Nghiên cứu ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt tớii chất lượng nước sông Tô lịch và đề xuất biện pháp xử lý

Mục lục Mở đầu . . 5 Chương 1. Tổng quan tài liệu . . 8 1.1. Điều kiện khí tượng, thủy văn của lưu vực sông Tô Lịch . . 8 1.2. Khái quát về sông Tô Lịch . 8 1.3. Các nguồn thải chính ảnh hưởng đến chất lượng nước sông . . 12 1.3.1. Nước thải sinh hoạt . . 12 1.3.2. Nước thải của các khu công nghiệp . 13 1.4. ảnh hưởng của nguồn nước ô nhiễm tới sức khỏe người dân . . 17 Chương 2. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu . 19 2.1. Đối tượng nghiên cứu . 19 2.2. Nội dung nghiên cứu . . 20 2.3. Phương pháp nghiên cứu . . 21 2.3.1. Nghiên cứu trong phòng . 21 2.3.2. Nghiên cứu ngoài thực địa . . 21 2.3.3. Phương pháp đánh giá nhanh . . 22 2.3.4. Xử lý số liệu, minh họa và đánh giá kết quả . . 22 Chương 3. Kết quả và thảo luận . . 23 3.1. Chất lượng nước sông Tô Lịch . . 23 3.2. Chất lượng nước của một số sông có hợp lưu với sông Tô Lịch . . 26 3.3. Chất lượng nước thải sinh hoạt của một số cống chính . 28 3.4. Chất lượng nước thải sinh hoạt của một số cống nhỏ lẻ . . 30 3.5. Đánh giá ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt tới chất lượng nước sông Tô Lịch . . 32 3.6. Đánh giá mức độ khả thi của một số biện pháp xử lý nước sông Tô Lịch và đề xuất biện pháp xử lý thích hợp . . 37 3.6.1. Đánh giá mức độ khả thi của một số biện pháp xử lý nước sông Tô Lịch . 37 3.6.2. Đề xuất biện pháp xử lý thích hợp . . 43 Kết luận và một số kiến nghị . . 46 Phụ lục . . 48 Tài liệu tham khảo . . 61 Mở đầu Nước thải sinh hoạt là một vấn đề quan trọng của những thành phố lớn và đông dân cư, nhất là đối với các quốc gia đã phát triển. Riêng đối với các quốc gia đang trong quá trình phát triển kinh tế ư xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước như Việt Nam, với trình độ khoa học công nghệ chưa cao, hệ thống cống rãnh thoát nước còn trong tình trạng thô sơ, không hợp lý, không theo kịp đà phát triển dân số của các thành phố lớn như: Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Nha Trang, Đà Nẵng . thì việc xử lý nước thải sinh hoạt đang tạo nên một sức ép lớn đối với môi trường. Tính đến năm 2006, cả nước có 722 đô thị với tổng số dân trên 25 triệu người (bằng 27% dân số cả nước) với tổng lượng nước thải sinh hoạt và sản xuất chưa qua xử lý hoặc xử lý không đạt tiêu chuẩn môi trường là 3.110.000 m3/ngày [4]. Lượng nước thải này được xả trực tiếp vào nguồn nước sông, hồ và biển ven bờ [1]. Mức độ ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm ở Việt Nam đang ngày càng trầm trọng, nếu tình trạng này không chấm dứt thì nguồn nước mặt sẽ không còn sử dụng được nữa trong thời gian không xa. Thủ đô Hà Nội là một trong những thành phố có tốc độ đô thị hóa cao nhất trong cả nước, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của cả nước, với tốc độ tăng trưởng cao về nhiều mặt như: công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ, cùng với tốc độ tăng dân số nhanh ngày càng làm cho môi trường ô nhiễm trầm trọng hơn. Hệ thống thoát nước của nội thành Hà Nội bao gồm nhiều kênh mương và 4 con sông thoát nước chính là sông Tô Lịch, sông Kim Ngưu, sông Lừ và sông Sét với tổng chiều dài gần 40 km trong đó có 29,7 km là kênh mương hở. Hệ thống sông, kênh mương này bị bồi lắng, thu hẹp mặt cắt ở nhiều đoạn do bị lấn chiếm, đổ rác thải bừa bãi, đặc biệt là chất thải xây dựng [14]. Theo báo cáo hiện trạng môi trường thành phố Hà Nội năm 2005 thì hàng ngày hệ thống cống thoát nước và 4 con sông chính tiếp nhận khoảng 370.000 ư 400.000 m3 nước thải sinh hoạt và thêm vào đó khoảng 100.000 m3 nước thải công nghiệp, dịch vụ và bệnh viện [12]. Vậy mà tổng lượng nước thải công nghiệp được xử lý ở Hà Nội hiện nay mới đạt 20 ư 30%, mới chỉ có 5/31 bệnh viện có hệ thống xử lý nước thải; 36/400 cơ sở sản xuất có hệ thống xử lý nước thải; lượng rác thải sinh hoạt chưa được thu gom khoảng 1.200 m3/ngày đang được xả vào các khu đất ven các sông, hồ, kênh, mương trong nội thành; còn nước thải sinh hoạt, mặc dù chiếm trên 50% trong tổng lượng nước thải của thành phố nhưng hầu hết chưa qua xử lý và được thải trực tiếp vào các sông hồ gây ô nhiễm nghiêm trọng [13]. Sông Tô Lịch có tổng chiều dài khoảng 13,5 km. Sông có chiều rộng từ 30ư 45 m, sâu 3ư 4 m, lưu lượng nước thải tiếp nhận hàng ngày khoảng 400.000ư 600.000 m3 [10]. Sông Tô Lịch có điểm xuất phát tính từ cống Phan Đình Phùng (quận Ba Đình), chảy qua một số kênh và cống trước khi đổ ra sông Nhuệ ở cầu Tó và hồ Yên Sở ở Thanh Trì. Dọc theo sông có 15 cống nhận nước thải có lưu lượng lớn như: cống Phan Đình Phùng, cống Nghĩa Đô, khu công nghiệp Thượng Đình, nhà máy nước Hạ Đình . Sông Tô Lịch còn là nơi tiếp nhận nước và nước thải từ sông Kim Ngưu, sông Lừ và sông Sét. Như vậy sông Tô Lịch gánh hầu như toàn bộ nước thải của khu vực nội thành Hà Nội. Các nguồn nước thải vào sông Tô Lịch bao gồm chủ yếu là nước thải sinh hoạt, bên cạnh đó là nước thải công nghiệp có nguồn gốc từ các ngành khác nhau như dệt nhuộm, chế biến thực phẩm, hóa chất . của các nhà máy, xí nghiệp, hàng ngàn cơ sở sản xuất của các làng nghề và khu công nghiệp; nước thải bệnh viện và dịch vụ trong thành phố. Với tính chất ngày càng đa dạng, thành phần các chất ô nhiễm ngày càng phức tạp và độc hại thì lượng nước thải chưa được xử lý cũng sẽ là một nguy cơ và thách thức lớn đối với chất lượng sông Tô Lịch. Do vậy nghiên cứu ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt tớii chất lượng nước sông Tô lịch và đề xuất biện pháp xử lý đóng vai trò hết sức quan trọng và cấp thiết. Địa bàn nghiên cứu là: lưu vực sông Tô Lịch. Mục tiêu nghiên cứu: ư Đánh giá hiện trạng chất lượng nước sông Tô Lịch ư Đánh giá ảnh hưởng của nguồn nước thải sinh hoạt tới chất lượng nước sông Tô Lịch. ư Đánh giá mức độ khả thi của một số biện pháp xử lý nước thải vào sông Tô Lịch và đề xuất biện pháp xử lý thích hợp.

pdf62 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 14/01/2013 | Lượt xem: 2282 | Lượt tải: 3download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Nghiên cứu ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt tớii chất lượng nước sông Tô lịch và đề xuất biện pháp xử lý, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi c¶m ¬n Víi lßng biÕt ¬n ch©n thµnh vµ s©u s¾c nhÊt, t«i xin göi lêi c¶m ¬n tíi thÇy NguyÔn Xu©n Hu©n- Khoa M«i tr−êng- Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn- §¹i häc Quèc gia Hµ Néi ®· tËn t×nh chØ b¶o, h−íng dÉn t«i hoµn thµnh khãa luËn tèt nghiÖp. T«i còng xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi nhãm nghiªn cøu khoa häc K52- Líp C«ng nghÖ M«i tr−êng vµ c¸c c¸n bé cña phßng thÝ nghiÖm Bé m«n Thæ nh−ìng vµ m«i tr−êng ®Êt- Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn- §¹i häc Quèc gia Hµ Néi ®· t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt vÒ trang thiÕt bÞ nghiªn cøu còng nh− nhiÖt t×nh gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh thùc tËp. Qua khãa luËn nµy, t«i còng xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c ®Õn c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o cña khoa C«ng nghÖ Sinh häc vµ M«i tr−êng- Tr−êng §¹i häc Ph−¬ng §«ng ®· d×u d¾t, d¹y dç t«i trong suèt bèn n¨m häc t¹i tr−êng. Cuèi cïng, t«i xin göi lêi c¶m ¬n tíi gia ®×nh th©n yªu cña t«i, göi lêi tri ©n tíi nh÷ng ng−êi b¹n, ng−êi th©n trong suèt thêi gian qua ®· lu«n ë bªn c¹nh t«i, ®éng viªn, cæ vò tinh thÇn, gióp t«i hoµn thµnh khãa luËn tèt nghiÖp nµy. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Hµ Néi, ngµy 09 th¸ng 05 n¨m 2009 Sinh viªn KiÒu ThÞ H»ng §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 2 Môc lôc Më ®Çu .................................................................................................................. 5 Ch−¬ng 1. Tæng quan tµi liÖu ............................................................................... 8 1.1. §iÒu kiÖn khÝ t−îng, thñy v¨n cña l−u vùc s«ng T« LÞch ........................ 8 1.2. Kh¸i qu¸t vÒ s«ng T« LÞch ....................................................................... 8 1.3. C¸c nguån th¶i chÝnh ¶nh h−ëng ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng .................. 12 1.3.1. N−íc th¶i sinh ho¹t ........................................................................ 12 1.3.2. N−íc th¶i cña c¸c khu c«ng nghiÖp ............................................... 13 1.4. ¶nh h−ëng cña nguån n−íc « nhiÔm tíi søc kháe ng−êi d©n ................ 17 Ch−¬ng 2. §èi t−îng, néi dung vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ............................. 19 2.1. §èi t−îng nghiªn cøu ............................................................................. 19 2.2. Néi dung nghiªn cøu .............................................................................. 20 2.3. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ........................................................................ 21 2.3.1. Nghiªn cøu trong phßng ................................................................. 21 2.3.2. Nghiªn cøu ngoµi thùc ®Þa ............................................................. 21 2.3.3. Ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ nhanh ......................................................... 22 2.3.4. Xö lý sè liÖu, minh häa vµ ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ .................................. 22 Ch−¬ng 3. KÕt qu¶ vµ th¶o luËn ......................................................................... 23 3.1. ChÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch ............................................................... 23 3.2. ChÊt l−îng n−íc cña mét sè s«ng cã hîp l−u víi s«ng T« LÞch ............ 26 3.3. ChÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t cña mét sè cèng chÝnh .......................... 28 3.4. ChÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t cña mét sè cèng nhá lÎ ......................... 30 3.5. §¸nh gi¸ ¶nh h−ëng cña n−íc th¶i sinh ho¹t tíi chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch ..................................................................................................................... 32 3.6. §¸nh gi¸ møc ®é kh¶ thi cña mét sè biÖn ph¸p xö lý n−íc s«ng T« LÞch vµ ®Ò xuÊt biÖn ph¸p xö lý thÝch hîp .................................................................. 37 3.6.1. §¸nh gi¸ møc ®é kh¶ thi cña mét sè biÖn ph¸p xö lý n−íc s«ng T« LÞch .................................................................................................................. 37 3.6.2. §Ò xuÊt biÖn ph¸p xö lý thÝch hîp ................................................. 43 KÕt luËn vµ mét sè kiÕn nghÞ .............................................................................. 46 Phô lôc ................................................................................................................ 48 Tµi liÖu tham kh¶o .............................................................................................. 61 §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 3 Danh môc b¶ng B¶ng 1. Th«ng tin chÝnh vÒ c¸c con s«ng néi thµnh Hµ Néi ............................... 9 B¶ng 2. L−u l−îng vµ tû lÖ % c¸c nguån n−íc th¶i chÝnh cña TP. Hµ Néi ........ 11 B¶ng 3. L−u l−îng cña c¸c m−¬ng vµ cèng x¶ chÝnh vµo s«ng T« LÞch ............ 12 B¶ng 4. KÕt qu¶ ph©n tÝch n−íc th¶i cña nhµ m¸y S¬n ..................................... 14 B¶ng 5. KÕt qu¶ ph©n tÝch n−íc th¶i cña c«ng ty DÖt nhuém Trung Th− .......... 16 B¶ng 6. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch ................................. 24 B¶ng 7. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc cña mét sè s«ng cã hîp l−u víi s«ng T« LÞch ............................................................................................................... 27 B¶ng 8. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t t¹i mét sè cèng chÝnh th¶i vµo s«ng T« LÞch ......................................................................................... 29 B¶ng 9. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t t¹i mét sè cèng nhá lÎ, th¶i trùc tiÕp vµo s«ng T« LÞch ........................................................................... 31 B¶ng 10. Gi¸ trÞ trung b×nh c¸c th«ng sè ph©n tÝch cña tõng nhãm ®èi t−îng nghiªn cøu .......................................................................................................... 33 B¶ng 11. KÕt qu¶ ph©n tÝch mÉu n−íc s«ng T« LÞch n¨m 2002 ........................ 48 B¶ng 12. KÕt qu¶ ph©n tÝch mÉu n−íc s«ng T« LÞch n¨m 2004 ........................ 49 B¶ng 13. Gi¸ trÞ giíi h¹n c¸c th«ng sè chÊt l−îng n−íc mÆt .............................. 50 B¶ng 14. Gi¸ trÞ c¸c th«ng sè « nhiÔm lµm c¬ së tÝnh to¸n gi¸ trÞ tèi ®a cho phÐp trong n−íc th¶i sinh ho¹t .................................................................................... 55 B¶ng 15. Gi¸ trÞ giíi h¹n cho phÐp cña c¸c th«ng sè vµ nång ®é c¸c chÊt « nhiÔm trong th¶i c«ng nghiÖp ........................................................................................ 58 §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 4 Danh môc H×nh H×nh 1. S«ng T« LÞch vµ c¸c con s«ng kh¸c trong khu vùc ............................... 10 H×nh 2. Mét trong c¸c cèng tho¸t n−íc cña nhµ m¸y s¬n .................................. 15 H×nh 3. H−íng di chuyÓn cña n−íc th¶i ¶nh h−ëng tíi søc kháe con ng−êi ...... 18 H×nh 4. C¬ chÕ, qu¸ tr×nh xö lý n−íc th¶i trong hå sinh häc ............................. 38 H×nh 5. S¬ ®å hÖ thèng xö lý n−íc th¶i b»ng bïn ho¹t tÝnh th«ng th−êng ......... 45 H×nh 6. Cèng n−íc th¶i t¹i chî CÇu GiÊy ........................................................... 59 H×nh 7. Cèng th¶i chÝnh vµo s«ng T« LÞch ........................................................ 59 H×nh 8 . Mét cèng th¶i nhá lÎ trªn ®−êng Kim Giang ....................................... 60 H×nh 9. ¶nh thùc nghiÖm t¹i phßng thÝ nghiÖm ................................................. 60 danh môc BiÓu §å BiÓu ®å 1. Gi¸ trÞ trung b×nh cña NH4 +, SS, BOD5 vµ COD ................................ 34 BiÓu ®å 2. Gi¸ trÞ trung b×nh cña NO3- vµ NH4 + trong n−íc th¶i sinh ho¹t ........ 35 BiÓu ®å 3. Gi¸ trÞ trung b×nh cña c¸c kim lo¹i nÆng ........................................... 36 §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 5 Më ®Çu N−íc th¶i sinh ho¹t lµ mét vÊn ®Ò quan träng cña nh÷ng thµnh phè lín vµ ®«ng d©n c−, nhÊt lµ ®èi víi c¸c quèc gia ®· ph¸t triÓn. Riªng ®èi víi c¸c quèc gia ®ang trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc nh− ViÖt Nam, với tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ ch−a cao, hệ thống cống r·nh tho¸t nước cßn trong t×nh tr¹ng th« s¬, kh«ng hîp lý, kh«ng theo kÞp ®µ ph¸t triÓn d©n sè cña c¸c thµnh phè lín nh−: Hµ Néi, thµnh phè Hå ChÝ Minh, H¶i Phßng, Nha Trang, §µ N½ng... th× viÖc xö lý n−íc th¶i sinh ho¹t ®ang t¹o nªn mét søc Ðp lín ®èi víi m«i tr−êng. TÝnh ®Õn n¨m 2006, c¶ n−íc cã 722 ®« thÞ víi tæng sè d©n trªn 25 triÖu ng−êi (b»ng 27% d©n sè c¶ n−íc) víi tæng l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t vµ s¶n xuÊt ch−a qua xö lý hoÆc xö lý kh«ng ®¹t tiªu chuÈn m«i tr−êng lµ 3.110.000 m3/ngµy [4]. L−îng n−íc th¶i nµy ®−îc x¶ trùc tiÕp vµo nguån n−íc s«ng, hå vµ biÓn ven bê [1]. Møc ®é « nhiÔm nguån n−íc mÆt vµ n−íc ngÇm ë ViÖt Nam ®ang ngµy cµng trÇm träng, nÕu t×nh tr¹ng nµy kh«ng chÊm døt th× nguån n−íc mÆt sÏ kh«ng cßn sö dông ®−îc n÷a trong thêi gian kh«ng xa. Thñ ®« Hµ Néi lµ mét trong nh÷ng thµnh phè cã tèc ®é ®« thÞ hãa cao nhÊt trong c¶ n−íc, lµ trung t©m chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n hãa, x· héi cña c¶ n−íc, víi tèc ®é t¨ng tr−ëng cao vÒ nhiÒu mÆt nh−: c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp vµ dÞch vô, cïng víi tèc ®é t¨ng d©n sè nhanh ngµy cµng lµm cho m«i tr−êng « nhiÔm trÇm träng h¬n. HÖ thèng tho¸t n−íc cña néi thµnh Hµ Néi bao gåm nhiÒu kªnh m−¬ng vµ 4 con s«ng tho¸t n−íc chÝnh lµ s«ng T« LÞch, s«ng Kim Ng−u, s«ng Lõ vµ s«ng SÐt víi tæng chiÒu dµi gÇn 40 km trong ®ã cã 29,7 km lµ kªnh m−¬ng hë. HÖ thèng s«ng, kªnh m−¬ng nµy bÞ båi l¾ng, thu hÑp mÆt c¾t ë nhiÒu ®o¹n do bÞ lÊn chiÕm, ®æ r¸c th¶i bõa b·i, ®Æc biÖt lµ chÊt th¶i x©y dùng [14]. Theo b¸o c¸o hiÖn tr¹ng m«i tr−êng thµnh phè Hµ Néi n¨m 2005 th× hµng ngµy hÖ thèng cèng tho¸t n−íc vµ 4 con s«ng chÝnh tiÕp nhËn kho¶ng 370.000 - 400.000 m3 n−íc th¶i sinh ho¹t vµ thªm vµo ®ã kho¶ng 100.000 m3 n−íc th¶i c«ng nghiÖp, dÞch vô vµ bÖnh viÖn [12]. VËy mµ tæng l−îng n−íc th¶i c«ng nghiÖp ®−îc xö lý §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 6 ë Hµ Néi hiÖn nay míi ®¹t 20 - 30%, míi chØ cã 5/31 bÖnh viÖn cã hÖ thèng xö lý n−íc th¶i; 36/400 c¬ së s¶n xuÊt cã hÖ thèng xö lý n−íc th¶i; l−îng r¸c th¶i sinh ho¹t ch−a ®−îc thu gom kho¶ng 1.200 m3/ngµy ®ang ®−îc x¶ vµo c¸c khu ®Êt ven c¸c s«ng, hå, kªnh, m−¬ng trong néi thµnh; cßn n−íc th¶i sinh ho¹t, mÆc dï chiÕm trªn 50% trong tæng l−îng n−íc th¶i cña thµnh phè nh−ng hÇu hÕt ch−a qua xö lý vµ ®−îc th¶i trùc tiÕp vµo c¸c s«ng hå g©y « nhiÔm nghiªm träng [13]. S«ng T« LÞch cã tæng chiÒu dµi kho¶ng 13,5 km. S«ng cã chiÒu réng tõ 30- 45 m, s©u 3- 4 m, l−u l−îng n−íc th¶i tiÕp nhËn hµng ngµy kho¶ng 400.000- 600.000 m3 [10]. S«ng T« LÞch cã ®iÓm xuÊt ph¸t tÝnh tõ cèng Phan §×nh Phïng (quËn Ba §×nh), ch¶y qua mét sè kªnh vµ cèng tr−íc khi ®æ ra s«ng NhuÖ ë cÇu Tã vµ hå Yªn Së ë Thanh Tr×. Däc theo s«ng cã 15 cèng nhËn n−íc th¶i cã l−u l−îng lín nh−: cèng Phan §×nh Phïng, cèng NghÜa §«, khu c«ng nghiÖp Th−îng §×nh, nhµ m¸y n−íc H¹ §×nh... S«ng T« LÞch cßn lµ n¬i tiÕp nhËn n−íc vµ n−íc th¶i tõ s«ng Kim Ng−u, s«ng Lõ vµ s«ng SÐt. Nh− vËy s«ng T« LÞch g¸nh hÇu nh− toµn bé n−íc th¶i cña khu vùc néi thµnh Hµ Néi. C¸c nguån n−íc th¶i vµo s«ng T« LÞch bao gåm chñ yÕu lµ n−íc th¶i sinh ho¹t, bªn c¹nh ®ã lµ n−íc th¶i c«ng nghiÖp cã nguån gèc tõ c¸c ngµnh kh¸c nhau nh− dÖt nhuém, chÕ biÕn thùc phÈm, hãa chÊt... cña c¸c nhµ m¸y, xÝ nghiÖp, hµng ngµn c¬ së s¶n xuÊt cña c¸c lµng nghÒ vµ khu c«ng nghiÖp; n−íc th¶i bÖnh viÖn vµ dÞch vô trong thµnh phè. Víi tÝnh chÊt ngµy cµng ®a d¹ng, thµnh phÇn c¸c chÊt « nhiÔm ngµy cµng phøc t¹p vµ ®éc h¹i th× l−îng n−íc th¶i ch−a ®−îc xö lý còng sÏ lµ mét nguy c¬ vµ th¸ch thøc lín ®èi víi chÊt l−îng s«ng T« LÞch. Do vËy nghiªn cøu ¶nh h−ëng cña n−íc thải sinh hoạt tới chÊt l−îng n−íc s«ng T« lÞch vµ ®Ò xuÊt biÖn ph¸p xử lý ®ãng vai trß hÕt søc quan träng vµ cÊp thiÕt. §Þa bµn nghiªn cøu lµ: l−u vùc s«ng T« LÞch. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 7 Môc tiªu nghiªn cøu: - §¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch - §¸nh gi¸ ¶nh h−ëng cña nguån n−íc th¶i sinh ho¹t tíi chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch. - §¸nh gi¸ møc ®é kh¶ thi cña mét sè biÖn ph¸p xö lý n−íc th¶i vµo s«ng T« LÞch vµ ®Ò xuÊt biÖn ph¸p xö lý thÝch hîp. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 8 Ch−¬ng 1. Tæng quan tμi liÖu 1.1. §iÒu kiÖn khÝ t−îng, thñy v¨n cña l−u vùc s«ng T« LÞch. KhÝ hËu cña thµnh phè Hµ Néi nãi chung vµ khu vùc nghiªn cøu nãi riªng lµ khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa Èm, víi hai mïa râ rÖt: mïa hÌ nãng, m−a nhiÒu, tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 10 víi tæng l−îng m−a b»ng 85% cña c¶ n¨m vµ mïa ®«ng l¹nh, m−a Ýt, tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau. N»m trong vïng nhiÖt ®íi, Hµ Néi quanh n¨m tiÕp nhËn ®−îc l−îng bøc x¹ mÆt trêi dåi dµo vµ cã nhiÖt ®é cao. Do chÞu ¶nh h−ëng cña biÓn, Hµ Néi cã ®é Èm vµ l−îng m−a kh¸ lín. • Trung b×nh h»ng n¨m, nhiÖt ®é kh«ng khÝ kho¶ng 230C - 23,50C. NhiÖt ®é thÊp nhÊt: 2,70C (th¸ng 1/1955), nhiÖt ®é cao nhÊt: 42,80C (th¸ng 5/1926). • §é Èm t−¬ng ®èi kh¸ cao, ®é Èm t−¬ng ®èi trung b×nh ®¹t 84%. §é Èm t−¬ng ®èi trung b×nh th¸ng thÊp nhÊt 81% (th¸ng 1 vµ 12), ®é Èm t−¬ng ®èi trung b×nh th¸ng cao nhÊt 87%. • L−îng m−a trung b×nh 1.700 - 2.000 mm, trung b×nh mét n¨m cã 114 ngµy m−a, l−îng m−a lín nhÊt vµo th¸ng 7 vµ 8. • H−íng giã chñ yÕu mïa hÌ lµ Nam vµ §«ng Nam; tèc ®é giã trung b×nh ®¹t 2,2m/s. Mïa ®«ng giã th−êng cã h−íng B¾c vµ §«ng B¾c, tèc ®é giã trung b×nh ®¹t 2,8m/s. 1.2. Kh¸i qu¸t vÒ s«ng T« LÞch VÒ khÝa c¹nh lÞch sö, s«ng T« LÞch lµ mét trong nh÷ng ph©n l−u nhá cña hÖ thèng s«ng Hång cã tuæi tõ 10.000 n¨m trë l¹i ®©y. HiÖn nay s«ng T« LÞch lµ mét trong bèn con s«ng néi ®« (s«ng T« LÞch, s«ng Lõ, s«ng SÐt vµ s«ng Kim Ng−u) ®· ®−îc kÌ bê vµ ®¶m nhËn chøc n¨ng tiªu tho¸t n−íc chÝnh cho thñ ®« Hµ Néi (B¶ng 1). §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 9 B¶ng 1. Th«ng tin chÝnh vÒ c¸c con s«ng néi thµnh Hµ Néi Tªn s«ng ChiÒu dµi (km) ChiÒu réng (m) §é s©u (m) DiÖn tÝch l−u vùc (ha) L−îng n−íc tiÕp nhËn (1.000m3/ngµy) T« LÞch 13,5 30 - 45 3 - 4 6.820 400 - 600 Kim Ng−u 12,2 25 - 30 3 - 4 1.800 85 - 100 SÐt 6,7 10 - 30 3 - 4 580 60 - 65 Lõ 5,8 20 - 25 2 - 4 560 50 - 55 Nguån: Së KHCN & MT Hµ Néi, 2002 HÖ thèng s«ng T« LÞch cã vÞ trÝ ®−îc x¸c ®Þnh nh− sau: khu vùc th−îng nguån n»m ë phÝa T©y vµ T©y B¾c cña s«ng Hång vµ khu vùc néi thµnh Hµ Néi, khu vùc h¹ nguån n»m ë phÝa Nam vµ §«ng Nam thµnh phè. HÖ thèng s«ng T« LÞch ®−îc giíi h¹n bëi hai hÖ thèng ®ª bao lµ s«ng Hång vµ s«ng NhuÖ víi diÖn tÝch l−u vùc kho¶ng 77,5 km2. S«ng T« LÞch b¾t ®Çu tõ cèng Phan §×nh Phïng (quËn Ba §×nh), ®©y lµ ®iÓm lé diÖn trªn mÆt cña m−¬ng Thôy Khuª, ch¹y däc ®−êng Thôy Khuª vÒ phÝa chî B−ëi, c¾t ngang qua ®−êng L¹c Long Qu©n råi tíi ®−êng Hoµng Quèc ViÖt. B¾t ®Çu tõ ®iÓm nµy trªn b¶n ®å thµnh phè Hµ Néi ®· thÓ hiÖn lµ s«ng T« LÞch, chiÒu réng cña s«ng t¹i ®©y lµ kho¶ng 30 m, ®é s©u kho¶ng 3 m. TiÕp theo, s«ng ch¹y däc ®−êng B−ëi tíi CÇu GiÊy, råi sau ®ã ch¹y däc theo ®−êng L¸ng cho tíi CÇu Míi (®iÓm c¾t ngang ®−êng NguyÔn Tr·i). §o¹n s«ng ë khu vùc võa m« t¶ cã chiÒu réng dao ®éng trong kho¶ng 30- 40 m, chiÒu s©u tõ 3- 4 m. Sau ®ã s«ng tiÕp tôc ch¹y däc ®−êng Kim Giang, §¹i Kim, ThÞnh LiÖt vÒ phÝa Nam thµnh phè. Tíi khu vùc nhµ m¸y S¬n §¹i Bµng, s«ng T« LÞch rÏ nh¸nh, mét nh¸nh ch¶y sang h−íng §«ng ®æ vÒ s«ng Kim Ng−u phÝa hå Yªn Së, mét nh¸nh ch¶y xu«i theo h−íng Nam qua cÇu Tã (c¾t ngang ®−êng 70) vµ ®æ vµo s«ng NhuÖ. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 10 H×nh 1. S«ng T« LÞch vµ c¸c s«ng hå kh¸c trong khu vùc. Nh− vËy vÒ tæng thÓ, khu vùc th−îng nguån cña s«ng T« LÞch tiÕp nhËn n−íc th¶i tõ khu vùc c¸c quËn Ba §×nh, quËn CÇu GiÊy, quËn §èng §a, quËn Thanh Xu©n, mét phÇn quËn Hai Bµ Tr−ng. Khu vùc h¹ l−u tiÕp nhËn n−íc th¶i cña quËn Hoµng Mai vµ c¸c x· ThÞnh LiÖt, Tam HiÖp, Tø HiÖp, VÜnh Quúnh, §«ng Mü (huyÖn Thanh Tr×). Thµnh phÇn n−íc th¶i s«ng T« LÞch tiÕp nhËn hµng ngµy bao gåm: n−íc th¶i sinh ho¹t (tõ ho¹t ®éng sinh sèng cña h¬n 3 triÖu d©n néi thµnh, tõ hµng ngh×n nhµ hµng, kh¸ch s¹n, khu chî...); n−íc th¶i c«ng nghiÖp (tõ c¸c nhµ m¸y, xÝ nghiÖp, doanh nghiÖp, c¬ së s¶n xuÊt víi tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh nh− hãa chÊt, dÖt may, thùc phÈm, c¬ khÝ...); n−íc th¶i bÖnh viÖn (tõ c¸c bÖnh viÖn lín, nhá vµ hµng tr¨m c¬ së dÞch vô y tÕ ®ãng trªn ®Þa bµn thµnh phè Hµ Néi). Lo¹i h×nh vµ l−u l−îng th¶i ®−îc thÓ hiÖn ë b¶ng sau: §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 11 B¶ng 2 . Lo¹i vµ tû lÖ % c¸c nguån n−íc th¶i chÝnh cña TP. Hµ Néi TT Lo¹i n−íc th¶i L−u l−îng m3/ngµy % 1 Sinh ho¹t 450.000-500.000 54.5 2 C«ng nghiÖp vµ dÞch vô 260.000 43.5 3 BÖnh viÖn vµ c¸c c¬ së dÞch vô y tÕ 7.000 2.0 Tæng céng: 767.000 100 (TrÝch b¸o c¸o dù ¸n: Sö dông hîp lý n−íc s«ng T« LÞch vµ n©ng cao ®iÒu kiÖn vÖ sinh m«i tr−êng c¸c th«n ven s«ng. VESDI, 2008) Däc theo s«ng T« LÞch cã rÊt nhiÒu cèng x¶ n−íc th¶i vµo s«ng víi l−u l−îng kh¸c nhau (B¶ng 3). ChÕ ®é thñy v¨n cña s«ng T« LÞch rÊt phøc t¹p vµ biÕn ®æi theo mïa. Vµo mïa m−a, dßng ch¶y biÕn ®éng m¹nh mÏ theo thêi gian vµ kh«ng gian. Khi cã m−a mùc n−íc s«ng d©ng lªn rÊt nhanh, n−íc ch¶y trµn trªn c¸c ®−êng phè, ngâ xãm vµ tËp trung ch¶y vµo c¸c hÖ thèng cèng, kªnh m−¬ng vµ x¶ vµo s«ng T« LÞch. Hµm l−îng c¸c chÊt trªn s«ng trong mïa m−a gi¶m râ rÖt do ®−îc pha lo·ng rÊt nhiÒu lÇn so víi mïa kh«, ®iÓn h×nh lµ c¸c chØ tiªu: BOD5, COD, SS, N-NH4 +... nh−ng vÉn v−ît qu¸ c¸c tiªu chuÈn m«i tr−êng rÊt nhiÒu lÇn. §iÒu nµy chøng tá n−íc s«ng T« LÞch ®ang trong t×nh tr¹ng « nhiÔm nghiªm träng, c¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu vµ xö lý ®ang trë nªn rÊt cÊp thiÕt. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 12 B¶ng 3 . L−u l−îng cña c¸c kªnh m−¬ng vµ cèng x¶ chÝnh vµo s«ng T« LÞch TT Tªn c¸c kªnh m−¬ng, cèng x¶ L−u l−îng n−íc th¶i (m3/s) 1 Cèng Phan §×nh Phïng 0,118 2 Kªnh Do 0,106 3 §Çu nguån s«ng T« LÞch 0,07 4 Kªnh NghÜa §« 0,024 5 Cèng VÞ 0,083 6 Kªnh L¸ng 0,0551 7 Kªnh Yªn L·ng 0,219 8 Cèng nhµ m¸y C«ng cô sè 1 0,042 9 Cèng NguyÔn Tr·i 0,006 10 Cèng Khu vùc nhµ m¸y Cao su- Xµ phßng- Thuèc l¸ Th¨ng Long 0,0035 11 Cèng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn 0,116 12 Cèng nhµ m¸y Bãng ®Ìn PhÝch n−íc R¹ng §«ng 0,093 13 Cèng nhµ m¸y n−íc H¹ §×nh 0,029 14 S«ng Kim Ng−u vµ s«ng SÐt 1,885 15 S«ng Lõ ( hå Linh §µm ) 0,392 Tæng céng 3,095 (T−¬ng ®−¬ng 267.408 m3/ngµy ®ªm) Nguån: Dù ¸n: Sö dông hîp lý n−íc s«ng T« LÞch vµ n©ng cao ®iÒu kiÖn vÖ sinh m«i tr−êng c¸c th«n ven s«ng. VESDI, 2008 1.3. C¸c nguån th¶i chÝnh ¶nh h−ëng ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng 1.3.1. N−íc th¶i sinh ho¹t: N−íc th¶i cña thµnh phè Hµ Néi chñ yÕu lµ n−íc th¶i sinh ho¹t (chiÕm 54,5% tæng l−îng n−íc th¶i cña thµnh phè). N−íc th¶i sinh ho¹t vµo s«ng T« LÞch kh«ng tËp trung vµ hoµn toµn ch−a ®−îc xö lý. Nguån n−íc th¶i nµy giµu chÊt h÷u c¬ bao gåm c¶ bïn b·, cellulose, chÊt h÷u c¬ hoµ tan, kh«ng hoµ tan §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 13 hoÆc ë d¹ng l¬ löng. C¸c muèi kho¸ng, c¸c vi sinh vËt g©y bÖnh vµ c¸c chÊt th¶i r¾n... lµ yÕu tè g©y « nhiÔm cho thuû vùc ®Æc biÖt lµ « nhiÔm chÊt h÷u c¬, phó d−ìng vµ « nhiÔm bëi t¸c nh©n vi sinh, mÆt kh¸c nã cßn g©y « nhiÔm ®Êt, « nhiÔm n−íc ngÇm th«ng qua qu¸ tr×nh thÊm vµ thÈm thÊu. 1.3.3. N−íc th¶i cña c¸c khu c«ng nghiÖp: N−íc th¶i c«ng nghiÖp bao gåm n−íc th¶i xuÊt ph¸t tõ trªn 400 nhµ m¸y, xÝ nghiÖp vµ kho¶ng 11.000 c¬ së s¶n xuÊt tiÓu thñ c«ng nghiÖp víi nhiÒu lo¹i h×nh s¶n xuÊt kh¸c nhau. • Khu c«ng nghiÖp Th−îng §×nh Khu c«ng nghiÖp nµy víi tæng diÖn tÝch 76 ha, cã 9 ngµnh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi 45 xÝ nghiÖp vµ nhµ m¸y nh−: nhµ m¸y Cao su Sao vµng, nhµ m¸y Xµ phßng Hµ Néi, nhµ m¸y Thuèc l¸ Th¨ng Long, nhµ m¸y Bãng ®Ìn PhÝch n−íc R¹ng §«ng... HÇu hÕt c¸c xÝ nghiÖp vµ nhµ m¸y nµy ®Òu x©y dùng ®· l©u, thiÕt bÞ cò kÜ, l¹c hËu. C¬ së h¹ tÇng khu c«ng nghiÖp nµy cßn yÕu kÐm nhÊt lµ hÖ thèng xö lÝ n−íc th¶i vµ chÊt th¶i. Tæng l−îng n−íc th¶i kho¶ng 50.000 - 75.000 m3/ngµy ®ªm ®æ vµo s«ng T« LÞch. • Khu vùc CÇu B−¬u Khu c«ng nghiÖp CÇu B−¬u n»m trong ®o¹n Kim Giang ®Õn CÇu B−¬u víi diÖn tÝch 4 ha, cã 5 xÝ nghiÖp vµ 3 ph©n ngµnh c«ng nghiÖp ®ã lµ ho¸ chÊt, c¬ khÝ vµ vËt liÖu x©y dùng; c¸c xÝ nghiÖp nµy h×nh thµnh tõ l©u, c¸c thiÕt bÞ l¹c hËu, n−íc th¶i kh«ng ®−îc xö lÝ ®æ th¼ng vµo s«ng T« LÞch. • Khu vùc nhµ m¸y s¬n Khu vùc nhµ m¸y s¬n n»m ë h¹ nguån cña s«ng T« LÞch (thuéc ®Þa phËn QuËn Hoµng Mai), trong khu vùc nµy cã rÊt nhiÒu nhµ m¸y ®ang ho¹t ®éng nh− c«ng ty dÖt nhuém Trung Th−, nhµ m¸y s¬n §¹i Bµng, nhµ m¸y c¬ khÝ VINACONEX.... c¸c nhµ m¸y nµy qua ®iÒu tra kh¶o s¸t th× n−íc th¶i cña c¸c nhµ m¸y ®−îc th¶i th¼ng ra s«ng T« LÞch kh«ng qua xö lÝ. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 14 ¾ Nhµ m¸y s¬n §¹i Bµng KÕt qu¶ ph©n tÝch mÉu n−íc th¶i cña nhµ m¸y cho thÊy c¸c chØ tiªu nh− BOD, COD, DO, Coliform ®Òu v−ît tiªu chuÈn lo¹i B - Tiªu chuÈn n−íc th¶i c«ng nghiÖp - TCVN 5945 - 2005 (B¶ng 4) B¶ng 4. KÕt qu¶ ph©n tÝch n−íc th¶i cña nhµ m¸y s¬n TT ChØ tiªu §¬n vÞ Nguån th¶i 1 Nguån th¶i 2 Nguån th¶i 3 TCVN 5945-2005 Cét B 1 pH 6,20 5,71 5,97 5,5-9 2 DO mg/l 0,73 0,28 0,03 - 3 BOD5 mg/l 84,80 80,60 81,60 50 4 COD mg/l 180 168 175 80 5 P tæng mg/l 0,71 0,52 0,28 6 6 N tæng mg/l 18,20 5,30 6,40 30 7 Coliform MPN/100ml 9.106 8.106 13.106 5.000 8 Al μg/l 49,79 13,90 56,21 - 9 Mn μg/l 127,12 147,02 146,22 1.000 10 Fe μg/l 431,36 1090,32 481,23 5 11 Zn μg/l 163,49 30,87 108,49 3.000 12 As μg/l 18,85 42,21 25,18 100 13 Cd μg/l 0,02 0,26 0,02 10 14 Hg μg/l 0,44 0,18 0,32 10 15 Pb μg/l 11,18 0 1,537 500 16 Ca μg/l 33585,65 36286,36 40343,38 - 17 Mg μg/l 15592,00 17417,09 20577,72 - Nguån [5] Nguån th¶i 1: N−íc th¶i sinh ho¹t vµ n−íc th¶i lµm m¸t m¸y Nguån th¶i 2: N−íc th¶i sinh ho¹t vµ n−íc th¶i tõ d©y chuyÒn s¶n xuÊt nhùa. Nguån th¶i 3: N−íc th¶i sinh ho¹t vµ n−íc th¶i cña m¸y giÆt c«ng nghiÖp, n−íc lµm m¸t m¸y. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 15 H×nh 2. Mét trong c¸c cèng tho¸t n−íc th¶i cña nhµ m¸y s¬n Ngoµi ra nhµ m¸y th¶i ra ngoµi m«i tr−êng nhiÒu r¸c th¶i nguy h¹i mµ kh«ng qua xö lý. HÖ thèng xö lý khÝ th¶i cña nhµ m¸y hÇu nh− ch−a cã, g©y ra mïi rÊt khã chÞu ¶nh h−ëng ®Õn søc kháe ng−êi d©n sèng trong ®Þa bµn ®ã. ¾ C«ng ty dÖt nhuém Trung Th−: N−íc th¶i cña c«ng ty trung b×nh mét ngµy kho¶ng 70 m3. Ph−¬ng ph¸p xö lÝ n−íc th¶i cßn rÊt s¬ sµi; c¸c bé phËn xö lÝ n−íc th¶i gÇn nh− ®· háng vµ kh«ng ®−îc sö dông. V× vËy, n−íc th¶i ®−îc th¶i ra s«ng mµ kh«ng qua xö lý. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 16 B¶ng 5. KÕt qu¶ ph©n tÝch n−íc th¶i c«ng ty DÖt Nhuém Trung Th− STT ChØ tiªu §¬n vÞ NT 1 NT 2 TCVN 5945-2005 (cét B) 1 pH - 9,81 7,46 5,5 - 9 2 DO mg/l 0,28 0,16 - 3 BOD5 mg/l 134,40 92,8 50 4 COD mg/l 290 256 80 5 P tæng mg/l 1,86 2,27 6 6 N tæng mg/l 21,50 17,60 30 7 Coliform MPN/100ml 70.000 45.000 5.000 8 Al μg/l 192,12 7,65 - 9 Mn μg/l 54,73 29,08 1.000 10 Fe μg/l 2,609 6,148 5 11 Zn μg/l 119,01 136,35 3.000 12 As μg/l 42,93 222,04 100 13 Cd μg/l 0,08 0,14 10 14 Hg μg/l 0 0 10 15 Pb μg/l 1,28 0 500 16 Ca μg/l 41,1 20,2 - 17 Mg μg/l 16,8 10,2 - Nguån [5] NT 1: LÊy t¹i cèng dÉn n−íc th¶i ra s«ng (thêi gian l−u 1 ngµy kÓ tõ khi th¶i). NT 2: N−íc th¶i khi nhµ m¸y ®ang ho¹t ®éng. • C¸c khu c«ng nghiÖp kh¸c Ngoµi c¸c khu c«ng nghiÖp tËp trung cßn cã nhiÒu nhµ m¸y xÝ nghiÖp n»m r¶i r¸c kh¾p n¬i trªn ®Þa bµn Hµ Néi còng kh«ng cã hÖ thèng xö lÝ n−íc vµ chÊt th¶i; hÇu hÕt n−íc th¶i ®−îc x¶ th¶i th¼ng ra s«ng T« LÞch. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 17 1.4. ¶nh h−ëng cña nguån n−íc « nhiÔm ®Õn søc kháe ng−êi d©n Theo PGS.TS TrÞnh Qu©n HuÊn, Thø tr−ëng Bé Y tÕ, cã tíi 80% c¸c bÖnh tËt cña con ng−êi cã liªn quan ®Õn n−íc vµ vÖ sinh m«i tr−êng; 50% sè bÖnh nh©n trªn thÕ giíi ph¶i nhËp viÖn vµ 25.000 ng−êi chÕt hµng ngµy do c¸c bÖnh nµy. Côc tr−ëng Côc Y tÕ dù phßng NguyÔn Huy Nga th× cho r»ng, trong 30 n¨m qua t¹i ViÖt Nam ®· cã h¬n 40 bÖnh míi xuÊt hiÖn mµ nguyªn nh©n g©y bÖnh chñ yÕu lµ do m«i tr−êng bÞ « nhiÔm. Theo «ng TrÇn §¾c Phu, Côc Y tÕ dù phßng, n¨m 2005, c¸c bÖnh truyÒn nhiÔm g©y dÞch hµng ®Çu t¹i ViÖt Nam cã liªn quan nhiÒu ®Õn t×nh tr¹ng n−íc s¹ch vµ vÖ sinh m«i tr−êng nh− cóm, tiªu ch¶y, héi chøng t¶, lþ, sèt xuÊt huyÕt, quai bÞ, viªm gan virus, viªm xoang, viªm da... T×nh tr¹ng nhiÔm giun rÊt phæ biÕn, chiÕm kho¶ng 80% d©n sè. H×nh 3 cho thÊy h−íng di chuyÓn cña n−íc th¶i cña thµnh phè Hµ Néi ¶nh h−ëng ®Õn søc kháe con ng−êi. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 18 H×nh 3. H−íng di chuyÓn cña n−íc th¶i cña thµnh phè Hµ Néi ¶nh h−ëng ®Õn søc kháe con ng−êi. N−íc th¶i sinh ho¹t N−íc th¶i c«ng nghiÖp N−íc th¶i bÖnh viÖn Tho¸t n−íc ®« thÞ ( cèng, kªnh, m−¬ng, hå vµ c¸c s«ng ) S«ng T« LÞch §Êt n«ng nghiÖp §Êt tròng ThÈm thÊu ngang Bèc h¬i (mïi), rß rØ, thÊm xuèng ®Êt N−íc ngÇm ( N−íc giÕng khoan ) Søc khoÎ con ng−êi §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 19 Ch−¬ng 2. §èi t−îng, néi dung, ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 2.1. §èi t−îng nghiªn cøu §Ó ®¹t ®−îc môc tiªu nghiªn cøu, ®Ò tµi tiÕn hµnh lÊy mÉu n−íc thuéc c¸c ®èi t−îng nghiªn cøu cô thÓ sau: - N−íc th¶i cña mét sè cèng tho¸t n−íc th¶i sinh ho¹t chÝnh (cã l−u l−îng dßng ch¶y lín) ch¶y vµo s«ng T« LÞch nh−: + NT1: Cèng Phan §×nh Phïng + NT2: Cèng VÞ + NT3: M−¬ng Trung KÝnh + NT4: M−¬ng Hµo Nam + NT5: M−¬ng Yªn L·ng + NT6: Cèng NguyÔn Tr·i + NT7: Cèng n−íc th¶i khu tËp thÓ B¾c Linh §µm - N−íc th¶i cña mét sè cèng tho¸t n−íc th¶i sinh ho¹t nhá lÎ, th¶i trùc tiÕp vµo s«ng T« LÞch, cô thÓ: + TK: Cèng th¶i däc ®−êng Thôy Khuª + CG: Cèng th¶i t¹i chî CÇu GiÊy + §L: Cèng th¶i däc ®−êng L¸ng + KG: Cèng th¶i däc ®−êng Kim Giang - MÉu n−íc s«ng T« LÞch, cô thÓ ë c¸c vÞ trÝ sau: + TL1: Cèng B−ëi (th−îng l−u s«ng T« LÞch): ®©y lµ n¬i tiÕp nhËn n−íc th¶i (chñ yÕu lµ n−íc th¶i sinh ho¹t, dÞch vô c«ng céng) cña l−u vùc cèng Phan §×nh Phïng vµ däc m−¬ng Thôy Khuª. N−íc s«ng mµu x¸m, cã mïi h«i. + TL2: CÇu GiÊy (®iÓm gi÷a th−îng l−u vµ h¹ l−u s«ng T« LÞch): lµ n¬i tiÕp nhËn n−íc th¶i sinh ho¹t tõ khu d©n c−, chî CÇu GiÊy vµ n−íc th¶i bÖnh viÖn ch−a qua xö lý. + TL3: CÇu Míi (®iÓm gi÷a th−îng l−u vµ h¹ l−u s«ng T« LÞch): ®©y lµ n¬i tiÕp nhËn n−íc cña mét sè m−¬ng nh− m−¬ng Cèng VÞ, m−¬ng Trung KÝnh, m−¬ng Hµo Nam, m−¬ng Yªn L·ng... N−íc ë khu vùc nµy chñ yÕu lµ n−íc th¶i §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 20 sinh ho¹t, n−íc th¶i c«ng nghiÖp (cña Nhµ m¸y Bia Hµ Néi, xÝ nghiÖp chÕ biÕn thùc phÈm §éi CÊn,vv...) vµ n−íc th¶i cña mét sè bÖnh viÖn ch−a qua xö lý. N−íc s«ng x¸m ®en vµ cã mïi h«i. + TL4: CÇu DËu (h¹ l−u s«ng T« LÞch): lµ n¬i tiÕp nhËn n−íc th¶i khu c«ng nghiÖp Th−îng §×nh (phÇn lín ch−a qua xö lý) vµ n−íc tõ s«ng Lõ. T¹i vÞ trÝ c¸ch ®iÓm lÊy mÉu 5 mÐt cã mét cèng n−íc th¶i tõ khu tËp thÓ B¾c Linh §µm ®æ ra t¹o thµnh mét dßng th¶i riªng biÖt. + TL5: CÇu S¬n (®iÓm hîp l−u s«ng T« LÞch víi s«ng Kim Ng−u): t¹i vÞ trÝ nµy lµ n¬i tiÕp nhËn nguån n−íc th¶i cña nhiÒu nhµ m¸y nh− c«ng ty dÖt nhuém Trung Th−, nhµ m¸y S¬n §¹i Bµng, nhµ m¸y c¬ khÝ VINACONEX... ch−a qua xö lý vµ n−íc tõ s«ng Kim ng−u ch¶y vµo s«ng T« LÞch, n−íc t¹i ®©y ch−a ®ång nhÊt vµ ph©n dßng ch¶y. VÞ trÝ lÊy mÉu c¸ch cÇu S¬n 30 mÐt. N−íc s«ng cã mµu ®en, mïi h«i. + TL6: CÇu Tã (®iÓm hîp l−u s«ng T« LÞch víi s«ng NhuÖ): n−íc s«ng ch¶y ra s«ng NhuÖ, dßng s«ng bÞ ph©n luång tõ cÇu S¬n. Tr−íc khi ®æ ra cÇu Tã dßng s«ng ®ang bÞ n¾n dßng bëi mét con ®Ëp nh»m gãp phÇn trong viÖc ®iÒu tiÕt hÖ thèng tho¸t n−íc cña thµnh phè Hµ Néi. - MÉu n−íc cña mét sè s«ng cã hîp l−u víi s«ng T« LÞch: s«ng Kim Ng−u, s«ng SÐt, s«ng Lõ, s«ng NhuÖ. 2.2. Néi dung nghiªn cøu a, §¸nh gi¸ ¶nh h−ëng cña n−íc th¶i sinh ho¹t ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng: Ph©n tÝch mét sè th«ng sè lý, hãa, sinh cña c¸c ®èi t−îng nghiªn cøu trªn, so s¸nh vµ ®¸nh gi¸ møc ®é t¸c ®éng cña n−íc th¶i sinh ho¹t ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch. b, §Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p hîp lý ®Ó n©ng cao chÊt l−îng n−íc s«ng cho khu vùc nghiªn cøu: - §Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu tõ nguån g©y « nhiÔm do ho¹t ®éng sinh ho¹t cña c− d©n trªn l−u vùc s«ng. - §Ò xuÊt biÖn ph¸p xö lý nguån n−íc th¶i sinh ho¹t tr−íc khi x¶ th¶i vµo s«ng. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 21 2.3. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 2.3.1. Nghiªn cøu trong phßng: - Thu thËp c¸c sè liÖu, tµi liÖu cã liªn quan ®Õn ®Þa bµn vµ ®èi t−îng nghiªn cøu. - Ph©n tÝch c¸c chØ tiªu chÊt l−îng m«i tr−êng n−íc theo c¸c ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch ®−îc quy ®Þnh trong c¸c tiªu chuÈn vµ quy ®Þnh cña ViÖt Nam vÒ ph©n tÝch m«i tr−êng. X¸c ®Þnh mét sè chØ tiªu lý häc, ho¸ häc vµ sinh häc cña n−íc th¶i sinh ho¹t vµ cña n−íc s«ng nh−: • pH: sö dông m¸y ®o TOA – NhËt B¶n. • TSS: sö dông ph−¬ng ph¸p khèi l−îng sau khi läc, sÊy mÉu ë nhiÖt ®é 1050C ®Õn khèi l−îng kh«ng ®æi. • BOD: x¸c ®Þnh BOD trong 5 ngµy ë 200C • COD: sö dông ph−¬ng ph¸p oxy hãa b»ng K2Cr2O7 trong m«i tr−êng axit m¹nh. • NH4+ -N: sö dông ph−¬ng ph¸p Ken®an • PO43-: sö dông ph−¬ng ph¸p axit ascorbic • Kim lo¹i nÆng: ph©n tÝch b»ng ph−¬ng ph¸p quang phæ hÊp phô nguyªn tö • Coliform, Fecal Coliform: nu«i cÊy trªn m«i tr−êng th¹ch … 2.3.2. Nghiªn cøu ngoµi thùc ®Þa: - §iÒu tra vµ pháng vÊn trùc tiÕp ng−êi d©n, nhµ qu¶n lý vµ c¸c tr¹m cÊp n−íc trªn l−u vùc x¶ th¶i vµo s«ng T« LÞch ®Ó t×m hiÓu t×nh h×nh kinh tÕ, x· héi, m«i tr−êng cña ®Þa bµn nghiªn cøu; cã ®−îc nh÷ng th«ng tin vµ sè liÖu cô thÓ vÒ l−îng n−íc cÊp cho sinh ho¹t, l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t vµ c¸c tµi liÖu liªn quan. - Kh¶o s¸t l−u vùc s«ng, lùa chän ®Þa ®iÓm vµ lÊy mÉu ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t t¹i c¸c cèng th¶i chÝnh (cã l−u l−îng dßng ch¶y lín); mét sè cèng nhá lÎ, th¶i trùc tiÕp vµo s«ng; chÊt l−îng n−íc s«ng vµ chÊt l−îng n−íc c¸c s«ng cã hîp l−u víi s«ng T« LÞch. §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 22 2.3.3. Ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ nhanh: Ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ nhanh lµ ph−¬ng ph¸p thu thËp th«ng tin vÒ hiÖn tr¹ng m«i tr−êng dùa trªn c¬ së quan s¸t, pháng vÊn, tÝnh to¸n, ®Þnh l−îng trung b×nh trong c¸c tr−êng hîp cÇn thiÕt. 2.3.4. Xö lý sè liÖu, minh häa vµ ®¸nh gi¸ kÕt qu¶: Xö lý sè liÖu vµ minh häa, ®¸nh gi¸ c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu b»ng c¸c phÇn mÒm phæ dông nh− Microsoft Word, Excel... §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 23 Ch−¬ng 3. KÕt qu¶ nghiªn cøu vμ th¶o luËn 3.1. ChÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch S«ng T« LÞch vèn lµ mét ph©n l−u cña s«ng Hång, ®−a n−íc tõ s«ng Hång sang s«ng NhuÖ, c¸ch ®©y h¬n 20 n¨m trë vÒ tr−íc, cã thÓ h×nh dung mét c¶nh quan sinh th¸i lµnh m¹nh cña mét dßng s«ng T« n−íc rÊt trong s¹ch. H×nh ¶nh nµy cßn ch−a phai nh¹t trong hoµi niÖm cña nhiÒu ng−êi d©n sèng hai bªn bê s«ng T« LÞch. Theo ®¸nh gi¸ cña ng−êi d©n ven s«ng, n−íc s«ng T« LÞch trong kho¶ng thêi gian tõ n¨m 1990 ®Õn n¨m 1998 b¾t ®Çu cã hiÖn t−îng « nhiÔm. §Æc biÖt, tõ n¨m 1998 cho ®Õn nay th× t×nh tr¹ng « nhiÔm ®· trë nªn trÇm träng. Dßng n−íc cã mµu ®en kÞt, kÐo theo rÊt nhiÒu lo¹i r¸c th¶i r¾n, vµo nh÷ng lóc n¾ng to mïi h«i thèi nång nÆc bèc lªn (trÝch: Dù ¸n: Sö dông hîp lý n−íc s«ng T« LÞch vµ n©ng cao ®iÒu kiÖn vÖ sinh m«i tr−êng c¸c th«n ven s«ng. VESDI, 2008). ChÝnh v× møc ®é « nhiÔm nÆng cña s«ng T« LÞch nªn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch lµ mét trong nh÷ng ®Ò tµi ®−îc nhiÒu nhµ khoa häc quan t©m. Tuy nhiªn ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é t¸c ®éng cña c¸c nguån th¶i ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch th× ch−a ®−îc quan t©m ®óng møc, ®Æc biÖt lµ t¸c ®éng cña n−íc th¶i sinh ho¹t. §Ó lµm râ ¶nh h−ëng cña n−íc th¶i sinh ho¹t ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch cïng víi viÖc lÊy c¸c mÉu n−íc t¹i c¸c cèng th¶i n−íc sinh ho¹t vµo s«ng T« LÞch, ®Ò tµi tiÕn hµnh lÊy c¸c mÉu n−íc däc theo s«ng T« LÞch (tõ th−îng l−u ®Õn h¹ l−u) ®Ó ph©n tÝch ®¸nh gi¸. MÉu n−íc ®−îc lÊy lµm hai ®ît vµo th¸ng 1/2009 (mïa kh«) vµ th¸ng 4/2009 (mïa m−a). KÕt qu¶ ph©n tÝch ®−îc tr×nh bµy trong b¶ng sau: §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 24 B¶ng 6. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch TT ChØ tiªu §¬n vÞ VÞ trÝ lÊy mÉu QCVN 08-2008 (Cét B2) TL1 TL2 TL3 TL4 TL5 TL6 M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a 1. pH - 7,79 9,61 8,34 8,49 7,64 7,67 7,73 8,08 8,74 8,77 8,68 8,70 5,5-9 2. NO2 mg/l 0,440 0,120 0,790 0,637 0,863 0,667 0,674 0,973 0,808 0,376 0,811 0,384 0,05 3. N-NH4+ mg/l 7,88 7,00 6,37 4,05 4,38 3,36 3,04 2,03 3,17 2,35 2,19 1,33 1 4. Tæng Fe mg/l 0,24 0,05 0,06 0,19 0,07 0,06 0,16 0,27 0,03 0,30 0,12 0,20 2 5. SS mg/l 30 50 82 81 78 86 98 105 93 85 90 80 100 6. BOD5 mg/l 45 35 64 53 50 33 45 37 37 25 39 25 25 7. COD mg/l 65 50 91 74 70 46 65 57 46 27 48 29 50 8. DO mg/l 0,32 0,48 0,91 0,99 1,27 1,32 1,02 1,89 1,09 1,47 1,05 1,40 ≥2 9. Cd mg/l 0,015 0,008 0,017 0,009 0,018 0,010 0,010 0,018 0,004 0,007 0,008 0,005 0,01 10. Zn mg/l 0,012 0,006 0,013 0,007 0,015 0,023 0,015 0,018 0,016 0,015 0,019 0,013 2 11. Tæng Cr mg/l 0,097 0,044 0,108 0,049 0,082 0,064 0,032 0,096 0,040 0,055 0,060 0,051 - 12. Cu mg/l 0,031 0,022 0,034 0,024 0,021 0,029 0,016 0,020 0,011 0,014 0,019 0,012 1 13. Mn mg/l 0,191 0,117 0,212 0,130 0,181 0,127 0,122 0,161 0,110 0,125 0,211 0,120 - 14. Pb mg/l 0,123 0,101 0,137 0,112 0,112 0,114 0,096 0,136 0,075 0,097 0,105 0,099 0,05 15. Coliform MPN/ 100ml 1,3x106 9x105 4x105 2x105 4x105 1,5x105 4x105 1,5x105 8x104 5x104 8x104 5x104 104 16. Fecalcoli 106 8x105 3x105 1,5x105 2x105 105 3x105 105 4x104 4x104 5x104 4x104 - §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 25 KÕt qu¶ ph©n tÝch b¶ng trªn cho thÊy diÔn biÕn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch trªn trôc chÝnh thay ®æi kh¸ phøc t¹p vµ nh×n chung rÊt bÈn, hÇu hÕt c¸c th«ng sè ®Òu v−ît giíi h¹n cho phÐp theo QCVN 08-2008 (cét B2), nhÊt lµ vÒ mïa kh«. Cô thÓ: 1. pH: ®é pH cña n−íc s«ng T« lÞch biÕn ®æi tõ 7,73 ®Õn 8,8 vµ ®¹t quy chuÈn kü thuËt vÒ chÊt l−îng n−íc mÆt theo QCVN 08-2008, cét B2. 2. Hµm l−îng Oxi hßa tan (DO) trong n−íc s«ng rÊt nhá biÕn ®æi tõ 0,32 mg/l ®Õn 1,89 mg/l; tÊt c¶ c¸c mÉu ®Òu kh«ng ®¹t quy chuÈn chÊt l−îng n−íc mÆt theo QCVN 08-2008, cét B2 (≥2mg/l). 3. ChÊt r¾n l¬ löng (SS) biÕn ®æi tõ 30 mg/l ®Õn 105 mg/l. HÇu hÕt c¸c mÉu ®Òu xÊp xØ vµ ®¹t quy chuÈn kü thuËt vÒ chÊt l−îng n−íc mÆt theo QCVN 08-2008. 4. Hµm l−îng BOD5 (200C) trong n−íc s«ng T« LÞch biÕn ®æi tõ 25 mg/l ®Õn 64 mg/l, vµo mïa m−a gi¸ trÞ BOD thÊp h¬n mïa kh« rÊt nhiÒu nh−ng tÊt c¶ c¸c mÉu ë c¶ mïa m−a vµ mïa kh« ®Òu kh«ng ®¹t quy chuÈn chÊt l−îng n−íc mÆt theo QCVN 08-2008, cét B2. 5. Hµm l−îng COD trong n−íc s«ng T« LÞch biÕn ®æi tõ 46 mg/l ®Õn 91 mg/l vµo mïa kh«, chØ cã 2 ®o¹n s«ng TL5 vµ TL6 ®¹t giíi h¹n cho phÐp theo QCVN 08-2008. Vµo mïa m−a COD thÊp h¬n mïa kh« rÊt nhiÒu, dao ®éng tõ 27 - 74 mg/l vµ ®¹t quy chuÈn kü thuËt vÒ chÊt l−îng n−íc mÆt theo QCVN 08-2008, cét B2 (<50mg/l) 6. Hµm l−îng NH4+ - N trong n−íc s«ng T« LÞch biÕn ®æi tõ 1,33 mg/l ®Õn 7,88 mg/l vµ cao h¬n quy chuÈn chÊt l−îng n−íc mÆt QCVN 08-2008, cét B2 tõ 1,33 ®Õn 7,88 lÇn. 7. Hµm l−îng NO2- - N trong n−íc s«ng T« LÞch biÕn ®æi tõ 0,12 mg/l ®Õn 0,973 mg/l, kh«ng ®¹t tiªu chuÈn chÊt l−îng n−íc mÆt theo QCVN 08- 2008, cét B2 (0,05 mg/l). 8. Hµm l−îng S¾t (FeTS) trong n−íc s«ng T« LÞch t¹i tÊt c¶ c¸c vÞ trÝ nghiªn cøu ®Òu ®¹t quy chuÈn chÊt l−îng n−íc mÆt 08-2008 (cét B2). §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 26 9. Hµm l−îng c¸c kim lo¹i nÆng (Cr, Cu, Zn, Mn) ë tÊt c¶ c¸c vÞ trÝ vµ c¸c mïa cßn nhá n»m trong giíi h¹n cho phÐp cña QCVN 08-2008 (cét B2). Tuy nhiªn hµm l−îng Cd ®· b¾t ®Çu v−ît giíi h¹n ë mét sè ®o¹n s«ng, hµm l−îng Pb ®Òu v−ît giíi h¹n cho phÐp ë tÊt c¶ c¸c mÉu tõ 1,5 ®Õn 2,74 lÇn, nhÊt lµ ë ®o¹n ch¶y qua khu c«ng nghiÖp Th−îng §×nh vµ ë c¸c vÞ trÝ x¶ th¶i cña c¸c nhµ m¸y vµ c¸c khu c«ng nghiÖp. 10. Hµm l−îng Coliform biÕn ®æi tõ 5x104 MPN/100ml ®Õn 1,3x106 MPN/100ml, ë tÊt c¶ c¸c mÉu ®Òu v−ît quy chuÈn chÊt l−îng n−íc mÆt 08-2008 (cét B2) rÊt nhiÒu lÇn (tõ 5-130 lÇn). So s¸nh víi b¶ng kÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch n¨m 2002 vµ 2004 (phô lôc) cho thÊy diÔn biÕn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch cã chiÒu h−íng tèt h¬n, hÇu hÕt c¸c chØ tiªu ®Òu gi¶m ®i nh−: SS, COD, BOD5, NH4 +, Coliform; riªng ®èi víi pH vµ DO t¨ng lªn. ChÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch cã phÇn gi¶m bít « nhiÔm lµ do mét sè gi¶i ph¸p tøc thêi ®· ®−îc UBND thµnh phè Hµ Néi ®ang triÓn khai ¸p dông nh−: kÌ bê lµm ®−êng hai bªn s«ng, n¹o vÐt lßng s«ng, c¶i t¹o s«ng, t¨ng c−êng thu gom r¸c cña c«ng ty vÖ sinh m«i tr−êng. Tuy nhiªn s«ng T« lÞch vÉn trong t×nh tr¹ng « nhiÔm nghiªm träng bëi c¸c biÖn ph¸p nµy chØ lµ c¸c biÖn ph¸p tr−íc m¾t chØ cã thÓ gi¶m thiÓu « nhiÔm mµ vÉn ch−a xö lý ®−îc c¸c nguån g©y « nhiÔm vµ n−íc s«ng ®ang bÞ « nhiÔm. Nh×n chung, n−íc s«ng T« LÞch bÞ « nhiÔm nh−ng víi nh÷ng møc ®é kh¸c nhau trªn däc tuyÕn s«ng, cã xu h−íng gi¶m dÇn tõ th−îng l−u (cèng B−ëi) ®Õn h¹ l−u (cÇu Tã) vµ cã diÔn biÕn kh¸ phøc t¹p. 3.2. ChÊt l−îng n−íc cña mét sè s«ng cã hîp l−u víi s«ng T« LÞch. N−íc s«ng T« LÞch tiÕp nhËn chñ yÕu lµ n−íc m−a, n−íc th¶i sinh ho¹t vµ n−íc th¶i c«ng nghiÖp. Bªn c¹nh ®ã s«ng T« LÞch còng nhËn n−íc tõ c¸c s«ng kh¸c ch¶y vµo nh− s«ng Kim Ng−u, s«ng SÐt, s«ng Lõ nªn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch chÞu t¸c ®éng cña c¸c s«ng nµy. V× vËy, ®Ò tµi tiÕn hµnh lÊy c¸c mÉu n−íc cña c¸c s«ng trªn t¹i ®iÓm gÇn ®iÓm hîp l−u víi s«ng T« LÞch ®Ó ph©n tÝch ®¸nh gi¸. KÕt qu¶ ph©n tÝch ®−îc thÓ hiÖn ë b¶ng sau: §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 27 B¶ng 7. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc cña mét sè s«ng cã hîp l−u víi s«ng T« LÞch TT ChØ tiªu §¬n vÞ §Þa ®iÓm lÊy mÉu QCVN 08-2008 (Cét B2) Kim Ng−u S«ng SÐt S«ng Lõ S«ng NhuÖ M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a M. kh« M. m−a 1. pH 7,28 7,58 7,65 7,68 7,51 7,60 7,56 7,78 5,5-9 2. N-NO2- mg/l 0,445 1,955 0,982 0,486 0,534 1,022 0,772 0,671 0,05 3. N-NH4+ mg/l 1,749 6,494 2,118 1,369 2,364 6,263 0,063 0,248 1 4. Tæng Fe mg/l 0,418 0,366 0,125 0,069 0,241 0,500 0,026 0,172 2 5. SS mg/l 49 96 58 99 84 103 48 91 100 6. BOD5 mg/l 53 59 73 49 68 58 22 22 25 7. COD mg/l 89 87 101 67 97 79 33 29 50 8. DO mg/l 0,140 0,086 0,422 0,679 0,100 0,171 2,688 2,657 ≥2 9. Cd mg/l 0,021 0,014 0,002 0,006 0,008 0,004 0,004 0,006 0,01 10. Zn mg/l 0,018 0,016 0,011 0,012 0,010 0,008 0,025 0,022 2 11. Tæng Cr mg/l 0,131 0,085 0,042 0,046 0,018 0,011 0,034 0,040 - 12. Cu mg/l 0,022 0,021 0,015 0,017 0,003 0,002 0,011 0,009 1 13. Mn mg/l 0,143 0,223 0,112 0,110 0,206 0,186 0,088 0,112 - 14. Pb mg/l 0,141 0,108 0,073 0,108 0,001 0,001 0,062 0,072 0,05 15. Coliform MPN/ 100ml 5x105 3x105 2x105 1,5x105 6x105 4x105 9x104 5x104 104 16. Fecalcoli 4x105 2x105 1,5x105 1,2x105 5x105 3x105 3x104 4x104 - Theo kÕt qu¶ ph©n tÝch, so s¸nh víi chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch ta thÊy: chÊt l−îng n−íc s«ng Kim Ng−u, s«ng SÐt, s«ng Lõ cã tÝnh chÊt gÇn gièng víi tÝnh chÊt cña n−íc s«ng T« LÞch. N−íc cña c¸c con s«ng nµy ®Òu bÞ « nhiÔm §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 28 nÆng vÒ hµm l−îng c¸c chÊt h÷u c¬ (COD, BOD5), NH4 +-N vµ NO2 --N, tÊt c¶ c¸c mÉu ë c¶ mïa m−a vµ mïa kh« ®Òu v−ît QCVN 08-2008 (cét B2). V× n−íc bÞ « nhiÔm nÆng vÒ hµm l−îng chÊt h÷u c¬ nªn hµm l−îng «xy hoµ tan (DO) trong c¸c s«ng nµy còng rÊt thÊp dao ®éng tõ 0,086 - 0,679 mg/l, c¸c mÉu ®Òu kh«ng ®¶m b¶o QCVN 08-2008 cét B2 (≥2 mg/l). ChØ sè Coliform còng rÊt cao, v−ît tiªu chuÈn 20 ®Õn 60 lÇn. Hµm l−îng Fe vµ c¸c kim lo¹i nÆng Cu, Zn, Cd, Cr vÉn cßn trong ng−ìng tiªu chuÈn cho phÐp cña QCVN 08-2008; riªng Pb vµ Cd ®· v−ît giíi h¹n quy chuÈn cho phÐp ë mét sè mÉu. ChÊt l−îng n−íc s«ng Kim Ng−u, s«ng Lõ, s«ng SÐt cã tÝnh chÊt kh¸ gièng so víi n−íc s«ng T« LÞch lµ do c¸c s«ng nµy còng chÞu ¶nh h−ëng rÊt lín tõ nguån n−íc th¶i sinh ho¹t vµ s¶n xuÊt cña thµnh phè Hµ Néi. ChÊt l−îng n−íc s«ng NhuÖ nh×n chung tèt h¬n s«ng T« LÞch, Kim Ng−u, SÐt vµ Lõ bëi n−íc S«ng NhuÖ ®−îc pha lo·ng bëi n−íc s«ng Hång ch¶y vµo. Tuy nhiªn do s«ng NhuÖ còng chÞu ¶nh h−ëng cña n−íc th¶i sinh ho¹t vµ ho¹t ®éng c«ng nghiÖp nªn hµm l−îng NH4 +, NO2 - vµ sè l−îng Coliform vÉn v−ît møc giíi h¹n cho phÐp cña QCVN 08-2008 (cét B2). C¸c th«ng sè kh¸c (pH, Fe, SS, COD, BOD5, DO, Cu, Pb, Zn, Cd, Cr, Mn) vÉn n»m trong giíi h¹n cho phÐp cña QCVN 08-2008. 3.3. ChÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t cña mét sè cèng chÝnh th¶i vµo s«ng T« LÞch. Qua ®iÒu tra, kh¶o s¸t thùc ®Þa cho thÊy n−íc s«ng T« LÞch chÞu ¶nh h−ëng ®¸ng kÓ tõ c¸c cèng th¶i n−íc sinh ho¹t cña thµnh phè ch¶y vµo. Nguån n−íc th¶i nµy tõ c¸c khu d©n c− ®−îc tËp trung l¹i theo c¸c cèng r·nh lín vµ ®−îc x¶ vµo s«ng. §©y lµ mét trong nh÷ng nguån n−íc ®−îc cung cÊp mét c¸ch th−êng xuyªn vµ r¶i r¸c däc theo chiÒu dµi cña dßng s«ng (tõ th−îng l−u ®Õn h¹ l−u). V× vËy ®Ó ®¸nh gi¸ ®−îc møc ®é ¶nh h−ëng cña nguån th¶i nµy ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch, ®Ò tµi tiÕn hµnh lÊy mÉu n−íc t¹i 07 miÖng cèng th¶i chÝnh däc theo s«ng T« LÞch (tõ Thôy Khuª ®Õn Linh §µm). MÉu ®−îc lÊy t¹i c¸c miÖng cèng tr−íc khi hßa nhËp vµo s«ng T« LÞch. KÕt qu¶ ph©n tÝch ®−îc thÓ hiÖn ë b¶ng sau: §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 29 B¶ng 8. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t t¹i mét sè cèng chÝnh th¶i vµo s«ng T« LÞch TT ChØ tiªu §¬n vÞ KÕt qu¶ QCVN 14-2008 (Cét B) NT1 NT2 NT3 NT4 NT5 NT6 NT7 1. pH - 7,98 8,41 7,94 7,88 7,90 8,01 8,48 5 - 9 2. NO2--N mg/l 0,442 0,490 0,762 0,669 0,702 0,674 0,813 - 3. NH4+-N mg/l 7,98 7,37 6,39 5,92 6,01 5,04 6,14 10 4. Tæng Fe mg/l 0,12 0,16 0,17 0,19 0,21 0,16 0,14 - 5. SS mg/l 68 72 78 66 70 88 79 100 6. BOD5 mg/l 75 74 70 58 60 65 79 50 7. COD mg/l 95 91 90 76 80 85 98 - 8. DO mg/l 1,22 1,91 1,97 1,08 1,11 1,92 1,15 - 9. Cd mg/l 0,005 0,007 0,008 0,014 0,011 0,009 0,005 - 10. Zn mg/l 0,006 0,003 0,005 0,011 0,009 0,005 0,009 - 11. Tæng Cr mg/l 0,009 0,008 0,008 0,018 0,012 0,012 0,010 - 12. Cu mg/l 0,003 0,004 0,002 0,010 0,006 0,006 0,009 - 13. Mn mg/l 0,091 0,112 0,101 0,191 0,104 0,102 0,111 - 14. Pb mg/l 0,005 0,007 0,012 0,022 0,013 0,026 0,005 - 15. Coliform MPN/ 100ml 106 5x105 6x10 5 5,2x1055,5x1054,2x105 9x104 5x10 3 16. Fecalcoli 105 4x105 5x105 4x105 4,3x1053,6x105 6x104 - 17. TDS mg/l 420 440 380 360 370 412 450 1.000 18. H2S mg/l 12,41 11,94 14,02 12,09 12,36 13,26 16,40 4 19. NO3- mg/l 54,5 62,4 66,4 56,9 57,4 58,3 60,4 50 20. DÇu mì mg/l 31,8 30,1 28,7 21,7 24,5 32,1 29,4 20 21. PO43- mg/l 24,2 26,6 26,8 20,8 23,6 27,6 25,6 10 §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 30 KÕt qu¶ ph©n tÝch b¶ng trªn cho thÊy, hÇu hÕt c¸c thèng sè ®Æc tr−ng cho sù « nhiÔm chÊt h÷u c¬ ( BOD5, dÇu mì thùc phÈm, H2S), phó d−ìng do d− thõa chÊt dinh d−ìng (NO3 -, PO4 3-) vµ « nhiÔm bëi t¸c nh©n sinh häc (Coliform) ®Òu cao h¬n so víi QCVN 14-2008 qui ®Þnh vÒ gi¸ trÞ tèi ®a hµm l−îng c¸c th«ng sè « nhiÔm trong n−íc th¶i sinh ho¹t. Cô thÓ hµm l−îng chÊt r¾n l¬ löng (SS) dao ®éng tõ 66 ®Õn 88 mg/l; hµm l−îng BOD5 dao ®éng tõ 58 - 79 mg/l; sè l−îng Coliform dao ®éng tõ 9x104 ®Õn 106 MPN/100 ml; nång ®é H2S dao ®éng tõ 11,94 ®Õn 16,40 mg/l; hµm l−îng NO3 - dao ®éng tõ 54,5 ®Õn 66,4 mg/l; hµm l−îng PO4 3- dao ®éng tõ 23,6 ®Õn 27,6 mg/l; hµm l−îng dÇu mì thùc phÈm dao ®éng tõ 21,7 ®Õn 32,1 mg/l. Gi¸ trÞ pH vµ tæng hµm l−îng chÊt r¾n hßa tan (TDS) vÉn n»m trong qui ®Þnh cña QCVN 14-2008. Hµm l−îng c¸c kim lo¹i nÆng (Cu, Pb, Zn, Cd, Cr, Mn, Fe) ®Òu rÊt thÊp, do trong n−íc th¶i sinh ho¹t Ýt cã nh÷ng nguån cã thÓ g©y ra « nhiÔm kim lo¹i nÆng . Qua ®iÒu tra, kh¶o s¸t thùc ®Þa cho thÊy kÕt qu¶ ph©n tÝch hoµn toµn phï hîp víi thùc tr¹ng cña khu vùc nghiªn cøu v× t¹i c¸c vÞ trÝ nµy ®Òu cã mïi h«i, thèi cña c¸c khÝ (H2S, CH4 …) do sù ph©n hñy yÕm khÝ c¸c hîp chÊt h÷u c¬ trong n−íc g©y nªn. H¬n n÷a, tÊt c¶ c¸c n−íc th¶i sinh ho¹t cña ng−êi d©n ®« thÞ ®Òu kh«ng cã hÖ thèng xö lý mµ ®−îc x¶ th¶i mét c¸ch trùc tiÕp vµ liªn tôc vµo hÖ thèng s«ng T« LÞch. 3.4. ChÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t cña mét sè cèng nhá lÎ, th¶i trùc tiÕp vµo s«ng T« LÞch. Qua ®iÒu tra, kh¶o s¸t thùc ®Þa cho thÊy däc theo hai bªn bê s«ng T« LÞch ®· ®−îc kÌ ®¸ s¹ch ®Ñp, tuy nhiªn cã rÊt nhiÒu c¸c cèng th¶i n−íc sinh ho¹t cña c¸c hé d©n däc theo hai bªn bê s«ng lµm mÊt ®i vÎ ®Ñp mü quan cña dßng s«ng (v× n−íc ch¶y t¹o thµnh nh÷ng vÖt ®en ch¹y dµi tõ miÖng cèng xuèng mÆt n−íc). Däc theo hai bªn bê cã rÊt nhiÒu cèng th¶i, nhÊt lµ nh÷ng ®o¹n ch¶y qua khu d©n c−, kho¶ng 300 - 500 m l¹i cã mét cèng. V× vËy ®Ó ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña nguån n−íc th¶i nµy ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch, ®Ò tµi tiÕn hµnh kh¶o s¸t vµ lÊy ®¹i diÖn 04 mÉu (®Æc tr−ng cho c¸c ®o¹n s«ng ch¶y qua Thôy Khª, CÇu giÊy, §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 31 ®−êng L¸ng vµ ®−êng Kim Giang) t¹i c¸c miÕng cèng tr−íc khi hßa nhËp vµo n−íc s«ng T« LÞch. KÕt qu¶ ph©n tÝch ®−îc thÓ hiÖn ë b¶ng sau: B¶ng 9. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc th¶i sinh ho¹t cña mét sè cèng nhá lÎ, th¶i trùc tiÕp vµo s«ng T« LÞch. TT ChØ tiªu §¬n vÞ KÕt qu¶ QCVN 14-2008 (Cét B) TK CG §L KG 1. pH - 7,92 8,36 8.04 8,41 5 - 9 2. NO2 mg/l 0,547 0,598 0.764 0,810 - 3. NH4+ mg/l 7,91 7,44 7.39 7,14 10 4. Tæng Fe mg/l 0,092 0,096 0.097 0,094 - 5. SS mg/l 64 62 68 69 100 6. BOD5 mg/l 76 77 72 74 50 7. COD mg/l 94 98 93 95 - 8. Cd mg/l 0,005 0,005 0.005 0,005 - 9. Zn mg/l 0,006 0,004 0.005 0,006 - 10. Tæng Cr mg/l 0,007 0,008 0.008 0,007 - 11. Cu mg/l 0,003 0,004 0.002 0,004 - 12. Mn mg/l 0,071 0,082 0.091 0,091 - 13. Pb mg/l 0,002 0,003 0.002 0,005 - 14. Coliform MPN/ 100ml 8x105 6x105 6,5x10 5 4x105 5x10 3 15. Fecalcoli 6x105 4,2x105 5,1x105 3x105 - 16. TDS mg/l 370 340 320 350 1000 17. H2S mg/l 9,23 9,91 9,02 9,30 4 18. NO3- mg/l 54,8 62,7 66,9 62,8 50 19. DÇu mì TP mg/l 33,9 34,1 38,1 39,0 20 20. PO43- mg/l 25,9 26,1 26,4 25,9 10 §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 32 KÕt qu¶ ph©n tÝch b¶ng trªn cho thÊy, nh×n chung kÕt qu¶ ph©n tÝch c¸c th«ng sè kh«ng cã sù kh¸c biÖt nhiÒu so víi c¸c mÉu n−íc th¶i sinh ho¹t t¹i c¸c cèng th¶i chÝnh. Hµm l−îng BOD5 dao ®éng tõ 72 ®Õn 77 mg/l; sè l−îng Coliform dao ®éng tõ 4x105 ®Õn 8x105 MPN/100 ml; nång ®é H2S dao ®éng tõ 9,02 ®Õn 9,91 mg/l; hµm l−îng NO3 - dao ®éng tõ 54,5 ®Õn 66,9 mg/l; hµm l−îng PO4 3- dao ®éng tõ 25,9 ®Õn 26,4 mg/l; hµm l−îng dÇu mì thùc phÈm dao ®éng tõ 33,9 ®Õn 39,0 mg/l. HÇu hÕt tÊt c¶ c¸c thèng sè ®Æc tr−ng cho sù « nhiÔm chÊt h÷u c¬ (BOD5, dÇu mì thùc phÈm H2S), phó d−ìng do d− thõa chÊt dinh d−ìng (NO3 -, PO4 3-) vµ « nhiÔm bëi t¸c nh©n sinh häc (Coliform) ®Òu cao h¬n so víi QCVN 14-2008 quy ®Þnh vÒ gi¸ trÞ tèi ®a cho phÐp cña c¸c th«ng sè « nhiÔm trong n−íc th¶i sinh ho¹t. Gi¸ trÞ pH, SS vµ tæng l−îng chÊt r¾n hßa tan (TDS) vÉn n»m trong quy ®Þnh cña QCVN 14-2008. Hµm l−îng c¸c kim lo¹i nÆng (Cu, Pb, Zn, Cd, Cr, Mn, Fe) ®Òu rÊt thÊp, do trong n−íc th¶i sinh Ýt cã nh÷ng nguån cã thÓ g©y ra « nhiÔm kim lo¹i nÆng. 3.5. §¸nh gi¸ t¸c ®éng cña c¸c nguån th¶i ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch §Ó ®¸nh gi¸ ®−îc t¸c ®éng cña c¸c nguån th¶i ®Õn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch ®Ò tµi tiÕn hµnh tÝnh gi¸ trÞ trung b×nh cña c¸c th«ng sè ph©n tÝch cña c¸c nguån th¶i sinh ho¹t ch¶y vµo s«ng T« LÞch, c¸c s«ng cã hîp l−u víi s«ng T« LÞch vµ gi¸ trÞ trung b×nh cña c¸c th«ng sè thÓ hiÖn chÊt l−îng n−íc s«ng T« LÞch. KÕt qu¶ tÝnh to¸n ®−îc thÓ hiÖn ë b¶ng sau: §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 33 B¶ng 10. Gi¸ trÞ trung b×nh cña c¸c th«ng sè ph©n tÝch cña tõng nhãm ®èi t−îng nghiªn cøu TT ChØ tiªu §¬n vÞ KÕt qu¶ TB1 TB2 TB3 TB4 1. pH - 8,35 7,58 8,09 8,18 2. NO2 mg/l 0,629 0,858 0,650 0,680 3. NH4+ mg/l 3,93 2,584 6,41 7,47 4. Tæng Fe mg/l 0,15 0,240 0,16 0,095 5. SS mg/l 80 79 74 66 6. BOD5 mg/l 41 51 69 75 7. COD mg/l 56 73 88 95 8. DO mg/l 1,10 0,868 1,480 - 9. Cd mg/l 0,011 0,008 0,008 0,005 10. Zn mg/l 0,014 0,014 0,007 0,005 11. Tæng Cr mg/l 0,065 0,050 0,011 0,008 12. Cu mg/l 0,021 0,012 0,006 0,003 13. Mn mg/l 0,151 0,124 0,116 0,084 14. Pb mg/l 0,109 0,071 0,013 0,003 15. Coliform MPN/ 100ml 3,2x105 2,9x105 5,3x105 6,1 x105 16. Fecalcoli 2,6x105 2,2x105 3,2 x105 4,6 x105 17. TDS mg/l - - 405 345 18. H2S mg/l - - 13,21 9,37 19. NO3- mg/l - - 59,5 61,8 20. DÇu mì thùc phÈm mg/l - - 28,3 36,3 21. PO43- mg/l - - 25,0 26,1 §å ¸n tèt nghiÖp Khoa: CNSH&MT KiÒu ThÞ H»ng MSSV: 505303011 34 Ghi chó: TB1: Gi¸ trÞ trung b×nh c¸c th«ng sè ph©n tÝch cña c¸c mÉu n−íc s«ng T« LÞch TB2: Gi¸ trÞ trung b×nh c¸c th«ng sè ph©n tÝch cña c¸c mÉu n−íc s«ng cã l−u l−îng n−íc ch¶y vµo s«ng T« LÞch TB3: Gi¸ trÞ trung b×nh c¸c th«ng sè ph©n tÝch cña c¸c mÉu n−íc th¶i sinh ho¹t t¹i c¸c cèng chÝnh ch¶y vµo s«ng T« LÞch TB4: Gi¸ trÞ trung b×nh c¸c th«ng sè ph©n tÝch cña c¸c mÉu n−íc th¶i sinh ho¹t cña c¸c cèng nhá lÎ ch¶y vµo s«ng T« LÞch 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 NH4 SS BOD5 COD mg/l TB1 TB2 TB3 TB4 BiÓu ®å 1. Gi¸ trÞ trung b×nh cña NH4 +, SS, BOD5 vµ COD Dùa vµo kÕt qu¶ ph©n tÝch b¶ng 11 vµ biÓu ®å 1 cho thÊy, gi¸ trÞ trung b×nh cña COD vµ BOD5 t¹i c¸c cèng th¶i n−íc sinh ho¹t nhá lÎ cã gi¸ trÞ

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfNghiên cứu ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt tớii chất lượng nước sông Tô lịch và đề xuất biện pháp xử lý.pdf
Luận văn liên quan