Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam thực trạng và giải pháp

ĐẶT VẤN ĐỀ Vấn đề Nhà nước và thị trường là mối quan tâm hàng đầu của nhiều nhà nghiên cứu kinh tế trong nhiều thập kỷ qua. Vì vậy ở nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới muốn tìm tòi mô hình quản lý kinh tế vĩ mô thích hợp và có hiệu quả hơn Trong báo cáo chính trị của “ban chấp hành trung ương” khoá VIII trình đại hội IX của Đảng ta có đề cập. Nhà nước ta quản lý kinh tế bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của kinh tế thị trường. Bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động. Điều đó đã thúc đẩy mọi người phát huy nghiên cứu mối quan hệ giữa thị trường và Nhà nước. Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một yếu tố tất yếu cơ bản của quá trình đổi mới quản lý kinh tế ở nước ta. Trong 15 năm qua nhờ có đường lối đổi mới đúng đắn thoát khỏi những khủng hoảng, đạt tốc độ tăng trưởng nhanh, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể, chính trị xã hội ổn định, quốc phòng an ninh quốc gia được giữ vững, từ một nền kinh tế quan liêu bao cấp đã từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dựa trên quy- luật giá trị và tín hiệu cung cầu của thị trường. Như vậy, việc nhận thức nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một điều hết sức cần thiết. Em muốn dùng những kiến trức triết học cơ bản đã học đựơc trong một thời gian rất ngắn để phân tích vấn đề nêu trên nhằm đưa ra ý kiến của mình để thầy xem xét phê bình giúp em đưa ra được những nhận thức và suy nghĩ đúng đắn có khoa khọc hơn. Đây cũng là tác phẩm đầu tay của em về nghiên cứu triết học nên không thể tránh khỏi những sai sót. Em rất mong thầy chỉ bảo tận tình cho em để em có những công trình nghiên cứu tốt hơn trong thời gian tới có một cách nhìn toàn diện hơn về kế hoạch hoá phát triển kinh tế xã hội trong những năm tiếp theo. Em xin chân thành cảm ơn. B. NỘI DUNG I. NHỮNG LÝ LUÂN CHUNG VỀ QUAN ĐIỂM TOÀN DIỆN. 1. Cơ sở lý luận. Quan điểm toàn diện được xuất phát từ nguyên lý về mối liên hệ phổ biến của phép biện chứng. Đó là các sự vật hiện tượng không tồn tại cô lập, biệt luật mà thống nhất nhau trong đó các sự vật hiện tượng tồn tại bằng cách tác động lẫn nhau, ràng buộc lẫn nhau quy định và chuyển hoá lẫn nhau. Không chỉ tự nhiên mà cả trong lĩnh vực đời sống lĩnh vực tinh thần mọi sự vật hiện tượng cũng luôn luôn liên hệ tác động qua lại lẫn nhau. Sự liên hệ đó là tính khách quan và tính phổ biến của các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan. Trong thế giới khách quan có vô vàn mối liên hệ, chúng rất đa dạng và giữ vai trò vị trí khác nhau trong sự tồn tại, vận động phát triển sự vật hiện tượng có mối quan hệ bên trong (sự liên hệ tác động, lại có mối liên hệ bên ngoài, nói chung mối liên hệ này không có ý nghĩa quyết định hơn nữa nó thường thông qua mối liên hệ bên trong mà phát huy tác dụng đối với các sự vận động và phát triển của sự vật. Tuy nhiên nó là mối liên hệ hết sức quan trọng trong nền kinh tế thị trường vì vậy không có một sự kiện nào tồn tại trong trạng thái cô lập tách rời những sự kiện khác. Chẳng hạn cuộc cách mạng khoá học cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại vừa tạo ra những thời cơ nhưng cũng vừa tạo ra những thách thức to lớn đối với tất cả các nước chậm phát triển. Nước ta có tranh thủ được thời cơ do cuộc cách mạng đó tạo ra hay không trước hết phụ thuộc vào năng lực lãnh đạo của Đảng của Nhà nước và tiếp nữa là sự phấn đấu toàn nhân dân Việt Nam. Song chúng ta cũng khó xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội nếu không hội nhập quốc tế. Không vận dụng được những thành quả của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ mà thế giới đã đạt được. Nói cách khác, mối liên hệ bên ngoài cũng hết sức quan trọng, đôi khi có thể giữ vai trò chủ đạo. Có mối liên hệ chung trong toàn bộ thế giới, cũng có mối liên hệ riêng trong từng lĩnh vực cụ thể. Có mối liên hệ trực tiếp giữa hai hay nhiều sự vật hiện tượng, lại có mối liên hệ gián tiếp (sự vật hiện tượng liên hệ tác động qua lại lẫn nhau thông qua một hay nhiều khâu trung gian). Từ nhận thức trên trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường đòi hỏi phải có các yếu tố thị trường, các công cụ quản lý nền kinh tế quan điểm toàn diện ở đây thể hiện ở chỗ muốn xây dựng nền kinh tế thị trường phải xây dựng các yếu tố thị trường mang tính đồng bộ tính toàn diện chứ không phải xây dựng các công cụ riêng biệt lẻ loi, các thị trường hàng hoá, dịch vụ cụ thể (thị trường vốn, thị trường lao động ) mà ngay bản thân nền kinh tế cũng vậy nó không tồn tại trong trạng thái cô lập mà trong mối quan hệ quy định lẫn nhau giữa các lĩnh vực kinh tế chính trị ngoại giao, kinh tế chính trị, đạo đức pháp quyền, kinh tế chính trị – khoa khọc – nghệ thuật) 2. Yêu cầu của quan điểm toàn diện. Quan điểm toàn diện đòi hỏi để có nhận thức đúng đắn về sự vật, chúng ta phải xem xét nó trên 2 khía cạnh. a. Trong mối liên hệ giữa các bộ phận, các yếu tố, các thuộc tính khác của chính sự vật đó. b. Trong mối liên hệ giữa sự vật đó với sự vật khác (kể cả trực tiếp và gián tiếp) - VI – Lê Nin viết “Muốn hiểu thực sự được sự vật cần phải nhìn bao quát và nghiên cứu tất cả các mặt, tất cả các mói liên hệ và quan hệ gián tiếp của sự vật đó” Quan điểm toàn diện đòi hỏi để nhận thức được sự vật, chúng ta cầm xem xét nó trong mối quan hệ với nhu cầu thực tiễn của con người. Ứng với mỗi con người, mỗi thời đại và trong một hoàn cảnh nhất định con người bao giờ cũng chỉ phản ánh được một số lượng hữu hạn những mối liên hệ. Bởi vậy trí thức đạt được về sự vật cũng chỉ là tương đối, không đầy đủ, không trọn vẹn. - Như vậy quan điểm toàn diện chân thực đòi hỏi chúng ta phải đi từ tri thức về nhiều mặt, nhiều mối liên hệ sự vật đến chỗ khái quát để rút ra cái bản chất chi phối sự tồn tại và phát triển của sự vật hay hiện tượng đó. Quan điểm toàn diện không đồng nhất với cách xem xét dần trải, liệt kê những quy định khác nhau của sự vật hay hiện tượng đó. Quan điểm toàn diện không đồng nhất với cách xem xét dần trải, liệt kê những quy định khác nhau của sự vật hay hiện tượng. Nó đòi hỏi phải làm nổi bật cái cơ bản nhất, chủ yếu nhất và quan trọng nhất của sự vật hay hiện tượng đó. 3. ý nghĩa phương pháp luận của quan điểm toàn diện. Để cải tạo một sự vật hiện tượng, để hoàn thành nhiệm vụ đặt ra trong hoạt động thực tiễn, đòi hỏi một hệ thống các biện pháp nhất định. Nếu thiếu tính toàn diện trong các chủ trương biện pháp thì sẽ không đạt được hiệu quả như mong muốn. Song toàn diện đồng bộ, không phải cái gì cũng đặt ra một cách dẫn đến tràn lan mà đòi hỏi trong mỗi một thời kỳ mỗi một giai đoạn phải có những chủ trương, những biện pháp mang tính trọng tâm, trọng điểm, phải xác định được những khâu then chốt tập trung giải quyết để làm cơ sở cho những chủ trương biện pháp khác một cách đồng bộ góp phần khắc phục lối suy nghĩ giản đơn, một chiều phiến diện trong thế giới khách quan, mọi sự vật, mọi hiện tượng đều có rất nhiều mối liên hệ. Vì vậy cần phải xem xét các mặt tránh xem xét một mặt hoặc một vài mắt đã vội kết luận ngay vấn đề như vậy sẽ không chính xác. các quan hệ lợi ích thường chỉ thắng lợi ích trước mắt và không thấy được lợi ích lâu dài. Chống lại chủ nghĩa nguỵ biện và chủ nghĩa triết chung nhân danh toàn diện để kết hợp một cách vô nguyên tắc những cái hết sức khác nhau thành một hình ảnh không đúng về sự vật. II. TÍNH TẤT YẾU PHẢI XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM. 1. Kinh tế thị trường định hưỡng xã hội chủ nghĩa là gì? 1.1. Kinh tế thị trường và những đặc điểm của kinh tế thị trường. Như đã biết, vào cuối thời kỳ công xã nguyên thuỷ, đầu thời kỳ xã hội nô lệ loại người đã có một bước tiến nhảy vọt trong lĩnh vực sản xuất ra của cải vật chất. Trong sản xuất đã bắt đầu có sản xuất thặng dư, tức là phần sản phẩm nhảy vọt quá phần sản phẩm tất yếu do người sản xuất tạo ra. Mặc dù lúc đầu sự dư thừa đó chỉ là ngẫu nhiên nhưng cùng với chế độ tư hữu được xác lập, người lao động đã có thể làm chủ những sản phẩm dư thừa đó, mang trao đổi với nhau để nhận lại những sản phẩm mà mình thiếu do kết quả phân công chuyên môn hoá đưa lại thị trường sơ khai xuất hiện từ đó. Tuy nhiên, phải trải qua quá trình phát triển lâu dài, mãi đến giai đoạn cuối xã hội phong kiến đầu xã hội TBCN kinh tế thị trường mới được xác lập, và phải đến cuối giai đoạn phát triển của CNTB tự do cạnh tranh thì kinh tế thị trường mới được xác lập hoàn toàn. Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá với những đặc trưng riêng của nó là người làm ra sản phẩm với mục đích đi bán (để trao đổi) chứ không phải tiêu dùng hay ngẫu nhiên như trước. Đặc trưng đó ngày càng được bổ sung phong phú thêm. Như vậy kinh tế thị trường phát triển từ sơ khai đến hiện đại là một công trình sáng tạo của loài người trong quá trình sản xuất và trao đổi đó là trình độ văn minh mà nhân loại đạt được. Do đó mọi quan điểm cho rằng kinh tế thị trường là phát minh riêng của chủ nghĩa tư bản là không có căn cứ. Việc đồng nhất kinh tế thị trường với chủ nghĩa tư bản rồi nó tránh, hoặc sử dụng nó như một công cụ tạm thời, hoặc coi việc áp dụng kinh tế thị trường là mặc nhiên chấp nhận con đường TBCN Đều có thể dẫn đến sai lầm đáng tiếc. Ngay trong văn kiện đại hội VIII Đảng ta đã khẳng định “sản xuất hàng hoá là thành tựu văn minh chung của nhân loại”, chúng ta không chỉ kiên định “không bỏ qua kinh tế hàng hoá ” mà còn khẳng định kinh tế hàng hoá còn tồn tại khách quan cho đến khi chủ nghĩa xã hội được xây dựng . lần này trong dự thảo văn kiện đại hội IX tiếp tục khẳng định “Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nói gọn là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 2.1. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và những yêu cầu của nó. a. Vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN . - Kinh tế thị trường khác hẳn với nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp trước kia sự cạnh tranh nghiên cứu dưới góc độ quan điểm toàn diện chúng ta nhận thấy rằng một mặt nền kinh tế thị trường làm cho cạnh tranh thúc đẩy khoa khọc phát triển, tiếp thu được các công nghệ và bí quyết mới. Nhưng mặt khác cạnh tranh cũng làm cho hàng loạt Xí nghiệp doanh nghiệp bị phá sản. Đó là do kinh tế thị trường bao hàm cả hai mặt tích cực và tiêu cực. - Về mặt tích cực: Kinh tế thị trường tạo ra được những con người năng động, quyết đoán có được nhiều kinh nghiệm sau những lần cạnh tranh thắng lợi hay thất bại từ đó thúc đẩy lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động đẩy mạnh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, quá trình xã hội hoá lực lượng sản xuất. - Về mặt tiêu cực và hạn chế: phân hoá giầu nghèo quá xa, dẫn đến mọi cân bằng xã hội, xuất hiện mâu thuẫn xã hội. Sự phát triển mù quáng của các doanh nghiệp mang lẻ tất yếu dẫn đến khủng hoảng kinh tế. Xuất hiện nhiều tệ nạn xã hội, quá coi trọng đồng tiền xem thường đạo đức truyền thống.

doc26 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 29/01/2013 | Lượt xem: 7721 | Lượt tải: 22download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam thực trạng và giải pháp, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
µ n­íc vµ tiÕp n÷a lµ sù phÊn ®Êu toµn nh©n d©n ViÖt Nam. Song chóng ta còng khã x©y dùng thµnh c«ng chñ nghÜa x· héi nÕu kh«ng héi nhËp quèc tÕ. Kh«ng vËn dông ®­îc nh÷ng thµnh qu¶ cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ mµ thÕ giíi ®· ®¹t ®­îc. Nãi c¸ch kh¸c, mèi liªn hÖ bªn ngoµi còng hÕt søc quan träng, ®«i khi cã thÓ gi÷ vai trß chñ ®¹o. Cã mèi liªn hÖ chung trong toµn bé thÕ giíi, còng cã mèi liªn hÖ riªng trong tõng lÜnh vùc cô thÓ. Cã mèi liªn hÖ trùc tiÕp gi÷a hai hay nhiÒu sù vËt hiÖn t­îng, l¹i cã mèi liªn hÖ gi¸n tiÕp (sù vËt hiÖn t­îng liªn hÖ t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau th«ng qua mét hay nhiÒu kh©u trung gian). Tõ nhËn thøc trªn trong viÖc x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®ßi hái ph¶i cã c¸c yÕu tè thÞ tr­êng, c¸c c«ng cô qu¶n lý nÒn kinh tÕ quan ®iÓm toµn diÖn ë ®©y thÓ hiÖn ë chç muèn x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ph¶i x©y dùng c¸c yÕu tè thÞ tr­êng mang tÝnh ®ång bé tÝnh toµn diÖn chø kh«ng ph¶i x©y dùng c¸c c«ng cô riªng biÖt lÎ loi, c¸c thÞ tr­êng hµng ho¸, dÞch vô cô thÓ (thÞ tr­êng vèn, thÞ tr­êng lao ®éng ) mµ ngay b¶n th©n nÒn kinh tÕ còng vËy nã kh«ng tån t¹i trong tr¹ng th¸i c« lËp mµ trong mèi quan hÖ quy ®Þnh lÉn nhau gi÷a c¸c lÜnh vùc kinh tÕ chÝnh trÞ ngo¹i giao, kinh tÕ chÝnh trÞ, ®¹o ®øc ph¸p quyÒn, kinh tÕ chÝnh trÞ – khoa khäc – nghÖ thuËt) 2. Yªu cÇu cña quan ®iÓm toµn diÖn. Quan ®iÓm toµn diÖn ®ßi hái ®Ó cã nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ sù vËt, chóng ta ph¶i xem xÐt nã trªn 2 khÝa c¹nh. a. Trong mèi liªn hÖ gi÷a c¸c bé phËn, c¸c yÕu tè, c¸c thuéc tÝnh kh¸c cña chÝnh sù vËt ®ã. b. Trong mèi liªn hÖ gi÷a sù vËt ®ã víi sù vËt kh¸c (kÓ c¶ trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp) - VI – Lª Nin viÕt “Muèn hiÓu thùc sù ®­îc sù vËt cÇn ph¶i nh×n bao qu¸t vµ nghiªn cøu tÊt c¶ c¸c mÆt, tÊt c¶ c¸c mãi liªn hÖ vµ quan hÖ gi¸n tiÕp cña sù vËt ®ã” Quan ®iÓm toµn diÖn ®ßi hái ®Ó nhËn thøc ®­îc sù vËt, chóng ta cÇm xem xÐt nã trong mèi quan hÖ víi nhu cÇu thùc tiÔn cña con ng­êi. øng víi mçi con ng­êi, mçi thêi ®¹i vµ trong mét hoµn c¶nh nhÊt ®Þnh con ng­êi bao giê còng chØ ph¶n ¸nh ®­îc mét sè l­îng h÷u h¹n nh÷ng mèi liªn hÖ. Bëi vËy trÝ thøc ®¹t ®­îc vÒ sù vËt còng chØ lµ t­¬ng ®èi, kh«ng ®Çy ®ñ, kh«ng trän vÑn. - Nh­ vËy quan ®iÓm toµn diÖn ch©n thùc ®ßi hái chóng ta ph¶i ®i tõ tri thøc vÒ nhiÒu mÆt, nhiÒu mèi liªn hÖ sù vËt ®Õn chç kh¸i qu¸t ®Ó rót ra c¸i b¶n chÊt chi phèi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña sù vËt hay hiÖn t­îng ®ã. Quan ®iÓm toµn diÖn kh«ng ®ång nhÊt víi c¸ch xem xÐt dÇn tr¶i, liÖt kª nh÷ng quy ®Þnh kh¸c nhau cña sù vËt hay hiÖn t­îng ®ã. Quan ®iÓm toµn diÖn kh«ng ®ång nhÊt víi c¸ch xem xÐt dÇn tr¶i, liÖt kª nh÷ng quy ®Þnh kh¸c nhau cña sù vËt hay hiÖn t­îng. Nã ®ßi hái ph¶i lµm næi bËt c¸i c¬ b¶n nhÊt, chñ yÕu nhÊt vµ quan träng nhÊt cña sù vËt hay hiÖn t­îng ®ã. 3. ý nghÜa ph­¬ng ph¸p luËn cña quan ®iÓm toµn diÖn. §Ó c¶i t¹o mét sù vËt hiÖn t­îng, ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô ®Æt ra trong ho¹t ®éng thùc tiÔn, ®ßi hái mét hÖ thèng c¸c biÖn ph¸p nhÊt ®Þnh. NÕu thiÕu tÝnh toµn diÖn trong c¸c chñ tr­¬ng biÖn ph¸p th× sÏ kh«ng ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ nh­ mong muèn. Song toµn diÖn ®ång bé, kh«ng ph¶i c¸i g× còng ®Æt ra mét c¸ch dÉn ®Õn trµn lan mµ ®ßi hái trong mçi mét thêi kú mçi mét giai ®o¹n ph¶i cã nh÷ng chñ tr­¬ng, nh÷ng biÖn ph¸p mang tÝnh träng t©m, träng ®iÓm, ph¶i x¸c ®Þnh ®­îc nh÷ng kh©u then chèt tËp trung gi¶i quyÕt ®Ó lµm c¬ së cho nh÷ng chñ tr­¬ng biÖn ph¸p kh¸c mét c¸ch ®ång bé gãp phÇn kh¾c phôc lèi suy nghÜ gi¶n ®¬n, mét chiÒu phiÕn diÖn trong thÕ giíi kh¸ch quan, mäi sù vËt, mäi hiÖn t­îng ®Òu cã rÊt nhiÒu mèi liªn hÖ. V× vËy cÇn ph¶i xem xÐt c¸c mÆt tr¸nh xem xÐt mét mÆt hoÆc mét vµi m¾t ®· véi kÕt luËn ngay vÊn ®Ò nh­ vËy sÏ kh«ng chÝnh x¸c. c¸c quan hÖ lîi Ých th­êng chØ th¾ng lîi Ých tr­íc m¾t vµ kh«ng thÊy ®­îc lîi Ých l©u dµi. Chèng l¹i chñ nghÜa nguþ biÖn vµ chñ nghÜa triÕt chung nh©n danh toµn diÖn ®Ó kÕt hîp mét c¸ch v« nguyªn t¾c nh÷ng c¸i hÕt søc kh¸c nhau thµnh mét h×nh ¶nh kh«ng ®óng vÒ sù vËt. II. TÝnh tÊt yÕu ph¶i x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. 1. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­ìng x· héi chñ nghÜa lµ g×? 1.1. Kinh tÕ thÞ tr­êng vµ nh÷ng ®Æc ®iÓm cña kinh tÕ thÞ tr­êng. Nh­ ®· biÕt, vµo cuèi thêi kú c«ng x· nguyªn thuû, ®Çu thêi kú x· héi n« lÖ lo¹i ng­êi ®· cã mét b­íc tiÕn nh¶y vät trong lÜnh vùc s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt. Trong s¶n xuÊt ®· b¾t ®Çu cã s¶n xuÊt thÆng d­, tøc lµ phÇn s¶n phÈm nh¶y vät qu¸ phÇn s¶n phÈm tÊt yÕu do ng­êi s¶n xuÊt t¹o ra. MÆc dï lóc ®Çu sù d­ thõa ®ã chØ lµ ngÉu nhiªn nh­ng cïng víi chÕ ®é t­ h÷u ®­îc x¸c lËp, ng­êi lao ®éng ®· cã thÓ lµm chñ nh÷ng s¶n phÈm d­ thõa ®ã, mang trao ®æi víi nhau ®Ó nhËn l¹i nh÷ng s¶n phÈm mµ m×nh thiÕu do kÕt qu¶ ph©n c«ng chuyªn m«n ho¸ ®­a l¹i thÞ tr­êng s¬ khai xuÊt hiÖn tõ ®ã. Tuy nhiªn, ph¶i tr¶i qua qu¸ tr×nh ph¸t triÓn l©u dµi, m·i ®Õn giai ®o¹n cuèi x· héi phong kiÕn ®Çu x· héi TBCN kinh tÕ thÞ tr­êng míi ®­îc x¸c lËp, vµ ph¶i ®Õn cuèi giai ®o¹n ph¸t triÓn cña CNTB tù do c¹nh tranh th× kinh tÕ thÞ tr­êng míi ®­îc x¸c lËp hoµn toµn. Kinh tÕ thÞ tr­êng lµ kinh tÕ hµng ho¸ víi nh÷ng ®Æc tr­ng riªng cña nã lµ ng­êi lµm ra s¶n phÈm víi môc ®Ých ®i b¸n (®Ó trao ®æi) chø kh«ng ph¶i tiªu dïng hay ngÉu nhiªn nh­ tr­íc. §Æc tr­ng ®ã ngµy cµng ®­îc bæ sung phong phó thªm. Nh­ vËy kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn tõ s¬ khai ®Õn hiÖn ®¹i lµ mét c«ng tr×nh s¸ng t¹o cña loµi ng­êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ trao ®æi ®ã lµ tr×nh ®é v¨n minh mµ nh©n lo¹i ®¹t ®­îc. Do ®ã mäi quan ®iÓm cho r»ng kinh tÕ thÞ tr­êng lµ ph¸t minh riªng cña chñ nghÜa t­ b¶n lµ kh«ng cã c¨n cø. ViÖc ®ång nhÊt kinh tÕ thÞ tr­êng víi chñ nghÜa t­ b¶n råi nã tr¸nh, hoÆc sö dông nã nh­ mét c«ng cô t¹m thêi, hoÆc coi viÖc ¸p dông kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mÆc nhiªn chÊp nhËn con ®­êng TBCN.... §Òu cã thÓ dÉn ®Õn sai lÇm ®¸ng tiÕc. Ngay trong v¨n kiÖn ®¹i héi VIII §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh “s¶n xuÊt hµng ho¸ lµ thµnh tùu v¨n minh chung cña nh©n lo¹i”, chóng ta kh«ng chØ kiªn ®Þnh “kh«ng bá qua kinh tÕ hµng ho¸ ” mµ cßn kh¼ng ®Þnh kinh tÕ hµng ho¸ cßn tån t¹i kh¸ch quan cho ®Õn khi chñ nghÜa x· héi ®­îc x©y dùng . lÇn nµy trong dù th¶o v¨n kiÖn ®¹i héi IX tiÕp tôc kh¼ng ®Þnh “§¶ng vµ Nhµ n­íc ta chñ tr­¬ng thùc hiÖn nhÊt qu¸n vµ l©u dµi chÝnh s¸ch ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, nãi gän lµ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. 2.1. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa vµ nh÷ng yªu cÇu cña nã. a. Vai trß cña Nhµ n­íc trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng XHCN. - Kinh tÕ thÞ tr­êng kh¸c h¼n víi nÒn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp tr­íc kia sù c¹nh tranh nghiªn cøu d­íi gãc ®é quan ®iÓm toµn diÖn chóng ta nhËn thÊy r»ng mét mÆt nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµm cho c¹nh tranh thóc ®Èy khoa khäc ph¸t triÓn, tiÕp thu ®­îc c¸c c«ng nghÖ vµ bÝ quyÕt míi. Nh­ng mÆt kh¸c c¹nh tranh còng lµm cho hµng lo¹t XÝ nghiÖp doanh nghiÖp bÞ ph¸ s¶n. §ã lµ do kinh tÕ thÞ tr­êng bao hµm c¶ hai mÆt tÝch cùc vµ tiªu cùc. - VÒ mÆt tÝch cùc: Kinh tÕ thÞ tr­êng t¹o ra ®­îc nh÷ng con ng­êi n¨ng ®éng, quyÕt ®o¸n cã ®­îc nhiÒu kinh nghiÖm sau nh÷ng lÇn c¹nh tranh th¾ng lîi hay thÊt b¹i tõ ®ã thóc ®Èy lùc l­îng s¶n xuÊt, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng ®Èy m¹nh qu¸ tr×nh tÝch tô vµ tËp trung s¶n xuÊt, qu¸ tr×nh x· héi ho¸ lùc l­îng s¶n xuÊt. - VÒ mÆt tiªu cùc vµ h¹n chÕ: ph©n ho¸ giÇu nghÌo qu¸ xa, dÉn ®Õn mäi c©n b»ng x· héi, xuÊt hiÖn m©u thuÉn x· héi. Sù ph¸t triÓn mï qu¸ng cña c¸c doanh nghiÖp mang lÎ tÊt yÕu dÉn ®Õn khñng ho¶ng kinh tÕ. XuÊt hiÖn nhiÒu tÖ n¹n x· héi, qu¸ coi träng ®ång tiÒn xem th­êng ®¹o ®øc truyÒn thèng. VËy ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng cÇn ph¶i cã sù t¸c ®éng cña Nhµ n­íc ®Ó tiÕp tôc ph¸t huy mÆt tÝch cùc h¹n chÕ mÆt tiªu cùc. §iÒu ®ã ®· ®­îc thÓ hiÖn râ trong ®­êng lèi kinh tÕ ë n­íc ta lµ Nhµ n­íc qu¶n lý kinh tÕ theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa gäi t¾t lµ nÒn kinh tÕ ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Trong lÞch sö h×nh thµnh Nhµ n­íc, chøc n¨ng hµnh chÝnh c«ng, lóc ®Çu chØ “mê nh¹t” ®¬n thuÇn lµ thu thuÕ cña c¸c tÇng líp d©n c­ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh nh­ng do tÝnh tù ph¸t cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®· g©y ra nh÷ng hËu qu¶ ngµy cµng nÆng nÒn mµ x· héi ph¶i g¸nh chÞu, Nhµ n­íc ph¶i can thiÖp s©u h¬n vµo kinh tÕ tõ ®ã, chøc n¨ng kinh tÕ cña Nhµ n­íc còng dÇn ®­îc x¸c ®Þnh. Häc thuyÕt cña JMKªn (nhµ kinh tÕ häc Anh, 1884-1946) lµ ®iÓn h×nh vÒ sù kªu gäi ph¶i cã bµn tay “h÷u h×nh” cña Nhµ n­íc can thiÖp vµo thÞ tr­êng ®Ó h¹n chÕ tÝnh tù ph¸t, tiªu cùc cña c¬ chÕ thÞ tr­êng. TiÕp sau häc thuyÕt cña Kªn lµ nhiÒu häc thuyÕt kinh tÕ víi tªn gäi kh¸c nh­ng chØ tËp trung bµn vÒ viÖc Nhµ n­íc nªn can thiÖp vµo kinh tÕ nh­ thÕ nµo møc ®é, thêi ®iÓm sao cho hiÖu qu¶ cao. Do ®ã, viÖc can thiÖp vµo qu¸ tr×nh kinh tÕ (qu¶n lý kinh tÕ vÜ m«) ®· ®­îc coi lµ ®­¬ng nhiªn, mang tÝnh quy luËt cña kinh tÕ thÞ tr­êng vµ viÖc ®Þnh h­íng ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ ®ã còng hoµn toµn phô thuéc vµo b¶n chÊt giai cÊp cña §¶ng cÇm quyÒn. Chóng ta biÕt r»ng, Nhµ n­íc lµ s¶n phÈm cña ®Êu tranh giai cÊp, lµ c«ng cô cña giai cÊp cÇm quyÒn, Nhµ n­íc can thiÖp vµo kinh tÕ thÞ tr­êng ngay tõ buæi b×nh minh cña nã ®Ó ®Èy nhanh qu¸ tr×nh tÝch luü nguyªn thuû vµ t­ b¶n, nh»m h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn chñ nghÜa t­ b¶n, ngay c¶ sau nµy, khi Nhµ n­íc t­ b¶n chñ nghÜa ban hµnh c¸c ®¹o luËt chèng ®éc quyÒn còng quyÕt kh«ng ph¶i v× lîi Ých cña giai cÊp cÇn lao, mµ vÉn lµ v× lîi Ých toµn côc cña chÕ ®é TBCN nãi chung v× c¸c tËp ®oµn tµi chÝnh nãi riªng. V× thÕ viÖc Nhµ n­íc ta qu¶n lý vÜ m« nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cho nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ ®iÒu ®­¬ng nhiªn, phï hîp víi tÝnh quy luËt ®· h×nh thµnh trong thùc tiÔn. Ngay trong nghÞ quyÕt trung ­¬ng 4 kho¸ VIII §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh: §æi míi vµ t¨ng c­êng qu¶n lý Nhµ n­íc vÌ kinh tÕ – x· héi coi ®ã nh­ lµ mét chÝnh s¸ch lín ®Ó ®¶m b¶o cho ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ®­îc thùc hiÖn. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng XÝ nghiÖp chñ nghÜa thùc chÊt lµ kiÓu tæ chøc nÒn kinh tÕ võa dùa trªn nh÷ng nguyªn t¾c vµ quy luËt cña kinh tÕ thÞ tr­êng, võa dùa trªn nh÷ng nguyªn t¾c b¶n chÊt cña chñ nghÜa x· héi. Do ®ã kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cã 2 nhãm nh©n tè c¬ b¶n tån t¹i trong nhau, kÕt hîp víi nhau vµ bæ sung cho nhau. §ã lµ nhãm nh©n tè cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®ãng vai trß nh­ lµ “®éng lùc” thóc ®Èy s¶n xuÊt x· héi ®óng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, ®ãng vai trß h­íng dÉn, chØ ®¹o sù vËn ®äng cña nÒn kinh tÕ theo nh÷ng môc tiªu ®· ®­îc x¸c ®Þnh. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­ìng x· héi chñ nghÜa lµ m« h×nh kinh tÕ më. §Ó më cöa nÒn kinh tÕ tuú thuéc vµo: thø nhÊt, bèi c¶nh quèc tÕ, khu vùc vµ n¨ng lùc néi sinh cña nÒn kinh tÕ trong qu¸ tr×nh v­¬n ra tiÕp cËn víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi, thø hai, n¨ng lùc tæ chøc, qu¶n lý, ®iÒu hµnh cña Nhµ n­íc x· héi chñ nghÜa vµ kh¶ n¨ng néi sinh ho¸ cã hiÖu qu¶ c¸c yÕu tè “ngo¹i sinh” (vèn, c«ng nghÖ, kinh nghiÖm qu¶n lý, trÝ thøc kinh doanh...) du nhËp vµo n­íc ta. Nh­ vËy, sù hiÖn diÖn cña Nhµ n­íc x· héi chñ nghÜa trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa võa víi t­ c¸ch lµ bé phËn cÊu thµnh träng yÕu (kinh tÕ Nhµ n­íc ), võa víi t­ c¸ch lµ chñ thÓ tæ chøc, x©y dùng quan hÖ qu¶n lý vÜ m« nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. Qu¶n lý Nhµ n­íc ®èi víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ thùc hiÖn chøc n¨ng qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ kinh tÕ mét ®Æc tr­ng cña kinh tÕ hiÖn ®¹i. §èi víi kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, chøc n¨ng ®ã ®­îc thùc hiÖn bëi Nhµ n­íc cña d©n, do d©n vµ v× d©n d­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng céng s¶n. Sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ n­íc thÓ hiÖn ë c¸c mÆt sau ®©y: Mét lµ, Nhµ n­íc t¹o m«i tr­êg ph¸p lý thuËn lîi cho c¸c c¸ nh©n, c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ho¹t ®éng. ë n­íc ta hiÖn nay c¸c c¸ nh©n, c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®­îc quyÒn tù chñ s¶n xuÊt kinh doanh; c¸c c¸ nh©n, c¸c doanh nghiÖp khi lùa chän ph­¬ng ¸n s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu lÊy lîi nhuËn lµm th­íc ®o hiÖu qu¶ ®ång thêi lµm môc tiªu ®Þnh h­íng c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ cña m×nh, tÊt nhiªn, tù chñ kinh doanh theo ph¸p luËt vµ mäi hµnh vi ®Òu ph¶i tu©n theo ph¸p luËt. Do ®ã, Nhµ n­íc ph¶i x©y dùng vµ ban hµnh mét hÖ thèng ph¸p luËt ®Çy ®ñ vµ ®ång bé nh­: luËt vÒ c¸c quyÒn (së h÷u, chiÕm h÷u, sö dông, thõa kÕ, chuyÓn nh­îng....); luËt hîp ®ång; luËt vÒ sù b¶o ®¶m cña Nhµ n­íc ®èi víi c¸c ®iÒu kiÖn khung cña nÒn kinh tÕ (b¶o hé lao ®éng, b¶o vÖ m«i tr­êng, chèng h¹n chÕ c¹nh tranh, ch¨m sãc m«i tr­êng, chèng h¹n chÕ c¹nh tranh, ch¨m sãc nh÷ng ng­êi kh«ng cã kh¶ n¨ng lao ®éng, b¶o hiÓm x· héi...), luËt th­¬ng m¹i,..... Hai lµ, Nhµ n­íc t¹o m«i tr­êng kinh tÕ – x· héi æn ®Þnh b»ng c¸ch x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng s¶n xuÊt (trong ®ã quan träng nhÊt lµ ph¸t triÓn hÖ thèng giao th«ng vËn t¶i, th«ng tin liªn l¹c) vµ kÕt cÊu h¹ tÇng x· héi (trong ®ã quan träng nhÊt lµ ph¸t triÓn hÖ thèng gi¸o dôc- ®µo t¹o, y tÕ), cïng víi c¸c dÞch vô c«ng céng kh¸c, nh­ ®¶m b¶o an ninh, dÞch vô tiªu dïng... Ba lµ, Nhµ n­íc so¹n th¶o kÕ ho¹ch, quy ho¹ch, c¸c ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vµ ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch ®Ó h­íng c¸c chñ thÓ thÞ tr­êng thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch, quy ho¹ch vµ ch­¬ng tr×nh Êy th«ng qua c¸c chÝnh s¸ch tµi chÝnh, tiÒn tÖ, sö dông c¸c ®ßn bÈy kinh tÕ nh­: ­u ®·i vÒ thuÕ, vÒ l·i suÊt cho vay cho nh÷ng ai ®Çu t­ vµo lÜnh vùc mµ Nhµ n­íc khuyÕn khÝch. Mét vÊn ®Ò quan träng lµ, Nhµ n­íc ta qu¶n lý nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­ìng x· héi chñ nghÜa “theo nguyªn t¾c kÕt hîp thÞ tr­êng víi kÕ ho¹ch ho¸, ph¸t huy mÆt tÝch cùc, h¹n chÕ, kh¾c phôc mÆt tiªu cùc cña c¬ chÕ thÞ tr­êng, b¶o vÖ lîi Ých cña nh©n d©n lao ®éng, cña toµn thÓ nh©n d©n”. Cã mét sè ng­êi cho r»ng, khi chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng th× Nhµ n­íc ®õng cã can thiÖp vµo kinh tÕ vµ kÕ ho¹ch ho¸ vÜ m« cña Nhµ n­íc còng kh«ng cßn cÇn thiÕt n÷a. Quan niÖm ®ã lµ gi¶n ®¬n, hoµn toµn sai lÇm vµ kh«ng cã c¨n cø lý luËn vµ thùc tiÔn. Mäi ng­êi ®Òu thÊy r»ng, trong tÊt c¶ c¸c m« h×nh kinh tÕ ®­îc ®óc kÕt ®Õn nay trrªn thÕ giíi ®Òu cã c¶ hai d¹ng ®iÒu tiÕt kinh tÕ, mét lµ, ®iÒu khiÓn trùc tiÕp b»ng kÕ ho¹ch ho¸ vµ c¸c biÖn ph¸p hµnh chÝnh; hai lµ, ®iÒu tiÕt gi¸n tiÕp th«ng qua thÞ tr­êng, vËn dông c¬ chÕ thÞ tr­êng ®Ó t¸c ®éng ®Õn c¸c ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp, dïng c¸c ®ßn bÈy kinh tÕ ®Ó khuyÕn khÝch hoÆc g©y ¸p lùc buéc c¸c doanh nghiÖp ph¸t triÓn trong khu«n khæ theo h­íng kÕ ho¹ch do Nhµ n­íc ®Ò ra. Hai d¹ng ®iÒu tiÕt kinh tÕ nµy chØ kh¸c nhau ë møc ®é, liÒu l­îng vµ h×nh thøc trong c¬ chÕ chung. Së dÜ nh­ vËy lµ v×, víi t­ c¸ch lµ c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m«, lµ biÖn ph¸p, thñ ®o¹n kinh tÕ, c¶ kÕ ho¹ch ho¸ vµ thÞ tr­êng ®Òu cã nh÷ng ­u thÕ vµ khuyÕt tËt cña nã. Thùc chÊt cña vÊn ®Ò kÕ ho¹ch ho¸ vµ thÞ tr­êng – xÐt tõ gãc ®é Nhµ n­íc – lµ sù kÕt hîp gi÷a ®iÒu khiÓn trùc tiÕp b»ng kÕ ho¹ch vµ ®iÒu khiÓn gi¸n tiÕp th«ng qua c¬ chÕ thÞ tr­êng ®èi víi c¸c ho¹t ®éng trªn thÞ tr­êng, còng nh­ ®èi víi c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ trong x· héi. Thùc tÕ ngµy cµng chøng tá r»ng, sÏ hîp lý h¬n vµ hiÖu qu¶ h¬n nÕu th«ng qua kÕ ho¹ch ho¸ cña Nhµ n­íc ®iÒu tiÕt thÞ tr­êng ®Ó thÞ tr­êng ®iÒu tiÕt s¶n xuÊt vµ ®iÒu chØnh hµnh vi cña doanh nghiÖp. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, qu¶n lý nÒn kinh tÕ theo nguyªn t¾c kÕt hîp kÕ ho¹ch víi thÞ tr­êng sÏ cµng cã thªm ®iÒu kiÖn gi¶i phãng lùc l­îng s¶n xuÊt, ®Èy nhanh sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Qua 14 n¨m thùc hiÖn ®­êng lèi ®æi míi cña §¶ng, Nhµ n­íc ta ®· ®ãng vai trß rÊt quan träng trong viÖc t¹o c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ sang ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa vµ qu¶n lý Nhµ n­íc nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa còng ®· ®em l¹i nhiÒu kÕt qu¶. Song, nh×n chung, ta cßn thiÕu tri thøc vµ kinh nghiÖm qu¶n lý nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ kinh tÕ, x· héi cßn nhiÒu yÕu kÐm. Trong nh÷ng n¨m tíi, cÇn tiÕp tôc n©ng cao n¨ng lùc vµ hiÖu qu¶ qu¶n lý kinh tÕ cñ Nhµ n­íc theo h­íng: “Nhµ n­íc thùc hiÖn tèt c¸c chøc n¨ng, ®Þnh h­íng sù ph¸t triÓn, trùc tiÕp ®Çu t­ vµo mét sè lÜnh vùc ®Ó cÇn ®¹t næ lùc ph¸t triÓn theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, thiÕt lËp khu«n khæ luËt ph¸p, cã hÖ thèng chÝnh s¸ch nhÊt qu¸n ®Ó t¹o m«i tr­êng æn ®Þnh vµ thuËn lîi cho giíi kinh doanh lµm ¨n ph¸t ®¹t, kh¾c phôc, h¹n chÕ mÆt tiªu cùc cña c¬ chÕ thÞ tr­êng, ph©n phèi vµ ph©n phèi l¹i thu nhËp quèc d©n, qu¶n lý tµi s¶n c«ng vµ kiÓm kª, kiÓm so¸t toµn bé ho¹t ®éng kinh tÕ – x· héi. Thùc hiÖn ®óng chøc n¨ng qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ kinh tÕ vµ chøc n¨ng chñ së h÷u tµi s¶n c«ng cña Nhµ n­íc. C¸n bé vµ c¸c cÊp chÝnh quyÒn kh«ng can thiÖp vµo chøc n¨ng qu¶n lý kinh doanh vµ quyÒn tù chñ h¹ch to¸n cña doanh nghiÖp. b. KÕ ho¹ch ho¸ trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë n­íc ta: §èi víi n­íc ta, gi¶i quyÕt mèi quan hÖ gi÷a thÞ tr­êng vµ Nhµ n­íc trong ®iÒu tiÕt, qu¶n lý nÒn kinh tÕ còng cßn nhiÒu vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn ph¶i nghiªn cøu. ch¼ng h¹n nh­: Thø nhÊt, sö dông c¬ chÕ thÞ tr­êng ®Õn ®©u vµ nh­ thÕ nµo ®Ó ph¸t huy ®­îc mÆt tÝch cùc vµ h¹n chÕ mÆt tiªu cùc cña nã. Thø hai, víi chøc n¨ng qu¶n lý kinh tÕ cña Nhµ n­íc th× kÕ ho¹ch ho¸ ®­îc sö dông nh­ lµ mét trong nh÷ng c«ng cô lao ®éng kinh tÕ vÜ m« nh­ thÕ nµo ®Ó ®¹t ®­îc t¨ng tr­ëng l©u bÒn vµ ®¶m b¶o ®­îc ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Ngµy nay, kÕ ho¹ch ho¸ ®­îc hiÓu theo nghÜa réng nhÊt bao gåm toµn bé c¸c hµnh vi can thiÖp mét c¸ch cã chñ ®Þnh cña Nhµ n­íc vµo nÒn kinh tÕ ®Ó ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu ®· ®Ò ra. KÕ ho¹ch trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng XHCN còng kh¸c víi kÕ ho¹ch ho¸ tr­íc ®©y nÕu tr­íc ®©y kÕ ho¹ch ho¸ chØ giíi h¹n trong ph¹m vi khu vùc kinh tÕ Nhµ n­íc, th× b©y giê kÕ ho¹ch ho¸ ph¶i bao hµm tæng thÓ nÒn kinh tÕ quèc d©n víi nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ vµ ph¶i nhÊn m¹nh ®Õn vÊn ®Ò quy ho¹ch, chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi v..v... Nh×n nhËn kÕ ho¹ch ho¸ víi t­ c¸ch lµ mét chøc n¨ng c¬ b¶n cña qu¶n lý kinh tÕ, thÞ tr­êng víi t­ c¸ch lµ mét lÜnh vùc ho¹t ®éng cña ®êi sèng kinh tÕ x· héi th× mèi quan hÖ gi÷a kÕ ho¹ch vµ thÞ tr­êng cã thÓ hiÓu theo c¸ch thÞ tr­êng võa lµ ®èi t­îng, võa lµ c¬ së cña kÕ ho¹ch ho¸. Tõ NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung ­¬ng 6 kho¸ VI ®· kh¼ng ®Þnh: “Trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ cã kÕ ho¹ch. ThÞ tr­êng võa lµ mét c«ng cô võa lµ mét ®èi t­îng cña kÕ ho¹ch ho¸”. Sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hiÖn nay lÖ thuéc rÊt nhiÒu vµo nh÷ng yÕu tè m«i tr­êng, chø kh«ng chØ lÖ thuéc vµo sù ®iÒu hµnh vµ mong muèn cña ChÝnh phñ. VÝ dô nh­ m«i tr­êng khu vùc, m«i tr­êng quèc tÕ, m«i tr­êng ®Þa kinh tÕ, m«i tr­êng thiªn nhiªn..v... v× thÕ, c¸c môc tiªu trong kÕ ho¹ch chØ mang tÝnh dù b¸o, tÝnh ®Þnh h­íng vµ kÕ ho¹ch kh«ng bao gåm kÕ ho¹ch s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp. Thø ba, thÞ tr­êng lµ kh¸ch quan, kÕ ho¹ch lµ s¶n phÈm chñ quan cña Nhµ n­íc, cña ngµnh, cña ®Þa ph­¬ng... vËy xö lý mèi quan hÖ gi÷a c¸i kh¸ch quan vµ c¸i chñ quan ë ®©y nh­ thÕ nµo cho phï hîp trong mét c¬ chÕ ®Ó ph¸t huy t¸c dông cao nhÊt. Nh×n nhËn kÕ ho¹ch ho¸ thÞ tr­êng víi t­ c¸ch lµ c«ng cô ®iÒu tiÕt kinh tÕ vÜ m« cña Nhµ n­íc, th× thùc chÊt cña vÊn ®Ò kÕ ho¹ch ho¸ vµ c¬ chÕ thÞ tr­êng ®­îc coi lµ sù kÕt hîp gi÷a ®iÒu khiÓn trùc tiÕp b»ng kÕ ho¹ch ho¸ vµ ®iÒu khiÓn trùc tiÕp b»ng kÕ ho¹ch ho¸ vµ ®iÒu khiÓn gi¸n tiÕp th«ng qua c¬ chÕ thÞ tr­êng ®èi víi c¸c ho¹t ®éng trªn thÞ tr­êng còng nh­ ®èi víi c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ trong x· héi. §æi míi kÕ ho¹ch ho¸ trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë n­íc ta. Víi c¸ch ®Æt vÊn ®Ò nh­ trªn, cÇn thÊy r»ng; kÕ ho¹ch ho¸ lµ mét trong nh÷ng c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ vÜ m« quan träng cña Nhµ n­íc nh»m ®¹t t¨ng tr­ëng l©u bÒn vµ ®¶m b¶o ®Þnh h­íng XHCN. V× thÕ ®æi míi c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸ tõ t­ duy, quan ®iÓm ®Þnh h­íng, néi dung quy tr×nh lËp vµ ®iÒu hµnh cho ®Õn c¬ cÊu tæ chøc vµ c¸ch thøc chØ ®¹o, kÕ ho¹ch lµ mét néi dung c¬ b¶n cña qu¸ tr×nh ®æi míi c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸ hiÖn nay. C¬ chÕ vËn hµnh nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc d­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam. C¬ chÕ ®ã ®¶m b¶o t×nh huíng dÉn, ®iÒu khiÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn h­íng tíi ®Ých x· héi chñ nghÜa theo ph­¬ng ch©m: Nhµ n­íc ®iÒu tiÕt vÜ m«, thÞ tr­êng h­íng dÉn doanh nghiÖp. C¬ chÕ ®ã thÓ hiÖn ë c¸c mÆt c¬ b¶n: mét lµ, Nhµ n­íc x· héi chñ nghÜa lµ nh©n tè ®ãng vai trß “nh©n tè trung t©m” vµ ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ vÜ m«. Hai lµ, c¬ chÕ thÞ tr­êng lµ nh©n tè ®ãng vai trß “trung gian” gi÷a Nhµ n­íc vµ doanh nghiÖp. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc, sù qu¶n lý vÜ m« cña Nhµ n­íc ph¶i thÝch hîp víi yªu cÇu cña c¸c quy luËt kinh tÕ thÞ tr­êng. Nhµ n­íc ph¶i sö dông chñ yÕu c¸c c«ng cô, biÖn ph¸p kinh tÕ, luËt ph¸p, quy ho¹ch, kÕ ho¹ch ®Þnh h­íng, chÝnh s¸ch kinh tÕ – x· héi vµ kh¶ n¨ng, søc m¹nh kinh tÕ cña Nhµ n­íc ®Ó t¸c ®éng tíi thÞ tr­êng, ®iÒu tiÕt ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp cho phï hîp. V× c¬ chÕ thÞ tr­êng cã c¶ mÆt tÝch cùc vµ mÆt tiªu cùc, do ®ã ®Æt ra cho nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng XHCN ph¶i kÕt hîp hµi hoµ 3 vÊn ®Ò sau ®©y: mét lµ, kÕt hîp vÊn ®Ò lîi nhuËn víi vÊn ®Ò x· héi, ®¶m b¶o cho c¸c chñ thÓ kinh tÕ thÞ tr­êng cã ®­îc lîi nhuËn cao, võa t¹o ®­îc ®iÒu kiÖn chÝnh trÞ – x· héi b×nh th­êng cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ. Hai lµ, kÕt hîp chÆt chÏ nh÷ng nguyªn t¾c cña kinh tÕ thÞ tr­êng, nh­: ph©n phèi theo lao ®éng, theo vèn, theo tµi n¨ng, ph©n phãi qua quü phóc lîi x· héi... Trong ®ã, nguyªn t¾c ph©n phèi theo lao ®éng lµ chÝnh. Thø ba, ®iÒu tiÕt ph©n phèi thu nhËp, mét mÆt, ®ßi hái Nhµ n­íc ph¶i cã chÝnh s¸ch sao cho gi¶m bít kho¶ng c¸ch chªnh lÖch gi÷a líp ng­êi giµu vµ líp ng­êi nghÌo...; mÆt kh¸c, ph¶i cã chÝnh s¸ch, biÖn ph¸p n©ng cao thu nhËp chÝnh ®¸ng cña ng­êi giµu, ng­êi nghÌo vµ cña toµn x· héi. Ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, do vËy néi dung kÕ ho¹ch kh«ng ®­îc phÐp chØ giíi h¹n trong ph¹m vi khu vùc kinh tÕ Nhµ n­íc mµ ph¶i mang tÝnh tæng thÓ toµn nÒn kinh tÕ. ViÖc ®æi míi nµy sÏ t¸c ®éng mét c¸ch s©u s¾c ®Õn tÝnh d©n chñ vµ c«ng khai cña kÕ ho¹ch. Nh÷ng c«ng cô th­êng ®­îc ¸p dông trong nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tr­íc kia ph¶i ®­îc thay thÕ b»ng nh÷ng c«ng cô, chÝnh s¸ch phï hîp víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Liªn quan chÆt chÏ víi nh÷ng ®iÓm trªn lµ vÊn ®Ò quy ho¹ch. Quy ho¹ch ®­îc coi lµ c¬ së cho viÖc x©y dùng kÕ ho¹ch. Nh­ng ë n­íc ta vÊn ®Ò quy ho¹ch còng cßn nhiÒu h¹n chÕ, bÊt cËp. CÇn ph¶i ph©n biÖt râ 2 lo¹i quy ho¹ch: quy ho¹ch sö dông ®Êt, quy ho¹ch ®« thÞ vµ quy ho¹ch ph¸t triÓn ngµnh. Thêi gian qua quy ho¹ch sö dông kh«ng gian, ®Æc biÖt lµ quy ho¹ch ®« thÞ ch­a ®­îc chó ý ®óng møcc, quy ho¹ch sö dông ®Êt th× l¹i kh«ng æn ®Þnh. §iÒu nµy ®· g©y l·ng phÝ cho c¶ Nhµ n­íc lÉn mäi ng­êi d©n. Quy ho¹ch ph¸t triÓn ngµnh l¹i ®­îc chó ý qu¸ møc, gÇn nh­ ngµnh nµo còng cã vµ hÇu hÕt quy ho¹ch ngµnh l¹i ®­îc x¸c ®Þnh trong ®iÒu kiÖn “tinh” vµ “®ãng cöa”, kh«ng tÝnh ®­îc ®Çy ®ñ nh÷ng biÕn ®éng trªn thÞ tr­êng thÕ giíi, ®ã còng lµ nguyªn nh©n dÉn ®Õn nhiÒu doanh nghiÖp, nhiÒu s¶n phÈm ®­îc h×nh thµnh theo quy ho¹ch kh«ng thÓ cã søc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng nÕu ®­îc Nhµ n­íc b¶o hé. T­ duy vÒ quy ho¹ch cÇn ®æi míi theo h­íng t¨ng c­êng c«ng t¸c quy ho¹ch ®« thÞ, quy ho¹ch sö dông ®Êt, chØ quy ho¹ch theo nh÷ng ngµnh mang tÝnh hÖ thèng toµn vïng hoÆc toµn quèc (®­êng giao th«ng, ®iÖn, viÔn th«ng....), nh÷ng ngµnh mang tÝnh kinh doanh chØ nªn dõng ë møc dù b¸o cung cÊp th«ng tin kinh tÕ, khoa khäc c«ng nghÖ ®Ó c¸c doanh nghiÖp tù lµm. ViÖc quy ho¹ch ®« thÞ cÇn ®­îc tiÕn hµnh mét c¸ch c«ng khai vµ æn ®Þnh, h¹n chÕ c¸c hiÖn t­îng tiªu cùc hoÆc l¹m dông ®Ó ®Çu c¬ trong thÞ tr­êng bÊt ®éng s¶n. Quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh ®­îc ¸p dông cho nh÷ng ngµnh mang tÝnh chiÕn l­îc vµ tÝnh hÖ thèng toµn quèc (®iÖn, giao th«ng, b­u chÝnh viÔn th«ng) cã tÝnh ®Õn sù tham gia cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ vµ nh÷ng biÖn ph¸p khuyÕn khÝch c¸c thµnh phÇn kinh tÕ tham gia thùc hiÖn quy ho¹ch. Quy ho¹ch ph¸t triÓn cña c¸c ngnµh kh¸c cã s¶n phÈm vµ dÞch vô mang tÝnh th­¬ng m¹i, phô thuéc vµo biÕn ®éng thÞ tr­êng trong n­íc vµ thÕ giíi, tiÕn bé khoa häc kü thuËt chØ nªn dõng ë møc ®Þnh h­íng, dù b¸o, h¹n chÕ tèi ®a viÖc sö dông ngußn ng©n s¸ch ®Ó ®Çu t­ cho dù ¸n ë nh÷ng lÜnh vùc nµy. CÇn cã quy ho¹ch ®Ó c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®ãng gãp ý kiÕn, tham kh¶o vµ tÝch cùc tham gia thùc hiÖn. Xu thÕ ph©n cÊp trong qu¶n lý ngµy cµng tá ra cã hiÖu qu¶ trong thùc tÕ. CÇn ph©n cÊp qu¶n lý Nhµ n­íc theo nguyªn t¾c “nh÷ng ho¹t ®éng g¾n liÒn víi quyÒn lîi ng­êi d©n do chÝnh quyÒn cÊp gÇn d©n nhÊt ch¨m lo, chÝnh quyÒn cÊp trªn chØ thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô cã quy m« lín mµ cÊp d­íi kh«ng thùc hiÖn ®­îc hoÆc nh÷ng viÖc mang tÝnh liªn vïng”. ViÖc x¸c ®Þnh môc tiªu trong lËp kÕ ho¹ch ë c¶ Trung ­¬ng lÉn ®Þa ph­¬ng theo kiÓu n¨m sau ph¶i cao h¬n n¨m tr­íc, môc tiªu nµo còng ®Òu muèn ®¹t møc cao trong khi tiÒm lùc cã h¹n cÇn ®­îc thay ®æi mét c¸ch c¬ b¶n. kÕ ho¹ch ph¶i c¨n cø vµo thùc hiÖn, ph©n tÝch quan hÖ cung cÇu vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng (trong n­íc vµ quèc tÕ ) ®Ó tÝnh tèc ®é t¨ng tr­ëng, tõ ®ã x¸c ®Þnh thø tù ­u tiªn gi÷a c¸c môc tiªu, nghÜa lµ ph¶i cã sù “tr¶ gi¸”, hy sinh môc tiªu nµy cho viÖc ®¹t môc tiªu kh¸c. ViÖc chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi do Héi ®ång Nghiªn cøu chiÕn l­îc thùc hiÖn, d­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, chiÕn l­îc cã thêi gian 10-15 n¨m nh­ng ®­îc ®iÒu chØnh vµo gi÷a kú, dù th¶o chiÕn l­îc c«ng bè c«ng khai vµ ®­îc c¸c tÇng líp x· héi, ®Æc biÖt lµ c¸c nhµ trÝ thøc vµ qu¶n lý tham gia ®ãng gãp ý kiÕn, chiÕn l­îc ®ù¬c Bé chÝnh trÞ vµ §¹i héi §¶ng th«ng qua. X©y dùng kÕ ho¹ch ph¸t triÓn 5 n¨m. KÕ ho¹ch 5 n¨m cô thÓ ho¸ chiÕn l­îc. KÕ ho¹ch 5 n¨m x¸c ®Þnh h­íng cho sù ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc, x¸c ®Þnh nh÷ng lÜnh vùc mµ nÒn kinh tÕ sÏ ­u tiªn tËp trung ph¸t triÓn, x¸c ®Þnh nguyªn t¾c ho¹ch ®Þnh vµ x©y dùng chÝnh s¸ch cô thÓ ®Ó h­íng toµn bé nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn theo ®Þnh h­íng ®· ®Þnh. Do néi dung kÕ ho¹ch ngµy cµng cã tÝnh ®Þnh h­íng, dù b¸o cao nªn vai trß cña kÕ ho¹ch 5 n¨m ngµy cµng quan träng. Mét trong nh÷ng c¬ së quan träng cho viÖc lËp kÕ ho¹ch 5 n¨m lµ nh÷ng dù b¸o ph¸t triÓn vÒ kh¶ n¨ng biÕn ®éng cña nh÷ng yÕu tè quèc tÕ, xu thÕ héi nhËp khu vùc vµ quèc tÕ, cña tiÕn bé khoa khäc vµ c«ng nghÖ trªn thÕ giíi, hiÖu qu¶ vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña mét sè ngµnh chñ chèt trªn thÞ tr­êng ViÖt Nam còng nh­ trªn thÞ tr­êng quèc tÕ. KÕ ho¹ch 5 n¨m cÇn tËp trung nguån lùc vµo mét sè Ýt môc tiªu quan träng cña thêi kú, nh÷ng môc tiªu kh¸c cã thÓ chØ cÇn ®¹t ®Õn mét møc ®é tèi thiÓu cÇn thiÕt. HÖ thèng kÕ ho¹ch h»ng n¨m ë tÇm vÜ m«: kÕ ho¹ch võa lµ bé phËn võa lµ c«ng cô ®Ó ®iÒu hµnh thùc hiÖn kÕ ho¹ch ®Þnh h­íng ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi 5 n¨m. Trong mèi quan hÖ víi kÕ ho¹ch 5 n¨m, kÕ ho¹ch h»ng n¨m chñ yÕu chØ mang n«i dung ph©n bæ c¸c nguån lùc, ®Æc biÖt lµ nguån lùc tµi chÝnh ®Ó thùc hiÖn mét phÇn môc tiªu cña kÕ ho¹ch 5 n¨m, do vËy kÕ ho¹ch h»ng n¨m kh«ng nªn ®­a ra môc tiªu mang tÝnh tæng qu¸t. VÒ nguyªn t¾c, hÖ thèng kÕ ho¹ch kinh tÕ quèc d©n trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng kh«ng bao gßm kÕ ho¹ch s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp. Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi, Nhµ n­íc cßn n¾m vÞ trÝ ®éc quyÒn hoÆc chñ ®¹o ë mét sè ngµnh then chèt, v× kÕ ho¹ch cña nh÷ng Tæng C«ng ty chñ chèt ë nh÷ng ngµnh nµy (vÝ dô: DÇu khÝ, §iÖn lùc, B­u chÝnh viÔn th«ng...). Bªn c¹nh ®ã, hÖ thèng Ng©n hµng th­¬ng m¹i cña ViÖt Nam tiÕp tôc gi÷ mét vai trß quan träng trong viÖc ®¶m b¶o sù æn ®Þnh cho nÒn kinh tÕ trong thêi gian tíi vµ còng sÏ cã t¸c ®éng rÊt lín ®Õn viÖc tÝnh to¸n trong x©y dùng vµ ®iÒu hµnh kÕ ho¹ch. §æi míi c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸ ë ®Þa ph­¬ng vµ ë c¸c ngµnh. Néi dung kÕ ho¹ch cña c¸c ®Þa ph­¬ng cÇn ph¶n ¸nh ®óng sù ph©n cÊp qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ kinh tÕ. KÕ ho¹ch cña c¸c ngµnh, ®Þa ph­¬ng ph¶i phï hîp víi kÕ ho¹ch chung cña c¶ n­íc. Bªn c¹nh nhiÖm vô x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn cña m×nh, c¸c ngµnh, ®Þa ph­¬ng cÇn hç trî cho viÖc lËp vµ ®iÒu hµnh kÕ ho¹ch kinh tÕ quèc d©n b»ng c¸ch cung cÊp c¸c th«ng tin, dù b¸o vµ nh÷ng kiÕn nghÞ cho viÖc x©y dùng c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ. Phèi hîp chÆt chÏ gi÷a c¸c c¬ quan tæng hîp vµ c¸c ngnµh trong viÖc dù b¸o t×nh h×nh thÞ tr­êng trong n­íc vµ quèc tÕ còng nh­ ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng trong n­íc, bao gåm tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, kÓ c¶ c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi. §¶m b¶o c¸c ®iÒu kiÖn vµ tiÒn ®Ò cho viÖc ®æi míi c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸. - §æi míi hÖ thèng thu thËp, xö lý vµ sö dông th«ng tin. X¸c ®Þnh c¸c lo¹i th«ng tin b¸o c¸o cÇn thiÕt, thèng nhÊt biÓu mÉu c¸c lo¹i th«ng tin b¸o c¸o, x¸c ®Þnh hÖ thèng tæ chøc bé m¸y thu thËp vµ xö lý th«ng tin. - X©y dùng vµ ph¸t triÓn c«ng t¸c dù b¸o vµ ph©n tÝch kinh tÕ. - N©ng cao chÊt l­îng bé m¸y tæ chøc, n©ng cao tr×nh ®é c¸n bé. 2. Vai trß cña kinh tÕ thÞ tr­êng víi sù nghiÖp x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam 1.2. ViÖt Nam ph¸t triÓn kinh tÕ theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ tÊt yÕu Trong thêi kú qu¸ ®é tõ chñ nghÜa t­ b¶n lªn chñ nghÜa x· héi, kinh tÕ hµng ho¸, kinh tÕ thÞ tr­êng cßn tån t¹i lµ tÊt yÕu. VÒ mÆt kinh tÕ, cã thÓ coi ®©y lµ thêi kú cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. C¬ chÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ c¬ chÕ thÞ tr­êng cßn nhiÒu xu h­íng tù ph¸t nh­ng cã sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ n­íc do §¶ng céng s¶n l·nh ®¹o theo h­íng cñng cè vµ ph¸t triÓn chÕ ®é c«ng h÷u x· héi chñ nghÜa, kÕt hîp ®óng ®¾n gi÷a kÕ ho¹ch vµ thÞ tr­êng, kÕt hîp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ víi kÕ ho¹ch x· héi theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, gi¶m h¼n phÇn kÕ ho¹ch ph¸p lÖnh vµ kÕ ho¹ch trùc tiÕp thay b»ng kÕ ho¹ch ®Þnh h­íng, trong ®ã kh«ng chØ chó ý ®Õn nh÷ng c©n ®èi tæng hîp mµ cßn c¶ c©n ®èi gi¸ trÞ, nh»m gi÷ v÷ng c©n ®èi tæng thÓ, t¹o m«i tr­êng thuËn lîi cho ho¹t ®éng cña tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, vµ do kinh tÕ Nhµ n­íc gi÷ vai trß chñ ®¹o. Kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cã nh÷ng yÕu tè kh¸ch quan yªu cÇu vµ b¶o ®¶m cho sù thµnh c«ng cña nã. §ã lµ khu vùc kinh tÕ x· héi chñ nghÜa lµm nÒn t¶ng ®· h×nh thµnh, Nhµ n­íc n¾m gi÷ nh÷ng ngµnh, nh÷ng lÜnh vùc chñ chèt cña nÒn kinh tÕ, chÝnh quyÒn lµ cña nh©n d©n, do d©n vµ v× d©n, d­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng céng s¶n. Kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ®· cã tiÒn lÖ lÞch sö chø kh«ng ph¶i lµ “c«ng viÖc hoµn toµn míi” hay “ch­a hÒ cã ” nh­ mét sè t¸c gi¶ ®· quan niÖm. TiÒn lÖ ®ã lµ chÝnh s¸ch kinh tÕ míi (NEP) do Lª-nin ®Ò x­íng ®· ®­îc vËn dông vµo thùc tiÔn ë Liªn x« trong nh÷ng n¨m hai m­¬i. Néi dung c¬ b¶n cña chÝnh s¸ch ®ã lµ chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ mÖnh lÖnh, chØ huy sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, biÖn ph¸p chñ yÕu ®Ó b¶o ®¶m th¾ng lîi cña ®Þnh h­íng t­ b¶n chñ nghÜa vµ ng¨n chÆn ®Þnh h­íng t­ b¶n chñ nghÜa lµ sö dông ®óng ®¾n chñ nghÜa t­ b¶n Nhµ n­íc d­íi nÒn chuyªn chÝnh v« s¶n. Qua m­êi n¨m ®æi míi, vËn dông s¸ng t¹o t­ t­ëng cña Lª-nin vµo ®Æc ®iÓm vµ ®iÒu kiÖn thùc tiÔn cña ViÖt Nam, §¶ng ta ®· ®Ò ra ®­êng lèi c¸ch m¹ng ®óng ®¾n, ®­a ®Êt n­íc ®i lªn chñ nghÜa x· héi. Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn chóng ta kh«ng tr¸nh khái mét sè khuyÕt ®iÓm, lÖch l¹c. Song vÒ c¬ b¶n chóng ta ®· v­ît qua mét giai ®o¹n thö th¸ch gay go vµ kh«ng nh÷ng ®· ®øng v÷ng mµ cßn v­¬n lªn, ®¹t nh÷ng thµnh tùu to lín trªn nhiÒu mÆt. Víi nh÷ng ®iÒu tr×nh bµy ë trªn chóng ta cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng, chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ tr­êng, cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc, theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, lµ sù chuyÓn ®æi hîp quy luËt. Kh«ng thÓ coi ®ã lµ sù “tõ bá lý t­ëng” vµ “ng¶ sang chñ nghÜa t­ b¶n”. 2.2. TÝnh toµn diÖn trong x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. T¹o lËp tÝnh ®ång bé c¸c yÕu tè cña kinh tÕ thÞ tr­êng. VËn dông quan ®iÓm toµn diÖn trong viÖc thóc ®Çy sù h×nh thµnh, ph¸t triÓn vµ tõng b­íc hoµn thiÖn c¸c lo¹i thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, ®Æc biÖt quan t©m c¸c thÞ tr­êng quan träng nh­ng hiÖn ch­a cã hoÆc ®ang cßn s¬ khai nh­ thÞ tr­êng lao ®éng thÞ tr­êng chøng kho¸n, thÞ tr­êng bÊt ®éng s¶n, thÞ tr­êng khoa khäc c«ng nghÖ. Trong ®iÒu kiÖn c¸c yÕu tè thÞ tr­êng ph¸t triÓn kh«ng ®ång bé vµ toµn diÖn phÇn nµo ®· c¶n trë nªn h×nh thµnh nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, lµm cho thÞ tr­êng ph¸t triÓn theo b¶n chÊt mµ nã, lµm sai lÖch ®i nh÷ng néi dung cÇn cã cña c¸c yÕu tè thÞ tr­êng. Thêi gian tíi viÖc cÊp thiÕt lµ x©y dùng vµ hoµn chØnh mét c¸ch toµn diÖn c¸c yÕu tè thÞ tr­êng cô thÓ nh­ sau. - Ph¸t triÓn thÞ tr­êng hµng ho¸ dÞch vô: thÞ tr­êng hµng ho¸ dÞch vô lµ yÕu tè kh«ng thÓ thiÕu ®­îc trong s¶n xuÊt kinh doanh. Do vËy viÖc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lao ®éng cÇn ®­îc quan t©m ®óng møc. ViÖc më réng thÞ tr­êng lao ®éng trong n­íc cÇn cã sù kiÓm tra, gi¸m s¸t cña Nhµ n­íc, b¶o vÖ lîi Ých cña ng­êi lao ®éng vµ cña ng­êi sö dông lao ®éng. Hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt vµ chÝnh s¸ch ®Ó t¹o c¬ héi b×nh ®¼ng vÒ viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ khuyÕn khÝch ng­êi lao ®éng tù t×m viÖc lµm, n©ng cao tr×nh ®é, ®µo t¹o l¹i, häc nghÒ míi. - Ph¸t triÓn thÞ tr­êng vèn: ph¸t triÓn nhanh thÞ tr­êng vèn, nhÊt lµ thÞ tr­êng vèn dµi h¹n vµ tËp trung lµ yÕu tè rÊt quan träng ®Ó ®¶m b¶o cho nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ cã t¨ng tr­ëng cao. H×nh thµnh ®ång bé thÞ tr­êng tiÒn tÖ, t¨ng kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi cña ®ång tiÒn ViÖt Nam. Tæ chøc vËn hµnh thÞ tr­êng chøng kho¸n an toµn hiÖu qu¶, Ng©n hµng ..... - Ngoµi c¸c thÞ tr­êng chñ yÕu trªn cßn ph¶i ph¸t triÓn thÞ tr­êng bÊt ®éng s¶n thÞ tr­êng nhµ ë, thÞ tr­êng ®Êt ®ai vµ mét sè thÞ tr­êng kh¸c. Nh­ vËy viÖc vËn dông quan ®iÓm toµn diÖn ®ång bé c¸c yÕu tè thÞ tr­êng c¸c lo¹i thÞ tr­êng lµ yÕu tè thÞ tr­êng cÇn ®­îc ®Þnh h­íng theo ®Þnh h­íng cña Nhµ n­íc b»ng hµng lo¹t c¸c c«ng cô qu¶n lý nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. b. Hoµn chØnh ®éng bå vµ toµn diÖn hÖ thèng c¸c c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. §Ó tiÕn hµnh qu¶n lý kinh tÕ Nhµ n­íc ph¶i sö dông ®Ó t¸c ®éng cho nÒn kinh tÕ nh»m ®¹t ®­îc mong muèn cña m×nh. V¨n kiÖn ®¹i héi VIII cña §¶ng chØ râ “Nhµ n­íc qu¶n lý kinh tÕ thÞ tr­êng b»ng ph¸p luËt, kÕ ho¹ch ho¸, c¬ chÕ chÝnh s¸ch b»ng c¸c ®ßn bÈy kinh tÕ vµ nguån lùc cña khu vùc kinh tÕ Nhµ n­íc”. Nhµ n­íc t«n träng nguyªn t¾c vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng kh¸c quan trong cña c¬ chÕ thÞ tr­êng, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t huy mÆt tÝch cùc, ®«ng thêi kh¾c phôc h¹n chÕ nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña thÞ tr­êng. Do vËy quan ®iÓm toµn diÖn trong viÖc x©y dùng c¸c c«ng cô qu¶n lý lµ hÕt søc quan träng c¸c c«ng cô ®ã cô thÓ lµ: C«ng cô ph¸p luËt C«ng cô kÕ ho¹ch C«ng cô kh¸c (c¸c nguån lùc cña kinh tÕ Nhµ n­íc ) Tãm l¹i kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam lµ rÊt cßn thiÕt. Nã ®· h¹n chÕ rÊt nhiÒu tiªu cùc, thóc ®Èy ph¸t triÓn m¹nh h¬n n÷a nh÷ng mÆt tÝch cùc d­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam. NÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ë n­íc ta ®· ®i vµo æn ®Þnh t¹o tiÒn ®Ò cho sù ph¸t triÓn chñ nghÜa x· héi sau nµy. III. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p. Thùc tr¹ng. 1.1. Giai ®o¹n tr­íc n¨m 1986. Tõ n¨m 1975 ®Êt n­íc ViÖt Nam hoµn toµn ®éc lËp vµ thèng nhÊt. C¸ch m¹ng ViÖt Nam hoµn toµn chuyÓn sang giai ®o¹n míi, c¶ n­íc x©y dùng chñ nghÜa x· héi. §Êt n­íc ta ®i lªn chñ nghÜa x· héi tõ ®iÓm xuÊt ph¸t rÊt thÊp l¹i chÞu ¶nh h­ëng nÆng nÒn do chiÕn tranh l©u dµi. Trong 15 n¨m nh©n d©n ta ®· kh«ng ngõng phÊn ®Êu v­ît qua bao khã kh¨n thö th¸ch thèng nhÊt. Chóng ta ®· cã nhiÒu cè g»ng trong viÖc hµn g¾n vÕt th­¬ng chiÕn tranh kh«i phôc nÒn kinh tÕ bÞ tµn ph¸ nÆng nÒn tõng b­íc x¸c lËp quan hÖ s¶n xuÊt míi b­íc ®Çu x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi, ph¸t triÓn sù nghiÖp v¨n ho¸ gi¸o dôc y tÕ thiÕt lËp cñng cè chÝnh quyÒn nh©n d©n trong c¶ n­íc. Tuy nhiªn, nÒn kinh tÕ vÉn ë trong t×nh tr¹ng kÐm ph¸t triÓn, s¶n xuÊt nhá lµ phæ biÕn vµ nÆng nÒ tÝnh tù cung tù cÊp. Tr×nh ®é trang thiÕt bÞ kü thuËt trong s¶n xuÊt còng nh­ kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ v¨n ho¸ x· héi l¹c hËu, mÊt c©n ®èi, ch­a t¹o ®­îc tÝch luü trong n­íc vµ lÖ thuéc nhiÒu vµo bªn ngoµi. C¬ chÕ qu¶n lý tËp trung quan liªu bao cÊp ®Ó l¹i nhiÒu hËu qu¶ tiªu cùc. NÒn kinh tÕ ho¹t ®éng víi hiÖu qu¶ thÊp. Khñng ho¶ng kinh tÕ x· héi diÔn ra nhiÒu n¨m víi ®Æc tr­ng s¶n xuÊt chËm vµ kh«ng æn ®Þnh, l¹m ph¸t lªn ®Õn 774,7% n¨m 1986. Tµi nguyªn thiÕt bÞ lao ®éng vµ tµi n¨ng míi ®­îc sö dông thÊp. §êi sèng nh©n d©n thiÕu thèn, nÕp sèng v¨n ho¸ tinh thÇn vµ ®¹o ®øc kÐm lµnh m¹nh, trËt tù an toµn x· héi kh«ng ®­îc b¶o ®¶m, tham nhòng nhiÒu, tÖ n¹n x· héi ph¸t triÓn. Trªn thùc tÕ nÒn kinh tÕ n­íc ta tõ nghÞ quyÕt héi nghÞ lÇn thø 6 ban chÊp hµnh trung ­¬ng kho¸ IV (n¨m 1979) c¸c quan hÖ hµng ho¸ tiÒn tÖ ®· ®­îc chÊp nhËn nh­ng míi chØ ë møc ®é thø yÕu. §ã lµ do qu¸ nhiÒu thËp kû, qua t­ t­ëng kinh tÕ x· héi chñ nghÜa mang nÆng thµnh kiÕn, quan hÖ hµng ho¸ vµ c¬ chÕ thÞ tr­êng. Coi nã lµ biÓu hiÖn thuéc tÝnh cña chÕ ®é t­ h÷u vµ t­ b¶n. MÆt kh¸c lµ do chóng ta x©y dùng chñ nghÜa x· héi theo m« h×nh dËp khu«n gi¸o ®iÒu chñ quan duy ý chÝ c¸c mÆt bè trÝ c¬ cÊu kinh tÕ thiÕu vÒ ph¸t triÓn c«ng nghiÖp nÆng, quy m« lín, víi xo¸ bá c¸c h×nh thøc kinh tÕ dùa trªn chÕ ®é t­ h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt, ph¸t triÓn kinh tÕ quèc do¹nh vµ kinh tÕ tËp thÓ, nÆng nÒn h×nh thøc phñ nhËn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ theo c¬ chÕ thÞ tr­êng, bé m¸y quan liªu cång kÒnh kÐm hiÖu qu¶. Nh÷ng sai lÇm ®ã ®· k×m h·m lùc l­îng s¶n xuÊt vµ nhiÒu ®éng lùc ph¸t triÓn. Cuéc c¶i c¸ch kinh tÕ bÞ ®Çy lïi. T­ t­ëng Lªnin trong chÝnh s¸ch kinh tÕ M¸c bÞ xem nh­ b­íc lïi t¹m thêi bÊt ®¾c dÜ. 1.2. Giai ®o¹n n¨m 1986-1990 Tr­íc t×nh h×nh ®ã, §¹i héi VI ®· cã nh÷ng t­ t­ëng ®æi míi nh­ng ch­a ®i ngay vµo cuéc sèng, cßn cã lùc c¶n, nÒn kinh tÕ cßn tiÕp tôc gÆp khã kh¨n trong nh÷ng n¨m ®Çu nh­ng tõ n¨m 1989 c¸c biÖn ph¸p ®æi míi nh­ ¸p dông chÝnh s¸ch l·i suÊt d­¬ng, xo¸ bá chÕ ®é tem phiÕu, lo¹i bá mét sè kho¶n chi ng©n s¸ch bao cÊp, më réng quan hÖ thÞ tr­êng... §· thøcù ®i vµo cuéc sèng vµ t¹o chuyÓn biÕn râ rÖt lµm cho nÒn kinh tÕ cã nhiÒu khëi s¾c. VÝ dô: nh­ trong giai ®o¹n 1986-1990 ®Çu t­ toµn x· héi t­ b¶n lµ 12,5% GDP t¨ng tr­ëng kinh tÕ trung b×nh lµ 3,9%, kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 23 tû USD/n¨m. VÒ mÆt l¹m ph¸t th× n¨m 1986 lµ 774,7% ®Õn n¨m 1990 gi¶m xuèng cßn 67,1%. 1.3. Giai ®o¹n tõ 1991-2000: Do míi cã mét sè biÖn ph¸p ®­îc ¸p dông vµo cuèi kú kÕ ho¹ch 1989-1990 nªn kÕt qu¶ cña thêi kú nµy cßn h¹n chÕ. Song c¸i ®­îc cña thêi kú nµy lµ chóng ta ®· thùc hiÖn chuyÓn ®æi c¬ chÕ m¹nh mÏ, ®Õn giai ®o¹n 1991-1995 sù chuyÓn ®æi ®ã ®· ph¸t huy t¸c dông vµ t¹o nªn thêi ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam. §¹i héi §¶ng VII (6/1991) víi nh÷ng quyÕt s¸ch quan träng nh­ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. TiÕp tôc ®æi míi c¶ vÒ bÒ réng vµ chiÒu s©u k×m chÕ ®Èy lïi l¹m ph¸t gi÷ v÷ng vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt, b¾t ®Çu cã tÝch luü tõ néi bé nÒn kinh tÕ. Nh÷ng quyÕt s¸ch ©ý ®­îc ®­a ra trong thêi ®iÓm “ngµn c©n treo sîi tãc” trong bèi c¶nh quèc tÕ kh«ng thuËn lîi, nguån lùc ph¸t triÓn bi thiÕu hôt... d­êng nh­ ®· tiÕp thªm søc m¹nh cho qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi kinh tÕ ®Ó gãp phÇn ®­a ®Êt n­íc ra khái khñng ho¶ng. Tèc ®é t¨ng tr­ëng GDP hµng n¨m ®¹t 2,8% (môc tiªu lµ 5-6,5%), trong ®ã N«ng nghiÖp t¨ng 4,5%, c«ng nghiÖp vµ x©y dùng c¬ b¶n t¨ng 13,6% vµ dÞch vô t¨ng 8,8% l¹m ph¸t h¹n chÕ æn ®Þnh ë møc thÊp (b×nh qu©n 23,4%/n¨m) 2. Gi¶i phãng. 2.1. §æi míi t­ duy lý luËn trong sù nghiÖp ®æi míi ë ViÖt Nam. §¹i héi §¶ng céng s¶n ViÖt Nam ®· ®Ò ra ®­êng lèi ®æi míi toµn diÖn tõ ®æi míi kinh tÕ lµ träng t©m, ®Õn ®æi míi chÝnh trÞ v¨n ho¸ x· héi, tõ ®æi míi t­ duy nhËn thøc t­ t­ëng ®Õn ho¹t ®éng thùc tiÔn cña §¶ng Nhµ n­íc vµ nh©n d©n vÊn ®Ò cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh trong sù nghiÖp ®æi míi lµ §¶ng ph¶i ®æi míi trªn c¶ 3 lÜnh vùc: ®æi míi t­ duy lµ ®æi míi ph­¬ng ph¸p t­ duy, kh¾c phôc lèi t­ duy kinh nghiÖm, gi¸o tiÒn, chñ quan nªn h×nh. Ph¶i tiÕn hµnh lo¹i bá nh÷ng quan ®iÓm sai tr¸i kh¾c phôc nh÷ng quan ®iÓm l¹c hËu vµ chñ nghÜa x· héi. VÒ c«ng nghiÖp ho¸ ..... §æi míi t­ duy nh»m qu¸n triÖt ph­¬ng ph¸p t­ duy biÖn chøng duy vËt, h×nh thµnh nh÷ng quan ®iÓm míi vÒ x· héi, vµ con ®­êng ®i lÖ x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam trªn nÒn t¶ng lý luËn M¸c – Lªnin vµ t­ t­ëng Hå ChÝ Minh. Tõ §¹i hé VI ®Õn nay ®· gÇn 15 n¨m, ®· qua c¸c kú ®¹i héi VII, VIII ®­êng lèi ®æi míi ®· ®ù¬c cô thÓ hãa vµ ph¸t triÓn, ®em l¹i nh÷ng thµnh tùu to lín vµ rÊt quan träng trong sù nghiÖp ®æi míi ë ViÖt Nam. §¶ng céng s¶n tr­íc sau nh­ mét vÉn kh¼ng ®Þnh môc tiªu chñ nghÜa x· héi cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam. Nh­ng trong qu¸ tr×nh x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë n­íc ta ®· xuÊt hiÖn bÖnh chñ quan duy ý chÝ. §¹i héi VII §¶ng céng s¶n ViÖt Nam ®· kh¼ng ®Þnh “Trong c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa §¶ng ta ®· cã nhiÒu cè g¾ng nghiªn cøu, t×m tßi x©y dùng ®­êng lèi, môc tiªu vµ ph­¬ng h­íng x· héi chñ nghÜa. Nh­ng §¶ng ®· ph¹m sai lÇm chñ quan duy ý chÝ vi ph¹m quy luËt kh¸ch quan nãng véi trong c¶i t¹o x· héi chñ nghÜa, xo¸ bá ngay nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, cã lóc thóc ®Çy më viÖc x©y dùng c«ng nghiÖp nÆng, duy tr× qu¸ l©u c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp, cã nhiÒu chñ tr­¬ng sai trong viÖc c¶i c¸ch gi¸ c¶, tiÒn tÖ, tiÒn l­¬ng, c«ng t¸c t­ t­ëng vµ tæ chøc c¸n bé ph¹m nhiÒu khuyÕt ®iÓm nghiªm träng, qu¸n triÖt nguyªn t¾c kh¸ch quan kh¾c phôc bÖnh chñ qyan duy ý chÝ lµ nhiÖm vô cña toµn §¶ng, toµn d©n. 2.2. Thùc hiÖn tèt vai trß, chøc n¨ng qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ kinh tÕ: Nhµ n­íc cã chøc n¨ng c¬ b¶n lµ tæ chøc vµ x©y dùng kinh tÕ v× vËy cã chøc n¨ng qu¶n lý. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng vai trß cña Nhµ n­íc cµng ®Æc biÖt quan träng. Mét nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng mµ kh«ng cã sù can thiÖp cña Nhµ n­íc th× kh¸c nµo nh­ vç tay b»ng mét bµn tay. ë n­íc ta, chøc n¨ng qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ kinh tÕ cÇn tËp trung vµo nh÷ng néi dung sau ®©y: + T¹o ®iÒu kiÖn, m«i tr­êng cho c¸c quy luËt kinh tÕ ho¹t ®éng nh­ quy luËt gi¸ trÞ, quy luËt cung cÇu, quy luËt c¹nh tranh. §ång thêi ph¸t triÓn thÞ tr­êng ®ång bé nh­ thÞ tr­êng t­ liÖu s¶n xuÊt, t­ liÖu tiªu dïng, thÞ tr­êng bÊt ®éng s¶n, thÞ tr­êng tµi chÝnh, tiÒn tÖ, thÞ tr­êng lao ®éng, thÞ tr­êng dÞch vô, thÞ tr­êng chøng kho¸n. Trªn c¬ së ®ã thÞ tr­êng míi cã thÓ tham gia ph©n bè nguån lùc vµ khai th¸c tµi nguyªn cã hiÖu qu¶. + TËp trung vµo x©y dùng, hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt, chÝnh s¸ch t¹o m«i tr­êng b×nh ®¼ng cho sù ho¹t ®éng cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y Nhµ n­íc ta cã bæ sung, söa ®æi hoµn thiÖn hÖ thèng luËt ph¸p, chÝnh s¸ch t­¬ng ®èi phï hîp víi ®iÒu kiÖn trong n­íc vµ th«ng lÖ quèc tÕ nh»m hoµn thiÖn c¬ chÕ thÞ tr­êng. Tuy nhiªn, vÉn cãn nhiÒu kÏ hë, thiÕu ®ång bé, hoÆc sai lÖch lµm cho c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ bÞ mÐo mã, c¸c thµnh phÇn kinh tÕ gÆp khã kh¨n nh­ chÝnh s¸ch thuÕ, chÝnh s¸ch c¹nh tranh, c¬ chÕ ®éc quyÒn ë mét sè ngµnh, lÜnh vùc. Cã mét sè chÝnh s¸ch lµm thiÖt h¹i cho ®èi t­îng nµy nh­ng l¹i t¹o kÎ hë cho ®èi t­îng kh¸c luån l¸ch, tho¸t khái sù kiÓm so¸t cña Nhµ n­íc. V× vËy söa ®æi, hoµn thiÖn h¬n n÷a hÖ thèng luËt ph¸p chÝnh s¸ch, t¹o ra khung ph¸p lý râ rµng, æn ®Þnh lµm “s©n ch¬i” cho mäi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. Söa ®æi hÖ thèng chÝnh s¸ch theo h­íng gi¶m bao cÊp, æn ®Þnh, ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc së h÷u t¹o ®iÒu kiÖn cho sù c¹nh tranh lµnh m¹nh trong nÒn kinh tÕ. + TËp trung ph¸t triÓn hÖ thèng gi¸o dôc - ®µo t¹o, ph¸t triÓn tiÒm n¨ng khoa khäc- c«ng nghÖ vµ x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng. §©y lµ nh÷ng vÊn ®Ò rÊt quan träng t¹o c¬ së cho sù hoµn thiÖn c¬ chÕ thÞ tr­êng. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu thùc hiÖn môc tiªu lîi nhuËn, vèn Ýt thu håi nhanh. C¸c lÜnh vùc gi¸o dôc - ®µo t¹o, khoa häc – céng nghÖ, kÕt cÊu h¹ tÇng ®Çu t­ lín, l©u dµi, thu håi chËm nªn kh«ng hÊp dÉn c¸c nhµ ®Çu t­. V× vËy, Nhµ n­íc ph¶i thùc hiÖn chøc n¨ng nµy. §ång thêi trªn c¬ së ®ã Nhµ n­íc n¾m mét bé phËn nguån lùc, nh÷ng lÜnh vùc then chèt ®Ó chi phèi, ®iÒu tiÕt c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, x· héi, b¶o ®¶m cho sù t¨ng tr­ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. + Thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c chÝnh s¸ch x· héi, b¶o vÖ m«i tr­êng. Kinh tÕ thÞ tr­êng cã xu h­íng ph©n ho¸ giai cÊp, chªnh lÖch vÒ thu nhËp, ®êi sèng gi÷a c¸c tÇng líp d©n c­, gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n. T¨ng tr­ëng kinh tÕ kh«ng g¾n liÒn víi tiÕn bé vµ c«ng b»ng x· héi, lµm c¹n kiÖt tµi nguyªn, tµn ph¸ m«i tr­êng. ë n­íc ta tiÕp tôc thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, chÝnh s¸ch ®µo t¹o nghÒ, hç trî t×m kiÕm viÖc lµm, chÝnh s¸ch ®Çu t­ vèn, c¸c ch­¬ng tr×nh 327 135, ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn N«ng nghiÖp, n«ng th«n, chÝnh s¸ch trî cÊp gia ®Þnh cã c«ng víi n­íc, ng­êi giµ neo ®¬n. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, qu¶n lý Nhµ n­íc vÒ kinh tÕ kh«ng ph¶i b»ng sù can thiÖp trùc tiÕp vµo s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c ®¬n vÞ doanh nghiÖp mµ chØ thùc hiÖn chøc n¨ng ®Þnh h­íng, t¹o m«i tr­êng th«ng qua hÖ thèng luËt ph¸p, chÝnh s¸ch t¹o dùng nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt, kü thuËt cho viÖc ph©n bè lùc l­îng s¶n xuÊt vµ khai th¸c tµi nguyªn cã hiÖu qu¶. 2.3. Ph¸t triÓn thÞ tr­êng trong n­íc, nhÊt lµ thÞ tr­êng ë khu vùc N«ng nghiÖp, n«ng th«n: N«ng th«n n­íc ta réng lín, khu vùc N«ng nghiÖp, n«ng th«n ®Õn nay cã gÇn 60 triÖu ng­êi sinh sèng nh­ng nhiÒu vïng cßn trong t×nh tr¹ng l¹c hËu, s¶n xuÊt tù cung, tù cÊp, thÞ tr­êng nhá hÑp, bÞ chia c¾t, søc mua thÊp. §iÒu tra s¬ bé cho thÊy hiÖn t¹i nhu cÇu ë khu vùc nµy kh¸ cao c¶ t­ liÖu s¶n xuÊt vµ t­ liÖu tiªu dïng. §ã lµ thiÕt bÞ m¸y mãc, vËt t­ cho s¶n xuÊt N«ng nghiÖp, x¨ng dÇu, s¾t thÐp, vËt liÖu x©y dùng, ®iÖn vèn. C¸c lo¹i hµng tiªu dïng nh­ xe m¸y, c¸t sÐt, ®å ®iÖn, trang trÝ néi thÊt, ®å nhùa, ho¸ chÊt... cã nhu cÇu cao nh­ng søc mua thÊp, kh¶ n¨ng thanh to¸n cã h¹n. MÆt kh¸c, thÞ tr­êng trong n­íc h¹n hÑp thÓ hiÖn ë chç hµng n«ng s¶n bÞ ¸ch t¾c, khã tiªu thô, gi¸ c¶ kh«ng æn ®Þnh, ¶nh h­ëng bÊt lîi cho s¶n xuÊt N«ng nghiÖp, nhÊt lµ kinh tÕ hé, kinh tÕ trang tr¹i. §Ó ph¸t triÓn thÞ tr­êng trong n­íc, biÖn ph¸p c¬ b¶n vµ l©u dµi xem xÐt, ®iÒu chØnh c¸c ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ, ®iÒu chØnh c¬ cÊu ®Çu t­ cho phï hîp víi thÞ tr­êng trªn c¬ së khai th¸c lîi thÕ so s¸nh. S¶n xuÊt ph¶i tÝnh ®Õn thÞ tr­êng tiªu thô, s¶n xuÊt c¸i g×, s¶n xuÊt cho ¸i? VÊn ®Ò lµ s¶n xuÊt c¸i g× ta cã. §Çu t­ cho khu vùc N«ng nghiÖp, n«ng th«n, ph¸t triÓn s¶n xuÊt hµng ho¸ lµm t¨ng thu nhËp ®Ó t¨ng søc mua. Chõng nµo khu vùc N«ng nghiÖp n«ng th«n cßn nghÌo nµn l¹c hËu th× vÉn ch­a cã ®­îc thÞ tr­êng hoµn thiÖn. Ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng N«ng nghiÖp, n«ng th«n nhÊt lµ hÖ thèng giao th«ng vËn t¶i, th«ng tin liªn l¹c, chî, cöa hµng, ®¹i lý, dÞch vô mua b¸n, tiªu thô... §ã lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt quan träng kÞch thÝch s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸ ph¸t triÓn. C¸c ngµnh c«ng nghiÖp, dÞch vô g¾n liÒn víi khu vùc N«ng nghiÖp, n«ng th«n lÊy ®ã lµ ®èi t­îng phôc vô, ph¶i tù t¹o ra thÞ tr­êng trong n­íc, coi N«ng nghiÖp, n«ng th«n lµ nh©n tè, ®iÒu kiÖn cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña m×nh. 2.4. Ph¸t triÓn hoµn thiÖn hÖ thèng tµi chÝnh, tiªu dïng, Ng©n hµng, t¹o ®iÒu kiÖn cho s¶n xuÊt hµng ho¸, kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn: HÖ thèng vµ chÝnh s¸ch tµi chÝnh n­íc ta ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn huy ®éng c¸c nguån lùc trong x· héi ®Ó ®Çu t­ ph¸t triÓn lµm t¨ng tÝch luü c¶ khu vùc Nhµ n­íc vµ khu vùc d©n c­. ChÝnh s¸ch tµi chÝnh ph¶i më ra c¸c luång b¬m hót vèn, ®iÒu hoµ vèn, ®Çu t­ phï hîp trong tõng thêi kú. ChÝnh s¸ch tµi chÝnh tÝch cùc ph¶i cã t¸c dông h­íng dÉn s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, ®iÒu tiÕt s¶n xuÊt ®iÒu kiÖn, ®iÒu tiÕt vµ ph©n phèi thu nhËp gãp phÇn thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi, ®ång thêi kÝch thÝch s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸ ph¸t triÓn, nu«i d­ìng nguån thu hót l©u dµi. MÆt kh¸c cÇn cã quan ®iÓm thu – chi ng©n s¸ch ®óng ®¾n. qu¶n lý chi ng©n s¸ch, tiÕt kiÖm chi nhÊt lµ chi th­êng xuyªn, söa ®æi chÝnh s¸ch qu¶n lý vèn, chÝnh s¸ch tµi chÝnh doanh nghiÖp, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh. Hoµn chØnh hÖ thèng tiªu dïng, Ng©n hµng, gi¶m c¸c thñ tôc, thÓ lÖ phiÒn hµ g©y khã kh¨n cho s¶n xuÊt kinh doanh. Xo¸ bá c¬ chÕ bao cÊp, c¬ chÕ “xin cho” t¹o ®iÒu kiÖn cho quy luËt cung cÇu ho¹t ®éng, dÉn ®Õn h×nh thµnh thÞ tr­êng vèn, thÞ tr­êng chøng kho¸n. KÕt luËn Quan ®iÓm toµn diÖn víi viÖc x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc cÇn thiÕt ®èi víi ®Êt n­íc ta. Chóng ta ®· nhËn thøc ®­îc r»ng nh÷ng thµnh tùu mµ chóng ta ®¹t ®­îc qua 15 n¨m thùc hiÖn chiÕn l­îc kinh tÕ x· héi lµ sù næ lùc v­ît bËc cña toµn §¶ng, toµn d©n ta. §ång thêi nh÷ng khã kh¨n th¸ch thøc mµ chóng ta sÏ gÆp ph¶i còng hÕt søc to lín ®ßi hái chóng ta ph¶i tiÕp tôc cè g¾ng h¬n n÷a, næ lùc nhiÒu h¬n n÷a ®Ó v­ît qua. Víi thùc tiÔn ®æi míi, tr­íc hÕt lµ ®æi míi t­ duy nhËn thøc vÒ chñ nghÜa x· héi vµ con ®­êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam ngµy mét râ rµng vµ ®Çy ®ñ h¬n. §iÒu nµy, trªn thùc tÕ ®· trë thµnh mét nguån lùc ®Æc biÖt cã ý nghÜa b¶o ®¶m cho mçi ho¹t ®éng kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi cô thÓ trong sù nghiÖp x©y dùng vµ ph¸t triÓn ®Êt n­íc. NhËn thøc bao giê còng lµ mét qu¸ tr×nh ®i tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p, tõ ch­a hoµn thiÖn ®Õn hoµn thiÖn. H¬n thÕ n÷a chñ nghÜa x· héi l¹i lµ mét hiÖn t­îng míi mÎ, ®ang vËn ®éng h×nh thµnh trong lÞch sö loµi ng­êi. Bëi vËy b¸m s¸t thùc tiÔn nghiªn cøu vµ tæng kÕt thùc tiÔn ®Ó ph¸t triÓn lý luËn - ®ã lµ yªu cÇu to lín mµ thùc tiÔn ®· ®Æt ra cho ho¹t ®éng lý luËn cña §¶ng h«m nay. Thùc tÕ cho thÊy r»ng nhê vËn dông quan ®iÓm toµn diÖn trong viÖc h×nh thµnh ®ång bé yÕu tè thÞ tr­êng, h×nh thµnh c¸c c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ, nhÊt lµ c¸c c«ng cô vÒ ph¸p luËt, c«ng cô kÕ ho¹ch... §· thu ®­îc mét sè thµnh c«ng nhÊt ®Þnh. Tuy nhiªn hiÖn nay vÉn cßn c¸c yÕu tè thÞ tr­êng ch­a ®ång bé, cßn phøc t¹p. §iÒu ®ã ®ßi hái ph¶i hoµn thiÖn h¬n c¸c c«ng cô qu¶n lý x· héi, c«ng cô ph¸p luËt, c«ng cô tµi chÝnh..... Tµi liÖu tham kh¶o 1. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa m©u thuÉn vµ ph­¬ng h­íng gi¶i quyÕt. TS. NguyÔn TÊn Hïng (Nghiªn cøu vµ lý luËn sè 8/2000) 2. Vai trß cña Nhµ n­íc trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. GS-TS. Chu V¨n CÊp (Nghiªn cøu vµ lý luËn sè 9/2000) 3. X©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa NguyÔn Nh©m (Nghiªn cøu vµ lý luËn sè 10/2000) 4. Gi¸o tr×nh “TriÕt häc M¸c – Lª Nin” tËp II NXB chÝnh trÞ quèc gia n¨m 1997 5. Dù th¶o c¸c v¨n kiÖn tr×nh ®¹i héi IX cña §¶ng 6. Dù th¶o c¸c v¨n kiÖn tr×nh ®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VI. 7. Dù th¶o c¸c v¨n kiÖn tr×nh ®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VII. 8. Dù th¶o c¸c v¨n kiÖn tr×nh ®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII. Môc lôc A.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docKinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam thực trạng & Giải pháp.doc
Luận văn liên quan