung øng lao ®éng vµ chuyªn gia víi n­íc ngoµi g©y thiÖt h¹i ®Õn quyÒn lîi cña nh÷ng ng­êi tham gia vµ cã ¶nh h­ëng xÊu ®Õn mèiçi quan hÖ gi÷a c¸c quèc gia. §iÒu ®¸ng nãi trong ®a phÇn c¸c tr­êng hîp thiÖt h¹i l¹i r¬i vÒ phÝa ng­êi lao ®éng hoÆc c¸c doanh nghiÖp cña ViÖt Nam. Cã thÓ kÓ ®Õn c¸c tr­êng hîp ng­êi lao ®éng kh«ng ®­îc tr¶ l­¬ng; ng­êi lao ®éng bÞ c¾t hîp ®ång lao ®éng sím mµ kh«ng cã lý do; ng­êi lao ®éng bÞ vi ph¹m vÒ th©n thÓ hoÆc c¸c quyÒn lîi kh¸c; doanh nghiÖp ViÖt Nam bÞ ph¹t v× lý do ng­êi lao ®éng biÓu t×nh, b·i c«ng hoÆc tù ý bá hîp ®ång…Nguyªn nh©n cña c¸c t×nh tr¹ng trªn ®©y mét phÇn lµ do ng­êi lao ®éng vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam ch­a tÝnh hÕt ®­îc c¸c yÕu tè, c¸c t×nh huèng khi ký kÕt hîp ®ång vµ thùc hiÖn hîp ®ång. Song nguyªn nh©n quan träng h¬n lµ do c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam vµ c¸c doanh nghiÖp, tæ chøc n­íc ngoµi sao nh·ng mét c¸ch cè ý hoÆc kh«ng cè ý ®Õn tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn c¸c nghÜa vô cña m×nh trong suèt qu¸ tr×nh cã hiÖu lùc cña hîp ®ång. Ngoµi nh÷ng bÊt cËp trªn, chóng ta thÊy ho¹t ®éng kinh doanh xuÊt khÈu søc lao ®éng cßn ch­a æn ®Þnh, tÝnh chuyªn nghiÖp ch­a cao, cßn ho¹t ®éng kh«ng hîp ph¸p, g©y thÊt tho¸t nguån thu cho ng©n s¸ch Nhµ n­íc vµ thiÖt h¹i vÒ vËt chÊt, tinh thÇn vµ c¶ th©n thÓ cña ng­êi lao ®éng. BiÓu hiÖn cña sù yÕu kÐm nµy lµ nhiÒu doanh nghiÖp kh«ng cã ®ñ n¨ng lùc ®Ó ho¹t ®éng. Theo thèng kÓ cña Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi thuéc Bé Lao ®éng, Th­¬ng binh vµ X· héi th× hiÖn nay cã 159 doanh nghiÖp ®­îc cÊp giÊy phÐp xuÊt khÈu lao ®éng vµ chuyªn gia nh­ng chØ cã 30% sè nµy ho¹t ®éng hiÖu qu¶. Cô thÓ 30% sè doanh nghiÖp trªn ®©y mçi n¨m ®­a ra n­íc ngoµi kho¶ng 90% tæng sè lao ®éng xuÊt khÈu, 25% sè doanh nghiÖp trªn ®©y lµ qu¸ yÕu kÐm, kh«ng ®­a ®­îc lao ®éng nµo ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi trong vßng 2 n¨m qua (Thêi b¸o Kinh tÕ ViÖt Nam - 20/03/2002). Mét biÓu hiÖn kh¸c lµ cã qu¸ nhiÒu doanh nghiÖp vµ tæ chøc kh«ng cã chøc n¨ng ®· ho¹t ®éng tr¸i phÐp trong lÜnh vùc nµy. Nguyªn nh©n cña h¹n chÕ nµy lµ sù thiÕu ®ång bé vµ h¹n chÕ trong ph¸p luËt; sù láng lÎo trong qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ lÜnh vùc nµy; sù thiÕu tr¸ch nhiÖm vµ phèi hîp kh«ng ®ång ®Òu gi÷a c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n­íc, c¸c cÊp chÝnh quyÒn, tßa ¸n, c«ng an; cuèi cïng lµ trôc lîi c¸ nh©n cña mét bé phËn nh÷ng ng­êi cã chøc cã quyÒn vµ lµm ¨n phi ph¸p cña mét sè c¸ nh©n trong x· héi. HiÖn t¹i, ch­a cã bé phËn qu¶n lý tu nghiÖp sinh ViÖt Nam chuyªn tr¸ch t¹i c¸c n­íc NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan. H¬n mét nöa c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu søc lao ®éng kh«ng cã c¸n bé t¹i thÞ tr­êng ®èi t¸c ®Ó qu¶n lý tu nghiÖp sinh mµ phã th¸c hoµn toµn, trong chê ë phÝa tiÕp nhËn. V× vËy, khi ph¸t sinh c¸c vÊn ®Ò liªn quan, tu nghiÖp sinh kh«ng biÕt liªn l¹c víi tæ chøc nµo cña ViÖt Nam ®Ó ®Ò nghÞ gi¶i quyÕt. §Æc biÖt cã rÊt nhiÒu tr­êng hîp n¶y sinh m©u thuÉn gi÷a chñ xÝ nghiÖp vµ c«ng nh©n, ®· cã tr­êng hîp c«ng nh©n bÞ ®èi xö tµn tÖ, bÞ ®¸nh ®Ëp, lao ®éng kh«ng cã giê nghØ…Nh­ng nh÷ng th«ng tin ®ã, khi ®Õn ®­îc c¸c nhµ chøc tr¸ch ViÖt Nam th× ®· qu¸ muén. §©y lµ hËu qu¶ c¸c doanh nghiÖp kh«ng cã ®¹i diÖn qu¶n lý t¹i n­íc b¹n. Tãm l¹i, vai trß cña c¸n bé qu¶n lý cã ý nghÜa quan träng trong viÖc chñ ®éng gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp lao ®éng ph¸t sinh gi÷a chñ vµ thî. NÕu cã sù hç trî, t­ vÊn kÞp thêi, trùc tiÕp cña c¸c c¸n bé qu¶n lý lao ®éng ch¾c ch¾n sÏ gi¶m thiÓu ®­îc tèi ®a viÖc ph¶i vÒ n­íc tr­íc thêi h¹n cña tu nghiÖp sinh. Song song víi viÖc ®ã, chÝnh phñ còng cÇn ph¶i cã nh÷ng chÝnh s¸ch ®èi víi nh÷ng lao ®éng sau khi ®· hÕt h¹n lao ®éng vÒ n­íc. §ã còng lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p nh»m lµm gi¶m tû lÖ bá trèn khái hîp ®ång lao ®éng. Ch­¬ng III: Gi¶i ph¸p t¨ng c­êng ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng cña ViÖt Nam vµo khu vùc §«ng B¾c ¸ I. §Þnh h­íng cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng 1.§Þnh h­íng chung 1.1 Môc tiªu - Gia t¨ng quy m« xuÊt khÈu lao ®éng vµ chuyªn gia ®Ó ®Õn n¨m 2010 trë ®i lu«n cã kho¶ng 1 triÖu ng­êi lµm viÖc ë n­íc ngoµi - Tõ n¨m 2005, ta lu«n cã kho¶ng 40 v¹n ®Õn 50 v¹n lao ®éng lµm viÖc ë n­íc ngoµi. - Tr­íc m¾t trong n¨m 2002, ®­a 2.5 v¹n lao ®éng ®Õn 4 v¹n lao ®éng vµ chuyªn gia ra n­íc ngoµi lµm viÖc, ra t¨ng d©n sè lao ®éng tõ nh÷ng n¨m sau lªn 100.000 ng­êi/ n¨m; ®Ó tõ sau 2005, mçi n¨m cã thÓ ®­a ®i ®­îc 150.000 - 200.000 lao ®éng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi. 1.2 Ph­¬ng h­íng: N­íc ta cã tiÒm n¨ng lín vÒ thÞ tr­êng lao ®éng. ThÞ tr­êng lao ®éng trªn thÕ giíi mµ ta cã thÓ tiÕp cËn cßn nhiÒu kh¶ n¨ng më réng, v× thÕ ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng trong thêi gian tíi ph¶i chó träng nh÷ng vÊn ®Ò sau: Thø nhÊt, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu søc lao ®éng lµ mét nhiÖm vô chÝnh trÞ, kinh tÕ cña c¸c cÊp, c¸c ngµnh, c¸c ®oµn thÓ vµ cña tÊt c¶ x· héi. Nã kh«ng chØ cã ý nghÜa vÒ mÆt kinh tÕ mµ cßn cã ý nghÜa vÒ mÆt x· héi, kh«ng chØ cã ý nghÜa tr­íc m¾t mµ cßn cã ý nghÜa l©u dµi ®Ó tõ ®ã cã kÕ ho¹ch vµ gi¶i ph¸p thiÕt thùc hiÖu qu¶. Thø hai, ph¶i ­u tiªn c¸c nguån lùc ®Çu t­ cho ng­êi lao ®éng ra n­íc ngoµi lµm viÖc. Tr­íc hÕt lµ duy tr× vµ më réng thÞ tr­êng, cÇn tæ chøc tèt c«ng t¸c t×m kiÕm vµ khai th¸c thÞ tr­êng. C¸c c¬ quan ®¹i diÖn ngo¹i giao cña n­íc ta ë n­íc ngoµi ph¶i coi ®©y lµ mét nhiÖm vô quan träng, cÇn chñ ®éng vµ cã sù phèi hîp víi ®¹i diÖn cña c¸c c«ng ty ViÖt Nam t¹i n­íc ngoµi, céng ®ång ng­êi ViÖt Nam ë n­íc ngoµi ®Ó thùc hiÖn tèt nhiÖm vô nµy. §ång thêi cÇn ®Çu t­ ®Ó n©ng cao n¨ng lùc cña C¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc. Bªn c¹nh ®ã, viÖc ®Çu t­ cho c¸c doanh nghiÖp, cho lao ®éng vÒ ngo¹i ng÷, tay nghÒ vµ chuyªn m«n ®¸p øng yªu cÇu cña thÞ tr­êng, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng quèc tÕ vÒ lao ®éng còng lµ ®iÒu cÇn ®­îc quan t©m. Thø ba, thùc hiÖn “§a d¹ng ho¸” vÒ nhiÒu mÆt - §a d¹ng ho¸ vÒ thÞ tr­êng: cung cÊp lao ®éng cho mäi thÞ tr­êng cÇn lao ®éng ViÖt Nam, miÔn lµ phï hîp víi ®­êng lèi ®èi ngo¹i cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ta. - §a d¹ng ho¸ vÒ ngµnh nghÒ, vÒ tr×nh ®« lao ®éng, cung cÊp lao ®éng cho mäi ngµnh nghÒ víi tr×nh ®é tay nghÒ kh¸c nhau. Nh×n chung, chØ cÊm ®­a lao ®éng ra n­íc ngoµi lµm mét sè nghÒ ®Æc biÖt nÆng nhäc, ®éc h¹i, nguy hiÓm hoÆc kh«ng phï hîp víi thuÇn phong mü tôc ViÖt Nam. - §a d¹ng ho¸ c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp: bªn c¹nh viÖc cñng cè c¸c doanh nghiÖp chuyªn xuÊt khÈu søc lao ®éng, më réng c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc cã ®ñ ®iÒu kiÖn trùc tiÕp thùc hiÖn viÖc xuÊt khÈu søc lao ®éng d­íi c¸c h×nh thøc nhËn thÇu c«ng tr×nh, khuyÕn khÝch c¸c tæ chøc vµ c¸ nh©n ®ang lµm viÖc ë n­íc ngoµi t×m viÖc vµ thu hót thªm lao ®éng ë trong n­íc, thÝ ®iÓm mét sè doanh nghiÖp thuéc c¸c §oµn thÓ Trung ­¬ng nh­: Tæng Liªn ®oµn Lao ®éng ViÖt Nam, Trung ­¬ng §oµn Thanh niªn céng s¶n Hå ChÝ Minh, Héi Liªn hiÖp phô n÷ ViÖt Nam…®­îc ®¨ng ký ho¹t ®éng trong lÜnh vùc nµy. - §a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc lao ®éng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo h­íng: ®i tËp thÓ do c¸c doanh nghiÖp tæ chøc d­íi c¸c h×nh thøc nhËn thÇu c«ng tr×nh ë n­íc ngoµi, ®­a chuyªn gia ®i lµm viÖc trong mét sè lÜnh vùc mµ ta cã ®iÒu kiÖn, ®­a c«ng nh©n cã tay nghÒ lµm viÖc theo hîp ®ång ký gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong n­íc víi c¸c tæ chøc c¸ nh©n ngoµi n­íc, ®­a lao ®éng phæ th«ng ®i lµm viÖc trong mét sè lÜnh vùc theo yªu cÇu cña n­íc ngoµi vµ theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ. Thø t­, ®æi míi c«ng t¸c tuyÓn chän lao ®éng b»ng c¸ch trªn c¬ s¬ nhu cÇu cña thÞ tr­êng, tæ chøc tuyÓn chän lao ®éng cã søc khoÎ, cã kû luËt, tay nghÒ, ngo¹i ng÷; tr­íc hÕt tuyÓn thanh niªn ®· hÕt nghÜa vô qu©n sù, thanh niªn xung phong, c«ng nh©n trong c¸c doanh nghiÖp, lao ®éng ®· qua ®µo t¹o t¹i c¸c tr­êng d¹y nghÒ. §èi víi lao ®éng ë x·, ph­êng ph¶i th«ng qua chÝnh quyÒn c¬ së ®Ó chän lùa, giíi thiÖu cho c¸c doanh nghiÖp, chó träng con em gia ®×nh chÝnh s¸ch, ng­êi nghÌo, n«ng d©n thiÕu viÖc lµm. Ph¶i ®¶m b¶o sù l·nh ®¹o cña cÊp Uû, ChÝnh quyÒn vµ sù tham gia cña c¸c §oµn thÓ trong qu¸ tr×nh tuyÓn chän, kiªn quyÕt thiÕt lËp nguyªn t¾c qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ tuyÓn chän lao ®éng. Thø n¨m, t¨ng c­êng tr¸ch nhiÖm cña c¸c bªn trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng: - §Èy m¹nh ho¹t ®éng trong lÜnh vùc nµy tr­íc hÕt lµ tr¸ch nhiÖm cña Nhµ n­íc, c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n­íc tõ Trung ­¬ng ®Õn ®Þa ph­¬ng ph¶i cã sù phèi hîp ®ång bé trong viÖc ®Çu t­ më réng thÞ tr­êng, ®µo t¹o ng­êi lao ®éng, cô thÓ ho¸ chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch vµ chØ ®¹o ®Ó ®Èy m¹nh ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng. - Cïng víi c¸c c¬ quan Nhµ n­íc, tæ chøc chÝnh trÞ, c¸c §oµn thÓ x· héi, nh­ C«ng ®oµn, §oµn Thanh niªn, Héi phô n÷…tuú tõng vÞ trÝ. chøc n¨ng tham gia vµo viÖc qu¶n lý ho¹t ®éng trong lÜnh vùc nµy, nhÊt lµ c¸c ®¬n vÞ trùc thuéc ®­îc quyÒn ®­a lao ®éng ra n­íc ngoµi lµm viÖc. - C¸c ®¬n vÞ kinh tÕ trùc tiÕp thùc hiÖn viÖc xuÊt khÈu søc lao ®éng cÇn n©ng cao tÝnh chñ ®éng vµ t¹o ®iÒu kiÖn më réng, nghiªn cøu vµ khai th¸c thÞ tr­êng. MÆt kh¸c, cÇn cã nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ ®Ó ng¨n ngõa xö lý ®èi víi c¸c doanh nghiÖp kh«ng chÊp hµnh nghiªm tóc ph¸p luËt. - §èi víi ng­êi lao ®éng, mét mÆt cÇn ®¶m b¶o c¸c quyÓn lîi hîp ph¸p vµ chÝnh ®¸ng trong khi hä lao ®éng ë n­íc ngoµi, ®ång thêi cÇn ph¶i cã nhiÒu biÖn ph¸p kiªn quyÕt xö lý ®èi víi nh÷ng ng­êi ch¹y theo lîi Ých kinh tÕ tr­íc m¾t dÉn ®Õn vi ph¹m hîp ®ång lao ®éng, vi ph¹m ph¸p luËt, phong tôc tËp qu¸n cña n­íc së t¹i. NhÊt lµ cÇn chuÈn bÞ tèt c¸c ®iÒu kiÖn vÒ nghÒ nghiÖp, sù hiÓu biÕt ph¸p luËt, phong tôc tËp qu¸n cña n­íc mµ ng­êi lao ®éng sÏ ®Õn lµm viÖc. Thø s¸u, ®­a c«ng t¸c ®µo t¹o nghÒ cho nh÷ng lao ®éng tham gia vµo ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng vµo ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o nghÒ quèc gia. KhuyÕn khÝch c¸c tæ chøc; ng­êi lao ®éng; bé ngµnh ®Þa ph­¬ng tæ chøc ®µo t¹o nguån lao ®éng ®Ó ®¸p øng kÞp thêi c¸c ho¹t ®éng trªn. Thø b¶y, gi¶m ®Õn møc thÊp nhÊt chi phÝ ®ãng gãp cña ng­êi lao ®éng tr­íc khi ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi. 2. §Þnh h­íng riªng cho khu vùc §«ng B¾c ¸ 2.1 Môc tiªu: - Gi÷ v÷ng vµ tõng b­íc më réng quy m« tu nghiÖp sinh ViÖt Nam sang lµm viÖc t¹i c¸c xÝ nghiÖp võa vµ nhá thuéc thÞ tr­êng §«ng B¾c ¸ - Ng¨n chÆn vµ gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng tu nghiÖp sinh bá hîp ®ång ra ngoµi lµm ¨n sinh sèng bÊt hîp ph¸p vµ c¸c tr­êng hîp kh¸c vi ph¹m quy ®Þnh cña n­íc së t¹i. - Xóc tiÕn t×m hiÓu ®Ó më réng viÖc lµm sang mét sè lÜnh vùc míi nh­ ®iÖn tö, kü thuËt viªn tin häc… 2.2. §Þnh h­íng: ThÞ tr­êng §«ng B¾c ¸ hiÖn t¹i còng nh­ trong thêi gian tíi vÉn sÏ lµ thÞ tr­êng tiÕp nhËn lín lao ®éng n­íc ngoµi. Trong nh÷ng n¨m tíi ph­¬ng h­íng chung cho khu vùc nµy lµ: - TiÕp tôc æn ®Þnh vµ më réng sè lao ®éng ViÖt Nam sang lµm viÖc t¹i khu vùc §«ng B¾c ¸ - N©ng cao vÒ c¶ quy m« vµ chÊt l­îng nguån lao ®éng - C¬ cÊu lao ®éng ®­a ®i theo h­íng gia t¨ng lao ®éng trong khu vùc nhµ m¸y, c¬ khÝ x©y dùng, gióp viÖc gia ®×nh, kh¸n hé c«ng, thuyÒn viªn, ­u tiªn lao ®éng cho ngµnh c«ng nghiÖp ®iÖn tö vµ ®iÒu chØnh hîp lý sè l­îng viÖc lµm trong c¸c lÜnh vùc dÞch vô phï hîp víi nhu cÇu vËn ®éng cña thÞ tr­êng. Nh»m thùc hiÖn ®­îc nh÷ng môc tiªu vµ ph­¬ng h­íng ®Ò ra, khi xuÊt khÈu søc lao ®éng sang thÞ tr­êng §«ng B¾c ¸ phÝa ViÖt Nam cÇn ph¶i chó ý nh÷ng vÊn ®Ò sau: - C¸c tæ chøc c«ng ty tiÕp nhËn lao ®éng cña NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan lµ nh÷ng ®èi t¸c rÊt cÈn thËn trong viÖc hîp t¸c víi c¸c doanh nghiÖp ph¸i cö. Nªn tr­íc khi ký hîp ®ång, ®èi t¸c th­êng cã nhiÒu cuéc tiÕp xóc trao ®æi víi phÝa doanh nghiÖp ViÖt Nam. Hä th­êng yªu cÇu c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ph¶i ®­a ra c¸c hå s¬ vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng trong nh÷ng n¨m võa qua, viÖc tæ chøc tuyÓn chän, ®µo t¹o tu nghiÖp sinh vµ c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ ng¨n chÆn t×nh tr¹ng tu nghiÖp sinh vi ph¹m hîp ®ång. - CÇn nghiªn cøu vµ ph©n tÝch c¸c nguyªn nh©n ®¹t ®­îc kÕt qu¶ còng nh­ c¸c mÆt tån t¹i trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng sang khu vùc §«ng B¾c ¸, tõ ®ã cã c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn t×nh tr¹ng tu nghiÖp sinh vi ph¹m hîp ®ång. II. Nh÷ng gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m ®Èy m¹nh xuÊt khÈu søc lao ®éng cña ViÖt Nam vµo thÞ tr­êng §«ng B¾c ¸: 1. Nhãm gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l­îng lao ®éng tham gia vµo xuÊt khÈu søc lao ®éng: Chóng ta ®Òu biÕt r»ng nguån lùc lao ®éng ViÖt Nam cã lîi thÕ kh«ng chØ lµ chç tiÒn l­¬ng thÊp mµ cßn ë chç ng­êi lao ®éng ViÖt Nam cã kh¶ n¨ng thÝch øng nhanh víi c«ng nghÖ hiÖn ®¹i. Thùc tÕ nh÷ng n¨m qua cho thÊy lao ®éng n­íc ta tõng b­íc n¾m b¾t ®­îc vµ lµm chñ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i cña thÕ giíi. Víi lîi thÕ nµy, trong thêi ®¹i nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn dÇn sang nÒn kinh tÕ tri thøc, gi¸ trÞ søc lao ®éng l¹i cµng trë nªn cã nhiÒu ý nghÜa. Tuy nhiªn, ®Ó ph¸t huy ®­îc nh÷ng thÕ m¹nh nµy, chóng ta cÇn x©y dùng nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao toµn diÖn chÊt l­îng s¶n phÈm. Nh÷ng gi¶i ph¸p ®ã lµ: 1.1.VÒ phÝa c¸c c¬ quan chøc n¨ng: - T¨ng c­êng h×nh thøc ®µo t¹o trong n­íc ®Ó gi¶m chi phÝ ®µo t¹o l¹i ®èi víi phÝa ®èi t¸c, chóng ta cÇn cã chÝnh s¸ch cô thÓ trong viÖc liªn kÕt x©y dùng c¸c líp d¹y nghÒ, c¸c tr­êng ®µo t¹o c«ng nh©n, c¸n bé kü thuËt, ®éng viªn khuyÕn khÝch thanh niªn ®Õn tuæi lao ®éng h¨ng h¸i tham gia vµo lùc l­îng lao ®éng ®«ng ®¶o cña c¶ n­íc. Bªn c¹nh ®ã, n©ng cao chÊt l­îng lao ®éng ViÖt Nam b»ng viÖc ®Çu t­ n©ng cÊp mét sè tr­êng, trung t©m thuéc hÖ thèng tr­êng ®µo t¹o nghÒ nh»m ®¸p øng nhu cÇu häc nghÒ vµ n©ng cao tay nghÒ cña ng­êi häc, ®Æc biÖt lµ cña tÇng líp thanh niªn - mét nguån chñ yÕu cung cÊp lao ®éng cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng. Mét vÊn ®Ò n÷a lµ c¬ cÊu ngµnh nghÒ, cÇn tËp trung vµo nh÷ng ngµnh nghÒ mµ thÞ tr­êng lao ®éng trong n­íc vµ ngoµi n­íc ®ang cã nhu cÇu. Trong c¸c yÕu tè chÊt l­îng th× yÕu tè nh©n c¸ch vµ t¸c phong cña ng­êi lao ®éng còng cÇn ph¶i ®­îc nhÊn m¹nh. - T¨ng c­êng liªn kÕt gi÷a c¸c c¬ së ®µo t¹o vµ c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu søc lao ®éng ®Ó n©ng cao chÊt l­îng gi¸o dôc ®Þnh h­íng, ngo¹i ng÷ phôc vô xuÊt khÈu søc lao ®éng theo yªu cÇu cña NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan. §µo t¹o gi¸o dôc ®Þnh h­íng cho tu nghiÖp sinh tr­íc khi ®i lµm ph¶i ®¶m b¶o cã ®­îc tr×nh ®é tiÕng NhËt, tiÕng Hµn hoÆc tiÕng Trung c¬ së (tèi thiÓu lµ ë cÊp ®é III) - §Çu t­ mét sè c¬ së ®µo t¹o thuyÒn viªn vËn t¶i biÓn theo tiªu chuÈn quèc tÕ t¹i 3 khu vùc B¾c-Trung- Nam - N©ng cao chÊt l­îng ®µo t¹o ngo¹i ng÷ trong gi¸o dôc phæ th«ng ®Ó khi ra tr­êng lùc l­îng nµy cã ®ñ ®iÒu kiÖn ngo¹i ng÷ tham gia thÞ tr­êng xuÊt khÈu søc lao ®éng. - §Ó ®¸p øng ngµy mét tèt h¬n nh÷ng yªu cÇu vµ tr×nh ®é lao ®éng, n©ng cao uy tÝn cña lao ®éng ViÖt Nam, chÝnh phñ ngoµi viÖc ®­a lao ®éng tiÕp cËn víi c¸c ngµnh c«ng nghiÖp mang tÝnh chÊt n©ng cao tr×nh ®é lao ®éng cßn cÇn ph¶i gi¸o dôc ý thøc tù gi¸c kû luËt cho ng­êi lao ®éng, cung cÊp nh÷ng hiÓu biÕt vÒ phong tôc tËp qu¸n, truyÒn thèng v¨n ho¸ d©n téc cña ng­êi d©n NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan ®Ó hä cã thÓ dÔ dµng hoµ nhËp khi ®Õn n­íc b¹n lao ®éng. NhËn thøc râ ý nghÜa môc ®Ých cña ch­¬ng tr×nh tu nghiÖp, qu¸n triÖt tinh thÇn NghÞ ®Þnh sè 68/2001/Q§-TTg tíi tõng tu nghiÖp sinh tr­íc khi sang NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan. - Tæ chøc tuyÓn chän mét c¸ch kü l­ìng theo ®óng ph­¬ng ch©m 4 ®óng: “®óng ng­êi, ®óng viÖc, ®óng tr×nh ®é vµ ®óng møc l­¬ng ®­îc tr¶”. §©y lµ mét c«ng viÖc kh«ng hÒ dÔ dµng, khi mµ c¸c hiÖn t­îng tiªu cùc trong x· héi vÉn ch­a ®­îc gi¶m thiÓu. §Ó cho viÖc tuyÓn chän ®­îc kh¸ch quan vµ ®¹t ®­îc 4 ®óng ë trªn mét c¸ch kh¶ quan nhÊt, cã thÓ kÕt hîp víi ng­êi sö dông lao ®éng n­íc ngoµi, hoÆc sö dông dÞch vô cña c¸c c«ng ty t­ vÊn cã kinh nghiÖm trong viÖc tuyÓn dông… 1.2. VÒ phÝa tu nghiÖp sinh: - Tu nghiÖp sinh thuéc ®èi t­îng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo h×nh thøc “th«ng qua doanh nghiÖp ViÖt Nam lµm nhiÖm vô cung øng lao ®éng” vµ cã tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn nghÜa vô cña ng­êi lao ®éng ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi theo ®iÒu 7, 8, 9, 10, 11 cña NghÞ ®Þnh 152/1999/N§-CP ngµy 20/09/1999 cña ChÝnh phñ. Cô thÓ c¸c ®iÒu kho¶n trªn quy ®Þnh vÒ ®èi t­îng ®­îc ®i lao ®éng ë n­íc ngoµi, vÒ hå s¬ c¸ nh©n lao ®éng ph¶i nép cho doanh nghiÖp; quyÒn, lîi Ých vµ nghÜa vô cña ng­êi lao ®éng, vÒ ®iÒu kiÖn gia h¹n lµm viÖc cña lao ®éng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi th«ng qua doanh nghiÖp cung øng lao ®éng… - Tr­íc khi ®i tu nghiÖp, tu nghiÖp sinh ph¶i tham dù kho¸ ®µo t¹o- gi¸o dôc ®Þnh h­íng (trong ®ã cã c¶ häc ngo¹i ng÷), ®¶m b¶o yªu cÇu häc tËp theo quy ®Þnh. - Ký kÕt vµ thùc hiÖn nghiªm chØnh hîp ®ång tu nghiÖp ë n­íc ngoµi víi doanh nghiÖp ViÖt Nam vµ hîp ®ång tu nghiÖp víi chñ sö dông tu nghiÖp sinh. - ChÊp hµnh luËt ph¸p cña n­íc b¹n, néi quy, kû luËt lao ®éng, t«n träng phong tôc tËp qu¸n, thùc hiÖn nghiªm chØnh quy chÕ sinh ho¹t, quan hÖ víi Tæ chøc tiÕp nhËn - Kh«ng ®­îc tham gia c¸c ho¹t ®éng héi häp hoÆc ®×nh c«ng bÊt hîp ph¸p còng nh­ tæ chøc l«i kÐo ®e däa buéc ng­êi kh¸c vi ph¹m hîp ®ång vµ ph¸p luËt n­íc së t¹i - Khi hÕt h¹n hîp ®ång, nÕu kh«ng ®­îc c¸c doanh nghiÖp ph¸i cö vµ tæ chøc tiÕp nhËn chÊp thuËn gia h¹n hîp ®ång th× ph¶i trë vÒ n­íc. - NÕu bá hîp ®ång ra ngoµi th× sÏ bÞ xö lý: a/ BÞ buéc vÒ n­íc vµ chÞu mäi chi phÝ ®­a vÒ n­íc b/ Båi hoµn toµn bé c¸c kho¶n thiÖt h¹i do vi ph¹m hîp ®ång c/ Kh«ng ®­îc hoµn tr¶ tiÒn ®Æt cäc, nÕu sau 90 ngµy kÓ tõ ngµy ng­êi lao ®éng tù ý bá hîp ®ång hoÆc tõ ngµy hÕt h¹n hîp ®ång tù ý ë l¹i kh«ng vÒ n­íc mµ kh«ng trùc tiÕp ®Õn doanh nghiÖp ®Ó thanh lý hîp ®ång. d/ Th«ng b¸o vi ph¹m tíi gia ®×nh, chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng n¬i ng­êi lao ®éng th­êng tró ®Ó th«ng b¸o réng r·i cho nh©n d©n biÕt. e/ Kh«ng ®­îc t¸i tuyÓn ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi f/ Kh«ng ®­îc h­ëng c¸c quyÒn lîi theo quyÕt ®Þnh t¹i ®iÒu 10, 11 t¹i NghÞ ®Þnh 152/1999/N§-CP ngµy 20/09/1999 cña chÝnh phñ. Nãi tãm l¹i, chóng ta cÇn ph¶i cã chÝnh s¸ch l©u dµi trong viÖc ®µo t¹o, båi d­ìng vµ n©ng cao tay nghÒ cho thÕ hÖ lao ®éng kÕ cËn hiÖn nay nh»m ®¸p øng nhu cÇu trong hiÖn t¹i còng nh­ t­¬ng lai cña c¸c thÞ tr­êng n­íc b¹n. Cã thÓ hiÓu r»ng ®iÓm mÊu chèt cña vÊn ®Ò nµy lµ ®Èy m¹nh sù quan t©m cho chÝnh s¸ch ®µo t¹o con ng­êi. 2. Nhãm gi¶i ph¸p vÒ kh©u qu¶n lÝ nhµ n­íc, qu¶n lÝ c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong lÜnh vùc xuÊt khÈu søc lao ®éng 2.1. VÒ qu¶n lý Nhµ n­íc: 2.1.1. CÇn ban hµnh Ph¸p lÖnh vÒ xuÊt khÈu søc lao ®éng: NghÞ ®Þnh 152 quy ®Þnh kh¸ ®Çy ®ñ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn viÖc ®­a lao ®éng ®i lao ®éng ë n­íc ngoµi, kh¾c phôc thùc tÕ tiªu cùc ®· x¶y ra, t¹o c¬ së ph¸p lý quan träng ®iÒu chØnh vÊn ®Ò ®­a ng­êi lao ®éng ra n­íc ngoµi. Tuy nhiªn vÒ l©u dµi kinh nghiÖm cña c¸c n­íc trong viÖc ®iÒu chØnh ho¹t ®éng nµy còng cho thÊy nhu cÇu hoµn thiÖn ph¸p luËt trong lÜnh vùc xuÊt khÈu søc lao ®éng. ë ®©y cã c¶ vÊn ®Ò vÒ h×nh thøc v¨n b¶n vµ ph¹m vi ®iÒu chØnh cña ph¸p luËt. §ång thêi viÖc ra ®êi cña ph¸p lÖnh nµy sÏ hoµn thiÖn h¬n vÒ hµnh lang ph¸p lý nh»m kh¾c phôc ®­îc nh÷ng tiªu cùc vµ h¹n chÕ rñi ro kinh tÕ trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng. 2.1.2. Hoµn thiÖn hÖ thèng v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ xuÊt khÈu lao ®éng, ban hµnh söa ch÷a vµ bæ sung nh÷ng c¬ chÕ chÝnh s¸ch cho phï hîp víi sù vËn ®éng cña thÞ tr­êng. Nhµ n­íc cÇn quy ®Þnh chÆt chÏ h¬n c¸c ®iÒu kiÖn cÇn ph¶i cã ®èi víi c¸c doanh nghiÖp vµ c¸c tæ chøc ho¹t ®éng trong lÜnh vùc xuÊt khÈu søc lao ®éng. C¸c ®iÒu kiÖn ®Ó mét doanh nghiÖp ®­îc cÊp giÊy phÐp nh­ hiÖn nay ®­îc ®¸nh gi¸ lµ qu¸ thÊp, ch­a ®¶m b¶o ®­îc n¨ng lùc qu¶n lý cña doanh nghiÖp, hoÆc ch­a ®ñ møc ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng thiÖt h¹i tæn thÊt x¶y ra. §Ó kh¾c phôc h¹n chÕ nµy, hiÖn nay Bé Lao ®éng, Th­¬ng binh vµ X· héi ®· so¹n th¶o vµ tr×nh ChÝnh phñ ®Ó söa ®æi, bæ sung c¸c ®iÒu kiÖn nh»m n©ng cao n¨ng lùc, tÝnh chuyªn doanh cho c¸c doanh nghiÖp. H­íng söa ®æi lµ n©ng cao n¨ng lùc vµ tÝnh chuyªn doanh cña c¸c doanh nghiÖp. H­íng söa ®æi lµ n©ng ®iÒu kiÖn vÒ vèn ®iÒu lÖ lªn 7 tØ ®ång, vÒ c¸n bé cã Ýt nhÊt 7 c¸n bé cã tr×nh ®é ®¹i häc chuyªn ngµnh vµ ngo¹i ng÷, doanh nghiÖp ph¶i cã c¬ së ®µo t¹o quy m« 100 häc viªn néi tró trë lªn vµ dµnh mét phÇn chi phÝ cho ®µo t¹o lao ®éng. 2.1.3. T¨ng c­êng tr¸ch nhiÖm cña c¸c Bé, ngµnh, ®Þa ph­¬ng trong x©y dùng, qu¶n lý vµ chØ ®¹o ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng. a/ §Çu t­ vÒ vËt chÊt vµ c¸n bé ®Ó ®¸p øng nhiÖm vô më cöa thÞ tr­êng vµ qu¶n lý ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng b/ CÇn t¨ng c­êng thanh tra, kiÓm tra c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong lÜnh vùc nµy. V× tiªu cùc ré lªn trong thêi gian qua cßn cã tr¸ch nhiÖm cña Nhµ n­íc cô thÓ lµ Ngµnh Lao ®éng - Th­¬ng binh vµ X· héi khi bu«ng láng kiÓm tra, gi¸m s¸t sau khi cÊp giÊy phÐp cho doanh nghiÖp. NÕu nh­ kh«ng cã ®­îc hîp ®ång, kh«ng ho¹t ®éng hiÖu qu¶ th× nªn c¾t giÊy phÐp ®×nh chØ ngay. MÆt kh¸c, cÇn phèi hîp kiÓm tra xö lý nÕu cã biÓu hiÖn sai ph¹m. c/ ChØ ®¹o, xö lý c¸c v­íng m¾c vi ph¹m cña doanh nghiÖp, phßng ngõa vµ xö lý c¸c hiÖn t­îng cß måi Cô thÓ nÕu c¸c doanh nghiÖp vi ph¹m: - Doanh nghiÖp cã tu nghiÖp sinh bá trèn v­ît qu¸ tû lÖ giíi h¹n cã thÓ chÊp nhËn cña phÝa n­íc b¹n sÏ bÞ ®×nh chØ ®­a tu nghiÖp sinh ®i lao ®éng t¹i n­íc ®ã. - Doanh nghiÖp vi ph¹m c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh vµ kh«ng gi¶i quyÕt kÞp thêi c¸c vô viÖc ph¸t sinh lµm ¶nh h­ëng nghiªm träng nghiªm träng tíi chñ tr­¬ng xuÊt khÈu lao ®éng th× bÞ thu håi giÊy phÐp ho¹t ®éng. 2.1.4. Xóc tiÕn víi phÝa ®èi t¸c tho¶ thuËn hiÖp ®Þnh t­¬ng hç vÒ t­ ph¸p liªn quan ®Õn tu nghiÖp sinh t¹i thÞ tr­êng n­íc b¹n. §Ò nghÞ víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng vµ chÝnh phñ NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan xö lý døt ®iÓm c¸c t×nh huèng sau ®©y: - ¢n x¸ cã thêi h¹n cho tu nghiÖp sinh ®· bá ra ngoµi kh«ng bÞ ph¹t tiÒn khi vÒ n­íc - Sè tu nghiÖp sinh míi sang bá hîp ®ång ra ngoµi ®­îc trë l¹i ký hîp ®ång víi c¸c chñ sö dông cò ®Ó thùc hiÖn tiÕp hîp ®ång. - Sè tu nghiÖp sinh cè t×nh vi ph¹m th× c­ìng chÕ vÒ n­íc - Khi chuyÓn sang chÕ ®é lao ®éng nÕu xÝ nghiÖp bÞ ph¸ s¶n th× cho phÐp tu nghiÖp sinh chuyÓn sang xÝ nghiÖp kh¸c. - T¨ng thêi gian tu nghiÖp vµ lµm viÖc lªn 4-5 n¨m lµ phï hîp víi nguyÖn väng ng­êi sö dông lao ®éng vµ ng­êi lao ®éng. TiÕn hµnh tho¶ thuËn víi phÝa n­íc b¹n giao cho mét sè tr­êng, c¬ quan doanh nghiÖp cã ®ñ ®iÒu kiÖn lµm tèt viÖc tæ chøc tuyÓn chän, gi¸o dôc ®Þnh h­íng ®­a tu nghiÖp sinh häc vµ lµm viÖc t¹i c¸c n­íc thuéc thÞ tr­êng §«ng B¾c ¸. 2.1.5. Hoµn thiÖn hÖ thèng qu¶n lý trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng, ®æi míi theo h­íng tinh gi¶m ®Çu mèi trung gian, tËp trung chøc n¨ng qu¶n lý Nhµ n­íc vµo mét c¬ quan cña ChÝnh phñ do Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi ®¶m nhiÖm. C¬ quan tham m­u gióp viÖc cho Bé lµ Côc Qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi. C¸c bé ngµnh liªn quan cã tr¸ch nhiÖm phèi hîp víi Bé Lao ®éng- Th­¬ng binh vµ X· héi theo chøc n¨ng qu¶n lý cña m×nh. 2.1.6. Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi, Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi, Tæng côc d¹y nghÒ kÕt hîp cïng Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o tiÕp tôc hoµn thiÖn vµ tiÕn tíi viÖc ban hµnh gi¸o tr×nh ®µo t¹o lao ®éng xuÊt khÈu phï hîp víi tõng khu vùc, tõng thÞ tr­êng, ®Æc biÖt chó träng gi¸o dôc n©ng cao nhËn thøc cña ng­êi lao ®éng, lµm cho hä thÊy râ ý nghÜa, vai trß, tr¸ch nhiÖm víi ®Êt n­íc, quª h­¬ng, gia ®×nh vµ doanh nghiÖp. 2.1.7. ChÊn chØnh, s¾p xÕp c¸c doanh nghiÖp ph¸i cö theo h­íng tinh gi¶m sè l­îng, tËp trung cho nh÷ng doanh nghiÖp m¹nh, cã kh¶ n¨ng tæ chøc qu¶n lý hiÖu qu¶ cao. 2.2. Gi¶i ph¸p ®èi víi c¸c doanh nghiÖp: 2.2.1. VÒ tuyÓn chän lao ®éng: a/ C¸c doanh nghiÖp lµm tèt c«ng t¸c tuyÓn chän lao ®éng trùc tiÕp, g¾n tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng cÊp x·, ph­êng l·nh ®¹o c¸c c¬ së s¶n xuÊt tæ chøc §oµn thÓ vµ c¬ së ®µo t¹o ®Ó ®¶m b¶o tuyÓn ®­îc nh÷ng lao ®éng cã ®¹o ®øc tèt, xuÊt th©n tõ c¸c gia ®×nh chÊp hµnh tèt chñ tr­¬ng cña cña §¶ng vµ Nhµ n­íc. - Khi tuyÓn chän ph¶i c«ng khai vÒ mÆt sè l­îng, c¸c tiªu chuÈn nh­ giíi tÝnh, tuæi, nghÒ, n¬i lµm viÖc, thêi h¹n tu nghiÖp, ®iÒu kiÖn lµm viÖc vµ sinh ho¹t, thu nhËp, b¶o hiÓm y tÕ, quyÒn vµ nghÜa vô cña tu nghiÖp sinh còng nh­ c¸c vÊn ®Ò liªn quan kh¸c. - T¨ng c­êng qu¶n lý chÆt chÏ c¸c kho¸ ®µo t¹o, gi¸o dôc ®Þnh h­íng cho tu nghiÖp sinh, lo¹i khái danh s¸ch nh÷ng tr­êng hîp cã th¸i ®é häc tËp, sinh ho¹t kh«ng nghiªm tóc, vi ph¹m néi quy líp häc. - ChØ cÊp chøng chØ ®µo t¹o - gi¸o dôc ®Þnh h­íng cho tu nghiÖp sinh ®¹t yªu cÇu s¸t h¹ch cuèi kho¸ (theo mÉu do Côc Qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi ban hµnh). b/ T¨ng c­êng vµ më réng c«ng t¸c tuyÓn chän tu nghiÖp sinh theo h­íng: Doanh nghiÖp xuÊt khÈu søc lao ®éng ph¶i trùc tiÕp tuyÓn chän tu nghiÖp sinh lµ lao ®éng cã th©m niªn c«ng t¸c tõ 2 n¨m trë lªn ®ang lµm viÖc t¹i c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng hîp ph¸p t¹i ViÖt Nam, ­u tiªn cho nh÷ng ng­êi lµ con, em, gia ®×nh chÝnh s¸ch vµ ng­êi cã c«ng. c/ Nh©n réng m« h×nh lùa chän thÝ ®iÓm xuÊt khÈu søc lao ®éng nh­ ®ang ¸p dông ®èi víi thÞ tr­êng Malaisia. T¹m thêi dõng viÖc tuyÓn chän lao ®éng t¹i c¸c ®Þa ph­¬ng cã nh÷ng lao ®éng bá trèn. 2.2.2. VÒ qu¶n lý lao ®éng ChÊn chØnh vµ t¨ng c­êng c«ng t¸c qu¶n lý lao ®éng t¹i NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan. C¸c doanh nghiÖp n©ng cao n¨ng lùc vµ kh¶ n¨ng chuyªn m«n cña m×nh b»ng c¸ch tù ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i ®éi ngò c¸n bé, nh©n viªn cña m×nh. Trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o, cÇn b¸m s¸t c¸c tiªu chuÈn ®· ®­îc x©y dùng tõ tr­íc cho tõng vÞ trÝ c«ng viÖc ®Ó ®¸p øng yªu cÇu cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng trong bèi c¶nh héi nhËp vµ toµn cÇu ho¸. §ång thêi n©ng cao tr¸ch nhiÖm cña c¸n bé qu¶n lý, gi¶i quyÕt tranh chÊp gi÷a lao ®éng vµ chñ sö dông, b¶o vÒ quyÒn lîi chÝnh ®¸ng cña ng­êi lao ®éng vµ xö lý kiªn quyÕt kÞp thêi sè lao ®éng vi ph¹m hîp ®ång, bá trèn th«ng qua viÖc: a/ C¸c doanh nghiÖp chØ ®¹o c¸c ®¹i diÖn cña m×nh t¨ng c­êng ®i c¬ së n¾m b¾t t×nh h×nh, kÞp thêi xö lý c¸c vÊn ®Ò ph¸t sinh. b/ §èi víi c¸c doanh nghiÖp hiÖn ®ang cã nhiÒu tu nghiÖp sinh bá trèn, lµm ngoµi bÊt hîp ph¸p: - C¸c doanh nghiÖp cÇn tæng hîp, ph©n lo¹i theo nguyªn nh©n bá trèn vµ ¸p dông gi¶i ph¸p cho tõng tr­êng hîp. §èi víi lao ®éng bá trèn v× lý do kinh tÕ ®¬n thuÇn, th× ch­a ¸p dông c¸c chÕ tµi xö ph¹t khi hä tù nguyÖn vÒ n­íc, ®èi víi lao ®éng bá trèn v× lý do kinh tÕ ®¬n thuÇn, th× ch­a ¸p dông chÕ tµi xö ph¹t khi hä tù nguyÖn vÒ n­íc, ®èi víi lao ®éng bá trèn vµ tham gia vµo c¸c dÞch vô l«i kÐo c¸c lao ®éng kh¸c bá trèn, th× kiªn quyÕt dïng mäi biÖn ph¸p ®­a lao ®éng vÒ n­íc vµ bÞ xö lý thÝch ®¸ng. - Th«ng b¸o cho ®Þa ph­¬ng vµ gia ®×nh cã lao ®éng bá trèn, ®Ò nghÞ ®Þa ph­¬ng gia ®×nh ®éng viªn con em chñ ®éng xin vÒ n­íc chÊp hµnh c¸c quy ®Þnh cña doanh nghiÖp. 2.2.3. VÒ ký kÕt hîp ®ång: C¸c doanh nghiÖp cÇn lµm tèt c«ng t¸c tuyªn truyÒn nh»m n©ng cao nhËn thøc ng­êi lao ®éng tu©n thñ nghiªm tóc hîp ®ång gi÷a doanh nghiÖp ViÖt Nam víi ng­êi lao ®éng vµ gi÷a chñ sö dông víi ng­êi lao ®éng, chÊp hµnh luËt ph¸p n­íc së t¹i, néi quy, kû luËt lao ®éng, t«n träng phong tôc tËp qu¸n, kh«ng ®­îc tham gia c¸c ho¹t ®éng héi häp hoÆc ®×nh c«ng bÊt hîp ph¸p còng nh­ tæ chøc l«i kÐo, ®e do¹, buéc ng­êi kh¸c vi ph¹m hîp ®ång vµ ph¸p luËt n­íc së t¹i, khi hÕt h¹n hîp ®ång, nÕu kh«ng ®­îc gia h¹n th× ph¶i vÒ n­íc. 3. Nhãm gi¶i ph¸p nh»m b¶o vÖ quyÒn lîi cña ng­êi lao ®éng khi lµm viÖc ë n­íc ngoµi 3.1. VÒ phÝa c¸c c¬ quan Nhµ n­íc: 3.1.1. C¸c c¬ quan chøc n¨ng cña ViÖt Nam cÇn theo s¸t quyÒn lîi vµ nghÜa vô cña ng­êi lao ®éng ngay c¶ khi hä ®· thuéc quyÒn qu¶n lý cña c¸c doanh nghiÖp sö dông lao ®éng n­íc b¹n. C¸n bé qu¶n lý ph¶i th­êng xuyªn th¨m hái ng­êi lao ®éng ®Ó n¾m b¾t t©m t­ nguyÖn väng cña hä, t¹o niÒm tin cho ng­êi lao ®éng, th­êng xuyªn gÆp gì trao ®æi víi c¸c doanh nghiÖp phÝa ®èi t¸c, t×m hiÓu th¸o gì nh÷ng khã kh¨n v­íng m¾c mµ ng­êi lao ®éng ®ang ph¶i ®èi mÆt hµng ngµy. - Th­êng xuyªn gi¸o dôc ý thøc tæ chøc kû luËt trong lao ®éng, ®éng viªn tinh thÇn ng­êi lao ®éng th«ng qua c¸c cuéc viÕng th¨m, nãi chuyÖn cung cÊp nh÷ng th«ng tin v¨n ho¸, x· héi trong n­íc ®Ó ng­êi lao ®éng yªn t©m h¬n khi lµm viÖc xa nhµ. - KhuyÕn khÝch lao ®éng lµm tèt c«ng viÖc b»ng nh÷ng hîp ®ång phô sau khi hÕt h¹n 2 n¨m lao ®éng qua ®ã cã thÓ thªm thu nhËp khi lµm viÖc t¹i NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan trong thêi gian gia h¹n. 3.1.2 Nghiªn cøu nh÷ng chÝnh s¸ch vµ h­íng dÉn cô thÓ vÒ viÖc b¶o vÖ quyÒn lîi cña ng­êi lao ®éng lµm viÖc ë n­íc ngoµi, x¸c ®Þnh vµ quy râ tr¸ch nhiÖm cho c¸c Bé, ngµnh, ®Þa ph­¬ng, c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu søc lao ®éng vµ c¸c ®oµn thÓ trong lÜnh vùc nµy, mµ tr¸ch nhiÖm tr­íc hÕt thuéc vÒ c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu søc lao ®éng vµ c¬ quan qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ xuÊt khÈu søc lao ®éng (Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi- Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi). - Duy tr× vµ cñng cè ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc §¶ng, §oµn thÓ, ®Æc biÖt lµ tæ chøc C«ng ®oµn nh»m thùc hiÖn tèt chøc n¨ng b¶o vÖ quyÒn lîi ng­êi lao ®éng. C¸c tæ chøc nµy cÇn phèi hîp víi c¸c bé phËn qu¶n lý lao ®éng n­íc ngoµi, c¸c v¨n phßng ®¹i diÖn trong viÖc b¶o vÒ quyÒn lîi ng­êi lao ®éng. - X©y dùng c¸c chÝnh s¸ch hç trî ®èi t­îng chÝnh s¸ch, ng­êi nghÌo ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi, ®­îc n©ng cao tay nghÒ, thu nhËp, c¶i thiÖn ®êi sèng gia ®×nh. 3.1.3. Bæ sung hoµn thiÖn chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi ®èi víi ng­êi ®i xuÊt khÈu søc lao ®éng theo h­íng nh÷ng ng­êi ®· tham gia th× tiÕp tôc ®ãng b¶o hiÓm x· héi, ®èi t­îng cßn l¹i tham gia b¶o hiÓm tù nguyÖn. Bæ sung, söa ®æi c¸c chÝnh s¸ch, chÕ ®é ®èi víi ng­êi hoµn thµnh hîp ®ång lao ®éng vÒ n­íc. §ång thêi khuyÕn khÝch ng­êi lao ®éng dïng thu nhËp n­íc ngoµi ®Çu t­ l¹i cho ng­êi lao ®éng sau khi vÒ n­íc. 3.1.4. Cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ng­êi lao ®éng sau khi hoµn thµnh hîp ®ång vÒ n­íc ®Çu t­ ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ chÝnh s¸ch hç trî gi¶i quyÕt viÖc lµm cho hä. - KhuyÕn khÝch ng­êi lao ®éng dïng thu nhËp ë n­íc ngoµi ®Ó ®Çu t­ vµo ho¹t ®éng x©y dùng s¶n xuÊt kinh doanh trong n­íc, cho hä ®­îc h­ëng c¸c chÕ ®é ­u ®·i vÒ thuÕ, vay vèn vµ c¸c ­u ®·i theo luËt khuyÕn khÝch ®Çu t­ trong n­íc. - Coi lùc l­îng nµy lµ nguån lao ®éng quan träng ®Ó ®Èy m¹nh ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng cña n­íc ta v× hä ®· ®­îc ®µo t¹o ë n­íc ngoµi, cã tay nghÒ cao, cã kinh nghiÖm, cã t¸c phong lµm viÖc trong m«i tr­êng c«ng nghiÖp tiªn tiÕn…do vËy mµ lùc l­îng lao ®éng nµy ch¾c ch¾n sÏ cã tÝnh c¹nh tranh cao. - C¸c c¬ quan tæ chøc x· héi cã tr¸ch nhiÖm t¹o ®iÒu kiÖn h­íng dÉn hä t¹o viÖc lµm, lËp nghiÖp ®Ó hä cã thÓ ®Çu t­ vèn, sö dông kiÕn thøc, sö dông kinh nghiÖm ®· ®­îc ®µo t¹o ë n­íc ngoµi. 3.2. VÒ phÝa c¸c doanh nghiÖp: 3.2.1. C¸c doanh nghiÖp cÇn lµm cho ng­êi lao ®éng hiÓu ®­îc râ nh÷ng nh÷ng néi dung cña hîp ®ång lao ®éng trªn c¬ së ®ã tù nguyÖn ký vµ lµm cam kÕt thùc hiÖn hîp ®ång cã sù b¶o l·nh cña th©n nh©n. Trªn thùc tÕ, gi¶i ph¸p nµy ®· ®­îc thùc hiÖn nh­ng nhiÒu khi vÕ thø hai ®­îc coi trong h¬n, tøc lµ phÇn cam kÕt. §èi víi ng­êi lao ®éng muèn ®­îc viÖc mét c¸ch chãng v¸nh hä còng s½n sµng ký cam kÕt trong khi ch­a hiÓu râ ®­îc tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc, t×nh huèng thuéc nghÜa vô ph¶i thùc hiÖn vµ chÊp hµnh cho nªn khi b¾t ®Çu triÓn khai hîp ®ång dÔ gÆp trôc trÆc. Tõ thùc tÕ trªn ®©y viÖc thùc hiÖn gi¶i ph¸p nµy ph¶i ®óng theo tuÇn tù, theo ®ã ng­êi lao ®éng chØ tù nguyÖn ký hîp ®ång vµ cam kÕt thùc hiÖn hîp ®ång khi ®· hiÓu hÕt néi dung cña hîp ®ång. 3.1.2. MÆc dï trong c¸c v¨n b¶n ph¸p quy ®· quy ®inh c¸c doanh nghiÖp ph¶i cã tr¸ch nhiÖm qu¶n lý lao ®éng ë n­íc ngoµi, nh­ng ®Ó gi¶m chi phÝ, t¨ng lîi nhuËn c¸c doanh nghiÖp ®· bá qua, hoÆc ®· thùc hiÖn mét c¸ch g­îng Ðp theo kiÓu kÕt hîp hoÆc uû quyÒn cho c¸c bé phËn qu¶n lý lao ®éng ë Sø qu¸n hoÆc l·nh sù qu¸n cña ViÖt Nam së t¹i. ViÖc qu¶n lý theo kiÓu kiªm nhiÖm, hoÆc kÕt hîp nµy tÊt yÕu sÏ dÉn ®Õn c¸c hËu qu¶ trªn. ChÝnh v× vËy mµ c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i cö c¸n bé vïng qu¶n lý tu nghiÖp sinh theo ®óng sù chØ ®¹o cña Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi, trùc tiÕp quan t©m ®Õn ®êi sèng vËt chÊt tinh thÇn, xö lý c¸c vô viÖc liªn quan ®Õn tu nghiÖp sinh ph¸i cö theo quy ®Þnh. Nh÷ng c¸n bé ®ã ph¶i lµ nh÷ng ng­êi cã tr×nh ®é n¨ng lùc qu¶n lý, giái ngo¹i ng÷, hiÓu biÕt ph¸p luËt ViÖt Nam vµ ph¸p luËt, phong tôc n­íc së t¹i, cã phÈm chÊt ®¹o ®øc tèt, cã kh¶ n¨ng quan hÖ phèi hîp tèt víi chñ sö dông lao ®éng, c¸c c¬ quan chøc n¨ng cña n­íc së t¹i ®Ó gi¶i quyÕt kÞp thêi nh÷ng ph¸t sinh v­íng m¾c tranh chÊp hîp ®ång lao ®éng, b¶o vÖ quyÒn lîi vµ n©ng cao uy tÝn cña lao ®éng ViÖt Nam. 3.2.3. Chó träng ®µo t¹o tay nghÒ ngo¹i ng÷, ph¸p luËt phong tôc tËp qu¶n cho ng­êi lao ®éng ngay tõ khi cßn ë ViÖt Nam. §Æc biÖt lµ kh©u gi¸o dôc - ®Þnh h­íng ®Ó tu nghiÖp sinh khi sang lµm viÖc t¹i n­íc b¹n kh«ng vi ph¹m ph¸p luËt, vi ph¹m kû luËt trong c¸c xÝ nghiÖp vµ ®Æc biÖt kh«ng ®­îc bá trèn khái hîp ®ång. HiÖn t¹i, c¸c doanh nghiÖp n­íc ta cßn yÕu kÐm vÒ c¬ së vËt chÊt, vèn liÕng nghÌo nµn, kinh nghiÖm l¹i ch­a cã nhiÒu. Lao ®éng n­íc ta ch­a cã nhiÒu ­u ®iÓm song l¹i cßn nhiÒu mÆt h¹n chÕ, nÕu kh«ng ®­îc ®µo t¹o tËp huÊn phï hîp sÏ khã cã kh¶ n¨ng ®­îc chÊp nhËn ë c¸c thÞ tr­êng lao ®éng n­íc ngoµi. 3.2.4. C¸c doanh nghiÖp cÇn quan t©m h¬n n÷a, n©ng cao ®êi sèng tinh thÇn cña tu nghiÖp sinh b»ng c¸ch thiÕt lËp c©u l¹c bé tu nghiÖp sinh t¹i NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µi Loan nh»m t¨ng c­êng qu¶n lý vµ t¹o diÔn ®µn trao ®æi th«ng tin vÒ t×nh h×nh kinh tÕ x· héi, viÖc lµm…t¹i ViÖt Nam. - Göi s¸ch b¸o, v¨n ho¸ phÈm hoÆc tæ chøc c¸c buæi giao l­u víi tu nghiÖp sinh n­íc ngoµi. - MÆt kh¸c, cã chÕ ®é ®éng viªn, khuyÕn khÝch tu nghiÖp sinh hoµn thµnh tèt ch­¬ng tr×nh tu nghiÖp ®­îc khen th­ëng, ®­îc b¶o l·nh cho ng­êi th©n ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi. KÕt luËn: Hµng n¨m, n­íc ta cã thªm trªn 1 triÖu ng­êi lao ®éng b­íc vµo ®é tuæi lao ®éng. §Ó gi¶i quyÕt viÖc lµm cho lùc l­îng lao ®éng nµy, bªn c¹nh viÖc t¹o thªm c«ng ¨n viÖc lµm trong n­íc, xuÊt khÈu søc lao ®éng lµ vÊn ®Ò kh«ng kÐm phÇn quan träng tr­íc m¾t còng nh­ l©u dµi. Víi môc ®Ých nµy, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· vµ ®ang kh«ng ngõng ®Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng nh»m thóc ®Èy qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ tiÕn tíi trao ®æi hîp t¸c th­êng xuyªn h¬n n÷a gi÷a c¸c ®¬n vÞ cã chøc n¨ng xuÊt khÈu søc lao ®éng sang c¸c n­íc b¹n. Trong thêi gian gÇn ®©y, mét sè l­îng kh«ng nhá lao ®éng ViÖt Nam ®· ®­îc xuÊt khÈu sang khu vùc thÞ tr­êng §«ng B¾c ¸. Cã ®­îc kÕt qu¶ nµy lµ do sù hîp t¸c hÕt søc chÆt chÏ gi÷a ViÖt Nam vµ khu vùc §«ng B¾c ¸ vÒ xuÊt khÈu søc lao ®éng. §«ng B¾c ¸ lµ khu vùc cã t×nh h×nh kinh tÕ x· héi kh¸ æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn nªn nhu cÇu tiÕp nhËn lao ®éng n­íc ngoµi cã chiÒu h­íng gia t¨ng. C¬ chÕ, chÝnh s¸ch nhËp khÈu lao ®éng cña c¸c n­íc thuéc khu vùc nµy còng ngµy cµng th«ng tho¸ng h¬n t¹o ®iÒu kiÖn thu hót nhiÒu lao ®éng tõ bªn ngoµi vµo lµm viÖc. §©y lµ mét c¬ héi tèt ®èi víi c¸c n­íc cã kh¶ n¨ng xuÊt khÈu søc lao ®éng, trong ®ã cã c¶ ViÖt Nam. Cho ®Õn nay, viÖc më réng ®­îc thÞ tr­êng lao ®éng ViÖt Nam c¶ vÒ sè l­îng lÉn chÊt l­îng sang c¸c n­íc thuéc khu vùc §«ng B¾c ¸ ®· lµm t¨ng nguån thu ng©n s¸ch Nhµ n­íc, gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng, gióp x· héi t¹o ra nhiÒu viÖc lµm míi, gãp phÇn c¶i thiÖn ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh. Còng th«ng qua ho¹t ®éng nµy, h×nh thµnh ®­îc mét ®éi ngò lao ®éng cã tay nghÒ, cã t¸c phong c«ng nghiÖp, giái ngo¹i ng÷, kinh nghiÖm vµ tr×nh ®é qu¶n lý. Bªn c¹nh ®ã, xuÊt khÈu søc lao ®éng gióp t¨ng c­êng hiÓu biÕt lÉn nhau gi÷a nh©n d©n ViÖt Nam vµ nh©n d©n n­íc b¹n, thóc ®Èy viÖc ®­a ®Êt n­íc ta hoµ nhËp víi ®êi sèng cña céng ®ång quèc tÕ. Tõ nh÷ng vai trß trªn, ta cã thÓ kÕt luËn r»ng: më réng xuÊt khÈu søc lao ®éng vµo thÞ tr­êng §«ng B¾c ¸ lµ cÇn thiÕt ®èi víi ViÖt Nam vµ phï hîp víi yªu cÇu cña thÞ tr­êng. Tuy nhiªn, xuÊt khÈu søc lao ®éng cña ViÖt Nam sang khu vùc nµy còng ®ang ®øng tr­íc nh÷ng khã kh¨n vµ th¸ch thøc lín. Nguån lao ®éng xuÊt khÈu cña ta võa thiÕu vÒ sè l­îng, võa yÕu vÒ chÊt l­îng ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña thÞ tr­êng, ®Æc biÖt lµ ngo¹i ng÷, tay nghÒ, ý thøc chÊp hµnh ph¸p luËt, tu©n thñ hîp ®ång cßn h¹n chÕ. H¬n n÷a nh÷ng ngµnh nghÒ mµ nhu cÇu n­íc b¹n ®ang cÇn nhiÒu nh­: tin häc, y tÕ, dÞch vô, thuyÒn viªn…th× ta l¹i ®ang thiÕu. Bªn c¹nh ®ã, tû lÖ bá trèn, tù ph¸ vì hîp ®ång ë mét sè thÞ tr­êng vÉn cßn lµ vÊn ®Ò nhøc nhèi. MÆt kh¸c, sù quan t©m phèi hîp cña mét sè Bé ngµnh, ®Þa ph­¬ng ch­a ®ñ m¹nh ®Ó t¹o ra sù th«ng tho¸ng vµ thuËn lîi thùc sù cho ng­êi lao ®éng. C¸c c¬ quan qu¶n lý vµ c¸c doanh nghiÖp vÉn cßn thiÕu c¸n bé cã n¨ng lùc, cã tr×nh ®é chuyªn m«n, ngo¹i ng÷, kiÕn thøc ph¸p luËt vµ sù nh¹y bÐn thÞ tr­êng… ChÝnh v× vËy mµ ®ßi hái chóng ta ph¶i cã nh÷ng gi¶i ph¸p h÷u hiÖu nh»m gi¶m thiÓu nh÷ng h¹n chÕ, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu søc lao ®éng vµo khu vùc nµy. §iÒu nµy ®ßi hái c¸c Bé, ngµnh, ®Þa ph­¬ng vµ c¸c doanh nghiÖp ph¶i quan t©m th­êng xuyªn, x©y dùng kÕ ho¹ch, ph¸t huy thÕ m¹nh s½n cã ®ång thêi kh¾c phôc nh÷ng nh­îc ®iÓm cña lao ®éng n­íc ta. Lµm ®­îc nh­ vËy míi gãp phÇn triÓn khai thùc hiÖn NghÞ quyÕt §¹i héi VII vµ NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 4 Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng kho¸ VIII ®Ò ra cho lÜnh vùc nµy, ®ã lµ: “Më réng kinh tÕ ®èi ngo¹i, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu søc lao ®éng”. Nam sang §µi Loan (1999 - 07/2002) TT Cty ViÖt Nam 1999 2000 2001 01/07/02 Tæng sè 1 VIETRACIMEX 647 3029 1811 1163 6650 2 TRAENCO - 1111 994 870 2975 3 LOD 147 817 225 238 1427 4 TRACIMEXCO 57 460 556 251 1324 5 VINACONEX 20 1115 123 49 1307 6 AIRSERCO - - 540 742 1282 7 DLKSTHAIBINH - 169 533 546 1248 8 SONG DA 6 406 216 523 1151 9 INTRACO - 38 624 401 1063 10 SONA 100 225 282 394 1001 11 TRANSINCO - 121 531 337 989 12 VINATEX - 332 389 247 968 13 VUNGTAU INVESCON - 160 403 380 943 14 SULECO 234 652 27 2 915 15 SOVILACO 42 660 59 108 869 16 EMICO - 294 303 162 759 17 COALIMEX 98 336 85 174 693 18 YOUTHEXCO - 191 257 225 673 19 INTERSERCO 6 536 16 71 629 20 CIENCO 1 - 19 165 439 623 21 PCC 2 13 303 217 51 584 22 TRACODI 152 256 45 24 477 23 VIRASIMEX - 71 224 158 453 24 MEPRODECO - 37 118 266 421 25 LATUCO 87 161 160 408 26 TSC - 154 35 210 399 27 GETRACO - 6 16 353 375 28 HAPEXCO - 8 94 270 372 29 INCOMEX SG - 14 128 230 372 30 NINH BINH - - 202 167 369 31 QUOC DAN - - 150 201 351 32 CONSTREXIM - - 103 241 344 33 VINAGIMEX - 174 54 88 316 34 VINAFOR - 53 180 63 296 35 SEAPRODEXVN - 1 88 198 287 36 COOPIMEX - - 68 217 285 37 XNKHAIDUONG - - 9 276 285 38 DL HATAY - - 236 37 273 39 CIENCO 8 - 8 141 113 262 40 VINAINCON - - 12 249 261 41 SOWATCO - 60 109 50 219 42 CIENCO 4 - 1 77 139 217 43 ESFICO - 29 88 97 214 44 CEM - - 64 145 209 45 VIC - 45 100 61 206 46 TSG - - 61 128 189 47 LEESCO - 3 32 142 177 48 COLACO - - 17 159 176 49 LILAMA - 102 41 1 144 50 FIMEXCO - - 138 4 142 51 TOMATECO - 5 59 71 135 52 QUNIMEX - - 20 112 132 53 TECHNOIMPORT - - 23 109 132 54 HCC 1 - 2 70 59 131 55 DINH VANG - 1 72 51 124 56 HMSC 11 84 14 9 118 57 VINAHANDCOOP - - 3 114 117 58 PETROSETCO - 2 51 62 115 59 HAINDECO - 14 68 25 107 60 PROCIMEX - - 2 105 107 61 NOSCO - 3 43 56 102 62 HVC - 44 45 7 96 63 COECCO - 49 33 11 93 64 INEXIMDAKLAK - - 35 58 93 65 MACHINOIMPORT - - 45 45 90 66 VSC - 86 - 4 90 67 VIET HA - - 12 75 87 68 VAN HOA - 30 42 14 86 69 VICIMEX - 10 63 - 73 70 DETETOUR - 50 21 1 72 71 BATIMEX - 10 28 33 71 72 HOGAMEX - - 32 38 70 73 TECHSIMEX 39 29 - - 68 74 TRANSMECO - - 20 43 63 75 TM BAC NINH - - 60 60 76 VTC - 26 34 - 60 77 GCC 4 - - 8 49 57 78 XNK SON LA - - - 56 56 79 POLIMEX - - - 53 53 80 HD MANSOCO - - 22 29 51 81 XAY DUNG 8 - - 2 49 51 82 SERVICO HANOI - 10 29 9 48 83 LASCO - 44 - - 44 84 NOWATRANCO - 5 1 37 43 85 DETESCO - - - 38 38 86 PROSIMEX - - 6 31 37 87 XD THANGLONG - 27 10 - 37 88 VILEXIM HANOI - - 30 4 34 89 VITOURCO - - 5 28 33 90 TRANACO - - - 30 30 91 ENLEXCO - - 12 17 29 92 TCT THUY LOI - - 29 - 29 93 VTB THANGLONG - - 13 16 29 94 COSEVCO - - 13 15 28 95 OSC HAIPHONG - 5 3 18 26 96 SPSC - 16 5 5 26 97 FAQUIMEX - - 9 16 25 98 COMA - - 10 13 23 99 HALASUCO - - 5 18 23 100 HALONGFICHCORP - 7 6 9 22 101 THUAN THAO - - - 21 21 102 BENTHANH TOURCO - - 2014 - 20 103 VIF - - - 6 20 104 BITIMEXCO - - 3 16 16 105 OSC VIETNAM - 10 13 2 15 106 BDCC - 1 - - 14 107 HANDICO - - 9 14 14 108 BAC NINH - - 4 - 9 109 CIEPICO - 4 - - 8 110 NACIMEX - 7 - - 7 111 VINECCO - - 4 3 7 112 MAY&XKLD PHU THO - - - 6 6 113 TCTDULICHSAIGON -- - - 6 6 114 NAPECO - - - 3 3 115 SHIPCHANCO - - 3 - 3 116 INLACO - - 2 - 2 117 PHUTHO TOURCO - 2 - - 2 118 HACC - - 1 - 1 119 IMEX TRAVINH - - - 1 1 120 NGUOI LAO DONG - - - 1 1 121 QUINISHIP - - 1 - 1 122 TIECO - 1 - - 1 TOTAL 1572 12667 12274- 13601 40114 Nguån: V¨n phßng KTVN VN t¹i §µi B¾c - Bé phËn qu¶n lý lao ®éng tµi liÖu tham kh¶o CÈm nang th­êng thøc sinh ho¹t NhËt B¶n - NXB Thèng kª - Hµ Néi - 1997 Nh÷ng ®iÒu cÇn biÕt ®èi víi ng­êi ®i tu nghiÖp ë NhËt B¶n - NXB Thèng kª - Hµ Néi - 1997 Nh÷ng ®iÒu cÇn biÕt ®èi víi ng­êi ®i tu nghiÖp ë §µi Loan - NXB TrÎ - TP Hå ChÝ Minh 2000 Nh÷ng ®iÒu cÇn biÕt ®èi víi ng­êi ®i tu nghiÖp ë Hµn Quèc - NXB Lao ®éng - XH - Hµ Néi 2000 T¹p chÝ ViÖc lµm n­íc ngoµi sè 5/1999 - Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi - Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi “Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p t¨ng c­êng hîp t¸c xuÊt khÈu søc lao ®éng ViÖt Nam sang NhËt B¶n” - NguyÔn Thanh §øc - Trung t©m nghiªn cøu NhËt B¶n (T¹p chÝ Nghiªn cøu NhËt B¶n vµ §«ng B¾c ¸, sè 3 (39) - 6/2002) “§Ó ®¹t ®­îc môc tiªu ®­a 4 v¹n lao ®éng vµ chuyªn gia ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi n¨m 2002” - TS TrÇn V¨n H»ng - Côc tr­ëng Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi - T¹p chÝ Lao ®éng vµ X· héi - sè 197 (tõ 16-31/8/2002) “NghÞ ®Þnh vÒ xuÊt khÈu søc lao ®éng trong thêi gian tíi” - HiÒn L­¬ng - Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi - T¹p chÝ Lao ®éng vµ X· héi - sè 197 (tõ 16-31/8/2002) “Tu nghiÖp sinh ViÖt Nam t¹i NhËt B¶n, Hµn Quèc tån t¹i vµ gi¶i ph¸p” - §µo C«ng H¶i - Phã Côc tr­ëng Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi - T¹p chÝ Lao ®éng vµ X· héi - sè 197 (tõ 16-31/8/2002) “C¬ së cña nh÷ng gi¶i ph¸p cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu søc lao ®éng” - PGS.TS NguyÔn Phóc Khanh - tr­êng §¹i häc Ngo¹i Th­¬ng. “Trªn 10.000 ng­êi ViÖt Nam c­ tró bÊt hîp ph¸p t¹i Hµn Quèc” - B¸o Ng­êi lao ®éng - (04/11/2002) C«ng bè kÕt qu¶ ®iÒu tra lao ®éng viÖc lµm 2002 - Th«ng tÊn x· ViÖt Nam (03/11/2002) “Lao ®éng vµ viÖc lµm - Nh÷ng b­íc tiÕn quan träng” - NguyÔn ThÞ H»ng - UVT¦ §¶ng, Bé tr­ëng Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi - T¹p chÝ céng s¶n sè 23 th¸ng 8/2002 “§Æc ®iÓm cña xuÊt khÈu søc lao ®éng vµ nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m thóc ®Èy xuÊt khÈu søc lao ®éng trong t×nh h×nh míi ” - T¹p chÝ ChiÕn l­îc ChÝnh s¸ch C«ng nghiÖp sè 2/2002. “B¸o c¸o ®¸nh gi¸ 3 n¨m ®­a lao ®éng sang lµm viÖc t¹i §µi Loan. Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p thùc hiÖn trong thêi gian tíi” - Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi - Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi “B¸o c¸o vÒ t×nh h×nh ®­a lao ®éng sang lµm viÖc cã thêi h¹n ë §µi Loan sau khi triÓn khai viÖc ký B¶n cam kÕt vÒ L­¬ng vµ Chi phÝ cña lao ®éng. C¸c vÊn ®Ò ®Æt ra vµ gi¶i ph¸p” - Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi - Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi “ThÞ tr­êng lao ®éng §µi Loan: Thùc tr¹ng vµ mét sè vÊn ®Ò ®Æt ra” - Ph¹m §ç NhËt T©n - T¹p chÝ “ViÖc lµm ngoµi n­íc” - Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi - Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi ChiÕn l­îc viÖc lµm 2000-2001 cña Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi. ChiÕn l­îc viÖc lµm thêi kú 2001-2010 cña Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi ChiÕn l­îc xuÊt khÈu lao ®éng vµ chuyªn gia thêi kú 2001-2010 cña Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi Bé luËt Lao ®éng - Nhµ XuÊt b¶n chÝnh trÞ Quèc gia, 1994. NghÞ ®Þnh sè 370/H§BT ngµy 09/11/1991 cña Héi ®ång Bé tr­ëng ban hµnh kÌm theo quy chÕ vÒ vÊn ®Ò ®­a ng­êi lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi NghÞ ®Þnh sè 07/CP ngµy 20/01/1995 cña ChÝnh phñ quy ®Þnh chi tiÕt mét sè ®iÒu cña Bé luËt Lao ®éng vÒ vÊn ®Ò ®­a ng­êi lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi NghÞ ®Þnh sè 152/1999/N§-CP ngµy 20/9/1999 cña ChÝnh phñ quy ®Þnh vÒ viÖc ng­êi lao ®éng vµ chuyªn gia ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi Th«ng t­ sè 20/L§TBXH - TT ngµy 03/08/1995 h­íng dÉn thùc hiÖn NghÞ ®Þnh sè 07/CP ngµy 20/01/1995 Th«ng t­ sè 28/1999/TT - BL§TBXH ngµy 15/11/1999 cña Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi h­íng dÉn thùc hiÖn NghÞ ®Þnh sè 152/1999/N§-CP ngµy 20/9/1999 Quy ®Þnh sè 1635/1999/Q§ - BL§TBXH ngµy 13/12/1999 cña Bé tr­ëng Bé Lao ®éng Th­¬ng binh X· héi vÒ viÖc ban hµnh quy chÕ ®µo t¹o vµ gi¸o dôc ®Þnh h­íng cho ng­êi lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi. Th«ng b¸o sè 79/TB - VPCP ngµy 04/07/2000 cña V¨n phßng ChÝnh Phñ, ý kiÕn kÕt luËn cña Phã Thñ T­íng Ph¹m Gia Khiªm t¹i Héi nghÞ Toµn quèc vÒ xuÊt khÈu lao ®éng vµ chuyªn gia Tµi liÖu cña Héi nghÞ tËp huÊn vÒ xuÊt khÈu søc lao ®éng cña Côc qu¶n lý lao ®éng víi n­íc ngoµi (13-14/06/2000) T¹p chÝ Lao ®éng vµ X· héi c¸c n¨m 1994, 1995 vµ 2000 T¹p chÝ Thanh niªn cuèi tuÇn sè 23 (191) ngµy 4/6/2000 B¸o Lao ®éng, b¸o Ng­êi lao ®éng c¸c sè n¨m 1999, 2000 B¸o §Çu t­ c¸c sè n¨m 1999, 2000 B¸o Quèc tÕ sè 21/1995, sè 14/1997, sè 11/1999, sè 24/2000 B¸o Thanh Niªn c¸c sè th¸ng 6/2002, th¸ng 8/2002, th¸ng 9/2002 Website: “Challenges lying ahead for labour export” - Ha Linh - ECONET (Ha Noi, January, 29, 2002) “Viet Nam sends 12,945 workers abroad” - By Andrew Sinnema - 27, November, 1998 Labour Situation in Japan 2000, Japan Insight Website: The Japan Times, November 1, 2000 “The Changing Employment Structure”, Yuji Genza, Associte Profesor, Faculity of Economics Gakushin University, Vol.38 - No 3, March 1, 1999. Website:

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docXuất khẩu sức lao động Việt Nam vào khu vực Đông Bắc á.doc