Một số hình thức xây dựng bố cục trong tranh của hội họa Việt Nam

A. PHẦN MỞ ĐẦU I. Lí do chọn đề tài Các thế hệ họa sĩ thế giới và trong nước đã để lại những kinh nghiệm quý báu về làm tranh bố cục. Nhiều kinh nghiệm đã được truyền lại cho các thế hệ sau theo kiểu truyênlf nghề hoặc viết thành sách. Ngày nay những kinh nghiệm đố đã trở thành những kiến thức cơ bản đặt nền móng cho nhận thức khác lạ và mới mẻ hơn mà bất kì người học vẽ nào cũng không thể bỏ qua. Chúng ta biết con người ưa khoáng đạt, tự do, khoáng đãng. Nếu như trong một căn phòng chật chội, tầm mắt hướng ra ngoài tự nhiên bị ngăn lại, con người sẽ cảm thấy bực bội , tức tối, khó chịu. Nếu như trong một bức tranh người ta cũng để hình vẽ quá chật chội trong khuôn tranh, bị dồn nén quá nhiều về tỉ lệ, bị cắt xén hầu hết các hình vẽ thì điều đó cũng gây lên sự bực bội và khó chịu như thế. Và như vậy vô hình chung bố cục không gây được hưng phấn mà còn gây khó chịu cho thị giác của người xem. Khi vẽ chúng ta nên chú ý tới điều đó. Tránh không để tỉ lệ các hình vẽ bị dồn nén, chật chội, phá vỡ sự hài hòa với khuôn khổ của tranh. Ngược lại nếu hình vẽ quá bé nhỏ, hình vẽ trong tranh quá trống, bồng bềnh, buồn tẻ sẽ tạo cảm giác cô đơn lạnh lẽo. Muốn tạo ra được một bức tranh đẹp, trước hết chúng ta phải quan tâm đến sự sắp xếp hợp lí các yếu tố trong một bố cục. Như vậy thế nào là sắp xếp hợp lí? Sắp xếp hợp lí có nghĩa là nhìn tổng thể một bố cục với những yếu tố cần nêu, cần đề cập. Những giá trị của hình thể và màu sắc nằm trong tầm nhìn của ta cũng như trên diện tích mà ta nhìn thấy không bị triệt phá nhau, không làm giảm giá trị của nhau mà làm cho giá trị đó được nâng cao và mối quan hệ của các hình thể với nhau không thể tách khỏi mối quan hệ tương phản chính - phụ. Ngay trong các mảng chính phụ, việc sắp xếp các vị trí cũng rất quan trọng. Mối quan hệ của hình với hình là mối quan hệ của sắp đặt các vị trí, các đường giao nhau, cắt nhau, là vị trí của hình so với đường khung của một bố cục. Những nguyên lí hàng lối sẽ tạo sự nhàm chán bởi các hình thể được sắp xếp theo thứ tự đều nhau với khoảng cách đường khung bằng nhau. Trong trường hợp này phải tạo ra độ nhấn gây sự tương phản. Sắp xếp hợp lí còn có nghĩa là phải cân bằng thị giác. Một bố cục chỉ làm cho ta thỏa mãn khi các lực của nó được sắp xếp hợp lí. Bởi khi quan sát một hình thể bao giờ chúng ta cũng phải xác định cho hình đó một tâm điểm để từ đó sắp xếp bố cục với không gian bao quanh. Một hình có diện tích lớn nhưng sắc độ mờ nhạt so với nền thì cũng bằng một hình có diện tích nhỏ có sắc độ đậm hơn nó. Trong việc vẽ tranh người họa sĩ nói chung, người vẽ tranh nói riêng cần quan tâm nhiều đến vấn đề bố cục. Đối với tôi, là một giáo viên dạy mĩ thuật ở trường tiểu học rất cần hiểu biết những kiến thức về bố cục tranh. Trong quá trình tìm hiểu tài liệu, xem những tác phẩm của các họa sĩ Việt Nam và thế giới ở nhiều kênh thông tin khác nhau tôi đã nhận biết và hiểu được nhiều điều về bố cục tranh từ đó có thể rút ra những những kinh nghiệm khi vẽ tranh. Trên cơ sở đó tôi xin mạnh dạn tìm hiểu về vấn đề này. II. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 1. Mục đích nghiên cứu Nghệ thuật không ngừng phát triển và không có đích để dừng, bởi vậy một bức tranh đẹp luôn được khai thác ở nhiều phong cách đa dạng với nhiều lối cảm thụ khác nhau. Vì vậy cái đẹp trong mỗi tác phẩm hội họa không chỉ được xây dựng bằng những đường nét hình thể mà còn phải được xây dựng bằng các hình thức bố cục hợp lí để gây hiệu quả thẩm mĩ. Mỗi họa sĩ có cách xây dựng bố cục theo lối riêng của mình thông qua ý niệm thẩm mĩ và năng lực sáng tạo nghệ thuật. Thông qua quá trình học tập, lao động liên quan đến bộ môn mĩ thuật, qua tìm hiểu các tác phẩm tranh của các họa sĩ Việt nam và thế giới chúng ta cũng đã phần nào hiểu được về ngôn ngữ của hội họa trong đó có bố cục. Nhưng những hiểu biết đó của chúng ta còn chưa sâu. Vì vậy để hiểu được rõ hơn giá trị nghệ thuật của các tác phẩm tranh và để có thể hiểu về các hình thức sắp xếp bố cục, tôi quyết định đi tìm hiểu “Một số hình thức xây dựng bố cục trong tranh của hội họa Việt Nam" tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của các bạn đồng nghiệp các thầy cô giáo để bài viết của tôi được hoàn chỉnh và đầy đủ hơn.

doc21 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 02/02/2013 | Lượt xem: 3611 | Lượt tải: 6download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Một số hình thức xây dựng bố cục trong tranh của hội họa Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
A. phÇn më ®Çu I. LÝ do chän ®Ò tµi C¸c thÕ hÖ häa sÜ thÕ giíi vµ trong n­íc ®· ®Ó l¹i nh÷ng kinh nghiÖm quý b¸u vÒ lµm tranh bè côc. NhiÒu kinh nghiÖm ®· ®­îc truyÒn l¹i cho c¸c thÕ hÖ sau theo kiÓu truyªnlf nghÒ hoÆc viÕt thµnh s¸ch. Ngµy nay nh÷ng kinh nghiÖm ®è ®· trë thµnh nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n ®Æt nÒn mãng cho nhËn thøc kh¸c l¹ vµ míi mÎ h¬n mµ bÊt k× ng­êi häc vÏ nµo còng kh«ng thÓ bá qua. Chóng ta biÕt con ng­êi ­a kho¸ng ®¹t, tù do, kho¸ng ®·ng. NÕu nh­ trong mét c¨n phßng chËt chéi, tÇm m¾t h­íng ra ngoµi tù nhiªn bÞ ng¨n l¹i, con ng­êi sÏ c¶m thÊy bùc béi , tøc tèi, khã chÞu. NÕu nh­ trong mét bøc tranh ng­êi ta còng ®Ó h×nh vÏ qu¸ chËt chéi trong khu«n tranh, bÞ dån nÐn qu¸ nhiÒu vÒ tØ lÖ, bÞ c¾t xÐn hÇu hÕt c¸c h×nh vÏ th× ®iÒu ®ã còng g©y lªn sù bùc béi vµ khã chÞu nh­ thÕ. Vµ nh­ vËy v« h×nh chung bè côc kh«ng g©y ®­îc h­ng phÊn mµ cßn g©y khã chÞu cho thÞ gi¸c cña ng­êi xem. Khi vÏ chóng ta nªn chó ý tíi ®iÒu ®ã. Tr¸nh kh«ng ®Ó tØ lÖ c¸c h×nh vÏ bÞ dån nÐn, chËt chéi, ph¸ vì sù hµi hßa víi khu«n khæ cña tranh. Ng­îc l¹i nÕu h×nh vÏ qu¸ bÐ nhá, h×nh vÏ trong tranh qu¸ trèng, bång bÒnh, buån tÎ sÏ t¹o c¶m gi¸c c« ®¬n l¹nh lÏo. Muèn t¹o ra ®­îc mét bøc tranh ®Ñp, tr­íc hÕt chóng ta ph¶i quan t©m ®Õn sù s¾p xÕp hîp lÝ c¸c yÕu tè trong mét bè côc. Nh­ vËy thÕ nµo lµ s¾p xÕp hîp lÝ? S¾p xÕp hîp lÝ cã nghÜa lµ nh×n tæng thÓ mét bè côc víi nh÷ng yÕu tè cÇn nªu, cÇn ®Ò cËp. Nh÷ng gi¸ trÞ cña h×nh thÓ vµ mµu s¾c n»m trong tÇm nh×n cña ta còng nh­ trªn diÖn tÝch mµ ta nh×n thÊy kh«ng bÞ triÖt ph¸ nhau, kh«ng lµm gi¶m gi¸ trÞ cña nhau mµ lµm cho gi¸ trÞ ®ã ®­îc n©ng cao vµ mèi quan hÖ cña c¸c h×nh thÓ víi nhau kh«ng thÓ t¸ch khái mèi quan hÖ t­¬ng ph¶n chÝnh - phô. Ngay trong c¸c m¶ng chÝnh phô, viÖc s¾p xÕp c¸c vÞ trÝ còng rÊt quan träng. Mèi quan hÖ cña h×nh víi h×nh lµ mèi quan hÖ cña s¾p ®Æt c¸c vÞ trÝ, c¸c ®­êng giao nhau, c¾t nhau, lµ vÞ trÝ cña h×nh so víi ®­êng khung cña mét bè côc. Nh÷ng nguyªn lÝ hµng lèi sÏ t¹o sù nhµm ch¸n bëi c¸c h×nh thÓ ®­îc s¾p xÕp theo thø tù ®Òu nhau víi kho¶ng c¸ch ®­êng khung b»ng nhau. Trong tr­êng hîp nµy ph¶i t¹o ra ®é nhÊn g©y sù t­¬ng ph¶n. S¾p xÕp hîp lÝ cßn cã nghÜa lµ ph¶i c©n b»ng thÞ gi¸c. Mét bè côc chØ lµm cho ta tháa m·n khi c¸c lùc cña nã ®­îc s¾p xÕp hîp lÝ. Bëi khi quan s¸t mét h×nh thÓ bao giê chóng ta còng ph¶i x¸c ®Þnh cho h×nh ®ã mét t©m ®iÓm ®Ó tõ ®ã s¾p xÕp bè côc víi kh«ng gian bao quanh. Mét h×nh cã diÖn tÝch lín nh­ng s¾c ®é mê nh¹t so víi nÒn th× còng b»ng mét h×nh cã diÖn tÝch nhá cã s¾c ®é ®Ëm h¬n nã. Trong viÖc vÏ tranh ng­êi häa sÜ nãi chung, ng­êi vÏ tranh nãi riªng cÇn quan t©m nhiÒu ®Õn vÊn ®Ò bè côc. §èi víi t«i, lµ mét gi¸o viªn d¹y mÜ thuËt ë tr­êng tiÓu häc rÊt cÇn hiÓu biÕt nh÷ng kiÕn thøc vÒ bè côc tranh. Trong qu¸ tr×nh t×m hiÓu tµi liÖu, xem nh÷ng t¸c phÈm cña c¸c häa sÜ ViÖt Nam vµ thÕ giíi ë nhiÒu kªnh th«ng tin kh¸c nhau t«i ®· nhËn biÕt vµ hiÓu ®­îc nhiÒu ®iÒu vÒ bè côc tranh tõ ®ã cã thÓ rót ra nh÷ng nh÷ng kinh nghiÖm khi vÏ tranh. Trªn c¬ së ®ã t«i xin m¹nh d¹n t×m hiÓu vÒ vÊn ®Ò nµy. II. Môc ®Ých nghiªn cøu vµ nhiÖm vô nghiªn cøu 1. Môc ®Ých nghiªn cøu NghÖ thuËt kh«ng ngõng ph¸t triÓn vµ kh«ng cã ®Ých ®Ó dõng, bëi vËy mét bøc tranh ®Ñp lu«n ®­îc khai th¸c ë nhiÒu phong c¸ch ®a d¹ng víi nhiÒu lèi c¶m thô kh¸c nhau. V× vËy c¸i ®Ñp trong mçi t¸c phÈm héi häa kh«ng chØ ®­îc x©y dùng b»ng nh÷ng ®­êng nÐt h×nh thÓ mµ cßn ph¶i ®­îc x©y dùng b»ng c¸c h×nh thøc bè côc hîp lÝ ®Ó g©y hiÖu qu¶ thÈm mÜ. Mçi häa sÜ cã c¸ch x©y dùng bè côc theo lèi riªng cña m×nh th«ng qua ý niÖm thÈm mÜ vµ n¨ng lùc s¸ng t¹o nghÖ thuËt. Th«ng qua qu¸ tr×nh häc tËp, lao ®éng liªn quan ®Õn bé m«n mÜ thuËt, qua t×m hiÓu c¸c t¸c phÈm tranh cña c¸c häa sÜ ViÖt nam vµ thÕ giíi chóng ta còng ®· phÇn nµo hiÓu ®­îc vÒ ng«n ng÷ cña héi häa trong ®ã cã bè côc. Nh­ng nh÷ng hiÓu biÕt ®ã cña chóng ta cßn ch­a s©u. V× vËy ®Ó hiÓu ®­îc râ h¬n gi¸ trÞ nghÖ thuËt cña c¸c t¸c phÈm tranh vµ ®Ó cã thÓ hiÓu vÒ c¸c h×nh thøc s¾p xÕp bè côc, t«i quyÕt ®Þnh ®i t×m hiÓu “Mét sè h×nh thøc x©y dùng bè côc trong tranh cña héi häa ViÖt Nam" t«i rÊt mong ®­îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c b¹n ®ång nghiÖp c¸c thÇy c« gi¸o ®Ó bµi viÕt cña t«i ®­îc hoµn chØnh vµ ®Çy ®ñ h¬n. 2. NhiÖm vô nghiªn cøu T×m hiÓu c¸c h×nh thøc bè côc trong c¸c t¸c phÈm tranh cña c¸c häa sÜ ViÖt Nam Rót ra ph­¬ng ph¸p x©y dùng bè côc chung nhÊt cho b¶n th©n. III. §èi t­îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu 1. §èi t­îng nghiªn cøu: Bè côc trong tranh cña c¸c häa sÜ ViÖt Nam 2. Ph¹m vi nghiªn cøu: C¸c t¸c phÈm mÜ thuËt trong tranh cña c¸c häa sÜ ViÖt Nam SGK líp 3,4,5 Tµi liÖu tham kh¶o: Gi¸o tr×nh bè côc - nhµ xuÊt b¶n ®¹i häc s­ ph¹m IV. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu Sau khi quyÕt ®Þnh nghiªn cøu ®Ò tµi, t«i lËp kÕ ho¹ch chuÈn bÞ: - §äc tµi liÖu - S­u tÇm tranh Sau khi ®äc tµi liÖu nghiªn cøu, t«i ph©n tÝch vµ tæng hîp l¹i nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn ®Ò tµi thµnh mét hÖ thèng kiÕn thøc ®Ó n¾m b¾t ®­îc néi dung c¬ b¶n, hiÓu s©u s¾c vÒ ®Ò néi dung ®Ò tµi vµ t«i ®· sö dông lång ghÐp c¸c ph­¬ng ph¸p sau ®©y: - Ph­¬ng ph¸p quan s¸t - Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch - ph­¬ng ph¸p tæng kÕt kinh nghiÖm - Ph­¬ng ph¸p so s¸nh. V. Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp cña ®Ò tµi: Sau khi nghiªn cøu ®Ò tµi nµy cã thÓ gióp ng­êi ®äc hiÓu h¬n vÒ c¸c h×nh thøc bè côc vµ cã thÓ vËn dông nh÷ng kiÕn thøc nµy vµo viÖc vÏ tranh. VI. Bè côc cña ®Ò tµi. Ngoµi phÇn më ®Çu, phÇn kÕt luËn cña ®Ò tµi th× bµi tiÓu luËn cña t«i gåm nh÷ng phÇn nh­ sau: - C¬ së khoa häc cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi + Kh¸i niÖm vÕ bè côc + Mét sè h×nh thøc bè côc - Ph­¬ng ph¸p x©y dùng bè côc B. PhÇn néi dung I. C¬ së khoa häc cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi. 1. Kh¸i niÖm chung vÒ bè côc trong héi häa Bè côc trong héi häa lµ sù tæng hßa c¸c yÕu tè t¹o h×nh nh­: ®­êng nÐt, h×nh khèi ®Ëm nh¹t, mµu s¾c...s¾p xÕp chóng trong mét khu«n khæ nhÊt ®Þnh cña mét bøc tranh th«ng qua c¶m xóc cña ng­êi häa sü ®Ó t¹o ra mét gi¶i ph¸p hîp lÝ , nªu bËt ®­îc néi dung chñ ®Ò cña mét bøc tranh. Nãi mét c¸ch kh¸c, bè côc lµ ph­¬ng ph¸p t×m tßi, x¸c ®Þnh c¸ch biÓu ®¹t thÝch hîp nhÊt cho mét néi dung tranh cã trong ý ®å cña t¸c gi¶. C¸ch s¾p xÕp bè côc cña mçi t¸c gi¶ cã thÓ kh¸c nhau tïy thuéc vµu chñ ®Ò cña tranh vµ sù cÇn thiÕt ph¶i s¾p xÕp thÕ nµo cho hîp lÝ, c©n ®èi vµ ®Ñp m¾t. VÝ dô: Cïng mét chñ ®Ò n«ng nghiÖp nh­ng mçi häa sÜ l¹i cã c¸ch s¾p xÕp bè côc kh¸c nhau nh­ng suy tíi cïng lµ hiÖu qu¶ thÈm mÜ . §iÒu nµy phô thuéc vµo tµi n¨ng vµ søc s¸ng t¹o cña mçi ng­êi. Trong s¸ng t¹o nghÖ thuËt, kh©u s¾p xÕp bè côc chung quyÕt ®Þnh ®Çu tiªn vµ c¬ b¶n sù thµnh c«ng cña t¸c phÈm nghÖ thuËt ®ã. Nãi c¸ch kh¸c bè côc lµ sù tæng hßa c¸c yÕu tè t¹o h×nh trªn bÒ mÆt khu«n khæ bøc tranh th«ng qua sù diÔn t¶, phèi hîp ®iÒu hßa cña ng­êi nghÖ sü t¹o ra sù biÓu c¶m cña t¸c phÈm héi häa vµ truyÒn ®¹t trùc tiÕp tíi thÞ gi¸c ng­êi xem. Bè côc tranh cÇn cã yªu cÇu g×? Sau ®©y lµ mét sè yªu cÇu khi lµm bè côc tranh: - M¶ng chÝnh, m¶ng phô: + M¶ng chÝnh lµ m¶ng chñ ®¹o, lµ träng t©m cña bøc tranh vµ ®­îc diÔn t¶ mét c¸ch s©u s¾c, râ nÐt. + M¶ng phô lµ nh÷ng m¶ng h×nh d¹ng kh¸c nhau cã t¸c dông lµm phô trî c©n b»ng cho m¶ng chÝnh. Khi vÏ mét bøc tranh ®«ng ng­êi hay Ýt ng­êi cÇn ph¶i cã sù s¾p xÕp m¶ng chÝnh vµ m¶ng phô, nhãm chÝnh, nhãm phô sao cho c©n ®èi, hîp lÝ. 2. Mét sè h×nh thøc bè côc a) Bè côc h×nh trßn: Bè côc h×nh trßn lµ d¹ng bè côc c¬ b¶n, nãi ®Õn h×nh trßn chóng ta hiÓu r»ng nã lµ bè côc träng t©m xoay trßn t¹o c¶m gi¸c tËp trung vµ h×nh t­îng vµ nh©n vËt ®iÓn h×nh. TÊt c¶ mäi chi tiÕt ®Òu ®­îc tËp trung, quy tô t¹o cho bè côc mét d¹ng ®ång nhÊt chÆt chÏ vµ trän vÑn. M¶ng chÝnh, m¶ng phô ph¶i ®ång nhÊt nh»m nªu bËt chñ ®Ò chÝnh. Lo¹i bè côc d¹ng h×nh trßn t¹o c¶m gi¸c mÒm m¹i, nhÞp nhµng, uyÓn chuyÓn gi÷a c¸c m¶ng h×nh vµ toµn bé bøc tranh. V× b¶n chÊt cña h×nh trßn gîi lªn sù vËn ®éng, t¹o nªn sù nhÞp nhµng, nhÞp ®iÖu mang tÝnh tuÇn hoµn, g¾n bã do ®­êng cong mÒm m¹i t¹o nªn. - Mét sè ho¹ sÜ ViÖt Nam ®· rÊt thµnh c«ng trong viÖc c¶i thiÖn t¸c phÈm cña m×nh b»ng h×nh thøc bè côc nµy nh­ bøc tranh "Hoµ b×nh" cña ho¹ sÜ NguyÔn Khang, häa sÜ NguyÔn Phan Ch¸nh víi bøc "B÷a c¬m ngµy mïa" - chÊt liÖu lôa. - Bøc tranh "Hoµ b×nh" cña ho¹ sÜ NguyÔn Khang diÔn t¶ bèn c« g¸i ®¹i diÖn cho c¸c d©n téc, c¸c mµu da trªn tr¸i ®Êt ®­îc bè côc uèn l­în chÆt chÏ thµnh mét h×nh trßn kh¨ng khÝt víi nhau trong mét khu«n khæ h×nh vu«ng ch¾c ch¾n nh­ng sinh ®éng vµ mÒm m¹i. Nh×n vµo bøc tranh ta thÊy ngay sù nhÞp nhµng, uyÓn chuyÓn bëi nh÷ng ®­êng nÐt mÒm m¹i, uèn cong cña c¸c c« g¸i vµ ho¹ tiÕt trong tranh. Nh÷ng ®­êng l­în nèi tiÕp nhau t¹o thµnh mét bè côc h×nh trßn thËt sinh ®éng. TÊt c¶ nh­ giao hoµ víi nhau, kÕt nèi víi nhau kh«ng hÒ ®øt ®o¹n, nh÷ng ho¹ tiÕt hoa l¸, chim mu«ng lµm nÒn cho bøc tranh t¹o nªn bè côc chÆt chÏ, sinh ®éng. - Bøc tranh "B÷a c¬m ngµy mïa th¾ng lîi" cña NguyÔn Phan Ch¸nh. Bøc tranh miªu t¶ b÷a c¬m ®Çm Êm cña mét gia ®×nh. Ta thÊy ®ang vµo ngµy mïa nªn b÷a c¬m cã vÎ ®«ng vui, tÊt c¶ c¸c nh©n vËt qu©y quÇn bªn m©m c¬m t¹o thµnh bè côc h×nh trßn. ë ®©y ta thÊy t¸c gi¶ sö dông ®­êng nÐt uèn l­în theo nhÞp ®iÖu nªn cã sù khÐp kÝn vµ còng t¹o cho h×nh trßn sù uyÓn chuyÓn, mÒm m¹i. C¸c h×nh ¶nh phô t¹o cho bøc tranh thªm chÆt chÏ vµ còng lµm næi râ ý ®å cña t¸c gi¶: vui mõng tr­íc sù th¾ng lîi cña nh©n d©n ta. b) Bè côc h×nh th¸p Bè côc h×nh th¸p cßn gäi lµ bè côc tam gi¸c. D¹ng bè côc nµy g©y ý niÖm vÒ sù ch¾c ch¾n, v÷ng ch·i, tin t­ëng, khoÎ kho¾n. §©y lµ d¹ng bè côc ®­îc ¸p dông tõ thêi cæ ®Õn nay. Bè côc h×nh th¸p kh«ng chØ g©y c¶m gi¸c ch¾c khoÎ mµ cßn cã hiÖu qu¶ cao ®Ó t¹o nªn ®­îc mét bè côc chÆt chÏ, hµi hoµ. Trong t¸c phÈm cña c¸c ho¹ sÜ ViÖt Nam, nhiÒu ho¹ sÜ ®· sö dông cã hiÖu qu¶ lo¹i h×nh bè côc nµy nh­: - T¸c phÈm "hai thiÕu n÷ vµ em bÐ" cña T« Ngäc V©n b»ng chÊt liÖu s¬n dÇu, s¸ng t¸c n¨m 1944 cã bè côc h×nh th¸p víi s¾c vµng óa, g­¬ng mÆt c« chÞ phÝa trªn lµ ®Ønh th¸p lé vÎ man m¸c buån nh×n xuèng c« em vµ ®øa bÐ, tay ®ang cÇm ®o¸ phï dung víi triÕt lÝ "Sím në tèi tµn". C©y hoa phï dung vµ chiÕc mµnh che löng còng cã tiÕng nãi riªng ®Ó phô ho¹ cho bè côc vµ néi dung tranh. - Bøc tranh "NghØ ch©n bªn ®åi"- tranh s¬n mµi cña T« Ngäc V©n. Bøc tranh vÏ c¶nh c¸c nh©n vËt lµ c¸c chiÕn sÜ, ng­êi n«ng d©n, c« g¸i Th¸i ®ang ngåi nghØ ch©n bªn ®åi. T¸c gi¶ ®Æt ba d¸ng ng­êi ngåi tho¶i m¸i trong t­ thÕ nghØ ng¬i. PhÝa xa mét con ngùa ®ang gÆm cá bªn nh÷ng c©y cä. Nh­ vËy, m¶ng chÝnh lµ h×nh th¸p, m¶ng phô lµ mét h×nh ch÷ nhËt t¹o c¶m gi¸c b×nh yªn. Ngoµi ra víi sù s¾p xÕp bè côc tµi t×nh, mét bªn lµ anh chiÕn sÜ, mét bªn lµ c« g¸i Th¸i vµ ng­êi n«ng d©n nh­ng nhê sù phèi mµu, m¶ng nÐt t¸c gi¶ ®· lµm c©n ®èi l¹i lµm cho bøc tranh kh«ng bÞ lÖch, mÆt kh¸c mµu s¾c cña hai nh©n vËt (c« g¸i vµ anh chiÕn sÜ) ®Ëm h¬n ë d­íi gãc cña tam gi¸c cµng t¹o nªn cho bøc tranh vÎ v÷ng ch¾c, c©n ®èi, hµi hoµ. c) Bè côc h×nh vu«ng, h×nh ch÷ nhËt H×nh vu«ng vµ h×nh ch÷ nhËt cã chøa ®ùng c¸c yÕu tè ngang b»ng, xæ th¼ng, bèn ph­¬ng, t¸m h­íng trong mét ph¹m vi h÷u h¹n. Nã cã ý nghÜa c©n xøng, tÜnh, nghiªm chØnh, lµ c¬ së cho tÝnh c¸ch ®êi ng­êi h÷u h¹n, cã trªn d­íi, ngay ng¾n, ph¶i tr¸i, vu«ng vøc, ®Òu ®Æn,... nh­ng tÜnh. Nã tr¸i ng­îc víi h×nh trßn lµ tuÇn hoµn, kh«ng ph©n biÖt r¹ch rßi trªn d­íi, tr¸i ph¶i, chØ lÊy t©m quay lµm träng cho c¸i ®éng tuÇn hoµn. TÝnh chÊt cña h×nh vu«ng chØ ngÇm chøa trong h×nh trßn qua tÝnh chÊt thêi ®iÓm cña thêi gian. Bè côc theo h×nh vu«ng, h×nh ch÷ nhËt ®­îc c¸c nghÖ sÜ sö dông, s¾p xÕp h×nh thÓ ®ång d¹ng vµo tranh. Nã võa cã tÝnh chÊt nh¾c l¹i c¸i tÝnh kh¸i qu¸t cña khu«n h×nh tranh võa mang ý nghÜa nhÊn ®Ëm cho tÝnh chÊt tæ chøc cña con ng­êi. Nã cã t«n ti trËt tù, cã trªn d­íi, tr¸i ph¶i, ngay th¼ng, c©n b»ng. Nã phï hîp víi c¸c lo¹i ®Ò tµi ®Ò cao tÝnh tæ chøc x· héi con ng­êi, tÝnh s¸ng t¹o riªng biÖt cña ng­êi, tÝnh nh©n v¨n. - C¸c ho¹ sÜ ViÖt Nam còng cã nhiÒu bøc tranh ®Ñp vµ thµnh c«ng víi bè côc theo h×nh vu«ng vµ h×nh ch÷ nhËt nh­ tranh kh¾c gç "B×nh d©n häc vô" cña TrÇn V¨n CÈn, "§¸nh bi" cña NguyÔn Phµm, "§iÖu móa cæ" cña NguyÔn T­ Nghiªm,... - T¸c phÈm "§iÖu móa cæ' - tranh s¬n mµi cña NguyÔn T­ Nghiªm. Trong tranh t¸c gi¶ dïng nh÷ng ®­êng th¼ng, ®­êng cong, c¸c h×nh ch÷ nhËt, h×nh vu«ng nhá, ho¹ sÜ ®· cho m¶ng khèi ®­êng nÐt Êy "móa" trong tranh. Nh÷ng nÐt vÏ ®­îc «ng s¾p xÕp mét c¸ch trËt tù, duyªn d¸ng, sèng ®éng. - Trong tranh d©n gian ViÖt Nam, ng­êi nghÖ sÜ ®· khai th¸c triÖt ®Ó viÖc pha trén hµi hoµ gi÷a c¸c h×nh thÓ trong bè côc h×nh vu«ng, h×nh ch÷ nhËt. Nh÷ng khu«n h×nh nhá ®­îc xÕp ®Æt mét c¸ch hµi hoµ víi nh÷ng ®­êng cong mang tÝnh kh¸i qu¸t t¹o nªn nh÷ng bè côc h×nh ch÷ nhËt ®Çy biÓu c¶m. VÝ dô: tranh "Chäi tr©u", "§i s¨n", "Gµ ®µn", "Lîn ®µn", ... d) Bè côc nhÞp ®iÖu Bè côc theo nhÞp ®iÖu lµ c¸ch vÏ quen thuéc cña ng­êi ho¹ sÜ mÉn c¶m víi quy luËt tù nhiªn cña cuéc sèng. Sù tuÇn hoµn, quy luËt cña tù nhiªn cã trong sãng biÓn, tuÇn tr¨ng, ngµy ®ªm, c¸ch ®ång lóa rËp rên tr­íc giã,...Nh÷ng nhÞp ®iÖu phong phó cña sù sèng tù nhiªn vµ con ng­êi Êy ®· n»m s©u trong tiÒm thøc lÉn thãi quen vËn ®éng tù nhiªn cña con ng­êi. Trong héi ho¹, kiÕn tróc vµ ®iªu kh¾c, nhÞp ®iÖu ®­îc c« ®äng trong yªn lÆng nh­ng nã vÉn nhÞp nhµng trong tiÒm thøc, trong c¸i nh×n g¾n chÆt víi t×nh c¶m hån nhiªn cña con ng­êi. - B¶n th©n nhÞp ®iÖu lµ néi dung cña cuéc sèng vµ nã ®· ®­îc c¸c nghÖ sü ®­a nã vµo trong c¸c t¸c phÈm héi ho¹ cña m×nh. Trong tranh kh¾c gç d©n gian ViÖt nam, c¸c bøc tranh nh­ Bµ TriÖu c­ìi voi, tõ bè côc chung ®Õn viÖc thÓ hiÖn c¸c uèn l­în nhÞp nhµng cña d¶i lôa,cña ®«i tay vµ c¶ d¸ng ®iÖu con voi còng t¹o nªn sù uyÓn chuyÓn nh­ mét ®iÖu móa rÊt sèng ®éng. - Trong bøc tø b×nh "Tè n÷" - tranh Hµng Trèng, ë bøc tranh nµy ng­êi nghÖ sü ®· thÓ hiÖn tranh víi nh÷ng nhÞp ®iÖu cña h×nh thÓ, cña thÕ tay, cña sù chuyÓn nhÞp víi c¸c nh¹c cô kh¸c nhau. dï ë thÕ nµo th× ®Òu t¹o ®­îc nhÞp ®iÖu duyªn d¸ng, tao nh· b»ng bè côc ®­êng nÐt vµ mµu s¾c. - Trong tranh hiÖn ®¹i, c¸c ho¹ sü còng ®· thÓ hiÖn t¸c phÈm cña m×nh b»ng nh÷ng nhÞp ®iÖu uyÓn chuyÓn. Bøc tranh s¬n dÇu "ThiÕu n÷ bªn hoa huÖ" cña ho¹ sü T« Ngäc V©n, bøc tranh "H¹nh phóc"- t¸c phÈm phï ®iªu cña ho¹ sü Ph¹m Gia Giang, t¸c phÈm "Géi ®Çu" cña TrÇn V¨n CÈn vµ nhiÒu bøc tranh cña ho¹ sü ViÖt Nam kh¸c ®· ®­îc t¹o nhÞp ®iÖu sinh ®éng b»ng bè côc cho d¸ng thÕ ®éng t¸c cña c¸c nh©n vËt trong tranh cïng ®­êng nÐt mµu s¾c ®Ëm nh¹t t¹o nªn nh÷ng ®­êng l­în hÕt søc ®iªu luyÖn. - Trong t¸c phÈm "ThiÕu n÷ bªn hoa huÖ" cña T« Ngäc V©n, ®­­êng l­în cña hai c¸nh tay, mét vÐn tãc, mét n©ng b«ng hoa huÖ. ThiÕu n÷ nghiªng ®Çu nh×n ng¾m trong t­ thÕ chuyÓn ®éng, tho¶ng qua. Víi ®­íng nÐt, m¶ng khèi, ¸nh s¸ng vµ mµu s¾c ®em l¹i cho bøc tranh mét bè côc tuyÖt vêi. - Trong t¸c phÈm "Géi ®Çu", - tranh kh¾c gç cña TrÇn V¨n CÈn, t¸c gØa diÔn t¶ th©n h×nh mÒm m¹i cña c« g¸i víi nhÞp ®iÖu ®­êng nÐt cña m¸i tãc, cña nÕp quÇn ¸o, cña chiÕc th¾t l­ng bao hµi hoµ víi nhÞp ®iÖu cña hai c¸nh tay trÇn tuyÖt mÜ. ®©y lµ bøc tranh cã nhÞp ®iÖu cña vÎ thuÇn thiÕt. e) Bè côc ®èi lËp Theo nh­ c¸c nhµ triÕt häc cña ph­¬ng ®«ng th× ®èi lËp nã võa lµ sù ®èi lËp, võa lµ lµ sù chuyÓn ho¸ sang nhau ®Ó råi l¹i hoµn nguyªn. Nh­ vËy c¸c cÆp ®èi lËp vèn lµ mét mµ thµnh hai, nh­ng cã lóc l¹i hµi hoµ, lóc l¹i chèng ph¸ nhau vµ cã lóc l¹i trë vÒ céi nguån lµ mét gèc. §©y lµ bè côc mµ c¸c ho¹ sü, nhµ ®iªu kh¾c...hay sö dông. §ã lµ c¸c cÆp ®èi lËp nh­ ngang - däc, cao - thÊp, to - nhá, dµi - ng¾n, ®en - tr¾ng, xanh - ®á, th« - mÞn, cong lªn - óp xuèng, m¹nh - yÕu, trong - ®ôc...lµm mÆt tréi cho bè côc. - Trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu ho¹ sü sö dông h×nh thøc bè côc nµy nh­ PiCat X«, Xªdan..Trong héi ho¹, ®iªu kh¾c ë ViÖt Nam, c¸c ho¹ sü còng ®· sö dông h×nh thøc bè côc nµy rÊt thµnh c«ng nh­ Lª TiÕn, Vò Ngäc Thµnh, T« Liªn... - Bøc tranh lôa "ThiÕu n÷" cña T« Liªn ®· sö dông ®èi lËp bÒ nghiªng cña ®Çu vµ ch©n, tãc vµ quÇn lµm khuynh h­íng cho bè côc tranh. ë ®©y yÕu tè ®èi lËp ®­îc ®­îc t¹o trong nhÞp ®iÖu tuÇn hoµn, nhÞp ®iÖu chu kú. Nã võa lµ ®èi lËp, võa lµ nhÞp ®iÖu nªn ng­êi ta c¶m nhËn thÊy c¸i quy luËt cña sù sèng võa ®­îc t¸i hiÖn ë h×nh thÓ con ng­êi võa ®­îc thÓ hiÖn b»ng tÝnh kh¸i qu¸t. - Khuynh h­íng ®èi lËp ®­îc c¸c nghÖ sü sö dông phong phó vµ ®a d¹ng c¶ ë s¾c mµu, ®é trong ®ôc, c¸i v­¬n lªn, c¸i suy tµn. Trong t¸c phÈm ®iªu kh¾c "XiÕc "cña Lª TiÕn , h×nh t­îng hai em bÐ lµ mét bè côc cã kh¶ n¨ng biÓu t¶ vµ chän h×nh thÓ lµ c¸i cô thÓ vµ c¶ c¸i kh¸i qu¸t. ý nghÜa cña nã lµ sù n©ng ®ì, niÒm vui. g) Bè côc theo phèi c¶nh Bè côc theo phèi c¶nh lµ d¹ng bè côc phæ th«ng nhÊt mµ mäi ng­êi th­êng quen sö dông tõ tr­íc ®Õn nay. Bè côc ®­îc ¸p dông theo luËt xa gÇn, tøc lµ nh÷ng nh©n vËt phÝa tr­íc thÓ hiÖn to vµ râ c¶ vÒ h×nh khèi vµ mµu s¾c. cµng ë xa cµng nhá dÇn vµ mê h¬n. ®©y còng lµ c¸ch thÓ hiÖn tranh cña tr­êng ph¸i cæ ®iÓn vµ hiÖn thùc. Tranh bè côc theo phèi c¶nh, mäi nh©n vËt, h×nh thÓ ®Òu chÞu sù chi phèi cña ®­êng tÇm m¾t, luËt xa gÇn vµ t¸c ®éng cña mét chiÒu ¸nh s¸ng. Trong khi sö dông h×nh thøc bè côc nµy ta cã thÓ kÕt hîp nhuÇn nhuyÔn, linh ho¹t nhiÒu lo¹i h×nh bè côc kh¸c nh­ h×nh trßn, h×nh vu«ng...trong mét bøc tranh. Nh­ng dï vÏ theo h×nh thøc nµo th× môc ®Ých cuèi cïng lµ ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ thÈm mÜ vÒ néi dung vµ h×nh thøc. Bè côc theo phèi c¶nh th­êng ®­îc dµn dùng vµ s¾p xÕp trªn khung c¶nh nhÊt ®Þnh. Cã thÓ ng­êi lµ chÝnh, c¶nh lµ phô nh­ng ng­êi vµ c¶nh ®Òu ph¶i hµi hoµ trong kh«ng gian. Nãi mét c¸ch ®¬n gi¶n, nghÖ thuËt phèi c¶nh lµ thÓ hiÖn h×nh khèi cña mäi vËt vµ kh«ng gian ba chiÒu theo sù nh×n thÊy cña chóng ta. Chóng ta nh×n thÊy thÕ giíi theo luËt phèi c¶nh c¸c vËt thÓ cã vÎ nhá h¬n khi chóng ta ®øng lïi ra xa. - VÝ dô: Mét hµng cét ®iÖn, mét con ®­êng, mét ®­êng ray xe löa...khi ë vÞ trÝ ch©n ta th× réng vµ cao, to. Cµng xa dÇn ta thÊy nã mê, nhá h¬n vµ nh­ héi tô thµnh mét ®iÓm ë phÝa xa. TÊt nhiªn ta chØ thÊy thÕ khi nh×n theo phèi c¶nh kh«ng gian. - Tranh cña c¸c ho¹ sü ViÖt Nam qua nhiÒu thÕ hÖ vÉn thÓ hiÖn theo h×nh thøc bè côc phèi c¶nh vµ cã thÓ kÕt hîp víi nh÷ng h×nh thøc bè côc kh¸c nh­: "ThuyÒn trªn s«ng H­¬ng" cña T« Ngäc V©n, "T¸t n­íc ®ång chiªm" cña TrÇn V¨n CÈn, "Du kÝch tËp b¾n" cña NguyÔn §ç Cung, "C¶nh n«ng th«n" cña NguyÔn TiÕn Chung, "Phè Cæ" cña Bïi Xu©n Ph¸i... - T¸c phÈm: "ThuyÒn trªn s«ng H­¬ng" - tranh s¬n dÇu cña T« Ngäc V©n, ë bøc tranh nµy t¸c gi¶ ®· diÔn t¶ nh÷ng con thuyÒn: C¸i xa, c¸i gÇn t¹o nªn mét phèi c¶nh lµm cho kh«ng gian trªn s«ng H­¬ng xa tÝt t¾p. Mét con thuyÒn ®¬n lÎ gi÷a dßng s«ng ®ang b­¬n tr¶i víi cuéc sèng s«ng n­íc, t­ëng nh­ mét m¶ng phô nh­ng l¹i lµ néi dung chÝnh cña bøc tranh. - T¸c phÈm: "T¸t n­íc ®ång chiªm"- tranh s¬n dÇu cña TrÇn V¨n CÈn. Trong bøc tranh nµy, c¸c nh©n vËt ®­îc bè côc theo d¹ng h×nh th¸p, nh­ng c¸ch diÔn t¶ c¸c d¸ng ng­êi t¸t n­íc theo phèi c¶nh kh«ng gian (bè côc phæ th«ng) xa gÇn, t¹o thµnh mét ®­êng l­în mÒm m¹i g©y sù uyÓn chuyÓn trong bøc tranh. NhÞp ®iÖu vµ kh«ng gian trong tranh nh­ ®iÖu móa, nh­ nh÷ng bµi h¸t d©n ca quen thuéc gÇn gòi víi cuéc sèng ®ång quª. - Ngoµi c¸c h×nh thøc bè côc chÝnh trªn ta cßn gÆp c¸c h×nh thøc bè côc cña tranh d©n gian ViÖt Nam. c¸c nghÖ nh©n khi lµm tranh víi c¸c b¶n kh¾c hä ®· chó ý rÊt nhiÒu ®Õn c¸ch s¾p xÕp bè côc. Nh­ng c¸ch bè côc trong tranh d©n gian cã kh¸c víi c¸ch bè côc nªu trªn kh«ng? Trªn thùc tÕ, trong trang d©n gian cã nhiÒu c¸ch bè côc kh¸c nhau. Cã nh÷ng bøc tranh ¸p dông bè côc nh­ : Bè côc tam gi¸c nh­ "Bµ TriÖu"- tranh §«ng Hå; bè côc h×nh trßn nh­: "Høng dõa" , "§¸nh Ghen"- tranh §«ng Hå; bè côc h×nh vu«ng, h×nh ch÷ nhËt nh­ : "Gµ ®µn", "L¬n ®µn"- tranh §«ng Hå; bè côc nhÞp ®iÖu nh­: "C¸ chÐp tr«ng tr¨ng" - tranh Hµng Trèng...ngoµi ra tranh d©n gian cßn cã h×nh thøc bè côc kh¸c nh­ trong bøc tranh: "§¸m c­íi chuét". Trong bøc tranh nµy t¸c gi¶ bè côc tranh theo lèi ­íc lÖ ®ång hiÖn. Bøc tranh ®­îc t¸c gi¶ chia ra lµm hai phÇn diÔn t¶ hai ho¹t ®éng kh¸c nhau nh­ng cã liªn quan ®Õn nhau. PhÇn trªn diÔn t¶ hä nhµ chuét mang lÔ vËt cèng cho MÌo, phÇn d­íi diÔn t¶ ®¸m r­íc linh ®×nh, vui vÎ. T¸c gi¶ bè côc theo lèi dµn ®Òu trªn mÆt tranh nh­ng víi viÖc sö dông nh÷ng ®­êng l­în linh ho¹t t¹o nhÞp ®iÖu nªn bøc tranh kh«ng nhµm ch¸n mµ sinh ®éng, vui nhén. Sù bµi trÝ bè côc tµi t×nh h¬n n÷a ë chç t¸c gi¶ diÔn t¶ bè côc chËt. Con chuét cuèi cïng bÞ c¾t mét phÇn ý nãi ®»ng sau nã vÇn cßn tiÕp tôc n÷a. * D­íi ®©y lµ mét sè t¸c phÈm tranh, ®iªu kh¾c cña c¸c häa sü ViÖt Nam vµ tranh d©n gian ViÖt Nam minh häa cho c¸c h×nh thøc bè côc nªu trªn. Tranh "Hßa b×nh" - chÊt liÖu S¬n dÇu cña häa sü NguyÔn Khang Tranh "B÷a c¬m mïa th¾ng lîi" - chÊt liÖu Lôa cña häa sü nguyÔn Phan Ch¸nh Tranh "Hai thiÕu n÷ vµ em bÐ" - chÊt liÖu s¬n dÇu cña häa sü T« Ngäc V©n. Tranh "NghØ ch©n bªn ®åi" - chÊt liÖu s¬n dÇu cña häa sü T« Ngäc V©n Tranh "§iÖu móa cæ" - s¬n mµi cña häa sü NguyÔn T­ Nghiªm. Tranh "Tè n÷" - tranh d©n gian Hµng Trèng Tranh "Géi ®Çu " - tranh kh¾c gç cña häa sü TrÇn V¨n CÈn Tranh "ThuyÒn trªn s«ng H­¬ng"- chÊt liÖu s¬n dÇu cña häa sü T« Ngäc V©n II. Ph­¬ng ph¸p x©y dùng bè côc HiÓu ®­îc c¸c h×nh thøc x©y dùng bè côc trªn, ta thÊy c¸c ho¹ sü ViÖt Nam rÊt tµi t×nh trong viÖc x©y dùng cho t¸c phÈm cña m×nh mét h×nh thøc bè côc riªng, Trong ®ã cã sù kÕt hîp cña c¸c h×nh thøc bè côc c¬ b¶n céng víi sù s¸ng t¹o cña m×nh, hä ®· cho ra ®êi rÊt nhiÒu t¸c phÈm næi tiÕng. §Ó x©y dùng ®­îc mét bè côc, chóng ta kh«ng chØ hiÓu vÒ c¸c h×nh thøc ®ã mµ chóng ta cÇn kÕt hîp linh ho¹t c¸c h×nh thøc bè côc kh¸c nhau céng víi tµi n¨ng s¸ng t¹o cña chÝnh b¶n th©n m×nh ®Ó cã ®­îc mét bøc tranh ®Ñp. §Ó tæng hîp c¸c vÊn ®Ò ®Æt ra cho viÖc nghiªn cøu x©y dùng bè côc tranh chóng ta cÇn cã nh÷ng yªu cÇu sau: - Kh«ng vi ph¹m (trõ tr­êng hîp cè t×nh) nh÷ng lçi vÒ hµi hoµ tû lÖ víi khung tranh. Mäi h×nh thÓ ®­a vµo trong tranh ph¶i ®­îc c©n nh¾c vÒ sè l­îng, tØ lÖ theo néi dung cÇn thiÕt nhÊt m×nh ®Þnh nãi, kh«ng nªn thiÕu vµ kh«ng thõa. - H×nh t­îng ®­a vµo trong tranh ph¶i ®­îc c©n nh¾c tÝnh to¸n ®Ó nã nãi hÕt ý cña t¸c gi¶. §iÒu nµy cßn phô thuéc vµo c¸ nh©n t¸c gi¶. Cã ng­êi nãi Ýt mµ dÔ hiÓu, cã ng­êi l¹i nãi b»ng thÓ ch©m biÕng hoÆc dÝ dám. Nh­ng dï c¸ch nµo còng ph¶i ë d¹ng võa ®ñ theo chñ ®Ò cña m×nh. Cã ng­êi vÏ rÊt nhiÒu h×nh thÓ mµ kh«ng ph¶i lµ thõa, cã ng­êi vÏ Ýt nh­ng còng kh«ng thiÕu. Trong s¾p xÕp bè côc cÇn c©n nh¾c sao cho bè côc ®ã cã sù v÷ng ch·i. §Ó cã mét bè côc ®Ñp ta cÇn thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c b­íc sau ®©y: 1. Chon néi dung chñ ®Ò. Néi dung tøc lµ vÏ c¸i g×? ph¶n ¸nh vÊn ®Ò g×? Nghiªn cøu lùa chän néi dung chñ ®Ò trø¬c khi vÏ mét ®Ò tµi nµo ®ã, tr­íc hÕt ta cÇn cã c¶m xóc, nh÷ng rung ®éng nhÊt ®Þnh vÒ ®Ò tµi ®ã, t×m ®­îc trong néi dung ®ã nh÷ng c¸i ®Ñp b¶n chÊt. ®Ò tµi cña tranh th­êng rÊt nhiÒu vµ réng. Dï trong mét lÜnh vùc lín hay nhá mäi khÝa c¹nh cña ®Ò tµi ®Òu cã thÓ khai th¸c ®­îc nhiÒu chi tiÕt ®Ó thÓ hiÖn. Chñ ®Ò mét bøc tranh tøc lµ diÔn ®¹t mét vÊn ®Ò cô thÓ nµo ®ã. VÝ dô: ®Ò tµi lao ®éng th× l¹i cã rÊt nhiÒu chñ ®Ò nhá: GÆt lóa, cuèc ®Êt, lµm cÇu, x©y dùng...sau khi chän ®­îc néi dung chñ ®Ò cô thÓ ng­êi ho¹ sü b¾t tay vµo x©y dùng bè côc. 2. T×m t­ liÖu ®Ó x©y dùng bè côc tranh Trªn c¬ së ®· x¸c ®Þnh, ta ®i t×m t­ liÖu ®Ó x©y dùng bè côc, chñ yÕu lµ ho¹t ®éng cña con ng­êi, con vËt vµ c¶nh vËt thiªn nhiªn. V× v©y khi khi ®i t×m t­ liÖu ta ®i thùc tÕ ®Ó ký ho¹ trùc tiÕp c¶nh thùc, ng­êi thùc, cã thÓ qua phim ¶nh, s¸ch b¸o..Khi ký ho¹ ta chó ý tíi tõng ho¹t ®éng cña con ng­êi víi c¸c t­ thÕ, hµnh ®éng, cö chØ, th¸i ®é cña ®èi t­îng vµ còng cÇn chó ý tíi c¸c yÕu tè phôc vô ho¹t ®éng ®ã nh­ dông cô lµm viÖc, c¶nh vËt xung quanh, thêi gian, ®Þa ®iÓm...Trªn c¬ së ®ã ta chän läc nh÷ng h×nh ¶nh ®Ñp sau ®ã x©y dùng thµnh bè côc. Cã thÓ ngoµi thùc tÕ c¸c nh©n vËt ®øng lén x«n nh­ng ta còng cã thÓ s¾p xÕp thµnh nh÷ng nhãm ng­êi, t¹o ra sù hµi hoµ c©n ®èi, thuËn m¾t mµ kh«ng láng lÎo, kh« cøng... - VÝ dô: Trong t¸c phÈm "T¸t n­íc ®ång chiªm" TrÇn v¨n CÈn ®· x©y dùng ho¹t ®éng con ng­êi rÊt sinh ®éng, mçi ng­êi mét t­ thÕ ®éng t¸c, d¸ng vÎ kh¸c nhau t¹o nªn sù ®«ng vui nhén nhÞp, khÝ thÕ trong t¸c phÈm. TÊt c¶ c¸c d¸ng vÎ ®ã ®Òu ®­îc t¸c gi¶ ghi chÐp tõ thùc tÕ sau ®ã s¾p xÐp thµnh bè côc tranh. 3. X©y dùng h×nh t­îng nh©n vËt. Tuú vµo ®èi t­îng vµ néi dung ®Ò tµi ®Þnh diÔn t¶ ®Ó x©y dùng h×nh t­îng nh©n vËt trong bè côc tranh. Trong x©y dùng h×nh t­îng c¸c nh©n vËt cÇn cã ®Æc ®iÓm, tÝnh c¸ch riªng nh­: thÓ hiÖn ng­êi n«ng d©n ph¶i chÊt ph¸t, v¹m vì, ch¾c khoÎ chø kh«ng thÓ gÇy gß èm yÕu. Ng­îc l¹i còng kh«ng thÓ diÔn t¶ ng­êi thiÕu n÷ víi th©n h×nh côc mÞch, th« kÖch. - VÝ dô: Trong bøc tranh "Líp häc ban ®ªm" cña ho¹ sü NguyÔn S¸ng, t¸c gi¶ kh¾c ho¹ nh÷ng ng­êi c«ng nh©n cÇn cï chÊt ph¸t ®ang cè g¾ng rÊt lín trong viÖc häc ch÷ vµo ban ®ªm. Víi c¸ch diÔn t¶ v÷ng ch¾c biÓu hiÖn nh÷ng c¬ thÓ khoÎ m¹nh vµ nh÷ng c¸nh tay g©n guèc, nh÷ng nÐt mÆy c¨ng th¼ng ®ang ch¨m chó vµo nh÷ng trang s¸ch cña m×nh. 4. Lùa chän h×nh thøc bè côc. Cã nhiÒu h×nh thøc bè côc vµ m¶ng h×nh kh¸c nhau. Sau khi ®· cã chñ ®Ò cô thÓ theo mét ®Ò tµi nµo ®ã, cã ®Çy ®ñ t­ liÖu, cã h×nh t­îng néi dung ®Ó x©y dùng bè côc tranh ta cÇn x¸c ®Þnh h×nh thøc bè côc. C¸ch s¾p xÕp nh©n vËt träng t©m ®Æt ë vÞ trÝ nµo? Gåm mÊy nh©n vËt? C¸c nh©n vËt ph¶i ®­îc s¾p xÕp theo m¶ng chÝnh, m¶ng phô lµm sao ®Ó t¹o nªn mét thÓ thèng nhÊt hîp lÝ. Khi bè trÝ c¸c h×nh m¶ng ph¶i phèi hîp sao cho t¹o ®­îc bè côc ®éc ®¸o, kh«ng dÔ d·i, nhµm ch¸n mµ ph¶i cã c¸i riªng cña m×nh, c¸i riªng cña chñ ®Ò. Tuy nhiªn viÖc chän lùa theo h×nh thøc nµo lµ tuú thuéc vµo h×nh t­îng vµ chñ ®Ò néi dung, tuú thuéc vµo sù t×m tßi s¸ng t¹o cña ng­êi vÏ. Ta cã thÓ chän mét h×nh thøc nµo ®ã hoÆc phèi hîp nhiÒu h×nh thøc víi nhau ®Ó t¹o ra mét bè côc tèi ­u. - VÝ dô: Bøc tranh "T¸t n­íc ®ång chiªm" cña ho¹ sü TrÇn V¨n CÈn, trªn c¬ së t­ liÖu vµ c¶m nhËn tr­íc vÎ ®Ñp thiªn nhiªn cña c¸nh ®ång quª h­¬ng, ho¹ sü muèn diÔn t¶ mét kh«ng khÝ s«i ®éng , rén rµng, mªnh m«ng, b¸t ng¸t nªn ®· chän h×nh thøc theo phèi c¶nh phæ th«ng cã xa, cã gÇn. Nh©n vËt chÝnh lµ mét nhãm ng­êi ®­îc t¸c gi¶ s¾p xÕp bè côc theo d¹ng h×nh th¸p kh«ng cøng nh¾c mµ uyÓn chuyÓn mét c¸ch tµi t×nh ®· t¹o nªn sù hµi hoµ gi÷a c¸c m¶ng mµu, gi÷a c¶nh trÝ vµ con ng­êi trong tranh. 5. T×m ph¸c th¶o bè côc. Khi ®· cã ®Çy ®ñ c¸c yÕu tè cÇn thiÕt ®Ó x©y dùng, s¸ng t¸c mét bè côc tranh theo chñ ®Ò néi dung ®· ®­îc x¸c ®Þnh, ta cÇn dµnh nhiÒu thêi gian, t×nh c¶m vµ trÝ tuÖ ®Ó suy nghÜ, s¾p xÕp bè côc h×nh m¶ng con ng­êi vµ c¶nh vËt sao cho ®Ñp, hîp lÝ vµ râ ý. Nªu bËt ®­îc néi dung chñ ®Ò mét c¸ch s©u s¾c nhÊt. §ã lµ t×m ph¸c th¶o bè côc. Trong qu¸ tr×nh t×m ph¸c th¶o bè côc (th­êng ë khæ giÊy nhá) lu«n ph¶i t×m ph¸c th¶o theo nhiÒu d¹ng, nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau. Ph¶i vÏ nhiÒu ph¸c th¶o bè côc víi sù s¾p xÕp ®¬n gi¶n tr­íc. Tøc lµ thö ®Æt h×nh m¶ng ng­êi, c¶nh vËt b»ng c¸c m¶ng ®Ëm nh¹t, to nhá, h×nh vÏ ®¬n gi¶n ch­a cã chi tiÕt vÒ h×nh d¸ng vµ ®Æc ®iÓm cña c¸c nh©n vËt ®Ó tËp trung cho viÖc suy nghÜ t×m ra nhiÒu ph­¬ng ¸n bè côc kh¸c nhau. Qua ®ã chän läc nh÷ng c¸i hay, c¸i ®Ñp ë c¸c bè côc kh¸c nhau ®Ó lµm thµnh ph¸c th¶o hoµn chØnh h¬n tõ ®ã ph¸t triÓn thµnh t¸c phÈm tranh hoµn chØnh. 6. ThÓ hiÖn tranh Sau khi ®· t×m ®­îc ph¸c th¶o nhá ­ng ý, b­íc tiÕp theo quan träng nhÊt lµ thÓ hiÖn bè côc hoµn chØnh. a. Phãng h×nh §Ó vÏ ®­îc mét t¸c phÈm lín theo nh­ ph¸c th¶o th× ®Çu tiªn ta ph¶i phãng h×nh. Ph­¬ng ph¸p phãng h×nh cã thÓ dïng ph­¬ng ph¸p kÎ « vu«ng hoÆc kÎ theo ®­êng chÐo, cã thÓ dïng ph­¬ng ph¸p hç trî cña m¸y tÝnh...Tuú theo mçi ho¹ sü cã thÓ thùc hiÖn theo ph­¬ng ph¸p nµo còng ®­îc nh­ng trong qu¸ tr×nh phãng tranh còng cã thÓ ®iÒu chØnh lµm ®Ñp h¬n cho bè côc vµ t¸c phÈm. b. ThÓ hiÖn tranh. Khi vÏ mµu, dï sao còng ph¶i trung thµnh víi tinh thÇn cña c¸c m¶ng s¸ng tèi, ®Ëm nh¹t, s¾c mµu cña ph¸c th¶o song còng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i pha thËt ®óng vµ chÝnh x¸c víi mµu cña ph¸c th¶o. V× khi pha mµu ®Ó lµm theo bµi ph¸c th¶o sù chuÈn x¸c lµ rÊt khã, vµ khi ®· vÏ lªn nh÷ng m¶ng mµu lín, mµu còng sÏ kh¸c ®i so víi m¶ng mµu nhá cña ph¸c th¶o. §iÒu cÇn chó ý khi vÏ mµu trong tranh lµ ph¶i so s¸nh mµu trong tèi vµ ngoµi s¸ng cña nh©n vËt vµ bèi c¶nh diÔn t¶ trong tranh, nh÷ng mµu s¾c t¸ch biÖt ®èi chäi nhau nh»m ®Ó lµm râ, lµm t«n h×nh t­îng chñ ®Ò ®Þnh nhÊn m¹nh nh­ng tÊt c¶ vÉn ph¶i hµi hoµ trong kh«ng gian chung. Th«ng th­êng ta dïng mµu nãng ®Ó vÏ phÇn ¸nh s¸ng, mµu l¹nh ®Ó vÏ phÇn bãng tèi. Nh­ng nghÖ thuËt xö lÝ mµu s¾c lµm sao cho võa, cho ®Ñp ®ã lµ c¶ mét qu¶ tr×nh häc tËp vµ rÌn luyÖn v× cã rÊt nhiÒu c¸ch thÓ hiÖn mµu s¾c kh¸c nhau, cã khi bÊt chÊp c¶ quy luËt tù nhiªn nh­ng vÉn ®Ñp. Quy tr×nh vÏ mµu cÇn ph¸c toµn bé bøc tranh tr­íc, vÏ nhanh vµ kÝn hÕt mÆt tranh chø kh«ng nªn vÏ kü vµ xong tõng chç mét. sau ®ã ®iÒu chØnh tõng b­íc, tõng chç. Trong qu¸ tr×nh vÏ lu«n lu«n so s¸nh, quan s¸t theo ph¸c th¶o, cÇn x¸c ®Þnh bøc tranh m×nh vÏ n»m trong gam mµu chñ ®¹o nµo. Khi vÏ cÇn vÏ tõ tæng thÓ ®Õn chi tiÕt. Khi vÏ lu«n ph¶i qu¸n xuyÕn vµo toµn bé bøc tranh, tr¸nh sa ®µ vµo diÔn t¶ c¶m xóc mang tÝnh chi tiÕt côc bé, kh«ng cã träng t©m, khiÕn tranh kh«ng cã mét tæng thÓ ®Ñp, kh«ng thÓ hiÖn ®­îc ý ®å néi dung, kh«ng cã sù hµi hoµ cña bè côc vµ mµu s¾c. Khi vÏ tranh còng nªn chó ý tíi bót ph¸p. Mçi ho¹ sÜ thËm chÝ mçi d©n téc ®Òu cã nh÷ng bót ph¸p riªng, ®éc d¸o cña m×nh. Ng­êi th× m¹nh mÏ, khoÎ kho¾n, tho¶i m¸i, ng­êi th× mÒm m¹i, uyÓn chuyÓn nhÑ nhµng... B1 B2 B3 B4 C¸ch s¾p xÕp bè côc C. KÕt luËn vµ khuyÕn nghÞ I. KÕt luËn Qua nghiªn cøu ®Ò tµi t«i ®· nhËn thøc râ h¬n mét ®iÒu lµ c¸i ®Ñp ®­îc b¾t nguån tõ quy luËt hµi hoµ vµ sù hµi hoµ Êy b¾t nguån tõ sù s¾p xÕp h×nh m¶ng, ®­êng nÐt, mµu s¾c t¹o thµnh mét bè côc chung c©n ®èi thuËn m¾t. VËy thÕ nµo lµ bøc tranh ®Ñp? Mét bøc tranh ®Ñp lµ mét bøc tranh cã bè côc ®Ñp, c©n ®èi, hµi hoµ, thuËn m¾t vµ chøa ®ùng t©m t­ t×nh c¶m cña t¸c gi¶. Mçi t¸c phÈm l¹i cã vÎ ®Ñp riªng bëi mçi t¸c gi¶ mét ý ®å , mét c¸ch x©y dùng bè côc riªng vµ göi g¾m t×nh c¶m cña m×nh vµo t¸c phÈm ®ã. TÊt c¶ c¸c yÕu tè ®ã hßa quÖn trong mét bøc tranh mang ®Õn cho ng­êi xem mét c¸i nh×n tæng thÓ. Qua b­íc ®Çu t×m hiÓu, nghiªn cøu t«i cµng hiÓu râ h¬n vai trß vµ t¸c dông cña m«n mÜ thuËt mµ ®Æc biÖt lµ c¸ch s¾p xÕp bè côc trong tranh. Tõ nh÷ng hiÓu biÕt ®ã sÏ lµm nÒn t¶ng ®Ó cho t«i cã thÓ ®i s©u h¬n trong c«ng viÖc cña m×nh vµ cã thÓ hiÓu h¬n vÒ nh÷ng t¸c phÈm tranh cña c¸c ho¹ sÜ trªn thÕ giíi. Còng tõ nh÷ng hiÓu biÕt nµy t«i sÏ cã nhiÒu hiÕn thøc h¬n ®Ó phôc vô c«ng t¸c gi¶ng d¹y m«n mÜ thuËt cña m×nh ë tr­êng phæ th«ng còng nh­ ¸p dông vµo thùc tÕ cuéc sèng. II. KhuyÕn nghÞ Lµ mét gi¸o viªn gi¶ng d¹y bé m«n mÜ thuËt ë tr­êng tiÓu häc, qua thùc tÕ gi¶ng d¹y bé m«n nµy t«i thÊy cßn gÆp ph¶i bÊt cËp, qua ®©y t«i cã mét sè ®Ò xuÊt víi c¸c nhµ qu¶n lÝ gi¸o dôc nh­ sau: - CÇn t¨ng c­êng ®Çu t­ c¬ së vËt chÊt, phßng häc bé m«n, b¶ng, gi¸ vÏ, tranh ¶nh tham kh¶o phôc vô c«ng t¸c gi¶ng d¹y. - Phßng gi¸o dôc, së gi¸o dôc hoÆc c¸c c¬ quan liªn ngµnh nªn tæ chøc c¸c cuéc thi vÏ tranh theo c¸c cÊp häc, cã ®éng viªn, khÝch lÖ nh÷ng häc sinh cã bµi vÏ ®éc ®¸o. - Th­êng xuyªn tæ chøc c¸c buæi sinh ho¹t chuyªn ®Ò, c¸c buæi tËp huÊn ®Ó n©ng cao chuyªn m«n, nghiÖp vô cho gi¸o viªn mÜ thuËt. * V× ®iÒu kiÖn thêi gian ng¾n vµ tr×nh ®é cßn h¹n chÕ nªn trong ®Ò tµi nµy kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu xãt, khuyÕt ®iÓm. T«i rÊt mong ®­îc sù chØ ®¹o, ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c thÇy gi¸o vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®Ó ®Ò tµi nµy cña t«i ®­îc hoµn thiÖn h¬n. T«i xin ch©n thµnh c¶m.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docMột số hình thức xây dựng bố cục trong tranh của hội họa Việt Nam.doc