Kinh tế nhật bản giai đoạn "thần kỳ" (1952 - 1973)

Nước ta đang trong quá trình CNH - HĐH, công cuộc đổi mới kinh tế đòi hỏi phải tập trung mọi nguồn lực cho phát triển kinh tế. Có thể nói rằng Nhật bản là một tấm gương sáng trong việc tổ chức phát triển kinh tế. Những bài học về huy động và sử dụng vốn, kết hợp khéo léo cấu trúc kinh tế hai tầng, mở rộng thị trường trong nước và ngoài nước, vai trò điều chỉnh kinh tế của Nhà nước là những bài học kinh nghiệm quý giá cho nước ta trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, nền kinh tế Nhật Bản cũng bộc lộ nhiều hạn chế, đó là những điểm yếu mà nền kinh tế nước ta phải tránh để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế, phát triển kinh tế phải đi kèm với bảo vệ môi trường, phát triển cân đối, đảm bảo phúc lợi xã hội, công bằng xã hội và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc.

doc16 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 02/05/2013 | Lượt xem: 2998 | Lượt tải: 5download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Kinh tế nhật bản giai đoạn "thần kỳ" (1952 - 1973), để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Kinh tÕ NhËt B¶n giai ®o¹n "thÇn kú" (1952 - 1973) Tõ cuèi n¨m 1951 trë ®i, cïng víi hoµn thµnh kh«i phôc kinh tÕ vµ ký víi c¸c n­íc ph­¬ng T©y hiÖp ­íc hoµ b×nh ë San Fran-Sisco vµo th¸ng 9/1951, cã hiÖu lùc tõ th¸ng 4/1952, ®· chÊm døt chiÕm ®ãng cña Mü ë NhËt B¶n, tiÕp sau ®ã gi÷a NhËt vµ Mü ký víi nhau hiÖp ­íc "an ninh NhËt Mü" vµo th¸ng 5/1952, hiÖp ­íc vÒ th­¬ng m¹i vµ ®Çu t­ vµo 1953. Tuy gi÷a Mü vµ NhËt ®Òu cã sù tÝnh to¸n nhÊt ®Þnh, nh­ng víi sù b¶o trî cña Mü, nhê ®ã nÒn kinh tÕ NhËt ®· cã sù ph¸t triÓn nhanh chãng, ®­îc ca ngîi "thÇn kú vÒ kinh tÕ" giai ®o¹n (1952 - 1973). Trong giai ®o¹n nµy nÕu tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña c¶ thÕ giíi t­ b¶n chñ nghÜa t¨ng h¬n 5%, cña NhËt B¶n trung b×nh gÇn 10%.Tèc ®é t¨ng tr­ëng ®­îc thÓ hiÖn trong b¶ng sau: Tèc ®é t¨ng s¶n phÈm quèc d©n cña NhËt B¶n §¬n vÞ: % 1953 - 1955 56 - 60 61 - 65 66 - 70 1971 1973 1973 7.7 9.75 9.65 12.5 4.5 9.3 11 Nguån: t¸i s¶n xuÊt x· héi ë NhËt B¶n - PAVZNERJa. A Chñ biªn trÝch theo: KT NhËt B¶n giai ®o¹n "thÇn kú" - Lª V¨n Sang - ViÖn KTTG. Cïng víi sù t¨ng tr­ëng nhanh vÒ kinh tÕ, ng­êi NhËt ®­îc ®¸nh gi¸ thµnh c«ng trªn nhiÒu lÜnh vùc. Vµo ®Çu nh÷ng n¨m 50 tæng s¶n phÈm quèc d©n GNP cña NhËt chØ b»ng h¬n 1/3 cña Ph¸p hay Anh nh­ng ®Õn cuèi nh÷ng n¨m 70 ®· b»ng nöa cña Anh, Ph¸p céng l¹i vµ h¬n mét nöa so víi Mü. Vµo n¨m 1978 ë NhËt chiÕm 14 lß so víi 22 lß cao luyÖn thÐp hiÖn ®¹i, lín nhÊt thÕ giíi. Víi kü thuËt hiÖn ®¹i, ph­¬ng ph¸p tæ chøc cã hiÖu qu¶, s¶n phÈm thÐp cña NhËt ®· c¹nh tranh ®­îc víi thÐp cña Mü ë thÞ tr­êng Mü vµ n­íc ngoµi. C¸c s¶n phÈm Radio, m¸y ghi ©m, m¸y ¶nh, dông cô quang häc... nÕu vµo ®Çu nh÷ng n¨m 50 kh«ng c¹nh tranh ®­îc víi Mü vµ Ch©u ¢u th× vµo gi÷a nh÷ng n¨m 70, ng­êi NhËt ®· gi÷ ®­îc vÞ trÝ thèng trÞ trªn thÞ tr­êng, ngµnh chÕ t¹o « t«, xe m¸y ng­êi NhËt còng trë thµnh ®èi thñ c¹nh tranh cña Mü, Anh, §øc trªn thÞ tr­êng thÕ giíi. Vµo nh÷ng n¨m 70 ngµnh ®ãng tÇu cña NhËt còng ®­îc ®¸nh gi¸ thµnh c«ng, n­íc NhËt chiÕm 6 trong sè 10 nhµ m¸y ®ãng tÇu lín nhÊt, NhËt s¶n xuÊt 50% träng t¶i tµu biÓn quèc tÕ, gi¸ tµu biÓn ®ãng míi cña NhËt rÎ h¬n Ch©u ¢u tõ 20 - 30%, nhê ®ã mµ NhËt cã ®iÒu kiÖn c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng thÕ giíi, thËm chÝ mét sè n­íc Ch©u ¢u ph¶i dïng ®Õn biÖn ph¸p hµnh chÝnh, ®Ó h¹n chÕ mua tµu NhËt. Mét sè ngµnh c«ng nghiÖp míi xuÊt hiÖn vµo nh÷ng n¨m 50 nh­ c«ng nghiÖp ho¸ dÇu, ®å ®iÖn gia ®×nh, t¹o thÞ tr­êng cho nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp ph¸t triÓn vµ gãp phÇn vµo t¨ng tr­ëng kinh tÕ nhanh. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp, hÖ thèng giao th«ng vËn t¶i vµ dÞch vô th«ng tin liªn l¹c cña NhËt, ®· nhanh chãng v­ît lªn tr­íc c¸c n­íc ph­¬ng T©y. V× ®iÒu kiÖn tù nhiªn ë n­íc NhËt víi kho¶ng c¸ch hÑp nªn ng­êi NhËt chó träng ®Õn ®­êng s¾t vµ ®­êng thuû, hÖ thèng ®­êng cao tèc ®­îc x©y dùng, dÞch vô ®­êng s¾t, ®iÖn tho¹i cña NhËt víi gi¸ rÎ vµ ­u viÖt h¬n so víi Ch©u ¢u vµ Mü. §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña NhËt so víi Mü vµ T©y ¢u kh«ng chØ ë tèc ®é t¨ng tr­ëng ë kim ng¹ch bu«n b¸n mµ lµ c¸n c©n th­¬ng m¹i. Th©m hôt mËu dÞch cña Mü vµo cuèi nh÷ng n¨m 70 gÇn 10 tû USD, xu h­íng tiÕp tôc t¨ng trong nh÷ng n¨m 80. Sù mÊt c©n ®èi trong mËu dÞch cña Mü víi NhËt mét mÆt do chÝnh s¸ch b¶o hé mËu dÞch cña NhËt B¶n, mÆt kh¸c do hµng ho¸ cña Mü kÐm søc c¹nh tranh so víi hµng ho¸ cña NhËt vµ ChÝnh phñ cña Mü thiÕu sù khuyÕn khÝch ®èi víi giíi kinh doanh trong khi ®ã ChÝnh phñ NhËt rÊt quan t©m ®Õn hç trî cho giíi kinh doanh c¹nh tranh. Trong nhiÒu lÜnh vùc c¹nh tranh cña NhËt tíi møc ®e do¹ nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp lín cña Hoa Kú mµ ChÝnh phñ ®· ph¶i ¸p ®Æt c¬ chÕ phi thÞ tr­êng ®Ó h¹n chÕ sù ®e do¹ cña NhËt nh­ s¶n phÈm cña ngµnh dÖt, thÐp, « t« vµ linh kiÖn « t«... Cïng víi nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®­îc trong c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, vµo n¨m 1968, NhËt B¶n ®­îc ®¸nh gi¸ lµ c­êng quèc kinh tÕ, ®øng hµng thø hai trong hÖ thèng t­ b¶n chñ nghÜa sau Mü vµ trë thµnh mét trong ba trung t©m kinh tÕ ®ã lµ Mü, T©y ¢u vµ NhËt B¶n, vÞ trÝ NhËt B¶n trªn tr­êng quèc tÕ ®­îc n©ng cao dÇn. VËy t¹i sao NhËt B¶n l¹i ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh c«ng ®ã? Ng­êi ta ®· ®­a ra nhiÒu nh©n tè, nh­ng nh×n chung tËp trung vµo mét sè nh©n tè chñ yÕu sau: 1 - NhËt B¶n biÕt huy ®éng vèn sö dông vèn t¸o b¹o cã hiÖu qu¶. Trong nh÷ng n¨m 50 - 60 tËp trung cho t¨ng tr­ëng kinh tÕ lµ môc tiªu c¬ b¶n cho c¸c chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc NhËt B¶n. Mét trong nh÷ng chÝnh s¸ch ®ã lµ chÝnh s¸ch huy ®éng vèn vµ sö dông vèn. a) Nh÷ng gi¶i ph¸p huy ®éng vèn cña NhËt B¶n. * Huy ®éng vèn trong n­íc: - Tû lÖ tÝch luü cña NhËt trong tæng s¶n phÈm quèc d©n rÊt cao th­êng xuyªn tõ 30 - 35%, trong khi ®ã c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn kh¸c chØ trªn d­íi 20% (xem biÓu 3). Së dÜ ng­êi NhËt duy tr× ®­îc tû lÖ tÝch luü cao lµ do: + Chi phÝ cho qu©n sù cña NhËt B¶n rÊt thÊp so víi Mü vµ T©y ¢u. + H¹n chÕ nhu cÇu chi tiªu cho phóc lîi x· héi, tinh gi¶m tèi ®a bé m¸y hµnh chÝnh. + TiÒn l­¬ng cña c«ng nh©n NhËt B¶n thÊp h¬n so víi Mü vµ T©y ¢u. TiÒn l­¬ng vµ tiÒn th­ëng cña NhËt B¶n ®­îc vËn dông rÊt linh ho¹t vµ ®a d¹ng. Nh×n chung tiÒn l­¬ng cña hä thÊp h¬n so víi Mü vµ Ch©u ¢u, trong ngµnh chÕ t¹o tiÒn l­¬ng b×nh qu©n cña c«ng nh©n NhËt chØ b»ng 1/7 tiÒn l­¬ng cña c«ng nh©n Mü. Nhê ®ã NhËt tiÕt kiÖm ®­îc chi phÝ s¶n xuÊt, gi¶m gi¸ thµnh n©ng cao lîi thÕ c¹nh tranh trªn tr­êng quèc tÕ so víi Mü vµ T©y ¢u. - Cßn tiÒn th­ëng cña NhËt B¶n còng mang ®Æc tr­ng riªng, tiÒn th­ëng ®­îc tr¶ hai lÇn trong n¨m, sè th­ëng b»ng 1/3 tiÒn l­¬ng nÕu C«ng ty lµm ¨n ph¸t ®¹t cã thÓ b»ng toµn bé l­¬ng c¬ b¶n c¶ n¨m cña hä. TiÒn th­ëng ®­îc coi nh­ lµ ®ßn bÈy kÝch thÝch ng­êi lao ®éng, tuú thuéc vµo kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña C«ng ty, cã t¸c dông thóc ®Èy c¶ ng­êi lµm qu¶n lý vµ ng­êi lao ®éng trùc tiÕp ®Òu ph¶i cè g¾ng. Khi C«ng ty cã khã kh¨n, ®ång thêi víi gi¶m ng­êi lµm, h¹n chÕ tiÒn th­ëng, sau ®ã míi gi¶m tiÒn l­¬ng. KhuyÕt khÝch tiÕt kiÖm: ë NhËt tû lÖ tiÕt kiÖm so víi thu nhËp rÊt cao so víi ë Mü vµ T©y ¢u. Cïng víi t¨ng tr­ëng kinh tÕ cao, tiÒn l­¬ng cña ng­êi lao ®éng t¨ng lªn, chªnh lÖch gi÷a thu nhËp vµ tiªu dïng, ®­îc ®­a vµo tiÕt kiÖm. ë thêi kú nµy chÕ ®é b¶o hiÓm ch­a ph¸t triÓn, do ®ã ng­êi d©n NhËt cã t©m lý göi tiÕt kiÖm ®Ó phßng xa cho tuæi giµ. * Vèn ngoµi n­íc: Cïng víi huy ®éng vèn trong n­íc NhËt B¶n cßn cã nguån gèc vèn tõ bªn ngoµi, nguån vèn nµy bao gåm: - Nguån viÖn trî, tÝn dông vµ nh÷ng kho¶n "chi tiªu ®Æc biÖt". Sau chiÕn tranh thÕ giíi thø II, lîi dông sù suy yÕu cña c¸c n­íc t­ b¶n kh¸c, ®ång thêi chèng l¹i c¸c n­íc XHCN vµ phong trµo gi¶i phãng d©n téc, Mü ®­a ra chiÕn l­îc toµn cÇu, thùc hiÖn chiÕn l­îc nµy, Mü muèn më réng sang khu vùc Ch©u ¸. Do ®ã Mü ®Æc biÖt chó ý ®Õn vai trß cña NhËt, Mü muèn NhËt trë thµnh c¨n cø vµ lµ c¬ së kinh tÕ, ®Ó thùc hiÖn môc tiªu ®ã gi÷a Mü vµ NhËt ®· ký hiÖp ­íc an ninh NhËt - Mü vµ hiÖp ­íc th­¬ng m¹i ®Çu t­. NhËt chÊp nhËn cho Mü ®­îc ®ãng qu©n vµ x©y dùng c¨n cø qu©n sù, ®æi l¹i víi sù che chë, gióp søc cña Mü vÒ tµi chÝnh, thÞ tr­êng, kinh tÕ NhËt ®· håi phôc vµ ph¸t triÓn nhanh chãng. Trong thêi gian tõ 1945 - 1955 NhËt ®· nhËn ®­îc 6 tû USD, d­íi h×nh thøc cung cÊp ®Æc biÖt (hµng ho¸, ph­¬ng tiÖn phôc vô cho qu©n ®éi Mü vµ §ång minh trong thêi gian chiÕm ®ãng. Nh÷ng kho¶n chi tiªu ®Æc biÖt ®­îc tiÕp tôc trong nh÷ng n¨m 50 - 60. Kho¶n thu nhËp tõ ®¬n ®Æt hµng qu©n sù cña Mü trong cuéc chiÕn tranh ë TriÒu Tiªn vµ ViÖt Nam. Tõ n¨m 1950 - 1972 c¸c tæ chøc ®éc quyÒn ë NhËt ®· nhËn ®­îc kho¶ng 10,2 tû USD lîi nhuËn. Ngoµi ra, th«ng qua ng©n hµng ph¸t triÓn thÕ giíi, quü tiÒn tÖ quèc tÕ, ng©n hµng xuÊt nhËp khÈu Mü trong thêi gian tõ 1950 - 1954, nh÷ng tæ chøc nµy ®· viÖn trî, cho vay 3.6 tû USD, phÇn lín dïng ®Ó phôc håi c¸c c¬ së c«ng nghiÖp chiÕn tranh cña NhËt. - Thu hót ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi. §Çu t­ n­íc ngoµi cña NhËt thêi kú ph¸t triÓn "thÇn kú" ®­îc chia thµnh hai giai ®o¹n, giai ®o¹n thø nhÊt tõ 1952 - 1964. Trong giai ®o¹n nµy nÒn kinh tÕ bÞ kiÓm so¸t chÆt chÏ cña ChÝnh phñ, ChÝnh phñ NhËt quy ®Þnh kh¾t khe víi ®Çu t­ n­íc ngoµi vµo NhËt nh­: + Vèn lµ lîi nhuËn kh«ng ®­îc phÐp ®­a ra ngoµi n­íc NhËt nÕu nh­ kh«ng ®­îc ChÝnh phñ NhËt chÊp thuËn. + §Çu t­ n­íc ngoµi ph¶i phï hîp víi lîi Ých cña NhËt - nghÜa lµ ph¶i ®­a vµo NhËt lo¹i c«ng nghÖ ®éc ®¸o mµ NhËt kh«ng thÓ cã ®­îc. + Ph¶i ®Çu t­ vµo ngµnh míi, vèn cæ phÇn cña c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi kh«ng ®­îc qu¸ 50%. Giai ®o¹n thø hai tõ n¨m 1964 - 1973. Lóc nµy cho phÐp ®ång Yªn ®æi thµnh §« la vµ nh÷ng ®iÒu kho¶n kh¸c kh«ng thay ®æi. ChØ ®Õn th¸ng 5/1973 thùc hiÖn chÝnh s¸ch tù do ho¸, ChÝnh phñ NhËt cho phÐp C«ng ty n­íc ngoµi ®Çu t­ 100% vèn vµo C«ng ty míi thµnh lËp hoÆc ®ang kinh doanh. Tuy vËy ®Çu t­ n­íc ngoµi vµo NhËt kh«ng thiÕt lËp ®­îc c¬ së cña hä ë nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp truyÒn thèng, mµ chñ yÕu trong mét sè ngµnh c«ng nghiÖp míi, sö dông kü thuËt c«ng nghÖ cao h¬n nh­ ngµnh ®iÖn tö, d­îc phÈm, v× nh÷ng ngµnh nµy lîi thÕ c¹nh tranh kh«ng thuéc vÒ c¸c C«ng ty cña NhËt B¶n. b) Sö dông vèn: * XuÊt ph¸t tõ ®iÒu kiÖn trong n­íc vµ quèc tÕ ng­êi NhËt biÕt ®Çu t­ vµo c¸c ngµnh mang l¹i hiÖu qu¶ vµ hiÖu qu¶ cao, võa ph¸t huy ngµnh truyÒn thèng võa c¶i t¹o c¬ cÊu ngµnh hµng theo xu h­íng hiÖn ®¹i ho¸. Tr­íc hÕt lµ ngµnh c«ng nghiÖp n¨ng l­îng, nhiªn liÖu ®Æc biÖt t¨ng tû lÖ dÇu löa, gi¶m tû träng than ®¸. Ngµnh c«ng nghiÖp luyÖn kim ®­îc Nhµ n­íc chó ý ®Çu t­ ®Ó ®æi míi, vµ hiÖn ®¹i ho¸ ngµnh luyÖn kim ®en, luyÖn kim mµu. Nh÷ng n¨m (1951 - 1955) ChÝnh phñ chi cho ®æi míi hiÖn ®¹i ho¸ thiÕt bÞ c¸n thÐp lµ 128 tû Yªn, n¨m 1956 - 1960 lµ 500 tû Yªn, n¨m 1961 - 1965 tiÕp tôc ®Çu t­ ®Ó hiÖn ®¹i ho¸ ngµnh luyÖn, c¸n thÐp, nhê ®ã NhËt ®· ®¸p øng ®­îc nhu cÇu trong n­íc vµ xuÊt khÈu, chiÕm ­u thÕ trªn thÞ tr­êng thÕ giíi vÒ chÊt l­îng vµ hiÖu qu¶. - Ngµnh c«ng nghiÖp ho¸ dÇu vµ ho¸ chÊt: c«ng nghiÖp ho¸ dÇu, vµ ho¸ chÊt ®­îc chó ý ph¸t triÓn m¹nh tõ sau chiÕn tranh. Tõ n¨m 1952 - 1956 t­ b¶n ®Çu t­ vµo ngµnh nµy t¨ng nhanh tõ 84,1 tû Yªn lªn 304 tû Yªn, nhê ®ã ngµnh nµy ®­îc më réng vµ ngµy cµng ph¸t triÓn. - Ngµnh c«ng nghiÖp chÕ t¹o m¸y - ®­îc coi lµ mét trong nh÷ng ngµnh gi÷ vÞ trÝ hµng ®Çu cña ngµnh kinh tÕ cã vai trß quan träng trong ®iÒu chØnh c¬ cÊu c«ng nghiÖp sau chiÕn tranh. Tõ n¨m 1952 - 1964, ®Çu t­ vµo ngµnh nµy chÕ t¹o m¸y t¨ng 23 lÇn tõ 20,4 tû Yªn lªn 556 tû yªn. - Ngµnh c«ng nghiÖp ®ãng tµu: ®©y lµ ngµnh c«ng nghiÖp ®­îc ChÝnh phñ NhËt ®Æc biÖt quan t©m v× nã lµ ngµnh ®¸p øng nhu cÇu nhê sù hç trî cña Nhµ n­íc nªn gi¸ b¸n tÇu ®ãng míi cña NhËt B¶n rÎ h¬n so víi Ch©u ¢u tõ 20 ®Õn 30% ®Õn n¨m 1970 NhËt cã 6 trong tæng sè 10 nhµ m¸y ®ãng tÇu lín nhÊt thÕ giíi. - Ngµnh s¶n xuÊt ®å ®iÖn gia ®×nh. Cïng víi sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1950 trë ®i, thu nhËp vµ ®êi sèng vµ tiÕp thu lèi sèng Mü, NhËt B¶n nhanh chãng trë thµnh x· héi tiªu dïng, do ®ã hµng lo¹t C«ng ty næi tiÕng vÒ s¶n xuÊt ®å ®iÖn gia ®×nh víi kü thuËt c«ng nghÖ cao ®­îc ph¸t triÓn, võa ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng, võa xuÊt khÈu nh­ Radio, ti vi, tñ l¹nh, m¸y giÆt, m¸y hót bôi, qu¹t ®iÖn... Tõ sù thay ®æi c¬ cÊu ngµnh ®Çu t­, dÉn ®Õn thay ®æi c¬ cÊu xuÊt nhËp khÈu cña NhËt. VÒ xuÊt khÈu nÕu 1955 xuÊt khÈu s¶n phÈm dÖt chiÕm tû träng lín 40% ®Õn n¨m 1065 cßn 19% vµ ®Õn 1971 cßn 11%. C¸c s¶n phÈm v¶i b«ng, may mÆc kh«ng cßn n»m trong mÆt hµng xuÊt khÈu tèt n÷a mµ xuÊt khÈu s¶n phÈm tõ c«ng nghiÖp nÆng vµ ho¸ chÊt gi÷ vÞ trÝ quan träng. XuÊt khÈu m¸y mãc t¨ng tõ 35% (1965) t¨ng 49% (1971), trong ®ã « t« t¨ng m¹nh tõ 2,85 lªn 10%, ®øng vÞ trÝ thø hai trong xuÊt khÈu. C¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp nÆng vµ ho¸ chÊt t¨ng tõ 62% (1965) lªn 74% (1971), vµ ngµy cµng chiÕm ­u thÕ trong c¸c s¶n phÈm xuÊt khÈu cña NhËt B¶n. Trong nhËp khÈu vËt liÖu dÖt gi¶m xuèng, nÕu n¨m 1950 chiÕm 40% n¨m 1970 gi¶m xuèng cßn 3%, ®iÒu ®ã gi¶i thÝch ®­îc sù gi¶m sót cña ngµnh dÖt truyÒn thèng, chuyÓn h­íng sang c«ng nghiÖp dÖt t¬, lôa nh©n t¹o. Tû träng nhËp nhiªn liÖu, dÇu th« t¨ng, ph¶n ¸nh sù ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp ho¸ dÇu, luyÖn kim vµ chÕ t¹o « t«. * NhËt B¶n chó ý ®Çu t­ nghiªn cøu kü thuËt øng dông. Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 50 trë ®i, cïng víi chó ý ®Çu t­ vµo c¸c ngµnh s¶n xuÊt, vµo c¸c ngµnh c«ng nghiÖp míi, ngµnh then chèt, sù t¨ng c­êng ®Çu t­ vµo lÜnh vùc nghiªn cøu khoa häc cña Nhµ n­íc vµ cña c¸c tæ chøc ®éc quyÒn lµ nh©n tè quan träng thóc ®Èy kinh tÕ NhËt B¶n ph¸t triÓn nhanh "thÇn kú". Chi phÝ nghiªn cøu ph¸t triÓn cña NhËt t¨ng qua c¸c n¨m. Chi phÝ nghiªn cøu khoa häc kü thuËt cña NhËt tuy t¨ng nhanh qua c¸c n¨m, nh­ng sè tuyÖt ®èi cßn thÊp h¬n nhiÒu so víi Mü, Anh, Ph¸p. Tuy ë NhËt B¶n chi phÝ cho nghiªn cøu khoa häc kü thuËt thÊp h¬n so víi Mü vµ T©y ¢u, nh­ng tr×nh ®é øng dông c«ng nghÖ cña NhËt l¹i nhanh h¬n, hiÖu qu¶ h¬n. §iÒu ®ã ®­îc gi¶i thÝch bëi ®Æc thï cña NhËt B¶n trong lÜnh vùc nghiªn cøu, øng dông khoa häc kü thuËt. Trong khi Mü vµ mét sè n­íc ®ång minh cña Mü tËp trung phÇn lín vµo viÖc nghiªn cøu kü thuËt qu©n sù, chinh phôc vò trô, NhËt tËp trung vµo môc ®Ých d©n dông, ë NhËt chi phÝ cho nghiªn cøu do t­ nh©n lµ chñ yÕu, ChÝnh phñ chØ cã chÝnh s¸ch hç trî. MÆt kh¸c, NhËt chØ chó träng nhËp kü thuËt vµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn cña n­íc ngoµi. ViÖc nhËp khÈu kü thuËt gióp cho NhËt nhanh chãng ®æi míi kü thuËt, n©ng cao n¨ng suÊt, l¹i tiÕt kiÖm ®­îc chi phÝ nghiªn cøu. TÝnh cho ®Õn n¨m 1968 NhËt ®· nhËp tæng gi¸ trÞ ph¸t minh kho¶ng 6 tû USD. §Ó cã ®­îc sè ph¸t minh ®ã, c¸c n­íc kh¸c chi phÝ nghiªn cøu mÊt 120 - 130 tû USD. Nh­ vËy b»ng con ®­îc nhËp khÈu kü thuËt, NhËt ®· tiÕt kiÖm ®­îc hµng tr¨m tû USD. * Chó ý ®Çu t­ ®æi míi tµi s¶n cè ®Þnh. §æi míi t­ b¶n cè ®Þnh sau chiÕn tranh lµ sù cÇn thiÕt, cÊp b¸ch nh»m n©ng cao n¨ng suÊt hiÖu qu¶ vµ c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng thÕ giíi. V× vËy, t­ b¶n t­ nh©n vµ ChÝnh phñ NhËt rÊt chó träng: - KhuyÕn khÝch khÊu hao nhanh, thùc hiÖn khÊu hao ­u ®·i. ChÝnh phñ hç trî vÒ tµi chÝnh ®èi víi c¸c ngµnh then chèt ®Ó ®æi míi kü thuËt, c«ng nghÖ (ngµnh luyÖn kim, ho¸ chÊt, ho¸ dÇu, ®ãng tÇu...). Nhµ n­íc tËp trung vµo ®Çu t­ x©y dùng c¬ së h¹ tÇng cho s¶n xuÊt-x· héi. Thùc tÕ cho thÊy tèc ®é t¨ng vèn cè ®Þnh cña NhËt v­ît xa Mü vµ c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn T©y ¢u. Thêi gian tõ 1956 - 1965 tèc ®é t¨ng vèn cè ®Þnh b×nh qu©n cña NhËt lµ 9,3% trong khi ®ã cña Mü lµ 2,8% cña Anh: 3,2%. * §Çu t­ vèn ra n­íc ngoµi. TÝnh cho ®Õn gi÷a nh÷ng n¨m 1960, ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt cßn h¹n chÕ. Tõ nh÷ng n¨m 1964 trë ®i cïng víi t¨ng tr­ëng kinh tÕ nhanh chãng vµ d­ thõa trong c¸n c©n thanh to¸n, ng­êi NhËt chó träng ®Çu t­ t­ b¶n ra n­íc ngoµi. §Çu t­ cña NhËt ë n­íc ngoµi chó träng vµo thÞ tr­êng tiªu thô lín vµ giµu nguån tµi nguyªn kho¸ng s¶n, nh­ B¾c Mü (chñ yÕu lµ Mü) khu vùc Ch©u ¸, khu vùc Ch©u ¢u vµ Ch©u Mü La tinh. §Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt cã ®Æc ®iÓm: - Tèc ®é ®Çu t­ nhanh: Sè tiÒn ®Çu t­ b×nh qu©n hµng n¨m (1957 - 1959 lµ 50 triÖu USD, t¨ng lªn 130 triÖu USD b×nh qu©n (1963 - 1965) lªn 900 triÖu USD n¨m 1970 vµ tæng sè tiÒn ®Çu t­ ra n­íc ngoµi cña NhËt ®Õn n¨m 1973 ®¹t 10,3 tû USD. Tèc ®é t¨ng ®Çu t­ trùc tiÕp ra n­íc ngoµi cña NhËt trong 10 n¨m (1963 - 1972) lµ 45%, cao nhÊt thÕ giíi, tuy nhiªn tæng ®Çu t­ cho ®Õn n¨m 1983 cña NhËt míi b»ng 1/10 cña Mü, 1/3 cña Anh. - H×nh thøc ®Çu t­ cña NhËt ë n­íc ngoµi: mua chøng kho¸n, mua tr¸i phiÕu, ®Çu t­ kinh doanh trùc tiÕp vµ ®Çu t­ th«ng qua C«ng ty chi nh¸nh. - §Çu t­ trùc tiÕp cña NhËt ë n­íc ngoµi chñ yÕu tËp trung vµo khai th¸c tµi nguyªn, má, n«ng l©m nghiÖp, h¶i s¶n, ngµnh chÕ t¹o, th­¬ng nghiÖp. Thêi kú ®Çu (1951 - 1960), NhËt B¶n ra søc t×m kiÕm thÞ tr­êng xuÊt khÈu ®Ó lÊy l¹i thÕ c©n b»ng trong c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ th­êng xuyªn thiÕu hôt. Mü lµ thÞ tr­êng lín, cã nhiÒu triÓn väng nhÊt, l¹i ®­îc h­ëng quy chÕ ­u ®·i, do ®ã ®Çu t­ ra n­íc ngoµi chñ yÕu vµo lÜnh vùc th­¬ng m¹i ®Ó xuÊt khÈu sang Mü, cuèi nh÷ng n¨m 1950, ®Çu t­ th­¬ng m¹i cña NhËt dån dËp h¬n, sau thÞ tr­êng ¢u - Mü lµ c¸c n­íc Trung - Nam Mü v× n¬i ®©y lµ thÞ tr­êng lín, cã lîi nhuËn cao, vµ lµ khu vùc giµu tµi nguyªn kho¸ng s¶n. V× vËy ®Çu t­ cña NhËt giai ®o¹n nµy (1951 - 1960) ®­îc ph©n bæ nh­ sau: B¾c Mü 40%, Trung Nam Mü 37%, Ch©u ¸ 21%, Ch©u ¢u 1,5%. NÕu ph©n bæ ®Çu t­ theo ngµnh, ngµnh khai kho¸ng 30%, khai th¸c gç vµ s¶n xuÊt bét giÊy 18%, th­¬ng nghiÖp 14%, c¬ khÝ vËn t¶i 5%, ngµnh thÐp vµ kim lo¹i mµu 3.7%. Thêi kú thø hai tõ 1960 - 1973, giai ®o¹n nµy c¸c n­íc Trung Nam Mü vµ Ch©u ¸ ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸ vµ vËy c¬ cÊu ®Çu t­ cña NhËt ra n­íc ngoµi còng cã sù thay ®æi, t¨ng tû träng ®Çu t­ vµo Ch©u ¢u. §Çu t­ theo ngµnh: ngµnh khai kho¸ng kÓ c¶ dÇu löa vÉn gi÷ vÞ trÝ hµng ®Çu 39% (1972), sau ®ã lµ ngµnh chÕ t¹o, vËn t¶i, c¬ khÝ ®å ®iÖn gia ®×nh vµ th­¬ng nghiÖp. 2 - N­íc NhËt biÕt kÕt hîp khÐo lÐo cÊu tróc kinh tÕ hai tÇng. Do ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh n­íc NhËt sau chiÕn tranh: lao ®éng d­ thõa c¬ së vËt chÊt bÞ tµn ph¸ sau chiÕn tranh kü thuËt c«ng nghÖ l¹c hËu, mÆt kh¸c, thiÕu vèn nghiªm träng. ë NhËt ®· h×nh thµnh c¬ cÊu kinh tÕ hai tÇng bao gåm khu vùc tiªn tiÕn víi c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, sö dông lao ®éng suèt ®êi, tiÒn l­¬ng cao theo th©m niªn, ®iÒu kiÖn lµm viÖc tèt, víi khu vùc doanh nghiÖp nhá, kü thuËt c«ng nghÖ l¹c hËu, sö dông lao ®éng hîp ®ång kh«ng th­êng xuyªn, tiÒn l­¬ng thÊp. Duy tr× kinh tÕ hai tÇng cña NhËt B¶n võa sö dông kh«ng hîp lý l¹i cã hiÖu qu¶ vèn ®Çu t­, lao ®éng vµ kü thuËt c«ng nghÖ. Sö dông c¬ cÊu hai tÇng phæ biÕn trong ngµnh chÕ t¹o phô tïng cña ngµnh chÕ t¹o m¸y mãc, vµ ngµnh dÖt. Gi÷a c¸c C«ng ty lín vµ doanh nghiÖp nhá cã quan hÖ chÆt chÏ th«ng qua hîp ®ång thÇu kho¸n, c¸c C«ng ty nhá nhËn ®­îc sù tµi trî vÒ vèn, vµ gióp ®ì vÒ kü thuËt, c«ng nghÖ. 3 - ThÞ tr­êng trong n­íc vµ ngoµi n­íc ®­îc më réng a) ThÞ tr­êng trong n­íc: Sau chiÕn tranh thÕ giíi thø II, thÞ tr­êng trong n­íc cña NhËt B¶n ®­îc më réng nhanh chãng ®Æc biÖt lµ thÞ tr­êng tiªu dïng, vµ t­ liÖu s¶n xuÊt. ThÞ tr­êng trong n­íc ®­îc më réng do nh÷ng nh©n tè sau: - C¶i c¸ch trong n«ng nghiÖp: Cïng víi thùc hiÖn c¶i c¸ch ruéng ®Êt, xo¸ bá quan hÖ s¶n xuÊt phong kiÕn ë n«ng th«n, h×nh thµnh chñ trang tr¹i kinh doanh nhá, Nhµ n­íc cßn khuyÕn khÝch n«ng d©n ®Çu t­ më réng s¶n xuÊt, c¶i tiÕn kü thuËt, sö dông m¸y mãc c«ng nghÖ tiªn tiÕn nh­ m¸y b¬m, m¸y ph¸t ®iÖn, m¸y cµy, m¸y cÊy, m¸y gÆt ®Ëp liªn hîp, m¸y lµm cá, m¸y phun thuèc trõ s©u, ®a d¹ng ho¸ c©y trång, sö dông gièng míi... T¹o ra n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ cao, gi¶m tû lÖ lao ®éng trong n«ng nghiÖp tõ 17 triÖu n¨m 1950 xuèng cßn 8 triÖu n¨m 1971, chuyÓn sè lao ®éng nµy sang c«ng nghiÖp vµ dÞch vô. §êi sèng ng­êi n«ng d©n ®­îc c¶i thiÖn h¬n, cïng víi sù ph¸t triÓn n«ng nghiÖp, n«ng th«n, ®· t¹o ra thÞ tr­êng réng lín cho s¶n xuÊt vµ dÞch vô ph¸t triÓn. - C«ng cuéc kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ víi tèc ®é "thÇn kú" (1952 - 1973), lµm xuÊt hiÖn nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt míi trong c«ng nghiÖp, c¸c ngµnh dÞch vô ®­îc ph¸t triÓn, ®æi míi kü thuËt, c«ng nghÖ trong c¸c ngµnh s¶n xuÊt. TÊt c¶ nh÷ng nh©n tè ®ã gãp phÇn më réng thÞ tr­êng s¶n xuÊt vµ thÞ tr­êng tiªu dïng c¸ nh©n, thóc ®Èy t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña NhËt. b) ThÞ tr­êng ngoµi n­íc cña NhËt còng ®­îc më réng nhanh chãng, ®Æc biÖt tõ nh÷ng n¨m 60 trë ®i. ThÞ tr­êng bªn ngoµi ®èi víi nÒn kinh tÕ NhËt cã vai trß quan träng. V× do ®iÒu kiÖn cña n­íc NhËt, NhËt phô thuéc thÞ tr­êng cung cÊp vËt t­, nguyªn liÖu, n¨ng l­îng, vµ thÞ tr­êng tiªu thô hµng ho¸, do ®ã ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu cÇn thiÕt víi nÒn kinh tÕ nh­ kh«ng khÝ cÇn cho con ng­êi vËy. Thêi kú tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi II, nhÊt lµ nh÷ng n¨m 60 trë ®i, thÞ tr­êng bªn ngoµi ®­îc më réng, lµ mét nh©n tè quan träng t¸c ®éng m¹nh ®Õn kinh tÕ NhËt, thùc tÕ trong giai ®o¹n 1951 -1970 trong khi kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu cña c¶ hÖ thèng TBCN chØ t¨ng 6 lÇn, th× cña NhËt t¨ng tíi 25 (tõ 1.7 tû USD t¨ng lªn 43.6 tû USD), trong ®ã xuÊt khÈu t¨ng 30 lÇn, nhËp khÈu t¨ng 21 lÇn. Së dÜ ng­êi NhËt biÕt kÕt hîp yÕu tè bªn trong vµ bªn ngoµi cô thÓ lµ: - NhËt ®· lîi dông chiÕn tranh cña Mü ë TriÒu Tiªn (1950 - 1953) vµ cuéc chiÕn tranh ë MiÒn Nam ViÖt Nam (1964 - 1975). NhËt kh«ng chØ nhËn ®­îc nh÷ng ®¬n ®Æt hµng qu©n sù, mµ cßn lµ ng­êi s¶n xuÊt cung cÊp hµng tiªu dïng phôc vô cho chiÕn tranh. MÆt kh¸c, NhËt cã ®iÒu kiÖn x©m nhËp vµo thÞ tr­êng thuéc khu vùc ¶nh h­ëng cña Mü vµ ngay c¶ chÝnh thÞ tr­êng Mü. - Do thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn l­¬ng thÊp, ®ång thêi hîp lý ho¸ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, nhê ®ã gi¶m ®­îc chi phÝ s¶n xuÊt, vÝ dô nh­ gi¸ mét tÊn thÐp s¶n xuÊt ë NhËt chØ kho¶ng 60 - 70 USD trong khi ®ã Mü lµ 100 USD. §ã lµ mét trong nh÷ng vò khÝ c¹nh tranh lîi h¹i trªn thÞ tr­êng quèc tÕ. - Ng­êi NhËt kh«ng chØ s¶n xuÊt nhiÒu mÆt hµng ®Ñp víi gi¸ rÎ, mµ cßn lu«n thay ®æi mÉu m·, phï hîp víi thÞ hiÕu ng­êi tiªu dïng, ­u thÕ nµy tiÕp tôc ®­îc ph¸t huy cho ®Õn ngµy nay vÝ dô nh­ tµu biÓn, hµng tiªu dïng dµi ngµy nh­ ti vi, tñ l¹nh, « t«, m¸y giÆt, m¸y thu thanh... 4 - Vai trß ®iÒu chØnh kinh tÕ cña Nhµ n­íc Trong suèt thêi kú ph¸t triÓn kinh tÕ cña NhËt, vai trß cña ChÝnh phñ tham gia vµo ®iÒu chØnh kinh tÕ cã ý nghÜa quan träng. Nhµ n­íc ®iÒu chØnh th«ng qua mét lo¹t nh÷ng chÝnh s¸ch vµ biÖn ph¸p nh­ chÝnh s¸ch ®Çu t­, chÝnh s¸ch thuÕ, chÝnh s¸ch tiÒn tÖ tÝn dông, chÝnh s¸ch khÊu hao, ch­¬ng tr×nh kÕ ho¹ch cña Nhµ n­íc, gãp phÇn lµm dÞu nh÷ng x¸o ®éng cña khñng ho¶ng suy tho¸i cã tÝnh chÊt chu kú, duy tr× tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cao sau chiÕn tranh. a) Nhµ n­íc trùc tiÕp x©y dùng vµ qu¶n lý khu vùc kinh tÕ Nhµ n­íc: Nhµ n­íc NhËt B¶n n¾m kho¶ng 1/3 tæng sè vèn ®Çu t­ t­ b¶n cè ®Þnh trong n­íc. Nhµ n­íc chñ yÕu ®Çu t­ vµo c¬ së h¹ tÇng cña s¶n xuÊt vµ x· héi, vµo x©y dùng c¬ së ngµnh c«ng nghiÖp míi, vµo nghiªn cøu khoa häc. ViÖc ®Çu t­ cña Nhµ n­íc vµo khu vùc nµy, th­êng kh«ng dÉn ®Õn t¨ng nhanh trùc tiÕp l­îng hµng ho¸ trªn thÞ tr­êng, vµ chñ yÕu thu hót vËt t­, lao ®éng trªn thÞ tr­êng. MÆt kh¸c, Nhµ n­íc ®Çu t­ vµo nh÷ng ngµnh ®ßi hái vèn lín, kh¶ n¨ng thu håi vèn chËm, hiÖu qu¶ kh«ng cao, nh­ng l¹i lµ nh÷ng ngµnh c¬ b¶n, quan träng cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt më réng, ph¸t triÓn ngµnh c«ng nghiÖp míi, vµ øng dông kü thuËt vµo c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i, n©ng cao n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi. VÝ dô nh­ ngµnh ho¸ dÇu, ngµnh ®ãng tÇu, ngµnh ®iÖn tö... b) ChÝnh s¸ch thuÕ, còng lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p kÝch thÝch kinh tÕ quan träng cña Nhµ n­íc. Nh×n chung chÝnh s¸ch thuÕ cña NhËt còng nh­ n­íc Anh ®¸nh thuÕ thu nhËp theo biÓu lòy tiÕn, nh­ng thuÕ h­íng vµo kÝch thÝch ®Çu t­, ®Æc biÖt ®Çu t­ t­ nh©n, Nhµ n­íc NhËt nhiÒu lÇn gi¶m thuÕ C«ng ty, trong thêi gian 11 n¨m (1955 - 1966) Nhµ n­íc ®· 7 lÇn gi¶m thuÕ cho c¸c C«ng ty do ®ã møc ®ãng gãp thuÕ trong thu nhËp quèc d©n cña NhËt thÊp h¬n so víi Mü vµ ph­¬ng T©y. NhËt th­êng thay ®æi thuÕ biÓu ®èi víi tõng ngµnh, vµ nh÷ng C«ng ty c¸ biÖt, cho ho·n kú h¹n thanh to¸n thuÕ hoÆc quy ®Þnh tiÒn ph¹t ®èi víi c¸c tr­êng hîp thiÕu thuÕ cña c¸c C«ng ty... Do ®ã th«ng qua biÖn ph¸p thuÕ kho¸, Nhµ n­íc kh«ng nh÷ng kÝch thÝch s¶n xuÊt c¸c C«ng ty ®éc quyÒn nãi chung, mµ cßn cã t¸c dông kÝch thÝch t­ nh©n ®Çu t­ ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp míi, hoÆc nh÷ng ngµnh cÇn ph¸t triÓn. c) Nhµ n­íc cßn th«ng qua viÖc quy ®Þnh thêi gian khÊu hao vµ møc khÊu hao c¬ b¶n, khuyÕn khÝch khÊu hao nhanh, thóc ®Èy nhanh ®æi míi t­ b¶n cè ®Þnh. Trong thêi kú nh÷ng n¨m 50 - 60 ë NhËt thêi gian khÊu hao toµn bé thiÕt bÞ nghiÖp trung b×nh d­íi 6 n¨m, nghÜa lµ møc khÊu hao b×nh qu©n hµng n¨m 15%. Do ®ã NhËt B¶n lµ mét trong nh÷ng n­íc cã tû lÖ m¸y mãc thiÕt bÞ trÎ nhÊt thÕ giíi. Nhµ n­íc cßn th«ng qua chÝnh s¸ch thuÕ ®Ó ®iÒu chØnh tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ. Khi kinh tÕ tiªu ®iÒu Nhµ n­íc gi¶m thuÕ C«ng ty, ®ång thêi rót ng¾n thêi gian khÊu hao, ng­îc l¹i khi nÒn kinh tÕ "qu¸ nãng" th× t¨ng thuÕ C«ng ty vµ kÐo dµi thêi gian khÊu hao, cã t¸c dông lµm dÞu sù chÊn ®éng cña chu kú s¶n xuÊt. d) §iÒu chØnh kinh tÕ cña Nhµ n­íc th«ng qua chÝnh s¸ch tiÒn tÖ tÝn dông. S¶n xuÊt cµng më réng th× nhu cÇu vÒ vèn cµng lín. T¨ng tr­ëng nhanh, lµm cho nhu cÇu vÒ vèn lu«n v­ît møc cÊp tiÒn cña ng©n hµng, v× vËy c¸c "ng©n hµng ph¸t triÓn", "ng©n hµng xuÊt nhËp khÈu", "ng©n hµng th­¬ng m¹i", ph¶i c¹nh tranh gay g¾t thu hót tiÒn nhµn rçi trong n­íc, nh­ng vÉn kh«ng ®ñ cung øng, v× vËy c¸c ng©n hµng ph¶i vay cña ng©n hµng trung ­¬ng (Ng©n hµng NhËt B¶n). VËy lµ ng©n hµng trung ­¬ng ®· gi¸n tiÕp cÊp vèn cho c¸c C«ng ty t­ nh©n, nhê ®ã mµ ChÝnh phñ ®· h­íng c¸c C«ng ty t­ nh©n ®Çu t­ theo ®óng môc tiªu, kÕ ho¹ch ë møc ®é nhÊt ®Þnh. §èi víi NhËt B¶n giai ®o¹n nµy cã ý nghÜa quan träng, bëi v× nguån vay tõ bªn ngoµi thêi kú nµy rÊt h¹n chÕ, chñ yÕu tõ trong n­íc. Ng©n hµng trung ­¬ng lu«n thùc hiÖn chÝnh s¸ch l·i suÊt thÊp. Do ®ã c¸c C«ng ty cña NhËt B¶n rÊt tÝch cùc sö dông nguån vèn ®i vay cña ng©n hµng. ChÝnh s¸ch l·i suÊt thÊp cã t¸c dông khuyÕn khÝch më réng ®Çu t­ cña xÝ nghiÖp, ®Æc biÖt nh÷ng ngµnh mòi nhän nh­ ®ãng tÇu, luyÖn kim, chÕ t¹o m¸y, ho¸ dÇu... Tuy nhiªn l·i suÊt ­u ®·i chØ thùc hiÖn ®èi víi c¸c C«ng ty lín, cßn c¸c C«ng ty võa vµ nhá ph¶i vay tiÒn ë c¸c chi ®iÕm. Nh÷ng chi ®iÕm nµy ®­îc thµnh lËp vµo n¨m 1950 (3/1950), ®ã lµ sù ph©n ®«i thÞ tr­êng cho vay, quan hÖ vay m­în gi÷a c¸c C«ng ty lín víi C«ng ty võa vµ nhá cã sù chªnh lÖch vÒ l·i suÊt võa cã t¸c dông kÝch thÝch s¶n xuÊt kinh doanh, võa ng¨n ngõa sù rñi ro cña ®ång vèn. §ång thêi phï hîp víi c¬ cÊu kinh tÕ hai tÇng cña NhËt B¶n. Th«ng qua chÝnh s¸ch tiÒn tÖ tÝn dông, Nhµ n­íc cã thÓ ®iÒu tiÕt ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. Trong thêi kú t¨ng tr­ëng nhanh, Nhµ n­íc thùc hiÖn chÝnh s¸ch th¾t chÆt tiÒn tÖ (t¨ng l·i suÊt chiÕt khÊu, t¨ng tû lÖ tiÒn ph¹t ®èi víi tiÒn vay trªn h¹n møc chiÕt khÊu, kiÓm so¸t viÖc cho vay. Ng­îc l¹i, khi kinh tÕ suy tho¸i, thùc hiÖn viÖc níi láng l·i suÊt, trî cÊp cho nh÷ng ngµnh quan träng. e) §iÒu chØnh cña nhµ n­íc th«ng qua ch­¬ng tr×nh kÕ ho¹ch kinh tÕ. NhËt B¶n ®­îc coi lµ mÉu mùc trong c¸c n­íc t­ b¶n vÒ ph¸t triÓn vÒ c¬ chÕ ®iÒu chØnh Nhµ n­íc vµo c¬ chÕ thÞ tr­êng víi c¸c h×nh thøc kÕt hîp phong phó, mÒm dÎo, b»ng c¸c c«ng cô m¹nh cã hiÖu lùc. Mét trong nh÷ng c«ng cô ®ã lµ kÕ ho¹ch ho¸ nÒn s¶n xuÊt - x· héi. Tõ n¨m 1995 - 1973 ë NhËt ®· cã 7 kÕ ho¹ch ®­îc th«ng qua vµ thùc hiÖn. Mçi kÕ ho¹ch kinh tÕ bao gåm 3 néi dung c¬ b¶n. Ph­¬ng h­íng kinh tÕ x· héi, nh÷ng chÝnh s¸ch cña chÝnh phñ ®Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu vµ nh÷ng chØ dÉn ho¹t ®éng cho c¸c c¬ së kinh doanh vµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp. g) §Èy nhanh tiÕn bé khoa häc kü thuËt vµ chó ý ®Õn nh©n tè con ng­êi. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ øng dông kü thuËt vµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn t¹o ®iÒu kiÖn cho n©ng cao n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng, gãp phÇn th¾ng thÕ trong c¹nh tranh. Do ®ã, viÖc nghiªn cøu øng dông khoa häc - kü thuËt vµo s¶n xuÊt vµ qu¶n lý, kh«ng chØ lµ mèi quan t©m hµng ®Çu cña c¸c c«ng ty mµ cßn lµ nhiÖm vô cña Nhµ n­íc. §Ó nhanh chãng tiÕp thu khoa häc - kü thuËt hiÖn ®¹i cña thÕ giíi. NhËt B¶n ®· v¹ch ra hai h­íng chiÕn l­îc, mét mÆt mua kü thuËt, ph¸t minh cña n­íc ngoµi vÒ nghiªn cøu c¶i tiÕn vµ øng dông, ®©y lµ c¸ch lµm ®­îc ng­êi NhËt cho r»ng võa tiÕt kiÖm ®­îc chi phÝ l¹i võa hiÖu qu¶. MÆt kh¸c, dùa vµo søc m¹nh tæng hîp cña c¸c c«ng ty ®éc quyÒn t­ nh©n, ®Ó hiÖn ®¹i ho¸ nÒn c«ng nghiÖp cña ®Êt n­íc. §Ó thùc hiÖn chiÕn l­îc trªn, Nhµ n­íc phèi hîp chÆt chÏ víi c«ng ty t­ nh©n, vµ c¸c trung t©m nghiªn cøu khoa häc. MITI cã vÞ trÝ chñ ®¹o trong viÖc theo dâi nh÷ng thµnh tùu khoa häc cña thÕ giíi ®Ó lËp kÕ ho¹ch mua, ®Þnh ra träng t©m nghiªn cøu ph¸t triÓn c«ng nghÖ then chèt. MITI h­íng dÉn tíi 70% xÝ nghiÖp t­ nh©n triÓn khai kÕ ho¹ch nghiªn cøu khoa häc theo ®Þnh h­íng cña chÝnh phñ. ChÝnh phñ quy ®Þnh, cÊm c¹nh tranh mua b¸n b¶n quyÒn kü thuËt n­íc ngoµi mµ do MITI ®¶m nhiÖm. §Ó kÝch thÝch khoa häc kü thuËt chÝnh phñ cßn thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch ­u ®·i vÒ thuÕ, trî cÊp hîp lý cho c«ng t¸c nghiªn cøu cña c«ng ty t­ nh©n. Thùc hiÖn hîp t¸c hai chiÒu gi÷a c«ng ty t­ nh©n vµ trung t©m nghiªn cøu, th«ng qua h×nh thøc uû th¸c nghiªn cøu, cung cÊp kinh phÝ, båi d­ìng chuyªn gia... kÕt qu¶ thuéc vÒ së h÷u cña xÝ nghiÖp trong 7 n¨m. Cïng víi sù quan t©m nghiªn cøu vµ øng dông khoa häc kü thuËt, viÖc gi¸o dôc, ®µo t¹o ®éi ngò lao ®éng cã tr×nh ®é cao còng rÊt ®­îc coi träng. Tuy nhiªn, nÕu nh×n l¹i n­íc NhËt giai ®o¹n (1952 - 1973) bªn c¹nh sù ph¸t triÓn víi tèc ®é nhanh “thÇn kú” vÒ kinh tÕ nÒn kinh tÕ NhËt vÉn chøa ®ùng nh÷ng m©u thuÉn vµ khã kh¨n. 1. Tr­íc hÕt ®ã lµ sù mÊt c©n ®èi gi÷a c¸c ngµnh vµ c¸c vïng kinh tÕ gi÷a c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, gi÷a tµi chÝnh vµ tÝn dông. §Æc biÖt do tËp trung qu¸ lín c¸c ngµnh c«ng nghiÖp vµo 3 thµnh phè: TOKYO, OSAKA vµ NAGOYA chØ chiÕm 1,25% diÖn tÝch, nh­ng tËp trung 50% s¶n l­îng c«ng nghiÖp cña n­íc NhËt vµ 60 triÖu d©n, do ®ã dÉn ®Õn vÊn ®Ò « nhiÔm m«i tr­êng, tai n¹n xe cé, nhµ ë cña ng­êi lao ®éng, v× do tËp trung cho t¨ng tr­ëng kinh tÕ, h¹n chÕ nhu cÇu chi tiªu phóc lîi. Do ph©n bè lùc l­îng s¶n xuÊt kh«ng ®Òu, phÝa ®«ng Nam ph¸t triÓn, ng­îc l¹i t©y B¾c trong t×nh tr¹ng l¹c hËu, nhiÒu nhµ kinh tÕ Ph­¬ng T©y ®· nhËn xÐt, ë NhËt cã hai n­íc NhËt “n­íc NhËt hiÖn ®¹i” vµ “n­íc NhËt l¹c hËu”. 2. NÒn kinh tÕ NhËt tuy cã sù ph¸t triÓn nhanh “thÇn kú (1952 - 1973) nh­ng rÊt bÊp bªnh. Do ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña n­íc NhËt, do ®ã ®Ó cã ®­îc sù ph¸t triÓn kinh tÕ NhËt phô thuéc thÞ tr­êng bªn ngoµi vÒ cung cÊp nguyªn nhiªn liÖu, n¨ng l­îng, vµ thÞ tr­êng tiªu thô hµng ho¸, phô thuéc vµo Mü vµ c¸c §ång minh cña Mü. Bëi vËy, nh÷ng biÕn ®éng cña thÞ tr­êng thÕ giíi, sù c¹nh tranh gay g¾t gi÷a ba trung t©m kinh tÕ NhËt - Mü - T©y ¢u ®Òu ¶nh h­ëng ®Õn nÒn kinh tÕ NhËt. 3. Chi phÝ qu©n sù cã xu h­íng t¨ng, ¶nh h­ëng tíi sù ph¸t triÓn kinh tÕ NhËt. Tõ cuèi nh÷ng n¨m 60, khi ®· trë thµnh c­êng quèc kinh tÕ, tr­íc søc Ðp cña c¸c trïm t­ b¶n vµ lîi nhuËn kÕch xï tõ s¶n xuÊt vµ kinh doanh vò khÝ, chÝnh phñ NhËt t¨ng nhanh chi phÝ qu©n sù, chi phÝ qu©n sù trong kÕ ho¹ch 5 n¨m (1972 - 1976) ®· t¨ng 2,2 lÇn so víi kÕ ho¹ch 5 n¨m tr­íc (2500 tû yªn lªn 5500 tû yªn). Träng ®iÓm cña kÕ ho¹ch nµy lµ ph¸t triÓn h¶i qu©n vµ kh«ng qu©n, t¨ng c­êng ho¶ lùc vµ søc c¬ ®éng cña lôc qu©n, më réng qu©n chñng tªn löa vµ ph¸t triÓn vò khÝ tiÕn c«ng. §ã thùc sù lµ kÕ ho¹ch t¨ng c­êng lùc l­îng qu©n sù, chø kh«ng cßn lµ kÕ ho¹ch t¨ng c­êng tù vÖ nh­ ng­êi NhËt vÉn nãi. Thùc tÕ lÞch sö cho thÊy, NhËt thÊt b¹i trong chiÕn tranh thÕ giíi II vµ Mü sa lÇy trong cuéc chiÕn tranh ë ViÖt nam. Do ®ã xu h­íng t¨ng chi phÝ qu©n sù, më réng c«ng nghiÖp sù sÏ ¶nh h­ëng ®Õn ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña n­íc NhËt vµ an ninh chung cña thÕ giíi. 4. M©u thuÉn x· héi gay g¾t. Do tËp trung cho t¨ng tr­ëng kinh tÕ, h¹n chÕ nhu cÇu chi tiªu cho phóc lîi thùc hiÖn chÕ ®é tiÒn l­¬ng thÊp, do ®ã trong giai ®o¹n nµy (1952 - 1973) tuy kinh tÕ t¨ng tr­ëng nhanh, nh­ng nh÷ng vÊn ®Ò x· héi ë NhËt ®­îc nhiÒu ng­êi biÕt ®Õn ®ã lµ: møc sèng thÊp so víi Mü vµ Ph­¬ng T©y, nhµ ë thiÕu thèn, gi¸ thuª nhµ rÊt ®¾t so víi tiÒn l­¬ng, tai n¹n giao th«ng, « nhiÔm m«i tr­êng. Bµi häc kinh nghiÖm ®èi víi ViÖt Nam N­íc ta ®ang trong qu¸ tr×nh CNH - H§H, c«ng cuéc ®æi míi kinh tÕ ®ßi hái ph¶i tËp trung mäi nguån lùc cho ph¸t triÓn kinh tÕ. Cã thÓ nãi r»ng NhËt b¶n lµ mét tÊm g­¬ng s¸ng trong viÖc tæ chøc ph¸t triÓn kinh tÕ. Nh÷ng bµi häc vÒ huy ®éng vµ sö dông vèn, kÕt hîp khÐo lÐo cÊu tróc kinh tÕ hai tÇng, më réng thÞ tr­êng trong n­íc vµ ngoµi n­íc, vai trß ®iÒu chØnh kinh tÕ cña Nhµ n­íc lµ nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm quý gi¸ cho n­íc ta trong ph¸t triÓn kinh tÕ. Tuy nhiªn, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n còng béc lé nhiÒu h¹n chÕ, ®ã lµ nh÷ng ®iÓm yÕu mµ nÒn kinh tÕ n­íc ta ph¶i tr¸nh ®Ó ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña nÒn kinh tÕ, ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i ®i kÌm víi b¶o vÖ m«i tr­êng, ph¸t triÓn c©n ®èi, ®¶m b¶o phóc lîi x· héi, c«ng b»ng x· héi vµ gi÷ g×n b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docKinh tế tư bản chủ nghĩa.DOC
Luận văn liên quan