Một vài kinh nghiệm về Phương pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ tác phẩm văn học cho học sinh trung học cơ sở

ĐẶT VẤN ĐỀ. 1. Cơ sở lí luận: Người xưa đã từng nói: Nghề dạy học và nghề thầy thuốc rất cần có nhân tâm.Cái tâm vĩnh cửu của người thầy bao giờ cũng rất cần thiết. Kết quả mà thầy mang lại cho đời đâu phải được làm ra trong một ngày, một tháng .mà là cả một quá trình bền bỉ liên tục như dòng sông mang nặng phù sa lặng lẽ bồi đắp đôi bờ rồi lặng lẽ chảy xuôi ra biển.Nhưng trong thâm tâm người thầy thật hạnh phúc, bởi lẽ thầy luôn mang những "Hạt phù sa" nhỏ bé thôi nhưng lại có ích cho đời. Những" hạt phù sa" ấy chính là tri thức,những nét đẹp làm người, mà hàng ngày, hàng giờ như con ong cần mẫn, qua giờ giảng thầy đã tích luỹ trong tâm hồn các em. Trong cuộc sống công nghiệp hoá, hiện đại hoá hôm nay, điều ấy càng vô cùng cần thiết.Là người giáo viên dạy văn, tôi thiết nghĩ việc "Trồng người" phải được bắt đầu từ những giờ dạy thật cụ thể, người thầy phải có phương pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ tác phẩm văn học.Có nhà nghiên cứu cho rằng: "Phương pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ là chìa khoá quan trọng nhất để học sinh mở cánh cửa vào khám phá tác phẩm một cách hứng thú". Người thầy thật là hạnh phúc nếu qua mỗi giờ dạy văn học trò được bồi đắp thêm một chút tri thức, tình cảm, lẽ sống làm người, trò biết thế nào là vẻ đẹp tình người qua từng trang sách.Muốn vậy phải làm cho học sinh yêu thích môn ngữ văn, say sưa đến với văn học. Điều đó đòi hỏi phẩm chất năng lực của học sinh phải được hình thành và phát triển từ quá trình dạy học tác phẩm văn chương.Như vậy trách nhiệm của người giáo viên hết sức to lớn, tức là phải nắm vững phương pháp bồi dưỡng kĩ năng tiếp nhận văn học cho học sinh.Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói với giáo viên dạy văn: "Phải suy nghĩ, phải tìm tòi, phải sáng tạo, phải xây dựng một phương pháp dạy văn thích hợp đem lại hiệu quả tốt".

doc18 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 05/02/2013 | Lượt xem: 1795 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Một vài kinh nghiệm về Phương pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ tác phẩm văn học cho học sinh trung học cơ sở, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Së gi¸o dôc vµ ®µo t¹o hµ tÜnh «««««««««««««««— & –««««««««««««««« @&? S¸ng kiÕn kinh nghiÖm T£N §Ò Tµi Mét vµi kinh nghiÖm vÒ Ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc cho häc sinh trung häc c¬ së. Hä vµ tªn : Bïi Thanh Gßn GV tr­êng THCS T©n VÞnh- HuyÖn Léc Hµ- TP Hµ TÜnh Th¸ng 04 n¨m 2008 I- §Æt vÊn ®Ò. 1. C¬ së lÝ luËn: Ng­êi x­a ®· tõng nãi: NghÒ d¹y häc vµ nghÒ thÇy thuèc rÊt cÇn cã nh©n t©m.C¸i t©m vÜnh cöu cña ng­êi thÇy bao giê còng rÊt cÇn thiÕt. KÕt qu¶ mµ thÇy mang l¹i cho ®êi ®©u ph¶i ®­îc lµm ra trong mét ngµy, mét th¸ng...mµ lµ c¶ mét qu¸ tr×nh bÒn bØ liªn tôc nh­ dßng s«ng mang nÆng phï sa lÆng lÏ båi ®¾p ®«i bê råi lÆng lÏ ch¶y xu«i ra biÓn.Nh­ng trong th©m t©m ng­êi thÇy thËt h¹nh phóc, bëi lÏ thÇy lu«n mang nh÷ng "H¹t phï sa" nhá bÐ th«i nh­ng l¹i cã Ých cho ®êi. Nh÷ng" h¹t phï sa" Êy chÝnh lµ tri thøc,nh÷ng nÐt ®Ñp lµm ng­êi, mµ hµng ngµy, hµng giê nh­ con ong cÇn mÉn, qua giê gi¶ng thÇy ®· tÝch luü trong t©m hån c¸c em. Trong cuéc sèng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ h«m nay, ®iÒu Êy cµng v« cïng cÇn thiÕt.Lµ ng­êi gi¸o viªn d¹y v¨n, t«i thiÕt nghÜ viÖc "Trång ng­êi" ph¶i ®­îc b¾t ®Çu tõ nh÷ng giê d¹y thËt cô thÓ, ng­êi thÇy ph¶i cã ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc.Cã nhµ nghiªn cøu cho r»ng: "Ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô lµ ch×a kho¸ quan träng nhÊt ®Ó häc sinh më c¸nh cöa vµo kh¸m ph¸ t¸c phÈm mét c¸ch høng thó". Ng­êi thÇy thËt lµ h¹nh phóc nÕu qua mçi giê d¹y v¨n häc trß ®­îc båi ®¾p thªm mét chót tri thøc, t×nh c¶m, lÏ sèng lµm ng­êi, trß biÕt thÕ nµo lµ vÎ ®Ñp t×nh ng­êi qua tõng trang s¸ch.Muèn vËy ph¶i lµm cho häc sinh yªu thÝch m«n ng÷ v¨n, say s­a ®Õn víi v¨n häc. §iÒu ®ã ®ßi hái phÈm chÊt n¨ng lùc cña häc sinh ph¶i ®­îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tõ qu¸ tr×nh d¹y häc t¸c phÈm v¨n ch­¬ng.Nh­ vËy tr¸ch nhiÖm cña ng­êi gi¸o viªn hÕt søc to lín, tøc lµ ph¶i n¾m v÷ng ph­¬ng ph¸p båi d­ìng kÜ n¨ng tiÕp nhËn v¨n häc cho häc sinh.Thñ t­íng Ph¹m V¨n §ång ®· tõng nãi víi gi¸o viªn d¹y v¨n: "Ph¶i suy nghÜ, ph¶i t×m tßi, ph¶i s¸ng t¹o, ph¶i x©y dùng mét ph­¬ng ph¸p d¹y v¨n thÝch hîp ®em l¹i hiÖu qu¶ tèt". 2.C¬ së thùc tiÔn: Trong thùc tÕ ë tr­êng THCS hiÖn nay, chÊt l­îng häc m«n ng÷ v¨n ch­a ®¹t kÕt qu¶ cao, thËm chÝ nhiÒu em cßn ng¹i häc m«n ng÷ v¨n, khi lµm v¨n cã th¸i ®é tr«ng chê vµo tµi liÖu, nÕu kh«ng th× nhê viÖn trî cña b¹n bÌ. Nguyªn nh©n, mét phÇn lµ do nhu cÇu x· héi, nªn t©m lÝ cña ®a phÇn phô huynh quan t©m nhiÒu ®Õn m«n häc tù nhiªn, nªn viÖc häc m«n ng÷ v¨n cã phÇn gi¶m sót. Nh­ng mét nguyªn nh©n n÷a( Nguyªn nh©n chñ yÕu) lµ do viÖc d¹y c¸c t¸c phÈm v¨n häc cßn mang tÝnh ¸p ®Æt, mét chiÒu gi¸o viªn cø truyÒn thô cho häc sinh, cßn häc sinh ch­a tiÕp cËn ®Õn t¸c phÈm mµ ®Òu th«ng qua gi¸o viªn truyÒn l¹i, mµ cã truyÒn l¹i ®i ch¨ng n÷a, th× ®· ®óng ph­¬ng ph¸p, ®· l«i cuèn häc sinh, ®· ®­a häc sinh vµo høng thó häc v¨n hay ch­a. VÊn ®Ò nµy t«i ®· ®iÒu tra vÒ viÖc häc v¨n hai líp ë tr­êng t«i vµ cã kÕt qu¶ lµ: Líp 9A( 35 häc sinh ), trong ®ã chØ cã 15 em thÝch häc v¨n, cßn l¹i lµ 20 kh«ng cã høng thó g× khi nãi häc v¨n; ë líp 9C (35 häc sinh), trong ®ã cã 13 em thÝch häc v¨n, cßn 22 em còng kh«ng cã høng thó g× khi häc v¨n. Vµ nh÷ng em häc sinh cã høng thó häc v¨n Êy còng lµ nh÷ng häc sinh cã n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc (T«i ®· ®iÒu tra vµ cã kÕt qu¶ chªnh lÖch kh«ng ®¸ng kÓ ) Tr­íc thùc tr¹ng Êy b¶n th©n t«i lµ mét gi¸o viªn d¹y v¨n Trung häc c¬ së, nhiÒu ®ªm b¨n kho¨n, tr¨n trë, thiÕt nghÜ ng­êi gi¸o viªn ph¶i lµm sao ®Ó t¹o cho häc sinh cã høng thó trong giê d¹y t¸c phÈm v¨n häc, ph¶i lµm sao cho häc sinh cã n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc. §iÒu ®ã ®ßi hái ph¶i trau dåi vÒ ph­¬ng ph¸p d¹y häc, kÝch thÝch t­ duy, rÌn luyÖn n¨ng lùc c¶m thô v¨n häc cho c¸c em. ChÝnh v× thÕ b¶n th©n t«i m¹nh d¹n ®­a ra : "Mét vµi kinh nghiÖm vÒ ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc cho häc sinh Trung häc c¬ së" ®Ó cïng b¹n ®äc chia sÏ vµ trao ®çi.§ã còng lµ lÝ do t«i chän ®Ò tµi nµy. II-Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. 1.Nh÷ng vÊn ®Ò chung. Båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc trong giê d¹y v¨n chñ yÕu ®­îc thÓ hiÖn qua c¸c h×nh thøc sau: * Thø nhÊt: RÌn luyÖn n¨ng lùc tri gi¸c ng«n ng÷. H×nh thøc nµy ®ßi hái gi¸o viªn ph¶i gîi dÉn cho häc sinh hiÓu ®­îc néi dung, ý nghÜa cña t¸c phÈm trong mét bµi v¨n. Bëi v× ng«n ng÷ lµ yÕu tè ®Çu tiªn, lµ c¸i vá vËt chÊt cña t¸c phÈm v¨n häc, toµn bé gi¸ trÞ t¸c phÈm v¨n häc tån t¹i trong hÖ thèng ®ã.Do vËy muèn b­íc ch©n vµo thÕ giíi cña t¸c phÈm ta ph¶i ®i trªn con ®­êng tri gi¸c cña ng«n ng÷.Gi¶i thÝch c¸c nghÜa, c¸c yÕu tè ng«n ng÷ ®Ó h×nh thµnh c¸c biÓu t­îng nghÖ thuËt lµm cho t¸c phÈm sèng dËy,©m vang,cùa quËy lµ ®äc ®­îc giäng ®iÖu nhµ v¨n, c¸c ý n»m d­íi c©u ch÷.Ph¶i båi d­ìng n¨ng lùc ®äc v¨n, tøc lµ n¨ng lùc tri gi¸c c¸c gi¸ trÞ cña vâ ©m thanh ®ã.Häc v¨n, ®äc nh­ thÕ nµo th× sÏ c¶m nhËn nh­ thÕ Êy.NÕu ®äc tèt th× c¶m nhËn ®­îc c¸i hay ë t¸c phÈm, nÕu ®äc kh«ng tèt th× sÏ lµm mÊt ®i c¸i ®Ñp cña t¸c phÈm. Khi ®äc cÇn chó ý hai cÊp ®é ®äc lµ ®äc ®óng vµ ®äc hay. Häc sinh ph¶i biÕt tËp hîp c¸c yÕu tè ng«n ng÷ ®Ó t¹o biÓu t­îng cho v¨n häc. * Thø hai:RÌn luyÖn n¨ng lùc t¸i hiÖn ng«n ng÷. §©y lµ h×nh thøc ho¹t ®éng tiÕp diÔn cña ho¹t ®éng tri gi¸c ng«n ng÷, c¶m nhËn t¸c phÈm tõ vá ©m thanh ®Õn h×nh t­îng.T¸c phÈm ®­îc t¸i hiÖn trong häc sinh kh«ng cßn lµ "Tæng hîp kÝ hiÖu chÕt" , mµ nã ®ang d¹t dµo trong t©m trÝ cña c¸c em.Tøc lµ h×nh t­îng t¸c phÈm thùc sù ¸m ¶nh ng­êi ®äc, g©y cho ng­êi ®äc mét t©m thÕ hµo høng khi tiÕp xóc víi t¸c phÈm. Ng­êi ®äc nh­ thÊy c¸c nh©n vËt ®ang ®i, ®øng , nãi, c­êi. Cuéc sèng cña c¸c nh©n vËt trong t¸c phÈm ®ang ®­îc vËn ®éng tr­íc m¾t hä. Nh­ng t­ëng t­îng chØ n¶y sinh trong hoµn c¶nh t×nh huèng cã vÊn ®Ò vµ chØ b¾t ®Çu b»ng h×nh ¶nh.Tr¸ch nhiÖm cña ng­êi gi¸o viªn ph¶i gîi dÉn cho häc sinh tiÕp nhËn t¸c phÈm, tr¸ch t­ëng t­îng tiªu cùc, nh­ ¶o gi¸c, hoang t­ëng, cÇn gîi dÉn häc sinh t­ëng t­îng tÝch cùc ( Th­êng g¾n víi ­íc m¬, kh¸t väng s¸ng t¹o).CÇn l­u ý, c¸c kiÓu t¸i hiÖn trªn ®©y kh«ng ¸p dông ®ång lo¹t cho mäi t¸c phÈm mµ ph¶i c¨n cø vµo ®Æc tr­ng thÓ lo¹i, thi ph¸p cña tõng t¸c phÈm ®Ó ¸p dông th× míi cã thÓ x©m nhËp thùc sù vµo thÕ giíi nghÖ thuËt cña t¸c phÈm. * Thø ba: RÌn luyÖn n¨ng lùc liªn t­ëng nghÖ thuËt. Liªn t­ëng lµ ho¹t ®éng t©m lÝ ®Ó tiÕp nhËn t¸c phÈm nh»m ®­a h×nh ¶nh thÕ giíi nghÖ thuËt vµo t©m hån ng­êi ®äc, môc ®Ých lµ huy ®éng ®¸nh thøc t­ duy, ®¸nh thøc c¶m xóc n¬i häc sinh.Tuy nhiªn gi¸o viªn ph¶i ®Þnh h­íng cho häc sinh trong qu¸ tr×nh liªn t­ëng, h­íng dÉn häc sinh t×m tßi ph¸t hiÖn, ®Ó cho häc sinh cã nh÷ng liªn t­ëng bÊt ngê, thó vÞ. B­íc nµy kh«ng chØ ®ßi hái häc sinh ph¶i tri gi¸c, t­ëng t­îng mµ cßn ph¶i biÕt ph©n tÝch c¸c nghÜa so s¸nh, tæng hîp, kh¸i qu¸t ®Ó n¾m b¾t t¸c phÈm nh­ mét chØnh thÓ. §iÒu nµy phô thuéc vµo møc ®é thÝch hîp cña hÖ thèng c©u hái mµ gi¸o viªn giao nhiÖm vô cho häc sinh. C©u hái ph¶i ng¾n gän dÔ hiÓu vµ tËp trung vµo nh÷ng dÊu hiÖu h×nh thøc cã hµm l­îng nghÖ thuËt cao, kh«ng sa vµo vôn vÆt, t¶n m¹n.VÊn ®Ò quan träng lµ khi h­íng dÉn häc sinh ph¸t hiÖn c¸c yÕu tè trong cÊu tróc t¸c phÈm th× gi¸o viªn ph¶i x¸c ®Þnh mét c¸ch ch¾c ch¾n nh÷ng yÕu tè cã gi¸ trÞ nghÖ thuËt trªn c¬ së nh÷ng tiªu chÝ râ rµng, tr¸nh sa ®µ theo häc sinh. * Thø t­: RÌn luyÖn n¨ng lùc ph©n tÝch cô thÓ ®Õn kh¸i qu¸t t¸c phÈm. T¸c phÈm v¨n häc lµ mét chØnh thÓ, mçi chi tiÕt ®Òu mang ý nghÜa kh¸i qu¸t cña t¸c phÈm, c¶m thô chi tiÕt vµ biÕt c¾t nghÜa kh¸i qu¸t cña nã trong chØnh thÓ lµ n¨ng lùc cÇn thiÕt. NÕu ho¹t ®éng ph©n tÝch cô thÓ ®­a l¹i cho häc sinh "Th¸o gì" c¸c chi tiÕt t¸c phÈm, th× ho¹t ®éng kh¸i qu¸t ®ßi hái häc sinh ph¶i biÕt so s¸nh, tæng hîp ®Ó ph¸t hiÖn ra quan hÖ g¾n kÕt c¸c chi tiÕt khái v¨n c¶nh cña v¨n b¶n, kÌm theo tai ho¹ phiÕm diÖn ho¸ ý nghÜa t¸c phÈm. Ng­îc l¹i nÕu gi¸o viªn chØ gióp häc sinh chó ý vµo quan hÖ t¸c phÈm th× cã khi l¹i dÉn ®Õn suy diÔn th¸i qu¸.VÊn ®Ò lµ trong m¹ng l­íi chi tiÕt ®· dÖt nªn h×nh thøc t¸c phÈm.Chóng ta ph¶i x¸c ®Þnh ®­îc chi tiÕt cã kh¶ n¨ng tËp trung nhiÒu giÒng mèi cña m¹ng l­íi th× míi hßng cã c¬ héi hiÓu ®óng, hiÓu râ, kh¸i qu¸t s©u s¾c t¸c phÈm v¨n ch­¬ng.ViÖc n¾m b¾t giÒng mèi t¸c phÈm ph¶i xuÊt ph¸t tõ nhiÒu gãc ®é tham chiÕu kh¸c nhau. §ã cã thÓ lµ yÕu tè giäng ®iÖu, ®ã cã thÓ lµ yÕu tè t¹o h×nh, tÊt c¶ gãp phÇn lµm nªn c¸i thÇn cña t¸c phÈm. §iÒu nµy ®ßi hái gi¸o viªn ph¶i cã n¨ng lùc dÉn d¾t häc sinh ®i tõ cô thÓ ®Õn kh¸i qu¸t. * Thø n¨m: RÌn luyÖn n¨ng lùc ®Þnh h­íng thÈm mü. §©y lµ n¨ng lùc chuyÓn rung ®éng cña t©m hån nhµ v¨n sang t©m hån ng­êi ®äc, gi¸o viªn ph¶i biÕt båi d­ìng t©m hån cho häc sinh biÕt rung ®éng tr­íc c¸i ®Ñp. Båi d­ìng thÞ hiÕu thÈm mü cho häc sinh.Tõ t¸c phÈm v¨n häc c¸c em nhËn biÕt ®­îc c¸i ®Ñp, c¸i ®Ñp lu«n hiÖn lªn trong t¸c phÈm v¨n häc mét c¸ch râ nÐt.Mçi phÈm v¨n häc ®Òu mang mét vÎ ®Ñp riªng, muèn thÊy ®­îc vÎ ®Ñp ®ã nh­ thÕ nµo ta h·y xem t¸c phÈm ®ã t¸c gi¶ g÷i g¾m cho b¹n ®äc ®iÒu g×. §©y lµ mét yÕu tè c¬ b¶n ®Ó båi ®¾p thªm ph­¬ng ph¸p c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc. * Thø s¸u: RÌn luyÖn n¨ng lùc tù béc lé cña häc sinh. Tù béc lé lµ ho¹t ®éng nhÊt thiÕt ph¶i cã trong qu¸ tr×nh gi¶ng t¸c phÈm v¨n häc, bëi v× chØ cã béc lé nh÷ng c¶m nhËn tõ t¸c phÈm cña häc sinh th× gi¸o viªn míi ®o ®­îc møc ®é th©m nhËp tõ t¸c phÈm cña c¸c em.D¹y häc sinh chiÕm lÜnh t¸c phÈm lµ ph¶i lµm cho häc sinh cã mét sù vËn ®éng c¶m xóc néi t©m, chuyÓn c¶m xóc tõ t¸c phÈm thµnh c¶m xóc cña c¸c em. NhiÖm vô chóng ta lµ giao cho häc sinh vµo viÖc s¸ng t¹o gi¶i quyÕt nh÷ng nghÞch lÝ trong t¸c phÈm vµ nh÷ng nghÞch lÝ t­¬ng ®ång trong cuéc sèng theo quan ®iÓm cña mçi c¸ nh©n mét c¸ch tù gi¸c( C©u hái ë ®©y chñ yÕu lµ c©u hái nªu vÊn ®Ò ) * Thø b¶y: RÌn luyÖn n¨ng lùc tù nhËn thøc. Tù nhËn thøc lµ môc ®Ých nh©n häc cña v¨n häc.§Ých cña v¨n ch­¬ng lµ cuéc ®êi vµ con ng­êi. D¹y häc sinh chiÕm lÜnh t¸c phÈm lµ d¹y häc sinh cã mét sù vËn ®éng c¶m xóc, chuyÓn ch©n lÝ nghÖ thuËt thµnh ch©n lÝ cuéc sèng, chuyÓn ch©n lÝ cuéc sèng thµnh ch©n lÝ tù nghiÖm. Nãi ng¾n gän lµ biÕn ®æi sù nhËn thøc trong häc sinh. * Thø t¸m: RÌn luyÖn n¨ng lùc øng dông . øng dông lµ ho¹t ®éng nh»m rÌn luyÖn ph­¬ng ph¸p, kÜ n¨ng cho häc sinh qua hÖ thèng bµi tËp, ho¹t ®éng nµy ®ßi hái gi¸o viªn ph¶i ®­a ra hÖ thèng bµi tËp thùc hµnh s¸t víi thùc tiÔn, ph¶i sinh ®éng nh­ chÝnh cuéc sèng vµ cã tÝnh tiªu biÓu, nh­ vËy míi t¹o cho häc sinh tÝnh n¨ng ®éng khi vµo ®êi. *Tõ lÝ thuyÕt vÒ ph­¬ng ph¸p c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc, t«i m¹nh d¹n ¸p dông vµo mét t¸c phÈm cô thÓ trong ch­¬ng tr×nh ng÷ v¨n trung häc c¬ së vµ ®É cã kÕt qu¶ rÊt tèt. B©y giê mêi c¸c b¹n xem t«i khai th¸c mét t¸c phÈm v¨n häc trong ch­¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 9. 2.Nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ. *©p dông mét vµi kinh nghiÖm vÒ ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc cho häc sinh THCS. Sau ®©y t«i xin tr×nh bµy mét vµi ph­¬ng ph¸p c¶m thô v¨n häc qua v¨n b¶n: "Mïa xu©n nho nhá" cña Thanh H¶i. 2.1. Ph­¬ng ph¸p tri gi¸c ng«n ng÷. * Thao t¸c 1:T×m hiÓu t¸c gi¶ vµ hoµn c¶nh ra ®êi bµi th¬. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh +Gi¸o viªn gîi dÉn cho häc sinh ®äc phÇn chó thÝch trong SGK vµ tr×nh bµy hiÓu biÕt cña m×nh vÒ T¸c gi¶ Thanh H¶i vµ hoµn c¶nh ra ®êi bµi th¬:"Mïa xu©n nho nhá". +Gi¸o viªn bæ sung thªm t­ liÖu vÒ t¸c gi¶ vµ bµi th¬ ®Ó t¹o t©m thÕ cho giê häc. +Häc sinh béc lé nh÷ng hiÓu biÕt cña m×nh vÒ t¸c gi¶ vµ bµi th¬ . + Häc sinh nghe, kh¾c s©u kiÕn thøc. KÕt qu¶ cÇn ®¹t ë thao t¸c 1. Thanh H¶i ( 1930-1980 ) tªn thËt lµ Ph¹m B¸ Ngo·n, quª ë Phong §iÒn, Thõa Thiªn-HuÕ. ¤ng ho¹t ®éng v¨n nghÖ tõ cuèi nh÷ng n¨m kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Tham gia hai cuéc kh¸ng chiÕn, b¸m trô quª h­¬ng trong nh÷ng n¨m th¸ng gay go ¸c liÖt nhÊt cña c¸ch m¹ng. HuÕ gi¶i phãng, «ng g¾n bã víi quª h­¬ng. BÞ bÖnh hiÓm nghÌo song «ng vÉn sèng l¹c quan. Bµi th¬ "Mïa xu©n nho nhá" ra ®êi vµo th¸ng 11 n¨m 1980, khi Thanh H¶i ®ang n»m trªn gi­êng bÖnh tr­íc khi «ng qua ®êi mét th¸ng. * Thao t¸c 2:§äc diÔn c¶m vµ x¸c ®Þnh thÓ lo¹i . Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh +Sau khi ®äc diÔn c¶m bµi th¬( ThÇy ®äc mÉu trß ®äc l¹i) gi¸o viªn kh¬i gîi cho häc sinh x¸c ®Þnh thÓ th¬. +Hái:Bµi th¬:"Mïa xu©n nho nhá" Lµ bµi th¬ t¶ c¶nh mïa xu©n hay bµy tá trùc tiÕp c¶m xóc khi mïa xu©n ®Õn. + Häc sinh ®äc diÔn c¶m, x¸c ®Þnh thÓ th¬ . +Häc sinh th¶o luËn-Béc lé. KÕt qu¶ cÇn ®¹t ë thao t¸c 2. Bµi th¬ n¨m ch÷ cã chñng lo¹i c¶nh s¾c mïa xu©n cña ®Êt trêi vµ cuéc sèng ®Çy søc xu©n cña ®Êt n­íc, cña d©n téc. Nh­ng ®ã kh«ng ph¶i lµ bøc th«ng ®iÖp chñ yÕu mµ nhµ th¬ muèn g÷i tíi b¹n ®äc, c¸i chñ yÕu lµ thÕ giíi néi t©m cña nhµ th¬, lµ sù gi¶i bµy nh÷ng c¶m xóc d©ng trµo vµ nh÷ng suy nghÜ s©u s¾c vÒ lèi sèng cña mçi con ng­êi tr­íc cuéc ®êi.V× vËy ®©y lµ mét bµi th¬ tr÷ t×nh. * Thao t¸c 3: Dùa vµo m¹ch c¶m xóc bµi th¬, x¸c ®Þnh kÕt cÊu v¨n b¶n. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh Hái: Bµi th¬ gåm s¸u khæ, s¸u khæ th¬ Êy ®­îc liªn kÕt víi nhau theo trËt tù nµo? + Häc sinh th¶o luËn- Béc lé. KÕt qu¶ cÇn ®¹t thao t¸c 3. S¸u khæ th¬ ®­îc liªn kÕt theo m¹ch c¶m xóc vµ suy t­ cña nhµ th¬ vÒ mïa xu©n, m¹ch c¶m xóc Êy diÔn biÕn qua ba chÆng sau: +Say s­a ng©y ngÊt tr­íc c¶nh mïa xu©n. + Suy nghÜ tù hµo tr­íc cuéc sèng ®Çy søc xu©n cña ®Êt n­íc. + Suy ngÉm vÒ bæn phËn cña mçi con ng­êi tr­íc cuéc sèng, ­íc nguyÖn ®­îc d©ng hiÕn cho ®êi. ( Gi¸o viªn gîi dÉn häc sinh t×m hiÓu bµi th¬ theo m¹ch ®ã) 2.2.Ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc tõ cô thÓ ®Õn kh¸i qu¸t. Thao t¸c th©m nhËp vµo h×nh t­îng chñ thÓ tr÷ t×nh. Gi¸o viªn: Nhµ th¬- Chñ thÓ tr÷ t×nh xuÊt hiÖn d­íi nh©n vËt tr÷ t×nh " T«i", ( T«i ®­a tay t«i høng) ,vµ ®Õn cuèi cïng bµi th¬ lµ "Ta ",(Ta lµm con chim hãt ). Bëi th¬ tr÷ t×nh nhµ th¬ xuÊt hiÖn nh­: " Ng­êi ®¹i diÖn cho x· héi, thêi ®¹i vµ nh©n lo¹i"-Belinxki. a. Ng©y ngÊt tr­íc vÎ ®Ñp mïa xu©n cña ®Êt trêi. Gi¸o viªn gîi dÉn c©u hái : §Õn víi bµi th¬, ®Çu tiªn ta gÆp c¶nh ®Êt trêi vµo xu©n qua c¸i nh×n cña nhµ th¬. * Thao t¸c 1. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh Hái: Nhµ th¬ miªu t¶ ®Êt trêi vµo xu©n b»ng nh÷ng chi tiÕt cô thÓ nµo? C¶nh hiÖn lªn ra sao? + Häc sinh béc lé KÕt qña cÇn ®¹t thao t¸c 1. Nhµ th¬ t¸i hiÖn l¹i mïa xu©n xø HuÕ chØ b»ng ba chi tiÕt: "Mét dßng s«ng xanh, mét b«ng hoa tÝm biÕc,mét tiÕng chim chiÒn chiÖn ®ang hãt vang trêi". H×nh ¶nh nµo còng t­¬i t¾n ®Çy søc sèng. ChØ b»ng vµi nÐt ph¸c ho¹ mµ t¸c gi¶ ®· gîi cho ta h×nh dung ®­îc c¶nh s¾c mïa xu©n cña xø HuÕ, víi kh«ng gian cao réng, mµu s¾c t­¬i t¾n, ©m thanh rén rµng t­¬i vui... *Thao t¸c 2. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh Hái: Nhµ th¬ ®· cã nh÷ng s¸ng t¹o g× trong diÔn ®¹t ý th¬? +Häc sinh tù béc lé. KÕt qu¶ cÇn ®¹t thao t¸c 2. Tr­íc hÕt ®ã lµ sù s¸ng t¹o trong ng¾t nhÞp tõng c©u th¬.Th¬ n¨m ch÷ lµ thÓ th¬ d©n gian truyÒn thèng. Nã th­êng cã nhÞp th¬ 3/2 hoÆc 2/3 nh­ h¸t dÆm NghÖ TÜnh. C¸ch ng¾t nhÞp rÊt linh ho¹t, khiÕn cho ®o¹n th¬ kh«ng chØ hay vÒ ý mµ cßn hay vÒ nh¹c ®iÖu: Mäc gi÷a/ dßng s«ng xanh ( 2/ 3 ) Mét b«ng hoa/ tÝm biÕc (3 / 2 ) ¥i/ con chim chiÒn chiÖn ( 1/ 4 ) ......................................... NhÞp th¬ tung t¨ng, rén rµng nh­ nçi lßng cña t¸c gi¶ ®ang d©ng trµo mét niÒm vui s­íng. b.Tù hµo vÒ cuéc sèng ®Çy søc xu©n cña d©n téc. *Thao t¸c 1. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh +Bøc tranh mïa xu©n cña ®Êt n­íc ®­îc vÏ lªn b»ng nh÷ng h×nh ¶nh nµo? +Tõ mïa xu©n cña ®Êt n­íc cña c¸ch m¹ng, nhµ th¬ cã suy t­ g× vÒ ®Êt n­íc vÒ nh©n d©n? +Tõ nh÷ng suy t­ ®· nãi lªn tÊm lßng cña t¸c gi¶ nh­ thÕ nµo víi ®Êt n­íc? + Häc sinh béc lé. + Häc sinh béc lé. + Häc sinh béc lé. KÕt qña cÇn ®¹t ë thao t¸c 1. Mïa xu©n cã h×nh ¶nh ng­êi cÇm sóng, ng­êi ra ®ång. Ng­êi lÝnh kho¸c trªn m×nh cµnh l¸ ngôy trang mang theo søc sèng mïa xu©n. Ng­êi n«ng d©n ®em må h«i, søc lao ®éng cÇn cï, lµm nªn mïa xu©n cho ruéng ®ång.T¸c gi¶ suy t­ vÒ ®Êt n­íc ®ang gian lao, nh­ng ®Êt n­íc ®Çy t­¬i s¸ng.Tõ ®ã ta thÊy ®­îc tÊm lßng cña t¸c gi¶ lµ sù th­¬ng c¶m, tr©n träng, tù hµo,tin t­ëng vµo ®Êt n­íc. c.Bæn phËn cña mçi ng­êi tr­íc mïa xu©n cña ®Êt n­íc. Gi¸o viªn: Tõ c¸i t«i c¸ thÓ, nhµ th¬ suy ngÉm chung vÒ bæn phËn cña mçi ng­êi tr­íc cuéc ®êi.V× thÕ chñ thÓ tr÷ t×nh tù x­ng lµ"T«i" ®Çu bµi th¬, sau chuyÓn sang ®¹i tõ "Ta": " Ta lµm con chim hãt, Ta lµm mét nhµnh hoa Ta nhËp vµo hoµ ca Mét nèt trÇm xao xuyÕn" *Thao t¸c 1. ý nghÜa cña h×nh ¶nh thiªn nhiªn trong bµi th¬. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh + Nh÷ng h×nh ¶nh ®Ñp cña thiªn nhiªn ë phÇn trªn ®­îc t¸c gi¶ nh¾c l¹i ë ®©y cã ý nghÜa g×? + Häc sinh béc lé. KÕt qu¶ cÇn ®¹t ë thao t¸c 1. Nh÷ng chi tiÕt trªn ®­îc nh¾c lÆp l¹i ®Ó nãi vÒ bæn phËn cña m×nh, ­íc nguyÖn cña m×nh, h×nh ¶nh th¬ mang mét ý nghÜa míi,bæn phËn cña mçi ng­êi,­íc nguyÖn cña mçi ng­êi ®­îc cèng hiÕn cho ®êi lµ c¸i tèt ®Ñp nhÊt ,dï lµ rÊt nhá bÐ, th× còng lµ lÏ tù nhiªn nh­ con chim mang ®Õn tiÕng hãt,b«ng hoa to¶ h­¬ng s¾c... NÕu nh­ mäi ng­êi ®Òu cã ý thøc ®ãng gãp c¸i ®Ñp nhÊt, c¸i tinh tuý nhÊt cña m×nh dï lµ nhá bÐ th× d©n téc, ®Êt n­íc lu«n cã søc sèng mïa xu©n. 2.3.Ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc tù nhËn thøc, tù béc lé. Thao t¸c1. Gi¶i m· nhan ®Ò bµi th¬,T×m t­ t­ëng cña bµi th¬. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh + Chóng ta theo dâi qu¸ tr×nh diÔn biÕn ph©n tÝch c¶m xóc cña nhµ th¬ qua tõng chÆng. C¸c em th¶o luËn ®Ó gi¶i m· nhan ®Ò bµi th¬. +Häc sinh th¶o luËn vµ béc lé. KÕt qu¶ cÇn ®¹t ë thao t¸c 1. Nhan ®Ò bµi th¬, xÐt vÒ mÆt ng«n ng÷ ®· cã mét sù kÕt hîp kh«ng b×nh th­êng, nÕu nh­ kÕt hîp b×nh th­êng th× ta cã: Mïa xu©n ®· vÒ, mïa xu©n t­¬i ®Ñp, mïa xu©n trªn cao nguyªn... Cßn ë bµi nµy tõ" Mïa xu©n" kÕt hîp víi tÝnh tõ " Nho nhá ". ChÝnh sù kÕt hîp lÖch chuÈn nµy ®· ®em ®Õn mét ý nghÜa míi. Bµi th¬ nµy ë khæ thø nhÊt cã tõ "Mïa xu©n" ta vÉn nhËn ra lµ mïa xu©n cña ®Êt trêi.§Õn khæ th¬ 2 vµ 3 ta hiÓu d­îc lµ mïa xu©n cña ®Êt n­íc ®Çy søc xu©n cña d©n téc.§Õn khæ th¬ cuèi cã h×nh ¶nh ®­îc ®­a lªn lµm nhan ®Ò bµi th¬ " Mïa xu©n nho nhá". VËy lµ ®Õn ®©y mïa xu©n kh«ng cßn lµ nghÜa ®en n÷a mµ ®ã lµ mét nghÜa suy ra rÊt míi mÎ. Nhµ th¬ nguyÖn lµm mét "mïa xu©n nho nhá" nghÜa lµ nguyÖn sèng ®Ñp, nguyÖn ®em l¹i c¸i g× ®ã t­¬i ®Ñp nhÊt cña m×nh ®Ó cèng hiÕn cho cuéc sèng, ®Ó hoµ nhËp vµo mïa xu©n lín cña ®Êt n­íc ( Dï lµ tuæi hai m­¬i, dï lµ khi tãc b¹c ). Mïa xu©n ë mäi ng­êi tuy lµ"Nho nhá", nh­ng c¸i bÐ nhá Êy cã ý nghÜa nÕu nh­ nã ®­îc hoµ nhËp vµo mïa xu©n lín cña ®Êt n­íc, cña d©n téc. Gi¸o viªn: VËy bµi th¬ " Mïa xu©n nho nhá" cña Thanh H¶i ®· ®Ò cao mét vÊn ®Ò lín thuéc nh©n sinh quan. VÊn ®Ò sèng cã Ých, sèng ®Ñp cña mçi con ng­êi trong céng ®ång chÝnh lµ ®· cèng hiÕn phÇn bÐ nhá cña m×nh.T­ t­ëng g÷i g¾m kÝn ®¸o trong bµi th¬ lµ nh­ vËy. 2.4. RÌn luyÖn n¨ng lùc liªn t­ëng nghÖ thuËt. * Thao t¸c 1. Nh÷ng ®Æc s¾c nghÖ thuËt cña bµi th¬. Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh + NhËn xÐt kh¸i qu¸t nh÷ng ®Æc s¾c nghÖ thuËt cña bµi th¬:"Mïa xu©n nho nhá "? + Häc sinh béc lé. *KÕt qu¶ cÇn ®¹t ë thao t¸c 1. Víi thÓ th¬ n¨m ch÷ c¸ch ®iÖu d©n ca miÒn Trung, gieo vÇn liÒn, vÇn ch©n, t¹o m¹ch th¬ toµn bµi. H×nh ¶nh th¬ gi¶n dÞ biÓu tr­ng, giäng ®iÖu th¬ biÕn ®æi phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña thÓ th¬. Sö dông h×nh ¶nh Èn dô "Mïa xu©n nho nhá " kh¾c s©u t©m nguyÖn d©ng hiÕn mét c¸ch khiªm tèn ch©n thµnh, ®iÖp ng÷ : Ta lµm, ta nhËp, dï lµ... khiÕn ©m ®iÖu th¬ tha thiÕt, ý th¬ s©u l¾ng. *Thao t¸c: Gi· tõ t¸c phÈm. Gi¸o viªn t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó häc sinh ph¸t biÓu c¶m t­ëng hoÆc thu hoÆch cña m×nh sau giê häc. *Trong thùc tÕ t«i ®· m¹nh d¹n ¸p dông ph­¬ng ph¸p nµy vµo c¸c giê d¹y t¸c phÈm v¨n häc vµ ®ång thêi so s¸nh víi c¸ch häc cña ph­¬ng ph¸p cò cho thÊy kÕt qu¶ nh­ sau ( T«i ®· ®iÒu tra nh÷ng häc sinh cã høng thó häc v¨n l¹i lµ nh÷ng häc sinh cã n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc, tuy nhiªn cã chªnh lÖch nh­ng kh«ng ®¸ng kÓ ) D¹y häc theo ph­¬ng ph¸p cò D¹y häc theo ph­¬ng ph¸p míi Cã n¨ng lùc c¶m thô : 20% Kh«ng cã n¨ng lùc c¶m thô : 60% B×nh th­êng : 20% Cã n¨ng lùc c¶m thô : 75% Kh«ng cã n¨ng lùc c¶m thô : 20% B×nh th­êng : 5% Tõ kÕt qu¶ trªn, t«i nhËn thÊy viÖc häc tËp c¸c giê gi¶ng v¨n cã sö dông c¸c ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc nh­ trªn cã chuyÓn biÕn râ rÖt trong häc sinh, c¸c em say s­a ph¸t biÓu x©y dùng bµi, nªu ý kiÕn ®éc ®¸o cña m×nh, t¹o s«i nçi, khÝ thÕ trong giê häc vµ ®¹t ®­îc kÕt qu¶ kh¸ tèt. III-KÕt thóc vÊn ®Ò. Nh­ vËy th«ng qua c¸c ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc vµ viÖc ¸p dông mét sè ph­¬ng ph¸p vµo mét t¸c phÈm cô thÓ. Chóng t«i nhËn thÊy r»ng c¸c ph­¬ng ph¸p ®­îc tr×nh bµy nh­ trªn lµ tr×nh tù hîp lÝ cña con ®­êng ®i vµo thÕ giíi nghÖ thuËt t¸c phÈm v¨n ch­¬ng. C¸c ph­¬ng ph¸p nµy cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi nhau. Trong qu¸ tr×nh kh¸m ph¸ t¸c phÈm kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i t¸ch ra tõng ph­¬ng ph¸p cô thÓ còng nh­ ph¶i sö dông ®ång lo¹t tÊt c¶ c¸c ph­¬ng ph¸p. §iÒu ®ã ®ßi hái gi¸o viªn biÕt vËn dông linh ho¹t c¸c ph­¬ng ph¸p ®Ó gióp häc sinh t×m tßi s¸ng t¹o. ViÖc båi d­ìng häc sinh c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc sÏ ®­a l¹i høng thó cao trong viÖc häc v¨n, vµ còng tõ ®ã häc sinh cã n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc, nhËn thøc v¨n ch­¬ng lµ vÊn ®Ò thÈm mü , lµ mãn ¨n tinh thÇn cho mäi thêi ®¹i. Do ®ã lµ ng­êi gi¸o viªn d¹y m«n ng÷ v¨n ph¶i kh«ng ngõng næ lùc häc tËp nghiªn cøu tÝch luü kiÕn thøc chuyªn m«n, còng nh­ c¸c kiÕn thøc x· héi míi cã thÓ ®¸p øng ®­îc qu¸ tr×nh d¹y vµ häc g©y høng thó cho häc sinh. IV-KiÕn nghÞ ®Ò xuÊt. Tõ nh÷ng vÊn ®Ò trªn, ®Ó gióp häc sinh høng thó say mª trong c¸c giê d¹y häc t¸c phÈm v¨n ch­¬ng, t«i cã mét sè ®Ò xuÊt nh­ sau: + Ngµnh gi¸o dôc cÇn tæ chøc chuyªn ®Ò rÌn luyÖn n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc cho gi¸o viªn, vµ ®ång thêi cung cÊp nhiÒu tµi liÖu liªn quan ®Õn m«n ng÷ v¨n trong nhµ tr­êng. +Nhµ tr­êng cÇn phèi hîp víi ®Þa ph­¬ng, gia ®×nh tæ chøc cho gi¸o viªn, häc sinh tham gia c¸c diÔn ®µn v¨n häc, c¸c buæi nãi chuyÖn víi nhµ th¬, nhµ v¨n. + Víi gi¸o viªn ph¶i nghiªn cøu t×m tßi, m¹nh d¹n ¸p dông ph­¬ng ph¸p c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc trong nhµ tr­êng. +Gia ®×nh vµ ®Þa ph­¬ng ph¶i quan t©m ®éng viªn, t¹o ®iÒu liÖn gióp ®ì gi¸o viªn vµ häc sinh ®Ó kÕt qu¶ d¹y vµ häc ngµy mét tèt ®Ñp h¬n. Víi nh÷ng kinh nghiÖm nhá t«i ®óc rót ®­îc trong qu¸ tr×nh d¹y häc, ch¾c ch¾n r»ng cßn mang nhiÒu thiÕu sãt, rÊt mong ®­îc sù trao ®æi, gãp ý kiÕn cña b¹n bÌ ®ång nghiÖp vµ c¸c cÊp chuyªn m«n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n ! môc lôc I- §Æt vÊn ®Ò. 3 1. C¬ së lÝ luËn. 3 2. C¬ së thùc tiÔn. 4 II- Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. 4 1.Nh÷ng vÊn ®Ò chung. 4 2.Nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ. 5 2.1.Ph­¬ng ph¸p tri gi¸c ng«n ng÷. 8 2.2. Ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc cô thÓ ®Õn kh¸i qu¸t. 9 2.3.Ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc tù nhËn thøc, tù béc lé. 12 2.4. Ph­¬ng ph¸p rÌn luyÖn n¨ng lùc liªn t­ëng nghÖ thuËt. 14 III- KÕt thóc vÊn ®Ò. 14 IV- KiÕn nghÞ ®Ò xuÊt. 15 Hä vµ tªn: Bïi thanh Gßn §¬n vÞ : Tr­êng THCS T©n Léc, HuyÖn Léc Hµ, TP Hµ TÜnh. S¸ng kiÕn kinh ngiÖm: Mét vµi kinh nghiÖm vÒ ph­¬ng ph¸p båi d­ìng n¨ng lùc c¶m thô t¸c phÈm v¨n häc cho häc sinh THCS. N¨m häc : 2007-2008. M· sè dù thi : ........................... ( Do Ban tæ chøc ghi kÝ hiÖu )

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docMột vài kinh nghiệm về Phương pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ tác phẩm văn học cho học sinh trung học cơ sở.doc
Luận văn liên quan