Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập với việc phân tích hệ thống các mâu thuẫn biện chứng của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

.MỞ ĐẦU Cùng với xu thế của thời đại và thế giới thì việc chuyển sang nền kinh tế thị trường của Việt Nam là tất yếu. Vào những năm 70 , cuối những năm 80 của thế kỷ XX , khi mà những khủng hoảng kinh tế trong hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa đã phát triển đến đỉnh điểm, Việt Nam cũng không nằm ngoài tình trạng này . Trước tình hình này , Đảng và Nhà nước ta đã quyết định chuyển nền kinh tế đất nước từ cơ chế tập trung quan liêu , bao cấp sang nền kinh tế thị trường, mà mốc đánh dấu là Đại hội Đảng VI (tháng 12 năm 1986). Kinh tế thị trường là một nền kinh tế phát triển nhất cho tới nay với rất nhiều mặt ưu đIểm. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường , nước ta không tránh khỏi những khó khăn . Theo quan đIển triết học duy vật biện chứng thì bất cứ một sự vật , hiện tượng nào cũng chứa đựng trong nó những mâu thuẫn của các mặt đối lập . Điều này cũng đúng trong nền kinh tế thị truờng ở Việt Nam hiện nay, trong lòng nó đang chứa đựng các mâu thuẫn . Trong giai đoạn chuyển tiếp này , trước hết đó là mâu thuẫn của sự xuất hiện cơ chế mới của nền kinh tế thị trường và cơ chế cũ trong nền kinh tế tập trung , quan liêu , bao cấp ; mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển với kiến trúc thượng tầng về mặt chính trị , pháp lý , quan điểm , tư tưởng . Mâu thuẫn giữa tính tự phát của sự phát triển kinh tế thị trường (theo chủ nghĩa tư bản) với định hướng xã hội chủ nghĩa , mâu thuẫn giữa mặt tích cực và mặt tiêu cực của kinh tế thị trường Những mâu thuẫn này đang hiện diện và tác động mạnh mẽ tới quá trình phát triển nền kinh tế đất nước . Việc nhận thức rõ vấn đề này và giải quyết chúng có ý nghĩa vô cùng quan trọng để thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế Việt Nam hiện nay . Đây là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta . Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này và bằng những kiến thức thu được trong năm học vừa qua tôi chọn đề tài: "Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập với việc phân tích hệ thống các mâu thuẫn biện chứng của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay.

doc23 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 29/01/2013 | Lượt xem: 2043 | Lượt tải: 7download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập với việc phân tích hệ thống các mâu thuẫn biện chứng của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
.Më ®Çu Cïng víi xu thÕ cña thêi ®¹i vµ thÕ giíi th× viÖc chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cña ViÖt Nam lµ tÊt yÕu. Vµo nh÷ng n¨m 70 , cuèi nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kû XX , khi mµ nh÷ng khñng ho¶ng kinh tÕ trong hÖ thèng c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa ®· ph¸t triÓn ®Õn ®Ønh ®iÓm, ViÖt Nam còng kh«ng n»m ngoµi t×nh tr¹ng nµy . Tr­íc t×nh h×nh nµy , §¶ng vµ Nhµ n­íc ta ®· quyÕt ®Þnh chuyÓn nÒn kinh tÕ ®Êt n­íc tõ c¬ chÕ tËp trung quan liªu , bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, mµ mèc ®¸nh dÊu lµ §¹i héi §¶ng VI (th¸ng 12 n¨m 1986). Kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn nhÊt cho tíi nay víi rÊt nhiÒu mÆt ­u ®IÓm. Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng , n­íc ta kh«ng tr¸nh khái nh÷ng khã kh¨n . Theo quan ®IÓn triÕt häc duy vËt biÖn chøng th× bÊt cø mét sù vËt , hiÖn t­îng nµo còng chøa ®ùng trong nã nh÷ng m©u thuÉn cña c¸c mÆt ®èi lËp . §iÒu nµy còng ®óng trong nÒn kinh tÕ thÞ truêng ë ViÖt Nam hiÖn nay, trong lßng nã ®ang chøa ®ùng c¸c m©u thuÉn . Trong giai ®o¹n chuyÓn tiÕp nµy , tr­íc hÕt ®ã lµ m©u thuÉn cña sù xuÊt hiÖn c¬ chÕ míi cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng vµ c¬ chÕ cò trong nÒn kinh tÕ tËp trung , quan liªu , bao cÊp ; m©u thuÉn gi÷a yªu cÇu ph¸t triÓn víi kiÕn tróc th­îng tÇng vÒ mÆt chÝnh trÞ , ph¸p lý , quan ®iÓm , t­ t­ëng . M©u thuÉn gi÷a tÝnh tù ph¸t cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng (theo chñ nghÜa t­ b¶n) víi ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa , m©u thuÉn gi÷a mÆt tÝch cùc vµ mÆt tiªu cùc cña kinh tÕ thÞ tr­êng… Nh÷ng m©u thuÉn nµy ®ang hiÖn diÖn vµ t¸c ®éng m¹nh mÏ tíi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ®Êt n­íc . ViÖc nhËn thøc râ vÊn ®Ò nµy vµ gi¶i quyÕt chóng cã ý nghÜa v« cïng quan träng ®Ó thóc ®Èy sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ViÖt Nam hiÖn nay . §©y lµ nhiÖm vô hµng ®Çu cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ta . NhËn thøc ®­îc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò nµy vµ b»ng nh÷ng kiÕn thøc thu ®­îc trong n¨m häc võa qua t«i chän ®Ò tµi: "Quy luËt thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp víi viÖc ph©n tÝch hÖ thèng c¸c m©u thuÉn biÖn chøng cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ë ViÖt Nam hiÖn nay. I.C¬ së lý luËn. I.1.LÞch sö nh÷ng t­ t­ëng triÕt häc chñ nghÜa duy vËt tr­íc M¸c vÒ m©u thuÉn . Tr¶i qua qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña nh÷ng h×nh th¸i kh¸c nhau vµ c¸c qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cao cña c¸c t­ t­ëng triÕt häc nh©n lo¹i c¸c quan niÖm vÒ m©u thuÉn kh¸c nhau còng thay ®æi. Mçi thêi ®¹i , mçi tr­êng ph¸i l¹i cã nh÷ng lý gi¶i kh¸c nhau vÒ m©u thuÉn , vÒ c¸c mÆt ®èi lËp , v× triÕt häc lu«n ph¸t sinh tõ nh÷ng bèi c¶nh lÞch sö nhÊt ®Þnh . Thø nhÊt lµ triÕt häc thêi cæ ®¹i mµ ®iÓn h×nh lµ ba nÒn triÕt häc lín ®ã lµ Trung Hoa , Hy L¹p vµ Ên §é . TriÕt häc Trung Hoa ®· xuÊt hiÖn rÊt l©u vµo cuèi thÕ kû thø II tr­íc c«ng nguyªn. Tuy nhiªn , ph¶i ®Õn cuèi thêi Xu©n thu _ ChiÐn quèc , c¸c hÖ thèng triÕt häc lín cña Trung Quèc míi xuÊt hiÖn . Nh÷ng quan ®iÓm biÖn chøng vÒ m©u thuÉn thêi kú nµy xuÊt hiÖn tuy cßn s¬ khai. VÝ dô nh­ tr­êng ph¸i ¢m – D­¬ng . ph¸i ¢m – D­¬ng nh×n nhËn mäi tån t¹i kh«ng ph¶i trong tÝnh ®ång nhÊt tuyÖt ®èi còng kh«ng ph¶i trong sù lo¹i trõ biÖt lËp kh«ng thÓ t­¬ng ®ång . Tr¸i l¹i tÊt c¶ bao hµm sù thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp gäi lµ sù thèng nhÊt ¢m – D­¬ng. Quy luËt nay thõa nhËn mäi thùc t¹i trªn tinh thÇn biÖn chøng lµ trong c¸i mÆt ®èi lËp kia – Ýt nhÊt còng ë tr¹ng th¸i tiÒm n¨ng sinh thµnh. TriÕt häc Ên §é th× ®­a ra ph¹m trï “v« ng¶”, “v« th­êng”(cña tr­¬ng ph¸i PhËt Quèc ). “Mét tån t¹i “ nµo ®ã ch¼ng ph¶i lµ nã mµ lµ “tæng hîp”, “héi häp” cña nh÷ng c¸i kh«ng ph¶I lµ nã mµ nhê héi ®ñ nh©n – duyªn . Kh«ng cã tån t¹i nµo ®éc lËp tuyÖt ®èi víi tån t¹i kh¸c Nh­ng ®· nh­ vËy th× tÊt yÕu ph¶i ®i ®Õn mét kh¼ng ®Þnh vÒ lÏ v« th­êng . V« th­êng lµ ch¼ng “th­êng h»ng” , “th­êng h»ng “ lµ c¸i bÊt biÕn, ch¼ng bÊt biÕn lµ biÕn ®éng , biÕn tøc lµ biÕn ®éng . Cã thÓ nãi , cïng víi sù ph¸t triÓn cña c¸c h×nh thøc kinh tÕ – x· héi c¸c t­ t­ëng vÒ m©u thuÉn còng ngµy cµng râ nÐt. Hªraclit – nhµ triÕt häc lín nhÊt cña Hy L¹p cæ ®¹i ë thêi kú ®Çu cña nã th× pháng ®o¸n r»ng: m©u thuÉn tån t¹i trong mäi sù vËt cña thÕ giíi . Theo «ng , c¸c mÆt ®èi lËp g¾n bã , quy ®Þnh , rµng buéc víi nhau. Heraclit cßn kh¼ng ®Þnh vò trô lµ mét thÓ thèng nhÊt nh­ng trong lßng nã lu«n diÔn ra c¸c cuéc ®Êu tranh cña c¸c lùc l­îng ®èi lËp, nhê vËy vò trô tån t¹i vµ vËn ®éng . V× thÕ ®Êu tranh lµ “cha ®Î cña tÊt c¶ , lµ «ng hoµng cña tÊt c¶”. Tr¶i qua h¬n mét ngµn n¨m ®ªm dµi trung cæ , nÒn triÕt häc thêi kú nµy chñ yÕu lµ triÕt häc linh viÖn tËp trung vµo c¸i chung vµ c¸i riªng . Sang ®Õn triÕt häc T©y ¢u thêi phôc h­ng vµ cËn ®¹i cïng víi nh÷ng thµnh tùu vÒ khoa häc tù nhiªn th× sù ®Êu tranh gi÷a triÕt häc duy t©m vµ triÕt häc duy vËt còng diÔn ra hÕt søc gay g¾t . Nh­ng c¸c quan ®IÓm thêi kú nµy vÉn r¬i nhiÒu vµo siªu h×nh , m¸y mãc .Tíi triÕt häc cæ ®iÓn §øc míi thùc sù bao hµm nh÷ng t­ t­ëng triÕt häc tiÕn bé . C¸ch m¹ng vµ khoa häc . TriÕt häc cæ diÓn §øc ®· ®¹t ®­îc tr×nh ®é kh¸i qu¸t vµ t­ duy trõu t­îng rÊt cao víi nh÷ng hÖ thèng kÕt cÊu chÆt chÏ , thÓ hiÖn mét tr×nh ®é t­ duy tµi biÖn th©m cao v­ît xa tÝnh trùc quan , siªu h×nh cña nÒn triÕt häc Anh – Ph¸p ë thÕ kû XVII – XVIII, do vËy c¸c t­ t­ëng triÕt häc vÒ m©u thuÉn ®· cã nh÷ng b­íc tiÕn ®¸ng kÓ §¹i biÓu ®Æc tr­ng cña triÕt häc cæ ®iÓn §øc lµ Hªghen . I.2.Quan ®iÓm cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vÒ m©u thuÉn. Mçi sù vËt hiÖn t­îng ®ang tån t¹i ®Òu lµ mét thÓ thèng nhÊt ®­îc cÊu thµnh bëi c¸c mÆt ®èi lËp , c¸c thuéc tÝnh , c¸c khuynh h­íng ph¸t triÓn ng­îc chiÒu nhau , ®èi lËp nhau… *Sù thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp . Kh¸i niÖm mÆt ®èi lËp trong quy luËt m©u thuÉn lµ sù kh¸i qu¸t c¸c mÆt , c¸c khuynh h­íng , c¸c thuéc tÝnh tr¸i ng­îc nhau trong mét chØnh thÓ lµm nªn sù vËt , hiÖn t­îng . Mçi m©u thuÉn ph¶i cã hai mÆt ®èi lËp . Nh­ng kh«ng ph¶i hai mÆt ®èi lËp bÊt kú cña mét mÆt ®èi lËp nµo còng t¹o thµnh m©u thuÉn . ChØ nh÷ng mÆt ®èi lËp nµo n»m trong mét chØnh thÓ cã quan hÖ kh¨ng khÝt víi nhau , t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau míi t¹o thµnh m©u thuÉn . M©u thuÉm lµ mét chØnh thÓ , trong ®ã c¸c mÆt ®èi lËp võa ®Êu tranh , võa thèng nhÊt víi nhau . Trong mét m©u thuÉn , hai mÆt ®èi lËp cã quan hÖ thèng nhÊt víi nhau. Kh¸i niÖm “thèng nhÊt” trong quy luËt m©u thuÉn cã nghÜa lµ hai mÆt ®èi lËp liªn hÖ víi nhau, rµng buéc nhau , quy ®Þnh nhau ,mÆt nµy lÊy mÆt kia lµm tiÒn ®Ò tån t¹i cña m×nh . NÕu thiÕu mét trong hai mÆt ®èi lËp chÝnh t¹o thµnh sù vËt th× nhÊt ®Þnh kh«ng cã sù tån t¹i cña sù vËt . Bëi vËy sù thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu ®­îc cho sù tån t¹i cña bÊt kú sù vËt , hiÖn t­îng nµo vµ ng­îc l¹i . VÝ dô :trong sinh vËt hai mÆt ®èi lËp ®ång ho¸ vµ dÞ ho¸ thèng nhÊt víi nhau , nÕu chØ lµ mét qu¸ tr×nh th× sinh vËt sÏ bÞ chÕt .Trong x· héi t­ b¶n , giai cÊp t­ s¶n vµ giai cÊp v« s¶n lµ hai mÆt ®èi lËp thèng nhÊt víi nhau , nÕu kh«ng cã giai cÊp v« s¶n víi t­ c¸ch lµ giai cÊp b¸n søc lao ®éng cho giai cÊp t­ s¶n , th× còng kh«ng cã giai cÊp t­ s¶n tån t¹i víi t­ c¸ch lµ mét giai cÊp mua søc lao ®éng cña giai cÊp v« s¶n ®Ó bãc lét gi¸ trÞ thÆng d­… Tuy nhiªn , khai niÖm “thèng nhÊt “ nµy chØ mang tÝnh t­¬ng ®èi . B¶n th©n néi dung kh¸i niÖm còng ®· nãi lªn tÝnh chÊt t­¬ng ®èi cña nã . Sù thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp trong cïng mét sù vËt kh«ng t¸ch rêi sù ®Êu tranh chuyÓn ho¸ gi÷a chóng . Bëi v× c¸c mÆt ®èi lËp cïng tån t¹i träng cïng mét sù vËt thèng nhÊt nh­ mét chØnh thÓ trän vÑn nh­ng kh«ng n»m yªn bªn nhau mµ ®iÒu chØnh chuyÓn ho¸ lÉn nh©u t¹o thµnh ®éng lùc ph¸t triÓn cña b¶n th©n sù vËt . Sù ®Êu tranh chuyÓn ho¸ , bµi trõ , phñ ®Þnh lÉn nhau gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp trong thÕ giíi kh¸ch quan thÓ hiÖn d­íi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau . VÝ dô : lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÈt trong x· héi cã ®èi kh¸ng giai cÊp , m©u thuÉn gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt tiªn tiÕn víi quan hÖ s¶n xuÊt l¹c hËu k×m h·m nã diÔn ra rÊt quyÕt liÖt vµ gay g¾t . ChØ cã thÓ th«ng qua c¸c cuéc c¸ch m¹ng x· héi b»ng rÊt nhiÒu h×nh thøc kÓ c¶ b¹o lùc míi cã thÓ gi¶i quyÕt m©u thuÉn mét c¸ch c¨n b¶n. Sù ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp ®­îc chia thµnh nhiÒu giai ®o¹n . Th«ng th­êng khi nã míi xuÊt hiÖn , hai mÆt ®èi lËp ch­a thÓ hiÖn râ xung kh¾c gay g¾t ng­êi ta gäi ®ã lµ giai ®o¹n kh¸c nhau . TÊt nhiªn kh«ng ph¶i bÊt kú sù kh¸c nhau nµo còng ®­îc gäi lµ m©u thuÉn . ChØ nh÷ng sù kh¸c nhau nµo cïng tån t¹i trong cïng mét sù vËt cã liªn hÖ h÷u c¬ víi nhau , ph¸t triÓn ng­îc chiÒu nhau , t¹o thµnh ®éng lùc bªn trong cña sù ph¸t triÓn th× hai mÆt ®èi lËp ®ã míi h×nh thµnh b­íc ®Çu cña mét m©u thuÉn . Khi hai mÆt ®èi lËp cña mét m©u thuÉn ph¸t triÓn ®Õn xung ®ét gay g¾t , nã biÕn thµnh ®éc lËp . Sù vËt cò mÊt ®i , sù vËt míi h×nh thµnh . Sau khi m©u thuÉn ®­îc gi¶i quyÕt sù thèng nhÊt cña hai mÆt ®èi lËp cò ®­îc thay thÕ bëi sù thèng nhÊt cña hai mÆt ®èi lËp míi , hai mÆt ®èi lËp míi l¹i ®Êu tranh chuyÓn ho¸ t¹o thµnh m©u thuÉn .M©u thuÉn ®­îc gi¶i quyÕt , sù vËt míi xuÊt hiÖn . Cø nh­ thÕ ®Êu tranh gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp lµm cho sù vËt biÕn ®æi kh«ng ngõng tõ thÊp ®Õn cao . ChÝnh v× vËy Lªnin kh¼ng ®Þnh “sù ph¸t triÓn lµ mét cuéc ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp “. Khi bµn vÒ mèi quan hÖ gi÷a sù thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp , Lªnin chØ ra r»ng :’MÆc dï thèng nhÊt chØ lµ ®iÒu kiÖn ®Ó sù vËt tån t¹i víi ý nghÜa lµ chÝnh nã – nhê cã sù thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp mµ chóng ta nhËn biÕt ®­îc sù vËt , sù vËt tån t¹i trong thÕ giíi kh¸ch quan . Song b¶n th©n sù thèng nhÊt chØ lµ t¹m thêi . §Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp míi lµ tuyÖt ®èi . Nã diÔn ra th­êng xuyªn , liªn tôc trong suèt qu¸ tr×nh tån t¹i cña sù vËt . KÓ c¶ trong tr¹ng th¸i æn ®Þnh , còng nh­ khi chuyÓn ho¸ nh¶y vät vÒ chÊt . Lªnin viÕt :”sù thèng nhÊt (phï hîp , ®ång nhÊt ,t¸c dông ngang nhau )cña c¸c mÆt ®èi lËp lµ cã ®iÒu kiªn , t¹m thêi , thoang qua trong t­¬ng ®èi . Sù ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp bµi trõ lÉn nhau lµ tuyÖt ®èi còng nh­ sù ph¸t triÓn , sù vËn ®éng tuyÖt ®èi”. *ChuyÓn hãa cña c¸c mÆt ®èi lËp . Kh«ng ph¶i bÊt kú sù ®Êu tranh nµo cña c¸c mÆt ®èi lËp ®Òu dÉn tíi sù chuyÓn ho¸ gi÷a chóng . ChØ cã sù ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp ph¸t triÓn ®Õn mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh , héi ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt míi dÉn ®Õn chuyÓn ho¸ , bµi trõ , phñ ®Þnh lÉn nhau . Trong giíi tù nhiªn , chuyÓn ho¸ cña c¸c mÆt ®èi lËp th­êng diÔn ra mét c¸ch tù ph¸t , cßn trong x· héi chuyÓn ho¸ cña c¸c mÆt ®èi lËp diÔn ra nhÊt thiÕt ph¶i th«ng qua ho¹t ®éng cã ý thøc cña con ng­êi Do ®ã , kh«ng nªn hiÓu sù chuyÓn ho¸ cña c¸c mÆt ®èi lËp chØ lµ sù ho¸n ®æi vÞ trÝ mét c¸ch ®¬n gi¶n , m¸y mãc . Th«ng th­êng th× m©u thuÉn chuyÓn ho¸ theo hai ph­¬ng thøc : +Ph­¬ng thøc thø nhÊt :MÆt ®èi lËp nµy chuyÓn ho¸ thµnh mÆt ®èi lËp kia nh­ng ë mét tr×nh ®é cao h¬n xÐt vÒ ph­¬ng diÖn chÊt cña sù vËt . VÝ dô :Lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt trong x· héi phong kiÕn ®Êu tranh chuyÓn ho¸ lÉn nhau ®Ó h×nh thµnh quan hÖ s¶n xuÊt míi ë tr×nh ®é cao h¬n. +Ph­¬ng thøc thø hai:C¶ hai mÆt ®èi lËp ®Òu chuyÓn ho¸ lÉn nhau ®Ó t¹o thµnh hai mÆt ®èi lËp hoµn toµn míi . VÝ dô :NÒn kinh tÕ ViÖt Nam chuyÓn ho¸ tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung , quan liªu , bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa . Tõ m©u thuÉn trªn cho ta thÊy trong thÕ giíi thùc , bÊt kú sù vËt , hiÖn t­îng nµo còng chøa ®ùng trong nã nh÷ng mÆt nh÷ng thuéc tÝnh cã khuynh h­íng ph¸t triÓn ng­îc chiÒu nhau. Sù ®Êu tranh chuyÓn ho¸ cña c¸c mÆt ®èi lËp trong ®iÒu kiÖn cô thÓ t¹o thµnh m©u thuÉn . M©u thuÉn lµ hiÖn t­îng kh¸ch quan , phæ biÕn cña thÕ giíi . M©u thuÉn ®­îc gi¶i quyÕt , sù vËt cò mÊt ®i , sù vËt míi h×nh thµnh . Sù vËt míi l¹i n¶y sinh c¸c mÆt ®èi lËp vµ m©u thuÉn míi . C¸c mÆt ®èi lËp nµy ®Êu tranh chuyÓn ho¸ vµ phñ ®Þnh lÉn nhau dÓ t¹o thµnh sù vËt míi h¬n . Cø nh­ vËy c¸c sù vËt , hiªn t­îng trong thÕ giíi kh¸ch quan th­êng xuyªn biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn kh«ng ngõng . V× vËy m©u thuÉn lµ nguån gèc vµ ®éng lùc ph¸t triÓn cña mäi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. II.TÝnh tÊt yÕu vµ m©u thuÉn b¶n chÊt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ë ViÖt Nam. II.1.tÝnh tÊt yÕu cña qu¸ trÜnh x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ë ViÖt Nam. * ChuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan trong qu¾ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ®Êt n­íc . Nh­ ®· biÕt ,kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét kiÓu tæ chøc kinh tÕ ph¶n ¸nh tr×nh ®é ph¸t triÓn nhÊt cña v¨n minh nh©n lo¹i .Tõ tr­íc ®Õn nay nã tån t¹i vµ ph¸t triÓn chñ yÕu d­íi chñ nghÜa t­ b¶n. Ngµy nay , kinh tÕ thÞ tr­êng t­ b¶n chñ nghÜa ®· ph¸t triÓn tíi tr×nh ®é kh¸ cao vµ phån thÞnh ë c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn Tuy nhiªn, kinh tÕ thÞ tr­êng t­ b¶n chñ nghÜa kh«ng ph¶i lµ v¹n n¨ng. Bªn c¹nh mÆt tÝch cùc nã cßn cã mÆt tr¸i , cã khuyÕt tËt tõ trong b¶n chÊt cña nã do chÕ ®é së h÷u t­ b¶n t­ nh©n vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt chi phèi. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt , cµng ngµy m©u thuÉn cña chñ nghÜa t­ b¶n cµng béc lé s©u s¾c , kh«ng gi¶i quyÕt ®­îc c¸c vÊn ®Ò x· héi , lµm t¨ng thªm bÊt c«ng vµ bÊt æn cña x· héi , ®µo s©u thªn hè ng¨n c¸ch gi÷a ng­êi giµu vµ ng­êi nghÌo. ChÝnh v× thÕ mµ , nh­ C.M¸c ®· ph©n tÝch vµ dù b¸o , chñ nghÜa t­ b¶n tÊt yÕu ph¶i ®­îc thay thÕ bëi mét ph­¬ng thøc s¶n xuÊt vµ chÕ ®é míi v¨n minh h¬n , nh©n ®¹o h¬n. Chñ nghÜa t­ b¶n , mÆc dï ®· vµ ®ang t×m mäi c¸ch ®Ó tù ®iÒu chØnh vµ tù thÝch nghi, nh­ng do m©u thuÉn tõ trong b¶n chÊt cña nã , chñ nghÜa t­ b¶n kh«ng thÓ tù gi¶i quyÕt ®­îc , cã ch¨ng nã chØ t¹m thêi xoa dÞu ®­îc chõng nµo m©u thuÉn mµ th«i . NÒn kinh tÕ thÞ tr­êng t­ b¶n chñ nghÜa hiÖn ®¹i ®ang ngµy cµng thÓ hiÖn xu h­íng tù phñ ®Þnh vµ tù tiÕn ho¸ ®Ó chuyÓn sang mét giai ®o¹n hËu c«ng nghiÖp , theo xu h­íng x· héi ho¸ . §©y lµ tÊt yÕu kh¸ch quan , lµ quy luËt ph¸t triÓn cña x· héi . Nh©n lo¹i muèn tiÕn lªn , x· héi muèn ph¸t triÓn th× døt kho¸t kh«ng thÓ dõng l¹i ë kinh tÕ thÞ tr­êng t­ b¶n chñ nghÜa . M« h×nh chñ nghÜa x· héi kiÓu X« ViÕt lµ mét kiÓu tæ chøc x· héi , tæ chøc kinh tÕ muèn sím kh¾c phôc khuyÕt tËt cña chñ nghÜa t­ b¶n, muèn nhanh chãng x©y dùng mét x· héi tèt ®Ñp h¬n , mét ph­¬ng thøc s¶n xuÊt v¨n minh hiÖn ®¹i h¬n chñ nghÜa t­ b¶n . Nh­ng cã lÏ , do n«n nãng , lµm tr¸i quy luËt , kh«ng n¨ng ®éng , kÞp thêi ®iÒu chØnh khi cÇn thiÕt cho nªn rót côc ®· kh«ng thµnh c«ng . Liªn X« kh¾c phôc sù nãng véi b»n c¸ch ®­a ra thùc hiÖn “chÝnh s¸ch kinh tÕ míi “(NEP) mµ néi dung c¬ b¶n cña nã lµ khuyÕn khÝch ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸, chÊp nhËn ë møc ®é nhÊt ®Þnh c¬ chÕ thÞ tr­êng Muèn thÕ , Nga cÇn ph¶i sö dông quan hÖ tiÒn tÖ – hµng ho¸ vµ ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn , ®Æc biÖt lµ sö dông chñ nghÜa t­ b¶n nhµ n­íc ®Ó ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt . Tuy chØ míi thùc hiÖn trong mét thêi gian ng¾n nh­ng NEP ®· ®em l¹i nh÷ng kÕ qu¶ tÝch cùc cho n­íc Nga:håi phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ bÞ chiÕn tranh tµn ph¸, nhiÒu nghµnh kinh tÕ ho¹t ®éng n¨ng ®éng , nhén nhÞp h¬n . TiÕc r»ng , t­ tuëng cña V.I.Lªnin vÒ x©y dùng chñ nghÜa x· héi víi chÝnh s¸ch NEP ®· kh«ng ®­îc tiÕp tôc thùc hiÖn sau ®ã . Vµo cuèi nh÷ng n¨m 70 cña thÕ kû XX, nh÷ng khuyÕt tËt cña m« h×nh kinh tÕ X« ViÕt béc lé ra rÊt râ céng víi sù yÕu kÐm trong c«ng t¸c l·nh ®¹o , qu¶n lý lóc bÊy giê ®· lµm cho c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë Liªn X« vµ c¸c n­íc §«ng ¢u r¬i vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng tr× trÖ . Mét sè nhµ l·nh ®¹o chñ chèt cña §¶ng vµ Nhµ n­íc Liªn X« lóc ®ã muèn thay ®æi t×nh h×nh b»ng c«ng cuéc c¶i c¸ch , c¶i tæ nh­ng víi mét “ t­ duy” chÝnh trÞ míi , hä ®· m¾c sai lÇm nghiªm träng cùc ®oan , phiÕn diÖn ®·n tíi sù tan r· cña Liªn X« vµ sù sôp ®æ cña hÖ thèng x· héi chñ nghÜa thÕ giíi , ®· lµm lé râ nh÷ng khuyÕt tËt cña m« h×nh kinh tÕ cøng nh¾c , phi thÞ tr­êng , mÆc dï nh÷ng khuyÕt tËt ®ã kh«ng ph¶i lµ nguyªn nh©n tÊt yÕu dÉn tíi sù sôp ®æ . ViÖt nam lµ mét n­íc nghÌo , kinh tÕ kü thuËt l¹c h©u , tr×nh ®é x· héi cßn thÊp , bÞ chiÕn tranh tµn ph¸ nÆng nÒ , di lªn chñ nghÜa x· héi lµ môc tiªu lý t­ëng cña nh÷ng ng­êi céng s¶n vµ nh©n d©n ViÖt Nam , lµ kh¸t väng thiªng liªng ngµn ®êi cña nh©n d©n ViÖt Nam . Nh­ng ®i lªn chñ nghÜa x· héi b»ng c¸ch nµo? §ã lµ c©u hái lín vµ cùc kú hÖ träng , muèn tr¶ lêi thËt kh«ng ®¬n gi¶n . Chóng ta ®· ¸p dông m« h×nh chñ nghÜa x· héi kiÓu X« ViÕt , m« h×nh kinh tÕ kÕ ho¹ch tËp trung mang tÝnh bao cÊp . M« h×nh nµy ®· thu ®­îc nh÷ng kÕt qu¶ quan träng , nhÊt lµ ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña thêi kú ®Êt n­íc cã chiÕn tranh. Nh­ng vÒ sau m« h×nh nµy béc lé nh÷ng khuyÕt ®iÓm ;vµ trong c«ng t¸c chØ ®¹o còng ph¹m ph¶i mét sè sai lÇm mµ nguyªn nh©n s©u xa cña nh÷ng sai lÇm ®ã lµ bÖnh gi¸o ®iÒu , chñ quan , duy ý chÝ . Lèi suy nghÜ vµ hµnh ®éng ®¬n gi¶n , nãng véi kh«ng t«n trong quy luËt kh¸ch quan, nhËn thøc vÒ chñ nghÜa x· héi kh«ng ®óng víi thùc tÕ ë ViÖt Nam . Trªn c¬ së nhËn thøc ®óng ®¾n h¬n vµ ®Çy ®ñ h¬n vÒ chñ nghÜa x· héi vµ con ®­êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam , §¹i héi VI cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam(th¸ng 12 n¨m 1986) ®· ®Ò ra ®­êng lèi ®æi míi toµn diÖn ®Êt n­íc nh»m thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ h¬n c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi . §¹i héi ®­a ra nh÷ng quan niÖm míi vÒ con ®­êng , ph­¬ng ph¸p x©y dùng chñ nghÜa x· héi , ®Æc biÖt lµ quan niÖm vÒ c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa trong thêi kú qu¸ ®é , vÒ c¬ cÊu kinh tÕ , thõa nhËn sù tån t¹i kh¸ch quan cña s¶n xuÊt hµnh ho¸ vµ thÞ tr­êng . Phª ph¸n triÖt ®Ó c¬ chÕ tËp trung , quan liªu , bao cÊp vµ kh¼ng ®Þnh chuyÓn h¼n sang h¹ch to¸n kinh doanh. §¹i héi VI lµ mét mèc ®¸nh dÊu b­íc chuyÓn quan träng trong nhËn thøc cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam vÒ chñ nghÜa x· héi vµ con ®­êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam . *.B¶n chÊt vµ nh÷ng ®Æc tr­ng cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam Nãi kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cã nghÜa ®©y kh«ng ph¶i kinh tÕ thÞ tr­êng tù do theo kiÓu t­ b¶n chñ nghÜa , còng kh«ng ph¶i kinh tÕ bao cÊp qu¶n lý theo kiÓu tËp trung quan liªu bao cÊp vµ còng ch­a hoµn toµn lµ kinh tÕ thÞ tr­êng x· héi chñ nghÜa ,bëi v× ViÖt Nam ®ang ë trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi , võa cã võa ch­a cã c¸c yÕu tè cña chñ nghÜa x· héi . Chñ tr­¬ng ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ sù tiÕp thu cã chän läc thµnh tùu cña v¨n minh nh©n lo¹i , ph¸t huy vai trß tÝch cùc cña kinh tÕ thÞ tr­êng trong viÖc thóc ®Èy søc s¶n xuÊt , x· héi ho¸ lao ®éng , c¶ tiÕn kü thuËt – c«ng nghÖ , n©ng cao chÊt l­îng s¶n phÈm , t¹o ra nhiÒu cña c¶i , gãp phÇn lµm giµu cho x· héi vµ c¶i thiÖn ®êi sèng nh©n d©n : ®ång thêi ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p h÷u hiÖu nh»m h¹n chÕ mÆt tiªu cùc cña kinh tÕ thÞ tr­êng . §©y còng lµ sù lùa chän tù gi¸c con ®­êng vµ m« h×nh ph¸t triÓn trªn c¬ së qu¸n triÖt lý luËn M¸c – Lªnin n¾m b¾t ®óng quy luËt kh¸ch quan vµ vËn dông vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña ViÖt Nam . Môc ®Ých cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt , ph¸t triÓn kinh tÕ ®Ó x©y dùng c¬ së vËt chÊt- kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi , n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n .Ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt hiÖn ®¹i g¾n liÒn víi ph¸t triÓn quan hÖ s¶n xuÊt míi , tiªn tiÕn. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cã nhiÒu h×nh thøc së h÷u ,, nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ , trong dã kinh tÕ nhµ n­íc gi÷ vai trß chñ ®¹o : kinh tÕ nhµ n­íc cïng víi kinh tÕ tËp thÓ ngµy cµng trë thµnh nÒn t¶ng v÷ng ch¾c . Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc , Nhµ n­íc x· héi chñ nghÜa qu¶n lý nÒn kinh tÕ b»ng chiÕn l­îc , quy ho¹ch , kÕ ho¹ch , chÝnh s¸ch , ph¸p luËt , vµ b»ng c¶ søc m¹nh vËt chÊt cña kinh tÕ nhµ n­íc : ®ång thêi sö dông c¬ chÕ thÞ tr­êng , ¸p dông c¸c h×nh thøc kinh tÕ vµ ph­¬ng ph¸p qu¶n lý cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®Ó kÝch thÝch s¶n xuÊt , gi¶i phãng søc s¶n xuÊt , ph¸t huy mÆt tÝch cùc , h¹n chÕ mÆt tiªu cùc cña c¬ chÕ thÞ tr­êng , b¶o vÖ lîi Ých cña nh©n d©n lao ®éng , cña toµn thÓ nh©n d©n . Kinh tÕ thÞ r­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa thùc hiÖn ph©n phèi chñ yÕu theo kÕt qu¶ lao ®éng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ , ®ång thêi ph©n phèi theo møc ®ãng gãp vèn vµ c¸c nguån lùc kh¸c vµo s¶n xuÊt , kinh doanh vµ th«ng qua phóc lîi x· héi . T¨ng tr­ëng kinh tÕ g¾n liÒn víi ®¶m b¶o tiÕn bé vµ c«ng b»ng x· héi ngay trong tõng b­íc ph¸t triÓn . T¨ng tr­ëng kinh tÕ ®i ®«i víi ph¸t triÓn v¨n ho¸ vµ gi¸o dôc , x©y dùng nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam tiªn tiÕn , ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc , n©ng cao d©n trÝ , gi¸o dôc vµ ®µo t¹o con ng­êi , x©y dùng vµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc ®Êt n­íc . C.M¸c kh¼ng ®Þnh r»ng:”…s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ l­u th«ng hµng ho¸ lµ nh÷ng hiÖn t­îng thuéc vÒ nhiÒu ph­¬ng thøc s¶n xuÊt hÕt søc kh¸c nhau, tuy r»ng quy m« vµ tÇm quan träng cña chóng kh«ng gièng nhau…Chóng ta hoµn toµn ch­a biÕt g× vÒ nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng cña nh÷ng ph­¬ng thøc s¶n xuÊt Êy vµ chóng ta ch­a thÓ nãi g× vÒ nh÷ng ph­¬ng thøc s¶n xuÊt Êy, nÕu chóng ta chØ cã nh÷ng ph¹m trï trõu t­îng cña l­u th«ng hµng ho¸ , nh÷ng ph¹m trï chung cña tÊt c¶ c¸c ph­¬ng thøc Êy”. Lùa chän m« h×nh kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa kh«ng ph¶i lµ sù g¸n ghÐp chñ quan gi÷a kinh tÕ thÞ tr­êng vµchñ nghÜa x· héi , mµ lµ sù n¾m b¾t vµ vËn dông xu thÕ vËn ®éng kh¸ch quan cña kinh tÕ thÞ tr­êng trong thêi ®¹i hiÖn nay . §¶ng céng s¶n ViÖt nam trªn c¬ së nhËn thøc tÝnh quy luËt ph¸t triÓn cña thêi ®¹i vµ sù kh¸i qu¸t ®óc rót kinh nghiÖm ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng thÕ giíi , ®Æc biÖt lµ tõ thùc tiÔn x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë Trung Quèc vµ ViÖt Nam , ®Ó ®­a ra chñ tr­¬ng ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa , nh»m sö dông kinh tÕ thÞ tr­êng ®Ó thùc hiÖn môc tiªu tõng b­íc tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi . Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ m« h×nh kinh tÕ trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi . §©y lµ mét kiÓu kinh tÕ thÞ tr­êng míi trong lÞch sö ph¸t triÓn cña kinh tÕ thÞ tr­êng . II.2.Nh÷ng m©u thuÉn tån t¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ë ViÖt Nam . *M©u thuÉn gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt . Trong c«ng cuéc x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn , vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña nhµ n­íc , theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë n­íc ta hiÖn nay , vÊn ®Ò lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc phøc t¹p , m©u thuÉn gi÷a hai lùc l­îng nµy vµ nh÷ng biÓu hiÖn cña nã xÐt trªn ph­¬ng diÖn triÕt häc Mac-Lªnin , theo ®ã lùc l­îng s¶n xuÊt lµ néi dung cña sù vËt cßn quan hÖ s¶n xuÊt lµ ý thøc cña sù vËt , lùc l­îng s¶n xuÊt lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh quan hÖ s¶n xuÊt , lùc l­îng s¶n xuÊt lµ yÕu tè ®éng , lu«n thay ®æi. Khi lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn ®Õn mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh th× quan hÖ s¶n xuÊt sÏ kh«ng cßn phï hîp n÷a vµ trë thµnh yÕu tè k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt . §Ó më ®­êng cho lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn , cÇn thay thÕ quan hÖ s¶n xuÊt cò b¨ng quan hÖ s¶n xuÊt míi phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt .ChÝnh quan hÖ s¶n xuÊt tù ph¸t triÓn ®Ó ®Ó phï hîp víi lùc l­îng s¶n xuÊt , quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt , ®ã lµ quy luËt kinh tÕ chung cho sù ph¸t triÓn cña x· héi . Qu¸ tr×nh m©u thuÉn gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt tiªn tiÕn víi quan hÖ s¶n xuÊt l¹c hËu k×m h·m nã diÔn ra gay g¾t , quyÕt liÖt vµ cÇn ®­îc gi¶i quyÕt . Nh­ng gi¶i quyÕt nã b»ng c¸ch nµo ? §ã chÝnh lµ c¸c cuéc c¸ch m¹ng x· héi ,c¸c cuéc chuyÓn ®æi kinh tÕ mµ c¸c cuéc chuûªn ®æi kinh tÕ ë n­íc ta lµ mét vÝ dô . Khi mét môc tiªu , mét nhiÖm vô cùc kú quan träng , thÓ hiÖn tÝnh chÊt c¸ch m¹ng cña c«ng cuéc ®æi míi hiÖn nay ë ViÖt Nam lµ phÊn ®Êu x©y dùng n­íc ta trë thµnh quèc gia c«ng nghiÖp ho¸ , hiÖn ®¹i ho¸ , x· héi c«ng b»ng , d©n chñ , v¨n minh . C«ng nghiÖp ho¸ , hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc lµ chñ tr­¬ng , biÖn ph¸p võa mang tÝnh c¸ch m¹ng võa mang tÝnh khoa häc ®Ó x©y dùng chñ nghÜa x· héi . Nãi ®Õn c«ng nghiÖp ho¸ , hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc chÝnh lµ nãi ®Õn nÒn s¶n xuÊt tiªn tiÕn vµ ®ã chÝnh lµ lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt , nãi ®Õn khoa häc , ®Õn sù anh minh cña trÝ tuÖ lµ nãi ®Õn mét ph­¬ng thøc tèi ­u ®Ó tho¸t khái t×nh tr¹ng s¶n xuÊt nhá , n«ng nghiÖp l¹c hËu , t¹o ®iÒu kiÖn vµ c¬ së vËt chÊt – kü thuËt cho chñ nghÜa x· héi ®­îc x©y dùng vµ ph¸t triÓn. Kh«ng thÓ ¨n ®ãi mÆc r¸ch víi c¸i cuèc trªn vai céng thªm tÊm lßng céng s¶n ®Ó kiÕn thiÕt chñ nghÜa x· héi , chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng . Kh¼ng ®Þnh c¸i míi , ®óng ®¾n tù b¶n th©n nã ®· bao gåm c¶ ý nghÜa phñ ®Þnh , g¹t bá c¶ quan niÖm cò sai lÇm vÒ ®iÒu kiÖn x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë n­íc ta . Tr­íc ®©y , chóng ta thiÕu quan t©m tíi vai trß cña trÝ tuÖ , khoa häc ®Õn viÖc t¹o lËp c¬ së vËt chÊt –kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi . B»ng chøng lµ mét thêi chóng ta coi träng kh«ng ®óng møc tÇng líp trÝ thøc vµ khoa häc trong m«i tr­êng t­¬ng quan víi ®éi ngò nh÷ng ng­êi lao ®éng kh¸c . Do thÕ , hËu qu¶ tÊt yÕu s¶y ra lµ khoa häc ë n­íc ta chËm hoÆc kh«ng cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn , ®Êt n­íc kh«ng tho¸ khái nÒn s¶n xuÊt nhá , n«ng nghiÖp l¹c hËu vµ còng kh«ng thÓ nãi tíi c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc . *M©u thuÉn gi÷a c¸c h×nh thøc së h÷u tr­íc ®©y vµ trong kinh tÕ thÞ tr­êng . Tr­íc ®©y , ng­êi ta quan niÖm nh÷ng h×nh thøc së h÷u trong chñ nghÜa x· héi lµ: së h÷u chñ nghÜa x· héi tån t¹i d­íi hai h×nh thøc lµ së h÷u toµn d©n vµ së h÷u tËp thÓ . Sù tån t¹i hai h×nh thøc së h÷u ®ã lµ tÊt yÕu kh¸ch quan bëi hoµn c¶nh lÞch sö khi tiÕn hµnh c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa vµ x©y dùng x· héi chñ nghÜa . Sau khi giµnh ®­îc chÝnh quyÒn giai cÊp c«ng nh©n ®øng tr­íc hai h×nh thøc së h÷u t­ nh©n kh¸c nhau: së h÷u t­ nh©n t­ b¶n chñ nghÜa vµ së h÷u t­ nh©n cña nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt nhá. Thùc tÕ ®ßi hái giai cÊp c«ng nh©n ph¶i cã th¸i ®é gi¶i quyÕt kh¸c nhau. §èi v¬Ý h×nh thøc së h÷u t­ nh©n t­ b¶n chñ nghÜa b»ng c¸ch t­íc ®o¹t hoÆc chuéc l¹i ®Ó ®­a th¼ng lªn së h÷u toµn d©n , cßn ®èi víi h×nh thøc së h÷u t­ nh©n cña nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt nhá th× kh«ng thÓ dïng nh÷ng biÖn ph¸p nh­ trªn , mµ pØai kiªn tr× gi¸o dôc , thuyÕt phôc tæ chøc hä trªn c¬ së tù nguyÖn chuyÓn lªn së h÷u tËp thÓ b»ng viÖc hîp t¸c ho¸ hai h×nh thøc . Së h÷u ®ã lµ ®Æc thï tiÕn lªn chñ nghÜa céng s¶n cña giai cÊp c«ng vµ n«ng d©n tËp thÓ. C¸c h×nh thøc së h÷u tr­íc ®©y vµ trong thêi kú qu¸ ®é chuyÓn sang kinh tÕ thÞ tr­êng ë ViÖt Nam. H¬n 10 n¨m ®æi míi ®Êt n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë n­íc ta ®· chøng minh tÝnh ®óng ®¾n cña ®­êng lèi ®æi míi , cña chÝnh s¸ch ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc së h÷u do §¶ng ta khëi x­íng vµ l·nh ®¹o toµn d©n thùc hiÖn . Thùc tiÔn ®· cho thÊy mét nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ®­¬ng nhiªn ph¶i bao gåm nhiÒu h×nh thøc së h÷u , chø kh«ng ph¶i chØ bao gåm hai h×nh thøc së h÷u lµ së h÷u toµn d©n vµ së h÷u tËp thÓ nh­ quan niÖm tr­íc ®©y . Trong giai ®o¹n hiÖn nay , nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa mµ chóng ta ®ang x©y dùng vµ ph¸t triÓn bao gåm nhiÒu h×nh thøc së h÷u nh­: së h÷u toµn d©n , së h÷u tËp thÓ , së h÷u nhµ n­íc , së h÷u c¸ thÓ vµ së h÷u hçn hîp . Trong c¸c h×nh thøc së h÷u nµy , kh¸i qu¸t l¹i chØ cã hai h×nh thøc së h÷u ®ã lµ : c«ng h÷u vµ t­ h÷u , cßn c¸c h×nh thøc së h÷u kh¸c chØ lµ h×nh thøc trung gian, qu¸ ®é hoÆc hçn hîp . ë ®©y mçi h×nh thøc së h÷u l¹i cã nhiÒu h×nh thøc biÓu hiÖn vÒ tr×nh ®é thÓ hiÖn kh¸c nhau. Chóng ®­îc h×nh thµnh trªn c¬ së cã cïng b¶n chÊt kinh tÕ vµ tuú theo tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt vµ n¨ng lùc qu¶n lý . VÒ së h÷u toµn d©n. Tr­íc ®©y , ng­êi ta quan niÖm së h÷u toµn d©n trïng víi së h÷u nhµ n­íc . NÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ®­¬ng nhiªn bao g«m nhiÒu h×nh thøc së h÷u, trong ®ã kinh tÕ quèc doanh gi÷ vÞ trÝ then chèt liªn kÕt vµ hç trî c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c ph¸t triÓn theo h­íng cã lîi cho quèc tÕ d©n sinh . Nhµ n­íc qu¶n lý kinh tÕ víi t­ c¸ch lµ c¬ quan cã quúªn lùc ®¹i diÖn cho lîi Ých cña nh©n d©n vµ lµ ®¹i diÖn ®èi víi tµi s¶n së h÷u toµn d©n . ë n­íc ta hiÖn nay , nh­ hiÕn ph¸p vµ luËt ®Êt ®ai quy ®Þnh râ :”XÐt vµ mÆt kinh tÕ , ®Êt ®ai lµ ph­¬ng tiÖn tån t¹i cña c¶ mét céng ®ång x· héi . XÐt vÒ mÆt x· héi , ®Êt ®©i lµ n¬I c­ tró cña mét céng ®ång . ThÕ nh­ng khi xÐt trªn c¶ hai ph­¬ng diÖn cã thÓ nãi ®Êt ®ai kh«ng thÓ lµ së h÷u cña riªng ai . Tuy nhiªn , suy cho cïng , ®Êt ®ai lµ t­ liÖu s¶n xuÊt , hay nãi chÝnh x¸c h¬n ®ã lµ mét bé phËn quan träng cña s¶n xuÊt . Bëi thÕ , dï lµ ®Æc biÖt th× trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ , nã vÉn ph¶I ho¹t ®éng theo quy luËt cña thÞ tr­êng vµ chÞu sù ®iÒu tiÕt cña quy luËt ®ã .ViÖc ®Êt ®ai thuéc së h÷u toµn d©n mµ nhµ n­íc lµ ng­êi ®¹i diÖn , thèng nhÊt qu¶n lý kh«ng hÒ m©u thuÉn víi viÖc trao quyÒn cho c¸c hé n«ng d©n , kÓ c¶ quyÒn chuyÓn nh­îng , quyÒn sö dông ®Êt ®ai nÕu biÕt gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò së h÷u , biÕt t¸ch quyÒn së h÷u víi quyÒn sö dông . Ch¼ng h¹n nh­ ruéng ®Êt vÉn thuéc quyÒn së h÷u toµn d©n nh­ngng­êi n«ng d©n cã quyÒn sö dông æn ®Þnh l©u dµi th× cã thÓ ®em l¹i mét søc bËt cho sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt võa t¨ng c­êng cña nÒn kinh tÕ nãi chung. V¨n kiÖn ®¹i éi VII cña §¶ng ta ®· chØ râ:”Trªn c¬ së chÕ ®é së h÷u toµn d©n vÒ ®Êt ®ai ,®Êt ®­îc giao cho ng­êi n«ng d©n sö dông l©u dµi . Nhµ n­íc quy ®Þnh b»ng luËt ph¸p c¸c vÊn ®Ò vÒ thõa kÕ , chuyÓn quyÒn sö dông ®Êt…” (§¶ng céng s¶n ViÖt Nam-v¨n kiÖn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèclÇn thø VII-Nhµ xuÊt b¶n sù thËt-Hµ néi 1991).Nh­ vËy h×nh thøc së h÷u toµn d©n ë n­íc ta hiÖn nay ®· ®­îc x¸c ®Þnh theo néi dung míi , cã nhiÒu kh¶ n¨ng ®Ó thùc sù trë thµnh ®éng lùc ph¸t triÓn kinh tÕ . VÒ së h÷u nhµ n­íc . Trong thêi kú bao cÊp tr­íc ®©y , kh«ng chØ cã n­íc ta mµ cßn ë c¸c n­íc kh¸c trong hÖ thèng c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa th­êng ®«ng nhÊt së h÷u nhµ n­íc víi së h÷u toµn d©n. Do nhÇm lÉn nh­ vËy mµ trong mét thêi gian kh¸ dµi , ng­êi ta th­êng bá qua së h÷u nhµ n­íc chØ quan t©m ®Æc biÖt tíi së h÷u toµn d©n víi chÕ ®é c«ng h÷u d­íi hai h×nh thøc së h÷u toµn d©n vµ së h÷u tËp thÓ. Vµ còng bëi së h÷u toµn d©n g¾n kÕt víi khu vùc kinh tÕ quèc doanh mµ chóng ta ra søc quèc doanh ho¸ nÒn kinh tÕ víi niÒn tin cho r»ng chØ cã nh­ vËy míi cã chñ nghÜa x· héi nhiÒu h¬n. Thùc ra , víi quan niÖm ®ã, së h÷u toµn d©n kh«ng trë thµnh së h÷u cña mét chñ thÓ cô thÓ nµo c¶. Trong x· héi mµ nhµ n­íc cßn tån t¹i th× së h÷u toµn d©n ch­a cã ®iÒu kiÖn vËn ®éng trªn bÒ mÆt cña ®êi sèng kinh tÕ nãi chung. H×nh thøc së h÷u nhµ n­íc xÐt vÒ tæng thÓ , míi chØ lµ kÕt cÊu bªn ngoµi cña së h÷u . Cßn kÕt cÊu bªn trong cña së h÷u nhµ n­íc ë n­íc ta cã lÏ chñ yÕu thÓ hiÖn ë quyÒn së h÷u ®ã , ë khu vùc kinh tÕ quèc doanh , khu vùc c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc . VÒ së h÷u tËp thÓ . ë n­íc ta tr­íc ®©y , së h÷u tËp thÓ chñ yÕu tån t¹i d­íi h×nh thøc hîp t¸c x· (gåm c¶ hîp t¸c x· n«ng nghiÖp vµ tiÓu thñ c«ng nghiÖp ) víi néi dung lµ c¶ gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ sö dông ®Òu lµ cña chung mµ c¸c x· viªn lµ chñ së h÷u chÝnh . V× vËy, víi h×nh thøc së h÷u nµy , quyÒn mua b¸n hoÆcchuyÓn nh­îng t­ liÖu s¶n xuÊt , trong thùc tÕ s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸ ë n­íc ta ®· diÔn ra hªt søc phøc t¹p. QuyÒn cña c¸c tËp thÓ s¶n xuÊt th­êng rÊt h¹n chÕ , song ®«i khi l¹i cã t×nh tr¹ng l¹m quyÒn. Sù kh«ng x¸c ®Þnh , sù nhËp nh»ng gi÷a quyÒn së h÷u nhµ n­íc vµ së h÷u t­ nh©n tr¸ h×nh còng lµ hiÖn t­îng phæ biÕn . §Ó tho¸t khái t×nh tr¹ng ®ã, trong bèi c¶nh cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng hiÖn naycÇn ph¶i x¸c ®Þnh râ quyÒn mua b¸n vµ chuyÓn nh­îng t­ liÖu s¶n xuÊt ®èi víi c¸c tËp thÓ s¶n xuÊt kinh doanh .ChØ cã nh­ vËy , së h÷­ tËp thÓ míi cã thÓ trë thµnh h×nh thøc së h÷u cã hiÖu qu¶. Chóng ta biÕt , hîp t¸c x· kh«ng ph¶i lµ h×nh thøc riªng cã ®Æc tr­ng cho chñ nghÜa x· héi , nh­ng nã lµ mét h×nh thøc sá h÷u kinh tÕ tiÕn bé trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi . V× vËy , chóng ta ph¶i duy tr× vµ ph¸t triÓn h¬n n÷a khi x©y dùng chñ nghÜa x· héi nh­ V.I.Lªnin ®· kh¼ng ®Þnh :”chÕ dé cña ng­êi x· viªn hîp t¸c x· v¨n minh lµ chÕ ®é x· héi chñ nghÜa “. Hîp t¸c x· lµ nhu cÇu thiÕt thùc cña nÒn kinh tÕ hé gia ®×nh , cña nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸ . Khi lùc l­îng s¶n xuÊt trong n«ng nghiÖp vµ c«ng nghiÖp nhá ph¸t triÓn ®Õn mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh , nã sÏ thóc ®Èy qu¸ tr×nh hîp t¸c . Trong ®IÒu kiÖn cña nÒ kinh tÕ hµng ho¸ c¸c nhu cÇu vÒ vèn , cung øng vËt t­, tiªu thô s¶n phÈm…®ßi hái c¸c hé s¶n xuÊt ph¶i liªn kÕt víi nhau míi cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ ph¸t triÓn. ChÝnh nhu cÇu ®ã ®· liªn kÕt nh÷ng ng­êi lao ®éng l¹i víi nhau lµm n¶y sinh quan hÖ së h÷u tËp thÓ. Thùc tÕ cho thÊy , ë n­íc ta hiÖn nay ®· cã nh÷ng h×nh thøc hîp t¸c x· kiÓu míi ra ®êi do nhu cÇu tån t¹i vµ ph¸ triÓn cña c¬ chÕ thÞ tr­êng “hîp t¸c x· ®­îc tæ chøc trªn c¬ së ®ãng gãp cæ phÇn vµ sù tham gia trùc tiÕp cña x· viªn , ph©n phèi theo kÕt qu¶ lao ®éng vµ cæ phÇn ®ãng gãp, mçi x· viªn cã quyÒn nh­ nhau ®èi víi c«ng viÖc chung”(§¶ng céng s¶n ViÖt Nam –V¨n kiÖn ®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lµn thø VIII-nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia Hµ Néi –1996) . §IÒu nµy cho thÊy kÕt cÊu bªn trong cña së h÷u tËp thÓ ®· thay ®æi phï hîp víi t×nh h×nh thùc tiÔn ë n­íc ta hiÖn nay. *M©u thuÉn gi÷a kinh tÕ thÞ tr­êng vµ môc tiªu x©y dùng con ng­êi x· héi chñ nghÜa . Chñ tÞch Hå ChÝ Minh cho r»ng :muèn x©y dùng chñ nghÜa x· héi tr­íc hÕt ph¶i cã con ng­êi x· héi chñ nghÜa . YÕu tè con ng­êi gi÷ vai trß cùc kú quan träng trong sù nghiÖp c¸ch m¹ng , bëi v× con ng­êi lµ chñ thÓ cña mäi s¸ng t¹o , cña mäi nguån cña c¶i vËt chÊt vµ v¨n ho¸ . Con ng­êi ph¸t triÓn cao vÒ trÝ tuÖ , c­êng tr¸ng vÒ thÓ chÊt , phong phó vÒ tinh thÇn , trong s¸ng vÒ ®¹o ®øc lµ ®éng lùc cña sù nghiÖp x©y dùng x· héi míi , lµ môc tiªu cña chñ nghÜa x· héi . Chóng ta ph¶i lÊy con ng­êi lµm ®iÓm xuÊt ph¸t . Kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét lo¹i h×nh kinh tÕ mµ trong ®ã c¸c mèi quan hÖ gi÷a con ng­êi víi con ng­êi ®Òu th«ng qua thÞ tr­êng , tøc lµ th«ng qua viÖc mua b¸n , trao ®æi hµng ho¸ tiÒn tÖ trªn thÞ tr­êng . Trong kinh tÕ hµng ho¸ , quan hÖ hµng ho¸ tiÒn tÖ ph¸t triÓn , më réng bao qu¸t trªn mäi lÜnh vùc , cã ý nghÜa phæ biÕn ®èi víi ng­êi s¶n xuÊt vµ ng­êi tiªu dïng . Do n¶y sinh vµ ph¸t triÓn trong mét ®IÒu kiÖn lÞch sö nhÊt ®Þnh , kinh tÕ thÞ tr­êng ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ tr×nh ®é v¨n minh vµ ph¸t triÓn lµ nh©n tè ph¸t triÓn søc s¶n xuÊt , t¨ng tr­ëng kinh tÕ , thóc ®¶y x· héi ph¸t triÓn . Tuy nhiªn , kinh tÕ thÞ tr­êng còng cã nh÷ng khuyÕt ®IÓm cña nã nh­ c¹nh tranh l¹nh lïng , tÝnh tù ph¸t mï qu¸ng dÉn ®Õn sù ph¸ s¶n , thÊt nghiÖp , khñng ho¶ng chu kú. XuÊt ph¸t tõ sù ph©n tÝch trªn ®©y , chóng ta thÊy r»ng ®æi míi ë n­íc ta hiÖn nay , kh«ng thÓ x©y dùng vµ ph¸t triÓn con ng­êi nÕu thiÕu yÕu tè kinh tÕ thÞ tr­êng . Do hËu qu¶ cña nhiÒu n¨m chiÕn tranh , cña nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn , cña c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao cÊp nÒn kinh tÕ n­íc ta ®· tôt hËu rÊt xa so víi khu vùc vµ thÕ giíi . Trong t×nh h×nh ®ã th× kinh tÕ thÞ tr­êng lµ nh©n tè rÊt quan träng ®­a nÒn kinh tÕ n­íc ta tho¸t khái khñng ho¶ngvµ ph¸t triÓn phôc håi s¶n xuÊt , ®Èy m¹nh tèc ®é ph¸t triÓn, b¾t kÞp b­íc b­íc tiÕn cña thêi ®¹i. Trªn c¬ së ®ã ®êi sèng nh©n d©n ngµy cµng ®­îc c¶i thiÖn vµ n©ng cao , nh÷ng nhu cÇu sinh ho¹t vËt chÊt c¬ b¶n hµng ngµy ®­îc ®¸p øng ®Çy ®ñ vµ nhanh chãng . Con ng­êi kh«ng thÓ cã c¬ thÓ khoÎ m¹nh nÕu thiÕu ¨n , thiÕu mÆc, thiÕu c¸c ®iÒu kiÖn ch¨m sãc søc khoÎ hiÖn ®¹i . Con ng­êi kh«ng thÓ cã trÝ tuÖ minh mÉn , ph¸t triÓn c¸c ®iÒu kiÖn vËt chÊt tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng häc tËp , nghiªn cøu khoa häc kh«ng ®­îc ®¸p øng . ViÖc x©y dùng , cñng cè hoµn thiÖn c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa còng ®ång nghÜa víi viÖc t¹o ra ®iÒu kiÖn vËt chÊt c¬ b¶n ®Ó thùc hiÖn chiÕn l­îc x©y dùng con ng­êi cho thÕ kû XXI. Trong n¨m qua , kinh tÕ thÞ tr­¬ng ë n­íc ta ®· ®­îc nh©n d©n h­ëng øng réng r·i vµ ®i vµo cuéc sèng rÊt nhanh chãng , gãp phÇn kh¬i dËy nhiÒu tiÒm n¨ng s¸ng t¹o , lµm cho nÒn kinh tÕ sèng ®éng h¬n . §©y lµ nh÷ng kÕt qu¶ rÊt ®¸ng mõng , ®¸ng ®­îc ph¸t huy . nã thÓ hiÖn sù ph¸t hiÖn vµ vËn dông ®óng ®¾n c¸c quy luËt kh¸ch quan cña x· héi . Qu¸ tr×nh biÖn chøng ®i lªn chñ nghÜa x· héi tõ kh¸ch quan ®ang trë thµnh nhËn thøc chñ quan trªn quy m« toµn x· héi . Bªn c¹nh ®ã , cã mét khÝa c¹nh kh¸c cÇn ®Ò cËp tíi : kinh tÕ thÞ tr­êng ë n­íc ta hiÖn nay kh«ng chØ t¹o ®iÒu kiÖn vËt chÊt ®Ó x©y dùng , ph¸t huy nguån lùc con ng­êi mµ cßn t¹o ra m«i tr­êng thuËn lîi cho con ng­êi ph¸t triÓn hoµn toµn , toµn diÖn c¶ vÒ thÓ chÊt vµ tinh thÇn. Kinh tÕ thÞ tr­êng t¹o ra sù ch¹y ®ua , c¹nh tranh quyÕt liÖt . §iÒu ®ã buéc con ng­êi ph¶i n¨ng ®éng , s¸ng t¹o , linh ho¹t , cã t¸c phong nhanh nh¹y , cã ®Çu ãc ph©n tÝch , tæng hîp ®Ó thÝch nghi vµ hµnh ®éng cã hiÖu qu¶. Tõ ®ã n©ng cao n¨ng lùc ho¹t ®éng thùc tiÔn cña con ng­êi gãp phÇn lµm gi¶m ®i tÝnh tr× trÖ vµ chËm ch¹p vèn cã cña ng­êi lao ®éng trong nÒn kinh tÕ l¹c hËu tõ ngµn ®êi con ng­êi ViÖt Nam. Kinh tÕ thÞ tr­êng t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn thÝch hîp cho con ng­êi më réng c¸c quan hÖ mua b¸n , giao l­u , tõ ®ã h×nh thµnh nh÷ng chuÈn mùc v¨n ho¸ , ®¹o ®øc theo tiªu chÝ cña thÞ tr­êng nh­ ch÷ tÝn trong chÊt l­îng vµ giao dÞch…§©y còng lµ mét h­íng tèt ®Ñp bï ®¾p nh÷ng thiÕu hôt trong hÖ gi¶i trÝ cña con ng­êi ViÖt Nam. Tuy nhiªn , cÇn ph¶i thÊy r»ng kh«ng ph¶i cø x©y dùng kinh tÕ thÞ tr­êng lµ nh÷ng phÈm chÊt tèt ®Ñp tù nã h×nh thµnh cho con ng­êi . Cã nh÷ng lóc , nh÷ng n¬i , kinh tÕ thÞ tr­êng kh«ng nh÷ng lµm cho con ng­êi ta n¨ng ®éng h¬n , tèt ®Ñp h¬n mµ ng­îc l¹i , cßn lµm tha ho¸ b¶n chÊt con ng­êi biÕn con ng­êi trë thµnh g· n« lÖ sïng b¸i ®ång tiÒn hoÆc ®¹o ®øc gi¶ chØ biÕt t«n träng søc m¹nh vµ lîi Ých c¸ nh©n , s½n sµng chµ ®¹p lª nh©n phÈm , ®¹o ®øc , lu©n lý… Bªn c¹nh nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc , kinh tÕ thÞ tr­êng cã nhiÒu khuyÕt tËt ,h¹n chÕ g©y ra nh÷ng t¸c ®éng xÊu . Nh­ng ph©n tÝch trªn ®©y cho thÊy , kinh tÕ thÞ tr­êng lµ môc tiªu x©y dùng con ng­êi x· héi chñ nghÜa lµ mét m©u thuÉn biÖn chøng trong thùc tiÔn ë n­íc ta hiÖn nay . §©y chÝnh lµ hai mÆt ®èi lËp cña mét m©u thuÉn x· héi . Gi÷a kinh tÕ thÞ tr­êng vµ qu¸ tr×nh x©y dùng con ng­êi võa cã sù thèng nhÊt , võa cã sù ®Êu tranh . Kinh tÕ thÞ tr­êng võa t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn x©y dùng , ph¸t huy nh÷ng nguån lùc cña con ng­êi , võa t¹o ra nh÷ng ®éc tè huû ho¹i con ng­êi . ViÖc gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn trªn ®©y lµ viÖc lµm kh«ng hÒ ®¬n gi¶n . §èi víi n­íc ta , m©u thuÉn gi÷a kinh tÕ thÞ tr­êng vµ qu¸ tr×nh x©y dùng con ng­êi ®­îc gi¶i quýªt b»ng vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng , b»ng sù qu¶n lý cña nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa . §¶ng ta x¸c ®Þnh :”s¶n xuÊt hµng ho¸ kh«ng ®èi lËp víi chñ nghÜa x· héi mµ lµ thµnh tùu ph¸t triÓn cña nÒn v¨n minh nh©n lo¹i , tån t¹i kh¸ch quan , cÇn thiÕt cho x©y dùng chñ nghÜa x· héi vµ c¶ khi chñ nghÜa x· héi ®· ®­îc x©y dùng “.Nh­ vËy , §¶ng ta ®· v¹ch râ sù thèng nhÊt gi÷a kinh tÕ thÞ tr­êng vµ môc tiªu x©y dùng chñ nghÜa x· héi . ViÖc ¸p dông c¬ chÕ thÞ tr­êng ®ßi hái ph¶i n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý tÇm vÜ m« cña Nhµ n­íc , ®ång thêi ph¶i x¸c nhËn ®Çy ®ñ quyÒn tù chñ cña c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt khinh doanh . Thùc hiÖn tèt nh÷ng vÊn ®Ò nµy sÏ ph¸t huy ®­îc nh÷ng t¸c ®éng to lín còng nh­ ng¨n ngõa nh÷ng h¹n chÕ , kh¾c phôc ®­îc nh÷ng tiªu cùc , khiÕm khuyÕt cña kinh tÕ thÞ tr­êng . C¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ph¶i h­íng vµo phôc vô c«ng cuéc x©y dùng nguån lùc con ng­êi. CÇn ph¶i tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng v¨n ho¸ gi¸o dôc nh»m lo¹i bá t©m lý sïng b¸i ®ång tiÒn , bÊt chÊp ®¹o lý , coi th­êng c¸c gi¸ trÞ nh©n v¨n , ph¶i ra søc ph¸t huy c¸c gi¸ trÞ tinh thÇn nh©n ®¹o , thÈm mü , c¸c di s¶n v¨n ho¸ nghÖ thuËt cña d©n téc nh­ néi dung cña NghÞ quyÕt trung ­¬ng V ®· nªu. §©y chÝnh lµ c«ng cô , ph­¬ng tiÖn quan träng ®Ó t¸c ®éng , gãp phÇn gi¶i quyÕt c¸c m©u thuÉn ®· nªu trªn *M©u thuÉn gi÷a c¬ chÕ cò vµ c¬ chÕ míi. Tr¶i qua mét thêi gian dµi nÒn kinh tÕ ®­îc ®iÒu khiÓn b»ng c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao cÊp , nÒn kinh tÕ ho¹t ®éng theo mªnh lÖnh b¾t buéc … ®· t¹o ra mét phong c¸ch lµm viÖc tr× trÖ , thiÕu tr¸ch nhiÖm , s¶n xuÊt ®×nh ®èn . ChÝnh v× vËy, khi chuyÓn sang nÒn kinh ttÕ thÞ tr­êng , nÒn kinh tÕ më ®· khiÕn nÒn kinh tÕ gÆp nhiÒu khã kh¨n. C¸c ho¹t ®éng kinh tÕ vÉn cßn mang nÆng tÝnh tËp trung quan liªu bao cÊp . C¸c ho¹t ®éng th«ng qua c¸c c¬ quan trung gian nhµ n­íc vÉn cßn ®Çy dÉy nh÷ng thñ tôc phiÒn hµ g©y tèn thêi gian v« Ých , c¸n bé quan liªu cöa quyÒn dÉn ®Õn h¹n chÕ sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ . Ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan nhµ n­íc khi chuyÓn sang kinh tÕ thÞ tr­êng kh«ng b¾t kÞp nhÞp ®é s¶n xuÊt do m¸y mãc . II.3.Thùc tr¹ng vµ ph­¬ng h­íng gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. Theo quan ®iÓm cña M¸c : c¸c quy luËt kh¸ch quan ®Òu tån t¹i vµ ph¸t huy t¸c dông mét c¸ch kh¸ch quan vµ kh«ng phô thuéc vµo ý chÝ cña con ng­êi . V× vËy , con ng­êi kh«ng thÓ s¸ng t¹o thªm quy luËt vµ con ng­êi còng kh«ng cã kh¶ n¨ng thñ tiªu c¸c quy luËt kh¸ch quan . VËn dông vµo nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam , chóng ta mét lÇn n÷a kh¼ng ®Þnh nh÷ng m©u thuÉn cña nÒn kinh tÕ tån t¹i mét c¸ch kh¸ch quan vµ tu©n theo quy luËt cña phÐp biÖn chøng duy vËt . Do vËy , muèn gi¶i quyÕt m©u thuÉn ë ViÖt Nam hiÖn nay chóng ta ph¶i dùa vµo quy luËt ®Êu tranh vµ thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp . Trong ph¹m vi bµi tiÓu luËn , t«i xin m¹n phÐp ®­a ra h­íng gi¶i quyÕt cô thÓ cho mét m©u thuÉn ®ã lµ :m©u thuÉn gi÷a t¨ng tr­ëng kinh tÕ vµ c«ng b»ng x· héi . Khi ®Ò cËp tíi m©u thuÉn nµy chóng ta ph¶i kh¼ng ®Þnh ®©y lµ néi dung chñ yÕu cña c¸c häc thuyÕt kinh tÕ , cña c¸c chiÕn l­îc , chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn . Mét môc tiªu chiÕn l­îc CNH-H§H ë n­íc ta lµ t¨ng tr­ëng kinh tÕ cao , liªn tôc , l©u dµi, ®i kÌm víi tiÕn bé vµ c«ng b»ng x· héi . §¹i héi VIII ®· chØ râ bµi häc còng nh­ ph­¬ng h­íng ph¸t triÓn lau dµi “t¨ng tr­ëng kinh tÕ g¾n liÒn víi c«ng b»ng x· héi “. Vµ giíi nghiªn cøu n­íc ngoµi t­¬ng ®èi thèng nhÊt kh¼ng ®Þnh ph­¬ng h­íng ®ã lµ ë giai ®o¹n ®Çu cña sù ph¸t triÓn , ®èi víi n­íc n«ng nghiÖp ®i theo con ®­êng c«ng nghiÖp ho¸ , ®iÒu cÇn thiÕt lµ gia t¨ng ®¸ng kÓ vÒ thu nhËp do t¨ng tr­ëng kinh tÕ ®­îc thóc ®Èy bëi viÖc bé phËn lao ®éng ®­îc thu hót vµo mét sè nghµnh cã n¨ng xuÊt lao ®éng cao ®i liÒn víi sù gi¶m sót tû lÖ thu nhËp cã 20 , 40 hoÆc 60% d©n sè ë phÝa d­íi . VÊn ®Ò ®Æt ra g©y nhiÒu tranh c·i lµ ph¶i ch¨ng sù bÊt b×nh ®¼ng cïng víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn lµ kh«ng tr¸nh khái , hay lµ mét vÊn ®Ò lùa chän chÝnh s¸ch . CÇn ph¶i thÊy trong luËn ®iÓm míi vÒ bÊt b×nh ®¼ng nãi riªng vµ trong qua tr×nh t¨ng tr­ëng kinh tÕ –bÊt b×nh ®¼ng rÊt phu thuéc vµo m« h×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña mçi quèc gia gåm nh÷ng lùc l­îng thóc ®Èy t¨ng tr­ëng kinh tÕ chi phèi bÊt b×nh ®¼ng vµ c¶ chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ cña n­íc ®ã. Ngµy nay, trong giíi n­íc ngoµi cho r»ng :”Kh«ng cã m©u thuÉn “ ,gi÷a t¨ng tr­ëng kinh tÕ vµ c«ng b»ng x· héi . NhËn thøc nµy cã tÝnh tiÕn bé bëi : ë nhiÒu n­íc trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña m×nh ®¹t ®­îc t¨ng tr­ëng kinh tÕ cao vµ c«ng b»ng x· héi lu«n lu«n ®­îc c¶i thiªn nh­: §µi Loan , Hµn Quèc ,hay nh­ ë mét sè n­íc ASEAN sau nµy .MÆc dï vËy ,cßn nhiÒu n­íc ®ang ph¸t triÓn “loay hoay”gi¶i quyÕt t¨ng tr­ëng kinh tÕ , c«ng b»ng x· héi hoÆc ch­a g¾n liÒn ph¶t triÓn kinh tÕ víi c«ng b»ng x· héi . Hay c¸i gäi lµ t¨ng tr­ëng kinh tÕ vµ c«ng b»ng x· héi l¹i g¾n liÒn víi khñng ho¶ng kinh tÕ theo chu kú. ë c¸c n­íc t­ b¶n thùc chÊt lµ biÓu hiÖn ra bªn ngoµi sù mÊt c©n ®èi cña c¸c môc tiªu t¨ng tr­ëng kinh tÕ vµ c«ng b»ng x· héi nh­ cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ thõa kh¸ch quan nhÊt ®ã lµ hÖ qu¶ cña viÖc tËp trung qu¸ møc tµi s¶n , vèn liÕng trong tay mét sè ng­êi gi÷ vai trß lµm “cung” cho nÒn kinh tÕ , trong khi ng­êi tiªu dïng víi quy m« thu nhËp thÊp h¬n nhiÒu vµ víi nhu cÇu cã kh¶ n¨ng thanh to¸n cßn h¹n chÕ cña hä –c¸i quyÕt ®Þnh quy m« thùc sù cña thÞ tr­êng ®ãng vai trß lµ ng­êi thùc hiÖn “cÇu” . MÊt c©n b»ng cung-cÇu lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái vµ ®ã lµ c¨n bÖnh nan y cña chñ nghÜa t­ b¶n. Thùc tiÔn kh¸ch quan kh¼ng ®Þnh ,víi bÒ dµy kinh nghiÖm l·nh ®¹o c¸ch m¹ng h¬n 70 n¨m , b¶n lÜnh chÝnh trÞ v÷ng vµng , nh©n quan chÝnh trÞ s©u s¾c , sù nh¹y c¶m tr­íc thêi cuéc , §¶ng ta ®· x¸c ®Þnh h­íng ®i ®óng ®¾n , tiÕn bé vµ c¸ch m¹ng trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ ë n­íc ta trong thÕ kû XXI vµ g¾n liÒn t¨ng tr­ëng kinh tÕ víi tiÕn bé x· héi . §Ó thùc hiÖn thµnh c«ng môc tiªu nµy , tr­íc hÕt cÇn thÊm nhuÇn quan ®iÓm chØ ®¹o bao chïm: kiªn ®Þnh con ®­êng ph¸t triÓn theo con ®­êng x· héi chñ nghÜa , cã môc tiªu d©n giµu n­íc m¹nh , xa héi c«ng b»ng , d©n chñ ,v¨n minh .§©y võa lµ môc tiªu , võa lµ ph­¬ng tiÖn ®Ó thùc hiÖn g¾n bã keo s¬n gi÷a giai cÊp c«ng nh©n , n«ng d©n vµ lùc l­îng tri thøc . Nãi kh¸c ®i , c¨n cø liªn kÕt giai cÊp , tr¸nh ph©n ho¸ giai cÊp lµ néi dung cèt lâi vµ t¨ng tr­ëng kinh tÕ g¾n liÒn víi c«ng b»ng x· héi ë ViÖt Nam . Thùc hiÖn t¨ng tr­ëng kinh tÕ g¾n liÒn víi c«ng b»ng x· héi lµ thùc hiÖn liªn t­ t­ëng chØ ®¹o cña qu¸ tr×nh chØ ®¹o ®æi míi ë n­íc ta ®­îc khëi x­íng t¹i §¹i h«I VI , liªn tôc kh¼ng ®Þnh t¹i §¹i héi VII, VIII .§ã lµ ®æi míi kinh tÕ lµ träng t©m , tõng b­íc ®æi míi chÝnh trÞ . Tõ quan ®iÓm chØ ®¹o cña n­íc ta lµ toµn diÑn, ®ång bé , cÇn tiÕp tôc ®Èy nhanh qu¸ tr×nh hoµn thiÖn thÓ chÕ ph¸t triÓn ë n­íc ta , trong ®ã tiÕp tôc hoµn thiÖn c¬ chÕ thÞ tr­êng ®i ®«i n©ng cao vµ t¨ng tr­ëng , n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý cña bé m¸y nhµ n­íc lµ then chèt . ViÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch kinh tÕ – x· héi trong thùc tiÔn ph¶i hîp lý ®ã lµ : khi thùc hiÖn ph­¬ng h­íng chÝnh s¸ch kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch x· héi hoµ quþªn víi nhau nh­ lµ ®iÒu kiÖn quyÕt ®Þnh ®Ó ®¶m b¶o ph¸t triÓn kinh tÕ g¾n liÒn víi c«ng b»ng x· héi . Trªn c¬ së lÊy con ng­êi lµm träng t©m , kh«ng ngõng ph¸t huy , båi d­ìng, n©ng cao nguån vèn con ng­êi ; c©n nh¾c thùc hiÖn vµ h¹n chÕ dÇn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ , thóc ®Èy t¨ng tr­ëng kinh tÕ tr­íc mÆt nh­ng kh«ng cã h¹i cho c«ng b»ng x· héi vÒ l©u dµi. Sö dông hîp lý chÝnh s¸ch x· héi , c¨n cø vµo hoµn c¶nh kinh tÕ – tµi chÝnh ®Êt n­íc , phï hîp víi truyÒn thèng nh©n nghÜa , ®¹o lý tèt ®Ñp cña d©n téc , tinh thÇn bao dung nh©n ¸i cña nh©n d©n , cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ; kiªn quyÕt thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ kh«ng thóc ®Èy t¨ng tr­ëng kinh tÕ cã h¹i cho c«ng b»n g x· héi . KÕt luËn NÒn kinh tÕ thÞ tr­êng tuy míi h×nh thµnh ë n­íc tanh­ng b­íc ®Çu ®· v­ît qua nh÷ng khã kh¨n t­ëng chõng nh­ kh«ng thÓ v­ît qua do nªn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp ®Ó l¹i thu ®­îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng phÊn khÝch trong nÒn kinh tÕ. T¹o niÒn tin trong nh©n d©n vµo sù nghiÖp ®æi míi , kiªn ®Þnh ®i theo con ®­êng chñ nghÜa x· héi mµ §¶ng vµ Nhµ n­íc ®· lùa chän . Tuy nhiªn, bªn c¹nh nh÷ng mÆt tÝch cùc do nÒn kinht tÕ thÞ tr­êng mang l¹i chóng ta còng kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng m©u thuÉn vèn cã cña nã . V× míi b­íc ®Çu héi nhËp víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng , do vËy viÖc nhËn thøc c¸c mÆt ®èi lËp , nh÷ng quy luËt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ hÕt søc cÇn thiÕt ®èi víi chóng ta ®Ó cã nh÷ng biÖn phÊp cÇn thiÕt gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn nµy gãp phÇn ®­a ®Êt n­íc ph¸t triÓn héi nhËp víi c¸c quèc gia ph¸t triÓn trªn thÕ giíi , æn ®Þnh kinh tÕ , x· héi tiÕn lªn x· héi chñ nghÜa .

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docQuy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập với việc phân tích hệ thống các mâu thuẫn biện chứng của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện n.doc