Luận án Nghiên cứu tác dụng điều trị của thuốc HT trên thực nghiệm và bệnh nhân đái tháo đường typ 2

1. Thuốc HT dùng đường uống có tính an toàn cao, có tác dụng hạ glucose huyết và điều chỉnh lipid máu trên thực nghiệm: - Chưa xác định được liều chết 50% số chuột thí nghiệm (LD50) của thuốc HT bằng đ¬ường uống theo phư¬ơng pháp Litchfield - Wilcoxon. Thuốc HT liều 50g/kg thể trọng (liều cao nhất cho chuột uống) không gây chết chuột. - Thực nghiệm trên thỏ thuốc HT ở liều 1,2g/kg/ngày và 3,6g/kg/ngày, uống liên tục trong 4 tuần chưa thấy biến đổi các chỉ số huyết học, hóa sinh máu và mô bệnh học của gan, thận thỏ. - Trên mô hình động vật gây ĐTĐ typ 2 (gây bằng chế độ nuôi giàu chất béo và STZ liều 30 mg/kg): thuốc HT có tác dụng hạ glucose huyết với liều 2,8 g/kg/ngày (tương đương liều lâm sàng) giảm 28%, liều 8,4g/kg/ngày (tương đương gấp 3 liều lâm sàng) giảm 20,3% điều trị trong 10 ngày. - Thuốc HT có xu hướng hạ Cholesterol, LDL-c, Triglycerid tăng HDL-c (so với trước nghiên cứu khác biệt không có ý nghĩa thống kê).

docx175 trang | Chia sẻ: builinh123 | Ngày: 02/08/2018 | Lượt xem: 319 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận án Nghiên cứu tác dụng điều trị của thuốc HT trên thực nghiệm và bệnh nhân đái tháo đường typ 2, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
iết insulin tụy của thuốc HT. Kết quả (bảng 3.38) cho thấy chỉ số glucose huyết đói và sau ăn 2h ở 3 thể của 2 nhóm thấy mức độ mắc bệnh thể hạ tiêu là nặng nhất, rồi đến trung tiêu và nhẹ nhất là thể thượng tiêu nhưng mức độ so sánh giữa 2 nhóm theo từng thể tương ứng sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Kết quả hạ glucose huyết của thuốc HT trên lâm sàng phù hợp với kết quả nghiên cứu tác dụng hạ glucose huyết của thuốc HT trên mô hình chuột cống trắng gây ĐTĐ typ 2 nuôi bằng chế độ giàu chất béo. Kết quả này gợi ý giải thích cơ chế tác dụng hạ glucose huyết của thuốc HT có thể là ức chế hấp thu glucid ở ruột, giảm giải phóng glucose ở gan và giảm đề kháng insulin. 4.2.4.2. Xét nghiệm HbA1c HemoglobinA1c (HbA1c) được hình thành do qua trình gắn đường không men giữa glucose và Hemoglobin. HbA1c tồn tại trong suốt đời sống của Hồng cầu vì vậy nồng độ HbA1c phản ánh mức độ glucose huyết trung bình của bệnh nhân ĐTĐ trong vòng 90-120 ngày. Đây là xét nghiệm rất khách quan đánh giá hiệu quả điều trị của một thuốc hạ glucose huyết [28]. Theo UKPDS cho thấy, giảm 1% HbA1c trong điều trị sẽ giảm > 30% biến chứng mạch máu, giảm 25% nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ não ở bệnh nhân ĐTĐ [144]. Trong thời gian 1 tháng, nên bệnh nhân nghiên cứu chúng tôi chỉ xét nghiệm HbA1c lúc vào nhằm để chẩn đoán và đánh giá việc kiểm soát glucose huyết trước đó mục đích là tiên lượng mức độ bệnh để có phương pháp điều trị khoa học nhất cho người bệnh: nếu HbA1c > 9%, glucose huyết đói >13 mmol/l chỉ định dùng 2 loại thuốc viên hạ glucose huyết phối hợp. HbA1c > 9%, glucose huyết đói > 15mmol/l chỉ định dùng insulin ngay từ ban đầu để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Kết quả (bảng 3.31) ở cả 2 nhóm: kiểm soát glucose huyết trước đó, tốt có 26 bệnh nhân (21,7%), chấp nhận được có 62 bệnh nhân (51,7%) và chưa tốt có 32 bệnh nhân (26,6%). Chỉ số HbA1c trung bình nhóm nghiên cứu là 7,09 ± 1,01, nhóm chứng là 7,24 ± 0,93, sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê. 4.2.4.3. Các thành phần Lipid máu trước và sau điều trị Tình trạng tăng glucose huyết thường đi kèm với tình trạng RLLPM, tăng glucose huyết vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của hiện tượng rối loạn chuyển hóa lipid máu. Ngoài tác dụng hạ glucose máu, thuốc HT có xu hướng điều chỉnh RLLPM. Các hoạt chất saponin, triterpen, panaxin, ginsenoside, flavonoid...có trong thành phần của thuốc HT có tác dụng hạ lipid máu, chống vữa xơ mạch, ngăn chặn hình thành huyết khối, triệt tiêu các gốc tự do, chống oxy hóa, bảo vệ thành mạch [12],[83]. Kết quả điều chỉnh rối loạn lipid máu của thuốc HT trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2 phù hợp với kết quả nghiên cứu trên mô hình gây ĐTĐ typ 2 trên động vật thực nghiệm. Kết quả (bảng 3.41) cho thấy các chỉ số Lipid máu (Cholesterol, LDL-c, Triglycerid) giảm và HDL-c tăng sau điều trị ở cả 2 nhóm có ý nghĩa thống kê (p 0,05). Theo YHCT chứng tiêu khát phát sinh thường do ăn nhiều thức ăn béo ngọt, uống rượu nhiều, làm cho trung tiêu tích nhiệt; hoặc do thất tình mà sinh uất, uất thì hoá nhiệt; hoặc do tiên thiên bất túc, phòng dục quá độ, dẫn đến thận tinh suy hao, hư hỏa nhiễu động, bệnh lâu ngày dẫn tới rối loạn chức năng tạng phủ như ở phế, vị và đặc biệt ở thận [57]. Gốc của bệnh là âm hư, thành phần bài thuốc chủ yếu tập trung vào tư âm, sinh tân chỉ khát (Nhân sâm, Mạch môn, Ngũ vị tử) điều trị gốc sinh ra nhiệt ở các phủ tạng, đàm trọc lâu ngày cũng hóa hỏa gây nên chứng tiêu khát, do đó điều trị tiêu khát bên cạnh tư âm, sinh tân chỉ khát còn phải kết hợp bổ khí, kiện tỳ, trừ đàm (Nhân sâm, Trần bì, Cát căn). Biện luận theo YHCT để sử dụng các vị thuốc trong thuốc HT điều trị chứng tiêu khát trên cơ sở vừa điều trị tiêu vừa điều trị bản. Kết quả thay đổi các chỉ số lipid máu trên bệnh nhân được uống thuốc HT đã chứng minh (giảm lipid máu vừa giải quyết nguyên nhân, vừa giải quyết được hậu quả của bệnh lý ĐTĐ typ 2). Kết quả trên không những giải thích cơ chế điều trị ĐTĐ typ 2 của thuốc thông qua điều chỉnh rối loạn lipid máu của thuốc HT mà còn làm sáng tỏ lý luận YHCT trong biện chứng luận trị chứng tiêu khát [61]. 4.2.5. Hiệu quả điều trị theo Y học cổ truyền Bảng 3.44 đánh giá kết quả điều trị: - Thể hạ tiêu: tốt 13,0%; khá 17,5%; trung bình 39,0%; kém 30,5%. - Thể trung tiêu: tốt 37,0%; khá 55,6%; trung bình 3,7%; kém 3,7%. - Thể thượng tiêu: tốt 40,0%; khá 53,4%; trung bình 3,3%; kém 3,3%. Hiệu quả điều trị ở thể trung tiêu và thượng tiêu tốt hơn thể hạ tiêu, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, số bệnh nhân đạt kết quả kém trong 80 bệnh nhân ĐTĐ typ 2 được điều trị bằng thuốc HT đều tập trung ở thể hạ tiêu 7/9 bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu trên lâm sàng của chúng tôi so với Tiêu Ngọc Chiến (2013), đánh giá tác dụng của cao lỏng Thập vị giáng đường phương điều trị cho 120 bệnh nhân ĐTĐ typ 2 mức độ nhẹ: - Thể hạ tiêu: tốt 15,8%; khá 36,8%; trung bình 7,7%; kém 39,5%. - Thể trung tiêu: tốt 75%; khá 25%; trung bình 0%; kém 0%. - Thể thượng tiêu: tốt 61,9%; khá 38,1%; trung bình 0%; kém 0%. Kết quả nghiên cứu của Dương Đăng Hiền (2005), nghiên cứu tác dụng của thuốc “Tiểu đường Đông đô” trong điều trị ĐTĐ typ 2 chưa có biến chứng [145], sau 30 ngày điều trị đạt kết quả tốt và khá thể thượng tiêu đạt 80%, thể trung tiêu đạt 75%, hạ tiêu đạt 61%; loại kém thượng tiêu 0%, trung tiêu 8,3%, hạ tiêu 4,8%. Như vậy, qua kết quả nghiên cứu của các tác giả cho thấy, ở thể thượng tiêu và trung tiêu hiệu quả điều trị đạt tốt, khá đều cao hơn thể hạ tiêu. Hiệu quả điều trị kém chủ yếu ở thể hạ tiêu. YHCT cho rằng bản chất của bệnh tiêu khát là âm hư sinh nội nhiệt, dù phân chia làm 3 thể thượng tiêu, trung tiêu, hạ tiêu nhưng gốc vẫn là một loại âm hư và đều ảnh hưởng tới thận [57]. Trong sách “Loại chứng trị tài” viết:”chứng tam tiêu: thượng tiêu nhẹ, trung tiêu nặng, hạ tiêu nguy hiểm”, cho nên “hạ tiêu chính là sự truyền biến từ thượng tiêu, trung tiêu, nhiệt của phế vị nhập vào thận”. Trong các pháp điều trị tiêu khát phải điều trị vào gốc bệnh là tạng thận. Đồng thời khi bệnh đã ảnh hưởng đến chức năng của tạng thận thì thường ở giai đoạn muộn và nặng hơn nên hạn chế đến kết quả điều trị bệnh [58]. Điều này gợi ý cho việc sử dụng thuốc HT với thể hạ tiêu cần phải điều trị dài ngày hơn và gia các vị thuốc bổ thận. 4.2.6. Kết quả chung sau điều trị. Qua (bảng 3.45) cho thấy kết quả chung sau 4 tuần điều trị bệnh nhân ĐTĐ typ 2 bằng thuốc HT nhóm nghiên cứu: tốt 50%, khá 25%, trung bình 13,8%, kém 11,3%. Nhóm chứng: tốt 55%, khá 37,5%, trung bình 5%, kém 2,5%. Tác dụng điều trị ĐTĐ typ 2 của thuốc HT so với kết quả của một số tác giả nghiên cứu tác dụng một số bài thuốc YHCT: Nguyễn Hữu Chung (2004), Nghiên cứu tác dụng hạ glucose huyết trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2 thể nhẹ và trung bình bằng chế phẩm từ lá cây chè đắng sau 30 ngày điều trị đạt kết quả tốt 71%, kết quả chấp nhận được 21,1%, kết quả kém 7,9%; Dương Đăng Hiền (2005), nghiên cứu tác dụng của thuốc “Tiểu đường Đông đô” trong điều trị ĐTĐ typ 2 chưa có biến chứng [145], sau 30 ngày điều trị đạt kết quả tốt và khá 70,9%, loại trung bình 23,6%, loại kém 5,5%; Tiêu Ngọc Chiến (2008), đánh giá tác dụng điều trị của thuốc GALUCRON điều trị ĐTĐ typ 2 [146], sau điều trị 60 ngày thuốc có tác dụng hạ glucose huyết từ từ và giúp kiểm soát HbA1c tốt là 85,72% ở bệnh nhân ĐTĐ typ 2 mức độ nhẹ và trung bình. Bảng 3.45 ta thấy kết quả điều trị chung của thuốc HT so với nhóm chứng kém hơn dù sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Vì nhóm chứng điều trị bằng thuốc thuốc Amaryl là thuốc điều trị ĐTĐ typ 2 thuộc nhóm sulfonylurea thế hệ thứ 2 theo cơ chế kích thích tụy bài tiết insulin [18]. Bảng 3.37: Amaryl hạ glucose huyết đói là 26,8% so với HT giảm 25,2% mà theo tiêu chuẩn đánh giá kết quả điều trị chung thì chỉ số glucose huyết đói là tiêu chí quan trọng hơn trong đánh giá kết quả điều trị ĐTĐ typ 2 [116]. 4.3. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA THUỐC HT Tác dụng không mong muốn của dược phẩm nói chung hay một loại thuốc nói riêng là điều được nhiều nhà dược học cũng như y học quan tâm. Nhiều khi gây nhiều cản trở với việc sử dụng thuốc cho người bệnh. Vì vậy đánh giá tác dụng không mong muốn của bất cứ loại thuốc nào trước khi đưa vào sử dụng là điều hết sức cần thiết. Những tác dụng không mong muốn của một loại thuốc thường thể hiện trên các triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng [12]. Đa số các thuốc uống hoặc thuốc tiêm hạ glucose huyết hiện nay như Metformin, Diamicron, Insulin... đều có tác dụng không mong muốn trên da, niêm mạc, hoặc ảnh hưởng đến các tế bào máu [12], [40]. Thuốc HT do khoa Dược Viện Y học cổ truyền Quân đội bào chế theo tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam IV. Thuốc đã được thử độc tính cấp LD50 ở khoa nghiên cứu thực nghiệm Viện YHCT Quân đội và độc tính bán trường diễn tại Bộ môn Dược lý trường Đại học Y Hà Nội. Trên lâm sàng, qua điều trị cho 80 bệnh nhân ĐTĐ typ 2 bằng thuốc HT có 3 bệnh nhân bị đau bụng và 2 bệnh nhân bị rối loạn tiêu hoá: đại tiện phân lỏng nát. Triệu chứng này tự hết sau đó 1- 2 ngày. Trong đó ở nhóm chứng có 2 bệnh nhân bị đau bụng, 1 bệnh nhân rối loạn tiêu hóa khi điều trị và triệu chứng trên cũng tự hết. Ngoài ra không thấy xuất hiện tác dụng không mong muốn khác như: buồn nôn, nôn, đau đầu, phát ban, mày đay Trên cận lâm sàng thông qua theo dõi các xét nghiệm AST, ALT, Ure, Creatinin, số lượng hồng cầu, hàm lượng Hemoglobin toàn phần và công thức bạch cầu của các bệnh nhân trước và sau 4 tuần điều trị thấy sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê với p > 0,05 (các bảng 3.39, 3.40). Vì vậy thuốc HT độ an toàn cao, có thể sử dụng dài ngày cho bệnh nhân ĐTĐ typ 2. 4.3.1. Các chỉ tiêu huyết học Kết quả xét nghiệm công thức máu không có sự thay đổi trước và sau điều trị ở nhóm nghiên cứu và nhóm chứng. Sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê (bảng 3.39), chứng tỏ thuốc HT không làm ảnh hưởng đến chức năng cơ quan tạo máu hoặc các thành phần của máu. Kết quả nghiên cứu cũng phù hợp với thành phần của thuốc và phù hợp với kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn của thuốc HT trên Thỏ. Bài thuốc HT được xây dựng trên cơ sở biện chứng luận trị theo phép tư bổ tức là điều hòa hoạt động của cơ thể để đẩy lui bệnh tật chứ không sử dụng phép tả tác động trực tiếp vào nguyên nhân bệnh, do đó thuốc không ảnh hưởng đến chức năng sinh lý bình thường của cơ thể là hoàn toàn phù hợp. 4.3.2. Các chỉ tiêu sinh hoá đánh giá chức năng gan, thận Để đánh giá tác dụng không mong muốn của thuốc chúng tôi tiến hành làm các xét nghiệm về chức năng gan và thận. Kết quả (bảng 3.40) cho thấy các chỉ số hóa sinh máu (Ure, Creatinin, AST, ALT) trước và sau điều trị sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Kết quả này phù hợp với kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn của thuốc HT trên thực nghiệm, chứng tỏ thuốc không gây độc với các cơ quan gan thận trong quá trình điều trị. 4.3.3. Các chỉ tiêu xét nghiệm nước tiểu - Đường niệu Bảng 3.42, cho thấy nhóm nghiên cứu có 16 bệnh nhân, nhóm chứng có 9 bệnh nhân glucose niệu (+) trước điều trị. Sau điều trị 4 tuần điều trị tất cả bệnh nhân có glucose niệu ở cả 2 nhóm đều trở về (-). Kết quả này phù hợp với kết quả điều trị trên lâm sàng, khi glucose huyết giảm thì glucose nước tiểu cũng sẽ trở về bình thường. - Hồng cầu và bạch cầu niệu Ở nhóm nghiên cứu: có 5 bệnh nhân hồng cầu niệu (+) 3 bệnh nhân có bạch cầu niệu (+). Nhóm chứng: 2 bệnh nhân hồng cầu niệu, 2 bệnh nhân bạch cầu niệu. Sau điều trị 4 tuần xét nghiệm lại nước tiểu đều trở về bình thường. Trong cả quá trình điều trị, không xuất hiện thêm bệnh nhân nào có hồng cầu hay bạch cầu niệu. Theo YHCT thì thận chủ về nguyên âm và nguyên dương trong cơ thể, thận bị bệnh, nguyên âm không đủ thì không giúp hỏa, hư hỏa phạm lên mà sinh ra chứng tiêu khát. Theo “Đan Khê tâm pháp”: “nhiệt ở dưới, thận hư nên người bệnh chân khô gầy, xương khớp nhức đau, tinh mất, tủy rỗng, muốn uống nước” [61]. Thận hư, nguyên dương không đủ nên chức năng khí hóa của bàng quang kém; thận tàng tinh, tinh khí không được tạo ra và đưa đi nuôi dưỡng cơ thể mà theo tiểu tiện ra ngoài dẫn tới khí âm không thăng lên được [57]. Kết quả nghiên cứu cho thấy thuốc HT có tác dụng điều trị trên lâm sàng với các bệnh nhân có glucose, hồng cầu, bạch cầu trong nước tiểu như thuốc YHHĐ. Kết quả này cũng hoàn toàn phù hợp với lý luận YHCT. - Protein niệu Protein trong nước tiểu ở nhóm nghiên cứu có 6 bệnh nhân, nhóm chứng 2 bệnh nhân, sau điều trị 4 tuần thì nước tiểu ở các bệnh nhân này đều trở về (-). Vì số lượng bệnh nhân có protein niệu ít so với mẫu nghiên cứu 8/120 chưa có căn cứ để bàn luận về chỉ số này. Trong quá trình điều trị không xuất hiện thêm trường hợp nào có protein trong nước tiểu chứng tỏ rằng thuốc HT không có tác dụng độc với thận mà có thể có tác dụng bảo vệ tổ chức cầu thận. KẾT LUẬN 1. Thuốc HT dùng đường uống có tính an toàn cao, có tác dụng hạ glucose huyết và điều chỉnh lipid máu trên thực nghiệm: - Chưa xác định được liều chết 50% số chuột thí nghiệm (LD50) của thuốc HT bằng đường uống theo phương pháp Litchfield - Wilcoxon. Thuốc HT liều 50g/kg thể trọng (liều cao nhất cho chuột uống) không gây chết chuột. - Thực nghiệm trên thỏ thuốc HT ở liều 1,2g/kg/ngày và 3,6g/kg/ngày, uống liên tục trong 4 tuần chưa thấy biến đổi các chỉ số huyết học, hóa sinh máu và mô bệnh học của gan, thận thỏ. - Trên mô hình động vật gây ĐTĐ typ 2 (gây bằng chế độ nuôi giàu chất béo và STZ liều 30 mg/kg): thuốc HT có tác dụng hạ glucose huyết với liều 2,8 g/kg/ngày (tương đương liều lâm sàng) giảm 28%, liều 8,4g/kg/ngày (tương đương gấp 3 liều lâm sàng) giảm 20,3% điều trị trong 10 ngày. - Thuốc HT có xu hướng hạ Cholesterol, LDL-c, Triglycerid tăng HDL-c (so với trước nghiên cứu khác biệt không có ý nghĩa thống kê). 2. Thuốc HT có tác dụng hạ glucose huyết đói và sau ăn trên bệnh nhân đái tháo đường typ 2: - Thuốc HT có tác dụng hạ glucose huyết trên lâm sàng từ tuần thứ 2. Sau điều trị 4 tuần glucose huyết giảm có ý nghĩa (p < 0,001). Thuốc HT tác dụng hạ glucose huyết lúc đói ở bệnh nhân ĐTĐ typ 2 (giảm 25,20%) so với lô chứng điều trị Amaryl (giảm 26,80%) kém hơn, mức độ giảm glucose huyết sau ăn của HT (giảm 22,62%) tốt hơn Amaryl (giảm 19,54%). Glucose huyết sau 4 tuần điều trị ở các thể thượng tiêu và trung tiêu giảm nhiều hơn thể hạ tiêu có ý nghĩa thống kê (p < 0,05). - Trên lâm sàng và cận lâm sàng sau 4 tuần điều trị thuốc không gây tác dụng không mong muốn cho bệnh nhân. KIẾN NGHỊ Thuốc HT nên tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá tác dụng hạ glucose huyết trên lâm sàng, điều trị ĐTĐ typ 2 mức độ nhẹ và trung bình với số lượng nhiều hơn ở đa trung tâm, thời gian dài hơn. Kết hợp thuốc HT để hỗ trợ điều trị bệnh nhân ĐTĐ typ 2 ở mức độ nặng. Nghiên cứu quy trình sản xuất thuốc HT sang dạng phù hợp hơn để dễ sử dụng, dễ bảo quản. Có thể cấp thuốc HT điều trị cho bệnh nhân ngoại trú. DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ 1. Lê Hồng Tuyến, Nguyễn Minh Hà, Nguyễn Văn Cường (2014) "Nghiên cứu độc tính cấp và ảnh hưởng của cốm HT đối với trạng thái chung và chỉ số huyết học trên động vật thực nghiệm", tạp chí Y dược học cổ truyền Quân sự số 2 tập 4, Viện Y học cổ truyền Quân đội xuất bản, tr 22 - 28. 2. Lê Hồng Tuyến, Nguyễn Minh Hà (2014), "Nghiên cứu ảnh hưởng của cốm HT đối với chức năng và hình thái gan, thận trên thỏ thực nghiệm", tạp chí Y dược học cổ truyền Quân sự số 3 tập 4, Viện y học cổ truyền Quân đội xuất bản, tr 23 - 29. 3. Lê Hồng Tuyến, Nguyễn Minh Hà (2016), "Nghiên cứu tác dụng điều trị của thuốc HT trên bệnh nhân đái tháo đường typ 2 tại viện y học cổ truyền quân đội", Tạp chí Y dược học cổ truyền Quân sự, số 1 tập 6, Viện y học cổ truyền Quân đội xuất bản. TÀI LIỆU THAM KHẢO Whiting DR, Guariguata L and Shaw J (2011). IDF Diabetes Atlas: Global estimates of the prevalence of diabetes for 2011 and 2030, Diabetes Research Clinical Practice. 10, pp. 311 - 321. Shaw JE, Sicree RA, Zimmet PZ (2010). Global estimates of the prevalence of diabetes for 2010 and 2030. Diabetes Research and Clinical Practice 87(1), pp. 4-14. Hội Nội tiết - Đái tháo đường Việt Nam (2012). Tạp chí nội tiết đái tháo đường - “Kỷ yếu toàn văn các đề tài khoa học, Hội nghị nội tiết và đái tháo đường toàn quốc lần thứ VI” quyển I, tr. 150-156. Hội Nội tiết Đái tháo đường Việt Nam (2014). Hội nghị khoa học về nội tiết và chuyển hóa toàn quốc, tr. 30-34. Fonseca VA. (2009). Defining and Characterizing the Progression of Type 2 Diabetes, American Diabetes Association. pp. 151- 155. Thái Hồng Quang (2001), Bệnh nội tiết, NXB Y học Hà Nội, tr. 257, 260, 267 - 277, 281 - 287. American Diabetes Association (2009). Standards of Medical Care in Diabetes, Diabetes Care. 32(1). pp. 13-61. Tạ Văn Bình (2007). Những nguyên lý nền tảng bệnh đái tháo đường - tăng Glucose máu, NXB Y học, Hà Nội, tr. 6-36, 403-409. Đỗ Trung Quân (2007). Đái tháo đường và điều trị, NXB Y học Hà nội, tr. 61-86, 399- 419. Chauhan A (2010). Plants having potential antidiabetic activity: A review, Der Pharmacia Lettre 2010. 2(3). pp. 369-387. Chan J.C. N., Malik V. et al. (2009). Diabetes in Asia: Epidemiology, Risk Factors, and Pathophysiology. JAMA, Vol 301, No 20. pp. 2129- 2136. Katzung B.G., Masters S.B. et al. (2009). Basic & Clinical Pharmacology, Eleventh Edition, The McGraw-Hill Companies. pp. 48-55. Ofermanns S. and Rosenthal W. (2007). Encyclopedia of Molecular Pharmacology. 2nd edition. Springer. pp. 40-45. Vũ Ngọc Lộ (2005). Những dược liệu có tác dụng hạ đường huyết và trị tiểu đường, Tạp chí Dược học, số 353 (9/2005), tr. 7-20. Keith C.R (2009). Fate of the pathophysiology of type 2 diabetes, Journal of the American Pharmacists Association. 9. pp. 1-15. Finkel. R. Clark.M (2009). Defining and Characterizing the Progression of Type 2 Diabetes. American Diabetes Association. pp. 151-155. Standl E. (2007). The importance of beta-cell management in type 2 diabetes. International Journal of Clinical Practice. pp. 9-18. Thái Hồng Quang (2012). Thực hành lâm sàng bệnh đái tháo đường, NXB Y học, Hà Nội, tr. 71 - 80, 267-277, 281-287. World Economics Forum (2009). Global Risks 2009. A Global Risk Network Report. Geneva. Switzerland:World Economics Forum. Yi Lin and Zhongjie Sun (2010). Current views on type 2 diabetes, Journal of Endocrinology 204, pp.1-11. Feinglos M.N., Angelyn Bethel M. (2008). Type 2 Diabetes Mellitus - An Evidence-Based Approach to Practical Management, Humana Press, pp. 2, 9-10, 18-30. Nguyễn Khoa Diệu Vân (2012). Nội tiết học trong thực hành lâm sàng, NXB Y học, Hà Nội, tr.15-22, 28-39, 107-115, 291-296, 374-380. Standards of Medical Care in Diabetes (2009). Diabetes Care January 2009, Vol. 32, Supplement no.1 S13-S61, pp. 3-30. Nguyễn Huy Cường (2009). Bệnh đái tháo đường - Những quan điểm hiện đại, NXB Y học, Hà Nội, tr. 15, 36 - 49, 71 - 80. Nguyễn Khoa Diệu Vân (2006). Đánh giá hiệu quả của phương pháp điều trị tích cực để hạn chế các yếu tố nguy cơ đối với bệnh lý mạch máu ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 mới phát hiện, Luận án tiến sĩ, Đại học Y Hà Nội, tr. 4-15, 40-57. Goralski KB and Sinal CJ (2007). Type 2 diabetes and cardiovascular disease: getting to the fat of the matter, Can J Physiol Pharmacol, pp. 113 - 132. Nguyễn Lân Việt (2003). Rối loạn chuyển hóa lipid. Thực hành bệnh tim mạch, NXB Y học, Hà Nội, tr. 101-111. Stoker C (2009). Type 2 Diabetes Methods and Protocols, Humana Press, pp. 61 - 68. Lê Huy Liệu (2002). Đái tháo đường, Bách khoa bệnh học - T.III, NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội, tr.146 - 167. Baggio LL and Drucker DJ (2007). Biology of incretins: GLP-1 and GIP, Gastroenterology. 132, pp. 2131-2157. Campbell R. K. (2009). Type 2 diabetes: Where we are today: An overv iew of disease burden, current treatments, and treatment strategies, J Am Pharm Assoc. 49 (suppl 1). pp. S3-S9. Krentz A. J., Patel M. B. & Bailey C. J. (2008). New drugs for type 2 diabetes mellitus: what is their place in therapy?. Drugs 68(15). pp. 2131-2162. MacAulay K., Woodgett J. R., (2008). Targeting glycogen synthase kinase-3 (GSK-3) in the treatment of Type 2 diabetes, Expert Opinion on Therapeutic Targets 12 (10). pp. 1265-1274. Fauci A.S., Kasper D.L. et al. (2008). Harrison's Principles of Internal Medicine, Seventeenth Edition, The McGraw-Hill Companies, pp. 338-345. Holst J.J., Vilsboll T., Deacon C.F. (2009). The incretin system and its role in type 2 diabetes mellitus, Mol Cell Endocrinol 297. pp. 127-136. Nguyễn Thy Khuê (1999). Tiêu chí chẩn đoán và phân loại mới của bệnh đái tháo đường, Báo cáo khoa học hội thảo đái tháo đường nội tiết và bệnh chuyển hoá, Trường Đại học y Huế, tr. 19-25. Hội nội tiết- đái tháo đường Việt Nam (2012). Tạp chí nội tiết đái tháo đường - “Kỷ yếu toàn văn các đề tài khoa học, Hội nghị nội tiết và đái tháo đường toàn quốc lần thứ VI” quyển II, tr. 62-65, 88-98, 202-220, 375-378. Trung tâm y tế dự phòng - sở y tế Hà Nội (2010). Những điều cần biết về chế độ dinh dưỡng và luyện tập đối với người bệnh đái tháo đường, Dự án phòng chống đái tháo đường, Hà Nội, tr. 30-58, 72-83. Finkel R. Clark MA (2009). Lippincott’s Illustrated Reviews: Pharmacology, 4th edition, Lippincott Williams & Wilkins. 24, pp. 286-297. Lingvay I, Rhee C and Raskin P (2008). “Noninsulin Pharmacological Therapies”, Type 2 Diabetes Mellitus: An Evidence-Based Approach to practical Management. Humana Press, pp. 151-162. Leff T, Mathews ST, Camp H.S (2004). Review: Peroxisome proliferator-Activated Receptor-γ and Its Role in the Developmet and Treatment of Diabetes, Experimental Diab. Res. 5, pp. 99-109. Fritsche L.,Weigert C. et al. (2008). How insulin receptor substrate proteins regulate the metabolic capacity of the liver - implications for health and disease, Current Medicinal Chemistry 15, pp. 1316-1329. Garber A.J (2004). Metformin derivatives, diabetes mellitus: A fundamental and Clinical Text, 3rd edition. Lippincott Williams & Wilkins, pp. 1124-1134. Benalla W., Bellahcen S. et al.(2010). Antidiabetic Medicinal Plants as a Source of Alpha Glucosidase Inhibitors. Current Diabetes Reviews Vol 6(4), pp. 247-254, 262-273. Tahrani A. A. et al. (2009). Glycaemic control in type 2 diabetes: targets and new therapies, Pharmacol Ther 125(2), pp. 328-361. Matthews J. E. et al. (2008). Pharmacodynamics, pharmacokinetics, safety, and tolerability of albiglutide, a long-acting glucagon-like peptide-mimetic, in patients with type 2 diabetes, J Clin Endocrinol Metab 93(12), pp. 4810-4817. Kipnes M., (2009). “Dapagliflozin: an emerging treatment option in type 2 diabetes’’. Expert Opin. Investig. Drugs 18(3), pp. 335-348. 58 Pratley R.E. (2008). Overview of Glueagon-like Peptide-1 Analogs and Dipeptidyl Peptidase-4 Inhibitors for Type 2 Diabetes, Medscape J Med. 10(7), pp. 172-180, 210-224. Nathan D.M., Davidson M.B. et al. (2007). Impaired fasting glucose and impaired glucose tolerance: implications for care, Diabetes Care 30, pp. 753-759, 778-792. DeFronzo R.A. (2009). From the triumvirate to the ominous octet: a new paradigm for the treatment of type 2 diabetes mellitus, Diabetes Care 58, pp. 703-715. Nauck M. A. et al. (2009). Efficacy and safety of adding the dipeptidyl peptidase-4 inhibitor alogliptin to metformin therapy in patients with type 2 diabetes inadequately controlled with metformin monotherapy: a multicentre, randomised, double-blind, placebo-controlled study", Int J Clin Pract 63(1), pp. 46-55, 105-128 Potenza M., Rayfield E . J. (2009). Targeting Incretins in Type 2 Diabetes Mellitus, Mount Sinai Journal of Medicine 76, pp. 264-276. DeFronzo R.A. (2010). Overview of Newer Agents: Where Treatment Is Going, The American Journal of Medicine 123, pp. S38-S48. Jorgen Rungby (2009). Inhibition of dipeptidyl peptidase 4 by BI-1356, a new drug for the treatment of beta-cell failure in type 2 diabetes, Expert Opin. Investig. Drugs 18(6), pp. 258-270. Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (2001). Hải Thượng y tông tâm lĩnh, NXB Y học, tr. 109 - 122, 135-157. Trường Đại học Y khoa Hà Nội - Khoa Y học cổ truyền (2002). Bài giảng Y học cổ truyền - Tập II, NXB Y học, Hà Nội, tr. 23-45. 周中英主编,(2007).中医内科学[M].北京:中国中医药出版社. 第411-420,432-450页. Châu Trọng Anh (2007). Bắc Kinh. Trung Y Nội khoa [M]: Nhà xuất bảnTrung Y Dược Trung Quốc, tr. 411-420, 432-450. 李志庸主编,(2002).张景岳全书.北京:中国中医药出版社.第2印刷: 第8-26页. Lý Chí Dụng chủ biên, (2002). Bắc Kinh, Cảnh Nhạc toàn thư: Bản in lần 2, Nhà xuất bảnTrung Y Dược Trung Quốc, tr. 8-26. 林慧光主编,(2006),扬土瀛医学全书[M].北京:中国中医药出版社.第112-120页. Lâm Huê Quang chủ biên (2006). Bắc Kinh, Dương Thổ Doanh y học toàn tập [M]: 112-120, Nhà xuất bảnTrung Y Dược Trung Quốc, tr. 112-120. Đặng Quốc Khánh, Đỗ Đình Long (2013). Kim Quỹ yếu lược giảm tích, NXB Quân đội nhân dân, tr. 84-90, 117-129, 180-188. Đỗ Đình Long (2013). Một số vấn đề về biện chứng luận trị trong y học cổ truyền, NXB Quân đội nhân dân, tr. 9-24, 108-118, 174-177. Trần Thuý (2002). Sổ tay Y học cổ truyền, NXB Y học, Hà Nội, tr.161-177, 232- 251. Viện nghiên cứu Trung y (1998). Chẩn đoán phân biệt chứng hậu trong Đông y, NXB Mũi Cà Mau, Hội Y học cổ truyền Hà Nội, tr. 114-142. 周中英主编,(2003),中医内科学[M].北京:中国中医药出版社,第325-338页. Châu Trọng Anh (2003). Bắc Kinh. Trung Y Nội khoa [M]: NXB Trung Y Dược Trung Quốc, tr. 325-338. Hoàng Văn Vinh (2000). Chữa bệnh đái đường bằng Đông Y - Châm cứu, NXB Y học, Hà Nội, tr. 9-15, 62-70, 158-163. Lenzen S. (2008). The mechanisms of alloxan and streptozotocin - induced diabetes, Diabetologia 51(2), pp. 235-240. 陈奇(2006).中药药理研究方法学。人民卫生出版社,第216 - 232页。 Trần Kỳ (2006). Phương pháp nghiên cứu dược lí Trung dược, NXB Bộ Y tế, tr. 216 - 232. Mordes J.P., Poussier P. et al. (2007). Rat Models of Type II Diabetes: Genetics, Environment and Autoimmunity, Animal Models of Diabetes Frontiers in Research, Second Edition, CRC Press, pp. 31- 38. Streamson-Chua Jr., Herberg L., Leiter E.H. (2007). Obesity/Diabetes in Mice with Mutations in Leptin or Leptin Receptor Genes, Animal Models of Diabetes Frontiers in Research, Second Edition, CRC Press, pp. 61- 65. Nguyễn Minh Hà (2014). "Nghiên cứu một số bài thuốc Cổ phương điều trị bệnh rối loạn chuyển hóa”, Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước, tr 40-48. 牟道华,谭正怀(2010)。II型糖尿病动物模型研究进展。四川生理科学杂志,32(4):170-176. Mâu Đạo Hoa và Cs (2010). Định hướng nghiên cứu xây dựng mô hình ĐTĐ typ 2 trên động vật thực nghiệm. Tạp chí khoa học sinh lý Tứ Xuyên, Vol 32, No.4, Tr. 170-176. Đặng Thanh Bình (1982). Tác dụng của viên Khổ qua trong bệnh đái tháo đường, Công trình nghiên cứu Y dược, NXB Y học, Hà Nội, tr. 90 - 92. Bùi Chí Hiếu và Nguyễn Kim Phi Loan (1985). Nhận xét bước đầu điều trị 30 bệnh nhân đái tháo đường, Công trình nghiên cứu Y dược, NXB Y học Hà Nội, Hà Nội, tr. 143- 157. Thái Hồng Quang, Đỗ Thị Minh Thìn và Hoàng Quang (1994). Nhận xét bước đầu điều trị 30 bệnh nhân đái tháo đường bằng thuốc chế từ quả Mướp đắng, Tạp chí Y học cổ truyền 5, tr. 16-25. Trần Thúy, Trương Việt Bình và Bùi Thị Hồng Thúy (1996). Phân tích tác dụng lâm sàng của cây Cỏ ngọt trong bài thuốc Y học cổ truyền để điều trị đái tháo đường, Kỷ yếu các công trình NCKH, tr. 15-21. 王钦茂,刘超,赵帜平,等(2001).丹皮多糖降血糖有效成分的筛选及其作用研究[J]中国中医基础医学杂志,7(5): 第25-33页. Vương Khâm Nhung, Lưu Siêu, Triệu Phàn Bình, Cs (2001). Tuyển chọn thành phần có tác dụng hạ đường huyết trong Đan bì và nghiên cứu tác dụng của nó [J ], Tạp chí y học cơ bản Trung y Trung Quốc, 7(5): tr. 25-33. 徐梓辉,周世文,黄林清,等(2002).薏苡仁多糖对实验性2型糖尿病大鼠胰岛素抵抗的影响[J].中国糖尿病杂志,10(1):第51-58页 Từ Tân Huy, Châu Thế Văn, Hoàng Lâm Thanh và Cs (2002). Ảnh hưởng hoạt chất trong Ý dĩ đối với kháng insulin ở chuột gây tiểu đường typ 2 trên thực nghiệm [J], Tạp chí bệnh tiểu đường Trung Quốc 10(1): tr. 51 - 58. 黄琦,许家鸾(2002).麦冬多糖对2型糖尿病血糖及胰岛素抵抗的影响[J].浙江中西医结合杂志,12(2):第91-102页. Hoàng Kỳ, Hứa Gia Uyên (2002). Tác dụng của Mạch môn đối với đái tháo đường typ 2 và ảng hưởng với kháng insulin [J ], Tạp chí trung tây y kết hợp Triết Giang Trung Quốc 12 (2), tr. 91 - 102. Nguyễn Ngọc Xuân (2004). Nghiên cứu tác dụng hạ đường huyết của Thổ phục linh (Smilex glebra Roxb, Smilacaceae) trên súc vật thực nghiệm, Luận án Tiến sĩ Y học, Trường Đại học Y Hà Nội, Hà Nội, tr. 118-120. Nguyễn Hữu Chung (2004). Nghiên cứu tác dụng hạ glucose máu trên bệnh nhân đái tháo đường typ 2 thể nhẹ và trung bình bằng chế phẩm từ lá cây Chè đắng, Luận văn Thạc sĩ Y học, Học viện Quân y - Viện Y học cổ truyền Quân đội, Hà Nội, tr. 71-75. 张秀芳(2005).黄连素在磺脲类降糖药继发性失效中的应用[J].中医药临床杂志,17(6):第548-550页. Trương Tú Phương (2005). Ứng dụng Hoàng liên tố (Berberine) trong trường hợp sử dụng Sulfonylurea giảm đường huyết không hiệu quả. Tạp chi lâm sàng trung y dược 17(6), tr. 548 - 550. 刘祥秀,孔德明,张雅丽(2005).单味中药 黄芪对胰岛素抵抗并高血压防治作用的实验研究[J].贵阳中医学院学报,27(1):第22-25页. Lưu Tường Tú, Khổng Đức Minh, Trương Nhã Lệ (2005). Nghiên cứu thực nghiệm của vị Hoàng kỳ đối với kháng insulin và phòng tăng huyết áp [J], Báo Học Viện Trung Y Quế Dương 27 (1), tr. 22 -25. 玉从容,吕俊华,王丹(2006).葛根素抗氧化作用与改善胰岛素抵抗综合征模型大鼠胰岛素敏感性、血压和血脂作用的实验研究[J].上海中医药杂志,40(4): 第53-55页. Ngọc Tòng Dung, Lã Tuấn Hoa, Vương Đan (2006). Nghiên cứu tác dụng của Cát căn kháng lại tác dụng Oxy hóa và cải thiện tình trạng kháng Insulin , huyết áp và lipit huyết trên chuột thực nghiệm [J ], Tạp chí Trung Y Thượng Hải 40 (4), tr. 53 -55. 任洁,周俭(2007).马齿苋改善血糖作用的研究[J].科技导报,25(5): 第 38-42页. Nhiệm Khiết, Châu Liễm (2007). Nghiên cứu Mã xỉ hiện (Rau sam) tác dụng cải thiện đường huyết [J], Báo Dẫn Khoa kỹ 25 (5), tr. 38 - 42. Nguyễn Quang Trung (2008). Đánh giá tác dụng của bột chiết Lá dâu (Morus alba L.) trên các chỉ số Lipid và trạng thái chống Oxy hóa trong máu chuột cống trắng gây rối loạn Lipid và đái tháo đường thực nghiệm, Luận án Tiến sĩ Y học, Trường ĐH Y Hà Nội, Hà Nội, tr. 98-115. Trần Văn Ơn, Phùng Thanh Hương và cs (2008). Tác dụng hạ đường huyết của cây dây Thìa canh (Gymnema sylvestre (Retx) R. Br. Ex Schult ở Việt Nam, Tạp chí Dược học số 391, tr. 30 - 36. 徐茂红,李卫平,公惠玲(2009).黄精多糖对四氧嘧啶糖尿病模型小鼠糖脂代谢的 响[J].安徽医药,13(3): 第 263-265页. Từ Nhung Hồng, Lý Vệ Bình và Công Huệ Linh (2009). Nghiên ứu ảnh hưởng sản phẩm Hoàng tinh đa đường đối với chuột gây bệnh tiểu đường trên mô hình [J]. Trung y An Huy 13 (3), tr. 263 - 265. 王建新(2009).黄精降糖降脂作用的实验研究[J].中国中医药现代远程教育,7(69): 第 93-96页. Vương Kiến Tân (2009). Nghiên cứu tác dụng của Hoàng tinh trong hạ đường huyết và lipid máu [J ]. Giáo dục từ xa Trung Y dược Hiện Đại Trung Quốc 7 (69), tr. 93 - 96. 冯劼(2010).人参皂苷Rg1对四氧嘧啶致小鼠糖尿病降糖作用的研 究[J].中华中医学刊, 28(11): 第 2427-2432页. Phùng Bột (2010). Nghiên cứu Rg Nhân sâm tác dụng hạ đường huyết đối với chuột gây tăng đường huyết [J]. Báo y học Trung y Trung Quốc 28 (11), tr. 2427 - 2432. 袁红(2010).荔枝核多糖提取物对四氧嘧啶致糖尿病小鼠降糖作用[J].健康研究,30(4): 第253-255页. Viên Hồng (2010). Nghiên cứu chiết xuất của hạt Vải (Lệ chi) tác dụng giáng đường huyết đối với chuột gây tiểu đường [J]. Báo nghiên cứu sức khỏe, 30 (4), tr. 253 - 255. 朱明磊,唐微,官守涛(2010).山药多糖对糖尿病小鼠降血糖作用的实验研究[J].现代预防医学.,37 (8): ): 第1524-1527页. Chu Minh Lỗi, Đường Vi, Quản Thủ Thao (2010). Nghiên cứu tác dụng hạ đường huyết của vị Hoài sơn trên chuột thực nghiệm, 37 (8): tr. 1524 -1527. Đỗ Thị Minh Thìn (1996). Nghiên cứu điều trị đái tháo đường không phụ thuộc insulin bằng chế phẩm từ quả Mướp đắng và Sinh địa, Luận án PTS khoa học y dược, Học viện Quân y, Hà Nội, tr. 72-79. Nguyễn Kim Lưu, Đỗ Thị Minh Thìn và Trịnh Thanh Hồng (2004). Nghiên cứu tác dụng hạ Glucose máu trên bệnh nhân Đái tháo đường typ 2 bằng chè tan Gamosa, Tạp chí Y dược học Quân sự 3, tr. 65-70. 李福平(2011).六味地黄丸治疗15例早期糖尿病肾病疗效观察[J].中国校医,25(2):134-145. ): 第134-145页. Lý Phúc Bình (2011). Quan sát hiệu quả điều trị cho 75 ca tiểu đường giai đoạn đầu khi dùng Lục vị địa hoàng hoàn. Hiệu y Trung Quốc, 25 (2): tr. 134 - 145. Tiêu Ngọc Chiến (2013). Nghiên cứu tính an toàn, tác dụng hạ đường huyết trên thực nghiệm và đái tháo đường typ 2 mức độ nhẹ bằng cao lỏng Thập vị giáng đường phương, Luận án tiến sỹ y học, Trường Đại học Y Hà Nội, tr. 100-126. Nguyễn Quang Trung, Phạm Thiện Ngọc (2007). Nghiên cứu tác dụng hạn chế rối loạn lipid máu của bột chiết Lá dâu ở chuột cống trắng gây ĐTĐ, Tạp chí nghiên cứu y học 4/2007, tr. 107-115. Nguyễn Quang Trung, Trần Văn Lộc (2007). Chiết xuất và đánh giá tác dụng hạ glucose huyết của bột chiết Lá dâu ở chuột cống trắng gây rối loạn lipid và đái tháo đường, Tạp chí Y học thực hành, 10/2007, tr. 63-66. Nguyễn Thị Hoàng Diễm, Võ Phùng Nguyên, Nguyễn Thị Bay, (2008). Tác dụng hạ glucose huyết của hai bài thuốc khố qua và Lục vị tri bá trên chuột nhắt đái tháo đường, Tạp chí nghiên cứu y học, 4/2008, tr. 196-198. Coskun T and Chen Y (2007). Animal Models to study Obesity and type 2 Diabetes Induced by Diet, Animal Models of Diabetes frontiers in Research, Second Edition. CRC Press, pp. 350 - 354. Eun Ju Kim (2007). Antidiabetes and antiobesity effect of cryptotanshinone via activation of AMP-activated protein kinase, Molecular Pharmacology 72, pp. 62-72. Fabiola Rivera - Ramírez (2011). Antiobesity and hypoglycaemic effects of aqueous extract of Ibervillea sonorae in mice fed a high-fat diet with fructose, Journal of Biomedicine and Biotechnology. pp. 58 -65. Phương Tễ Học Giảng Nghĩa (1994). Nhà xuất bản Y học, tr 278-280. Đỗ Tất Lợi (2001). Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, tr. 365-366, 384-385, 715-716, 804-810, 872-875. Đỗ Quang Bích (2006). Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam, tập II, NXB khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, tr. 216-220, 416-423, 446-455,555-558,680-686. 沈映群主编(1997). 中药药理学。上海科学技术出版社,第69-82页. Thẩm Ánh Quần (1997). Dược lí học Trung dược, NXB Khoa học kĩ thuật Thượng Hải, tr. 69-82. 陈奇(2006). 中药药理研究方法学。人民卫生出版社,第106-165,185-192, 217-222, 311-320页。 Trần Kỳ (2006). Phương pháp nghiên cứu dược lí Trung dược, NXB Bộ Y tế, tr. 106-165, 185-192, 217-222, 311-320. 李飞学(2002).方剂学上册 - 方剂学下册,人民卫生出版社,第 642-654, 795-838 页。 Lý Phi Học (2002). Phương tễ học tập 1, tập 2, NXB Bộ y tế, tr. 642-654, 795-838. 孙瑞元,郑青山(2004). 数学药理学新论。北京:人民卫生出版社,第26-32页。 Tôn Thụy Nguyên, Trịnh Thanh Sơn (2004). Hiểu biết mới dược lí học, số học, NXB Bộ Y tế, tr. 26-32. Bộ y tế (2009). Dược điểm Việt Nam IV, NXB Y học, Hà Nội, tr. 124-128, 231- 236, 276- 279, 321- 330, 432- 438. Wang LY, Wang Y, Xu DS, Ruan KF, Feng Y, Wang S. MDG-1 (2012). A polysaccharide from Ophiopogon japonicus exerts hypoglycemic effects through the PI3K/Akt pathway in a diabetic KKAy mouse model. J Ethnopharmacol. Aug 30; 143(1): pp. 347-354. Li PB, Lin WL, Wang YG, Peng W, Cai XY, Su WW (2012). Antidiabetic activities of oligosaccharides of Ophiopogonis japonicus in experimental type 2 diabetic rats, Int J Biol Macromol. Dec, 51(5): pp. 49-55. Viện Dược Liệu (2006). Nghiên cứu thuốc từ thảo dược, NXB Khoa học và Kỹ thuật, tr. 199-207, 215-218, 257-263. 王北婴,李仪奎(2001). 中药新药研制开发技术与方法。上海科学技术出版社,第565-588页。 Vương Bắc Anh, Lý Nghị Khuê (2001). Phương pháp và kĩ thuật nghiên cứu, bào chế Trung tân dược, NXB Khoa học kĩ thuật Thượng Hải, tr. 565-588. 中药大词典(1997). 上海科学技术出版社,上册,第417-420,612-615,1147-1148页。 Trung dược đại từ điển (1997). NXB Khoa học kĩ thuật Thượng Hải, tập 1, tr. 417-420, 612-615, 1147-1148. WHO (1993). "Working group on the safety and efficacy of hebal medicine". Report of regional office for the Western Pacific of the WHO. March, pp. 52-59. 郑筱萸.中药新药临床研究指导原则[M].北京:中国医药科技出版社,2002第181-189, 233-237页. Trịnh Tiểu Du (2002). Nguyên tắc hướng dẫn nghiên cứu lâm sàng thuốc tân dược trung dược, NXB Y Dược Khoa học kĩ thuật Bắc Kinh, tr. 181-189, 233-237. Tomoko Uno, Isao Ohsawa, Mizuho Tokudome (2005). "Effects of Goshajinkgan on insulin resistance inpatients with type 2 diabetes". Diabetes research and clinical practice. 69, pp. 160-172. Trường Đại học Y Hà Nội (2004). “Phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học và sức khỏe cộng đồng”, nhà xuất bản Y học, tr 95-112. Litchfield, Wilcoxon (1949). “A simplifiel method of evaluating doseeffect experiments”. J. Pharmacol. Exp. Ther, pp. 99 – 113 Bộ Y tế (1996). "Quy chế đánh giá tính an toàn và hiệu lực thuốc cổ truyền", Quyết định số 371/BYT- QĐ ngày 12/3/1996. Wallace Hayes (2001). Principles and Methods of Toxicology, Raven Press, 2001. OECD (2008). Repeated Dose 28-Day Oral Toxicity Study in Rodents, Guidelines for the testing of chemicals - (407). Rivera R.F., Escalona C.N., Garduno S.L. et al (2011). ”Antiobesity and hypoglycaemic effects of aqueous extract of Ibervillea sonorae in mice fed a high fat diet with fructose”, Journal of Biomedicine and Biotechnology, Epub 2011 Nov 17, doi: 10.1155/2011/968984. Srinivasan K., Ramarao P. (2007). ”Animal models in type 2 diabetes research: An over view”. Indian Journal of Medicine Research 125, pp. 451 – 472. 张发荣主编 (1998). 中西医结合糖尿病治疗学,北京: 中国中药 出版社,132-138. Trương Phát Vinh chủ biên (1998). Điều trị học bệnh đái tháo đường Trung Tây y kết hợp. Nhà Xuất bản Trung y dược Bắc kinh Trung Quốc xuất bản, tr. 132-138. Nguyễn Thế Khánh và Phạm Tử Dương (2001). Xét nghiệm sử dụng trong lâm sàng, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, tr. 30-50 Vũ Đình Vinh (2001). Hướng dẫn sử dụng các xét nghiệm sinh hóa, NXB Y học Hà Nội, tr. 270- 290. Goralski K.B. and Sinal C.J. (2007). "Type 2 diabetes and cardiovascular disease: getting to the fat of the matter", Can J Physiol Pharmacol, pp. 135 - 142. Ryan D. and Dejonge L. (2001). "Contributions of total body fat yabdominal subcutaneous adipose tissue compartments and visceral adipose tissue to the metabolic complications of obesity", Metabolis. 50, pp. 440 - 448. Islam S., Choi H. (2007). Nongenetic Model of Type 2 Diabetes: A Comparative Study, International journal of experimental and Clinical Pharmacology Vol. 79, No. 4, pp. 243-249. Venables M.C. & Jeukendrup .E., (2009). Physical inactivity and obesity: links with insulin resistance and type 2 diabetes mellitus, Diabetes Metab Res Rev, 2009 Sep;25 Suppl 1, pp. S18-23. Shimada T., Nagai E. et al. (2010). Metabolic disease prevention and suppression of fat accumul ation by Salaci a reticulata, J Nat Med. 64(3), pp. 266-274. Quan Thế Dân (2014). Nghiên cứu tác dụng của bài thuốc Bổ dương hoàn ngũ điều trị đái tháo đường typ 2 có biến chứng thận trong thực nghiệm và trên lâm sàng, Luận án tiến sỹ y học, Trường Đại học Y Hà Nội Vogel H.G. (2007). Drug Discovery and Evaluation: Pharmacological Assays, third edition, Springer, pp. 1327- 1355, 1572-1573. Wargent E.T. (2009). The Measurement of Insulin Secretion Using Pancreas Perfusion in the Rodent, Type 2 Diabetes Methods and Protocol, Humana Press, pp. 203-211. Meguro S. Higashi K. and Hase T. (2001). "Solubilization of phytosterols in diacylgycerol versus triacylglycerol improves the serum cholesterol-lowering effect", Eur J Clin Nut 55(7), pp. 530-545. Lê Văn Bách, Trần Hữu Dàng và Lê Văn Chi (1993), Tỷ lệ toàn bộ và phân loại tạm thời bệnh đái tháo đường tại bệnh viện Trung Ương Huế, Tạp chí Y học Việt Nam. 168, tr. 8 - 11. Bùi Thị Hồng Thuý (1998). Bước đầu nghiên cứu tác dụng của chè DBT trong điều trị đái tháo đường typ 2, Luận văn tốt nghiệp BSNTBV, Trường Đại học Y Hà Nội, Hà Nội, tr. 31-32, 42-43. WHO (2002). Laboratory Dianosis and Monitoring of Diabetes Mellitus. World Health Organization Geneva. Switzerland, pp. 14-26 Mai Thế Trạch (1997). Đái tháo đường ở người có tuổi, Tạp chí Y học thực hành, tr. 4-18. 马 华民, 风 英 (1997) ."糖 尿 病". 万 病 防 治 问 答 丛 书. 河 南 科 学 技 术出 版 社, 第25-46页. Mã Hoa Dân, Phong Anh (1997). Tùng thư hỏi đáp “Bệnh tiểu đường”. NXB Khoa học Kỹ thuật Hà Nam Trung Quốc, tr. 25-46 Daniel W and Foster (2000). Diabetes mellitus, Harrison's principles of internal medicine. 14th edition. pp. 2060 - 2080. Mai Thế Trạch và Nguyễn Thy Khuê (2001). Nội tiết học đại cương, NXB Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 336-368. Majithia .R. & Florez J.C., (2009). Clinical translation of genetic predictors for type 2 diabetes. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity 16, pp. 100-106. Dương Đăng Hiền (2005). "Đánh giá tác dụng của thuốc ”tiểu đường Đông Đô” trong điều trị đái tháo đường typ 2 chưa có biến chứng", Luận văn tốt nghiệp Bác sĩ chuyên khoa cấp 2, Trường đại học Y Hà Nội, tr. 70-75. Tiêu Ngọc Chiến (2008). Đánh giá tác dụng của thuốc GLUCRON điều trị bệnh ĐTĐ typ 2, Tạp chí Y học thực hành -Số 2/2009, tr. 108-122. PHỤ LỤC CHẾ ĐỘ ĂN CHO BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU Dựa vào cân nặng nên có hiện tại của bệnh nhân, nhằm duy trì trọng lượng cơ thể ở mức cần và đủ. Cân nặng lý tưởng = BMIx22 Nếu cân nặng vượt quá 10% số cân nặng lý tưởng tức là đã quá béo. Việc điều trị bệnh lúc này cần phải đưa cân nặng về mức lý tưởng, giảm đi vài cân trọng lượng thừa sẽ đưa đến sự cân bằng glucose huyết. Chia các bữa ăn hợp lý và bữa ăn phụ để đảm bảo về nhu cầu dinh dưỡng. Cung cấp đủ nhu cầu dinh dưỡng với các thức ăn có chọn lọc. Phân chia tỷ lệ các chất sinh nhiệt như sau: Glucid = 60-62% tổng năng lượng. Protid = 20% tổng năng lượng. Lipid = 18-20%, acid béo no chỉ dưới 10% tổng năng lượng, cholesterol không nên vượt quá 250mg/ngày. Chất xơ khoảng 40g/ngày. Vitamin, chất khoáng, nguyên tố vi lượng đủ theo nhu cầu cơ thể. MỘT SỐ THỰC ĐƠN DÀNH CHO BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU Thực đơn chế độ ăn ĐTĐ thể trạng béo không có bệnh lý kết hợp (DD01) Năng lượng: 1700-1800 kcal/ngày. Protide : 60-70g Giờ ăn Thứ 2 + 5 Thứ 3 + 6 + CN Thứ 4 + 7 7h Bún thịt nạc: Bún: 200g Thịt nạc: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu nành không đường: 300ml Phở bò: Bánh phở: 200g Thịt bò: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu này không đường: 300ml Phở thịt gà: Bánh phở: 200g Thịt gà: 30g Hành lá, rau thơm. Sữa đậu nành không đường: 300ml 11h Cơm gạo tẻ: 100g Thịt nạc rim: 50g Đậu phụ sốt cà chua: 1 bìa Bí xanh luộc: 300g Cơm gạo tẻ: 100g Chả xương sông: 50g Đậu phụ sốt: 1 bìa Rau muống luộc: 300g Nguyên rau luộc Cơm gạo tẻ: 100g Cá kho: 150g Đậu phụ luộc: 1 bìa Rau cải ngọt luộc: 300g 18h Cơm gạo tẻ: 100g Trứng gà tráng: 1 quả Đậu phụ sốt: 1 bìa Rau muống xào: 300g Canh rau ngọt: 50g Cơm gạo tẻ: 100g Thịt nạc rim: 50g Đậu phụ sốt: 1 bìa Rau cải xanh luộc: 300g Nguyên rau luộc Cơm gạo tẻ: 100g Thịt nạc luộc: 50g Giá xào: 300g Canh rau ngót: 50g Thực đơn chế độ ăn ĐTĐ thể trạng gầy không có bệnh lý kết hợp (DD02) Năng lượng: 2000-2100 kcal/ngày Protide: 70-75g Giờ ăn Thứ 2 + 5 Thứ 3 + 6 + CN Thứ 4 + 7 7h Bún thịt nạc: Bún: 200g Thịt nạc: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu nành không đường: 300ml Phở bò: Bánh phở: 200g Thịt bò: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu này không đường: 300ml Phở thịt gà: Bánh phở: 200g Thịt gà: 30g Hành lá, rau thơm. Sữa đậu nành không đường: 300ml 11h Cơm gạo tẻ: 120g Thịt nạc rim: 50g Đậu phụ sốt cà chua: 1 bìa Bí xanh luộc: 300g Cơm gạo tẻ: 120g Chả xương sông: 50g Đậu phụ sốt: 1 bìa Rau muống luộc: 300g Nguyên rau luộc Cơm gạo tẻ: 120g Cá kho: 150g Đậu phụ luộc: 1 bìa Rau cải ngọt luộc: 300g 18h Cơm gạo tẻ: 120g Trứng gà tráng: 1 quả Đậu phụ sốt: 1 bìa Rau muống xào: 300g Canh rau ngọt: 50g Cơm gạo tẻ: 120g Thịt nạc rim: 50g Đậu phụ sốt: 1 bìa Rau cải xanh luộc: 300g Nguyên rau luộc Cơm gạo tẻ: 120g Thịt nạc luộc: 50g Giá xào: 300g Canh rau ngót: 50g Thực đơn chế độ ăn ĐTĐ kèm rối loạn lipid máu mềm DD03 Năng lượng: 1500-1600 kcal/ngày Protide: 60-70g Giờ ăn Thứ 2+5 Thứ 3+6+CN Thứ 4+7 7h Phở bò: Bánh phở: 200g Thịt bò: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu này không đường: 300ml Bún thịt nạc: Bún: 200g Thịt nạc: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu nành không đường: 300ml Phở thịt gà: Bánh phở: 200g Thịt gà: 30g Hành lá, rau thơm. Sữa đậu nành không đường: 300ml 11h Súp thịt gà: Khoai sọ: 300g Đậu xanh: 50g Rau lá: 200g Thịt gà nạc bỏ da: 40g Dầu ăn, hành lá. Súp thị bò: Khoai tây: 300g Đậu xanh: 50g Rau lá: 200g Thịt bò: 40g Dầu ăn, hành lá Súp thịt nạc: Khoai tây: 300g Đậu xanh: 50g Rau lá: 200g Thịt nạc: 40g Dầu ăn, hành lá 15h Cháo thịt gà: Gạo tẻ: 30g Thịt gà nạc bỏ da: 40g Rau lá: 100g Dầu ăn, hành lá Cháo thịt nạc Gạo tẻ: 30g Thịt nạc: 40g Rau lá: 100g Dầu ăn, hành lá Cháo thịt gà: Gạo tẻ: 30g Thịt gà nạc bỏ da: 40g Rau lá: 100g Dầu ăn, hành lá 18h Cháo thịt nạc: 400ml Gạo tẻ: 50g Thịt nạc: 40g Rau lá: 100g Khoai luộc: 200g hoặc Sữa đậu này không đường 300ml Cháo thịt nạc: 400ml Gạo tẻ: 50g Thịt nạc: 40g Rau lá: 100g Khoai luộc: 200g hoặc Sữa đậu này không đường 300ml Cháo thịt nạc: 400ml Gạo tẻ: 50g Thịt nạc: 40g Rau lá: 100g Khoai luộc: 200g hoặc Sữa đậu này không đường 300ml Thực đơn chế độ ăn ĐTĐ kèm rối loại lipid máu cơm (DD04) Năng lượng: 1400-1500 kcal/ngày Protide: 70-75g Giờ ăn Thứ 2 + 5 Thứ 3 + 6 + CN Thứ 4 + 7 7h Bún thịt nạc: Bún: 200g Thịt nạc: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu nành không đường: 300ml Phở bò: Bánh phở: 200g Thịt bò: 30g Hành lá, rau thơm Sữa đậu này không đường: 300ml Phở thịt gà: Bánh phở: 200g Thịt gà: 30g Hành lá, rau thơm. Sữa đậu nành không đường: 300ml 11h Cơm gạo tẻ: 100g Thịt nạc rim: 50g Đậu phụ sốt cà chua: 1 bìa Bắp cải luộc: 300g Nguyên rau luộc Cơm gạo tẻ: 100g Thịt nạc băm viên sốt cả chua: 50g Lạc rang: 30g Rau muống luộc: 300g Nguyên rau luộc Cơm gạo tẻ: 100g Cá đồng kho: 100g Đậu phụ luộc: 1 bìa dài Rau cải xanh luộc: 300g Nguyên rau luộc 18h Cơm gạo tẻ: 100g Thị bò xào giá: Thịt bò: 40g Giá đỗ: 200g Canh cải xanh: 100g Cơm gạo tẻ: 100g Thịt gà nạc bỏ da rim: 100g Đậu phụ sốt cả chùa: 1 bìa Rau cải luộc: 300g Nguyên rau luộc Cơm gạo tẻ: 100g Khoai tây nấu thịt Thịt lợn: 50g Khoai tây: 200g Rau muống xào: 300g PHỤ LỤC PHIẾU THEO DÕI BỆNH NHÂN BẢNG THEO DÕI ĐIỀU TRỊ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG MỨC ĐỘ NHẸ VÀ VỪA CỦA THUỐC HT VÀ AMARYL Bệnh án số: Bác Sỹ điều trị: Họ và tên bệnh nhân: Tuổi:. Giới : Nam/ Nữ Địa Chỉ: Điện thoại: Vào viện ngày:.Ra viện ngày: CHẨN ĐOÁN: 1. Y học hiện đại 2. Y học cổ truyền Lâm sàng: theo tiêu chuẩn đánh giá của Hội Nội tiết ĐTĐ Trung Quốc tháng 8/2009 về thuốc y học cổ truyền điều trị đái tháo đường chia làm 03 thể : - Thể thượng tiêu -Thể trung tiêu -Thể hạ tiêu Được chẩn đoán bát cương theo biện chứng YHCT. BẢNG THEO DÕI CAC CHỈ SỐ TRONG DIỀU TRỊ Chỉ số Tuần 1 Tuần 2 Tuần 3 Tuần 4 Glucose máu huyết tương (mmol/l) Đói Sau ăn HbA1c (%) Huyết áp (mmHg) BMI (kg/m2) Nam Nữ Total Cholesterol (mmol/l) HDL Cholesterol (mmol/l) Triglycerid (mmol/l) LDL Cholesterol (mmol/l) GOT(U/l) GPT(U/l) URE(mmol/l) CREATENIN(µmol/l) HC(T/l) HST(g/l) BC(G/l) TC(G/l) Nước tiểu Glucose Protein Ery Leu TIỀN SỬ - Gia đình liên quan đến ĐTĐ Có £ Không £ Mấy người bị: Ai: Ông/ Bà/Bố / Mẹ/ Anh/ Chị/ Em/ Con/ Cháu - Gia đình liên quan đến tăng HA: Có £ Không £ Mấy người bị: Ai: Ông/ Bà/Bố / Mẹ/ Anh/ Chị/ Em/ Con/ Cháu - Tiền sử bệnh khác: Có £ Không£ Ghi rõ: - Tiền sử hút thuốc: Có£ Không £ - Ăn ngọt: Có £ Không £ - Luyện tập thường xuyên: Có£ Không £ (ít nhất 30 phút/ngày) - Tiền sử ĐTĐTN: Có£ Không £ - Tiền sử đẻ con trên 4000gr Có£ Không £ Mấy con £ - Tiền sử đẻ con dưới 2500gr Có£ Không £ Mấy con £ - Stress: Có£ Không £ - Tiền sử bệnh khác: Có£ Không £ Ghi rõ: BỆNH SỬ Thời gian phát hiện bệnh: Dưới 6 tháng £ Từ 6 tháng - 1 năm £ Từ 1- 3 năm £ Từ 3 - 5 năm £ Từ 5 - 7 năm £ Từ 7 - 10 năm £ Trên 10 năm £ BẢNG THEO DÕI CÁC TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG: Triệu chứng cơ năng Mức độ: 0.Bình thường 1.Nhẹ 2.Vừa 3. Nặng Tuần 1 Tuần 2 Tuần 3 Tuần 4 Ăn nhiều Khát, uống nhiều Đái nhiều Mệt mỏi Sút cân Mất ngủ Đau ngực Đau cách hồi Tê bì chân tay Mắt nhìn mờ Ra mồ hôi Đại tiện táo Đau đầu Theo dõi tác dụng không mong muốn của thuốc trên lâm sàng: Buồn nôn £ Nôn £ Đau bụng £ Rối loạn tiêu hóa £ Mẩn ngứa £ THĂM KHÁM LÂM SÀNG Chiều cao:.m Cân nặng:..kg BMI:.. Vòng eo:...cm Vòng hông:cm HA tay phải: HA tay trái:.. Mạch: + Tần số: + Mạch cảnh phải: 1) đều/không đều; 2) tiếng thổi/ không + Mạch cảnh trái: 1) đều/không đều; 2) tiếng thổi/ không + Mạch đùi: 1) đều/không đều; 2) tiếng thổi/ không + Mạch khèo: 1) đều/không đều; 2) tiếng thổi/ không + Mạch chày trước: 1) đều/không đều; 2) tiếng thổi/ không + Mạch chày sau: 1) đều/không đều; 2) tiếng thổi/ không Khám cảm giác (ô mô cái, ô mô giữa, ô mô út, ngót cái, ngón áp út): Bên trái Bên phải Có cảm giác [ ] vị trí [ ] vị trí Mất cảm giác [ ] vị trí [ ] vị trí Khám phản xạ gân Achile: Bên trái Bên phải Bình thường [ ] [ ] Giảm [ ] [ ] Mất [ ] [ ] Da, niêm mạc:......... Tình trạng răng, lợi: Mắt: + Thị lực (Biểu đồ snellel): MF:. ........................ MT:........................ + Tổn thương: MF:..................................... MT...................................... Bộ phận khác: Kết quả điều trị theo YHCT: 1. Tốt 2.Khá 3.Trung bình 4.Kém Kết quả điều trị chung: 1. Tốt 2.Khá 3.Trung bình 4.Kém Người thu thập số liệu PHỤ LỤC CÁC VỊ THUỐC TRONG THUỐC HT 1. Nhân sâm (Radix ginseng) Rễ đã phơi hay sấy khô của cây Nhân sâm (Panax ginseng C.A. Mey), họ nhân sâm (Araliaceae) Hình 1. Rễ nhân sâm và cây nhân sâm 2. Mạch môn (Radix Ophiopogonis japonici) Hình 2. Cây mạch môn và vị mạch môn 3. Ngũ vị tử (Fructus Schisandrae) Quả chín phơi hoặc sây khô của cây ngũ vị tử bắc – Schisandra chinensis (Turcz.) Baill, họ Ngũ vị (Schisandraceae). Hình 3. Cành mang quả chín và Vị ngũ vị tử bắc 4. Trần bì (Pericarpium Citri reticulatae) Vỏ quả chín đã phơi hoặc sấy khô và để lâu năm của cây quýt (Citrus reticulata Blanco) họ Citrus Rutaceae. Hình 4. Vị trần bì và Cây quýt  5. Cát căn (Radix Puerariae Thomsonii) Hình 5. Cát căn PHỤ LỤC Phụ lục 1: Các vị thuốc trong thuốc HT Phụ lục 2: Quy trình bào chế thuốc HT Phụ lục 3: Tiêu chuẩn cơ sở thuốc HT Phụ lục 4: Kết quả nghiên cứu "Tác dụng hạ glucose huyết của thuốc HT trên mô hình động vật đái tháo đường typ 2" Phụ lục 5: Kết quả thử độc tính cấp của thuốc HT Phụ lục 6: Kết quả thử độc tính bán trường diễn của thuốc HT trên thực nghiệm Phụ lục 7: Chấp thuận của Hội đồng KH&CN Viện YHCT Quân đội về khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu y sinh học cấp cơ sở Phụ lục 8: Giấy chứng nhận về thực hành tốt Thử nghiệm Lâm sàng và các vấn đề đạo đức trong nghiên cứu Phụ lục 9: Chế độ ăn cho bệnh nhân nghiên cứu Phụ lục 10: Phiếu theo dõi bệnh nhân Phụ lục 11: Danh sách bệnh nhân nghiên cứu

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docxnghien_cuu_tac_dung_dieu_tri_cua_thuoc_ht_tren_thuc_nghiem_va_benh_nhan_dai_thao_duong_typ_2_tv_5246.docx
Luận văn liên quan