Rèn luyện tính tích cực học tập của học sinh qua phương pháp dạy học giải quyết vấn đề môn Địa lý 9

A- ĐẶT VẤN ĐỀ Trong dạy học, việc tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh tự tìm tòi phát hiện kiến thức nhằm phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh chính là một trong những mục tiêu của dạy học tích cực và lấy học sinh làm trung tâm. Dạy học giải quyết vấn đề là dựa trên những quy luật của sự lĩnh hội tri thức và cách thức hoạt động sáng tạo, có những nét cơ bản của sự tìm tòi khoa học. Bản chất của phương pháp này là tạo nên một chuỗi những tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh giải quyết những vấn đề đó. Nhờ vậy nó đảm bảo cho học sinh lĩnh hội vững chắc những cơ sở khoa học, phát triển năng lực tư duy sáng tạo và hình thành cơ sở thế giới quan khoa học. Dạy học theo cách giải quyết vấn đề giúp học sinh liên hệ và sử dụng những tri thức đã có trong việc tiếp thu tri thức mới cũng như tạo được mối liên hệ giữa những tri thức khác. Thông qua đó học sinh có thể giải thích được các sự sai khác giữa lý thuyết và thực tiễn, những mâu thuẩn nhận thức được tìm thấy trong quá trình học tập. Dạy học giải quyết vấn đề giúp học sinh thấy rõ trách nhiệm về việc học tập của bản thân, phát triển được các kĩ năng viết và kĩ năng diễn đạt, giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định, phát triển năng lực giao tiếp xã hội. Sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập làm tăng cường niềm vui và khả năng của bản thân đối với việc lĩnh hội kiến thức nên làm tăng cường động cơ học tập. Đặc trưng cơ bản của dạy học giải quyết vấn đề là “Tình huống có vấn đề” hoặc “Tình huống học tập”. Qua thực tế giảng dạy cho thấy: Tư duy của học sinh chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề, tức là ở đâu không có vấn đề thì ở đó không có tư duy. Tình huống có vấn đề luôn luôn chứa đựng một nội dung cần xác định, một nhiệm vụ cần giải quyết, một vướng mắc cần tháo gỡ. Do đó, kết quả của việc nghiên cứu và giải quyết tình huống có vấn đề sẽ là tiếp thu tri thức mới, nhận thức mới hoặc phương pháp hành động mới. Dạy học giải quyết vấn đề phải dựa trên các yếu tố sau: - Nhu cầu nhận thức hoặc hành động của học sinh. - Có sự kiếm tìm những tri thức và phương thức hành động chưa biết. - Khả năng trí tuệ của học sinh thể hiện ở kinh nghiệm và năng lực. Nó xuất hiện nhờ tính tích cực nghiên cứu của chính học sinh. Đối với dạy học ở lớp 9 nói chung và ở môn Địa lý lớp 9 nói riêng việc dạy học để rèn luyện tính tích cực, tự lập của học sinh là hết sức cần thiết, góp phần hình thành ý thức tự giác học tập, say mê với bộ môn và nâng cao chất lượng dạy học. Chính vì vậy, bản thân tôi trong quá trình dạy học đã thấy được việc rèn luyện tính tích cực học tập của học sinh thông qua dạy học tạo tình huống có vấn đề là không thể thiếu trong các khâu lên lớp và tôi dã chọn chủ đề này để thử nghiệm trong quá trình dạy học, bước đầu mang lại những kết quả khả quan. Vì thế, tôi đã mạnh dạn viết thành đề tài này để áp dụng cho các năm học sau của bản thân và đồng nghiệp của trường THCS Dương Thủy.

doc14 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 05/02/2013 | Lượt xem: 2024 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Rèn luyện tính tích cực học tập của học sinh qua phương pháp dạy học giải quyết vấn đề môn Địa lý 9, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
RÌn luyÖn tÝnh tÝch cùc häc tËp cña häc sinh qua ph­¬ng ph¸p d¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò m«n §Þa Lý 9 A-§Æt vÊn ®Ò Trong d¹y häc, viÖc tæ chøc c¸c ho¹t ®éng häc tËp cho häc sinh tù t×m tßi ph¸t hiÖn kiÕn thøc nh»m ph¸t huy tÝnh tù gi¸c, tÝch cùc, chñ ®éng vµ s¸ng t¹o cña häc sinh chÝnh lµ mét trong nh÷ng môc tiªu cña d¹y häc tÝch cùc vµ lÊy häc sinh lµm trung t©m. D¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lµ dùa trªn nh÷ng quy luËt cña sù lÜnh héi tri thøc vµ c¸ch thøc ho¹t ®éng s¸ng t¹o, cã nh÷ng nÐt c¬ b¶n cña sù t×m tßi khoa häc. B¶n chÊt cña ph­¬ng ph¸p nµy lµ t¹o nªn mét chuçi nh÷ng t×nh huèng cã vÊn ®Ò, ®iÒu khiÓn häc sinh gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®ã. Nhê vËy nã ®¶m b¶o cho häc sinh lÜnh héi v÷ng ch¾c nh÷ng c¬ së khoa häc, ph¸t triÓn n¨ng lùc t­ duy s¸ng t¹o vµ h×nh thµnh c¬ së thÕ giíi quan khoa häc. D¹y häc theo c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò gióp häc sinh liªn hÖ vµ sö dông nh÷ng tri thøc ®· cã trong viÖc tiÕp thu tri thøc míi còng nh­ t¹o ®­îc mèi liªn hÖ gi÷a nh÷ng tri thøc kh¸c. Th«ng qua ®ã häc sinh cã thÓ gi¶i thÝch ®­îc c¸c sù sai kh¸c gi÷a lý thuyÕt vµ thùc tiÔn, nh÷ng m©u thuÈn nhËn thøc ®­îc t×m thÊy trong qu¸ tr×nh häc tËp. D¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò gióp häc sinh thÊy râ tr¸ch nhiÖm vÒ viÖc häc tËp cña b¶n th©n, ph¸t triÓn ®­îc c¸c kÜ n¨ng viÕt vµ kÜ n¨ng diÔn ®¹t, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vµ ®­a ra quyÕt ®Þnh, ph¸t triÓn n¨ng lùc giao tiÕp x· héi. Sù tham gia tÝch cùc cña häc sinh trong qu¸ tr×nh häc tËp lµm t¨ng c­êng niÒm vui vµ kh¶ n¨ng cña b¶n th©n ®èi víi viÖc lÜnh héi kiÕn thøc nªn lµm t¨ng c­êng ®éng c¬ häc tËp. §Æc tr­ng c¬ b¶n cña d¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lµ “T×nh huèng cã vÊn ®Ò” hoÆc “T×nh huèng häc tËp”. Qua thùc tÕ gi¶ng d¹y cho thÊy: T­ duy cña häc sinh chØ b¾t ®Çu khi xuÊt hiÖn t×nh huèng cã vÊn ®Ò, tøc lµ ë ®©u kh«ng cã vÊn ®Ò th× ë ®ã kh«ng cã t­ duy. T×nh huèng cã vÊn ®Ò lu«n lu«n chøa ®ùng mét néi dung cÇn x¸c ®Þnh, mét nhiÖm vô cÇn gi¶i quyÕt, mét v­íng m¾c cÇn th¸o gì. Do ®ã, kÕt qu¶ cña viÖc nghiªn cøu vµ gi¶i quyÕt t×nh huèng cã vÊn ®Ò sÏ lµ tiÕp thu tri thøc míi, nhËn thøc míi hoÆc ph­¬ng ph¸p hµnh ®éng míi. D¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ph¶i dùa trªn c¸c yÕu tè sau: - Nhu cÇu nhËn thøc hoÆc hµnh ®éng cña häc sinh. - Cã sù kiÕm t×m nh÷ng tri thøc vµ ph­¬ng thøc hµnh ®éng ch­a biÕt. - Kh¶ n¨ng trÝ tuÖ cña häc sinh thÓ hiÖn ë kinh nghiÖm vµ n¨ng lùc. Nã xuÊt hiÖn nhê tÝnh tÝch cùc nghiªn cøu cña chÝnh häc sinh. §èi víi d¹y häc ë líp 9 nãi chung vµ ë m«n §Þa lý líp 9 nãi riªng viÖc d¹y häc ®Ó rÌn luyÖn tÝnh tÝch cùc, tù lËp cña häc sinh lµ hÕt søc cÇn thiÕt, gãp phÇn h×nh thµnh ý thøc tù gi¸c häc tËp, say mª víi bé m«n vµ n©ng cao chÊt l­îng d¹y häc. ChÝnh v× vËy, b¶n th©n t«i trong qu¸ tr×nh d¹y häc ®· thÊy ®­îc viÖc rÌn luyÖn tÝnh tÝch cùc häc tËp cña häc sinh th«ng qua d¹y häc t¹o t×nh huèng cã vÊn ®Ò lµ kh«ng thÓ thiÕu trong c¸c kh©u lªn líp vµ t«i d· chän chñ ®Ò nµy ®Ó thö nghiÖm trong qu¸ tr×nh d¹y häc, b­íc ®Çu mang l¹i nh÷ng kÕt qu¶ kh¶ quan. V× thÕ, t«i ®· m¹nh d¹n viÕt thµnh ®Ò tµi nµy ®Ó ¸p dông cho c¸c n¨m häc sau cña b¶n th©n vµ ®ång nghiÖp cña tr­êng THCS D­¬ng Thñy. B- NéI DUNG I - C¬ së lÝ luËn: Tr­íc nh÷ng yªu cÇu cña x· héi, thêi ®¹i vµ sù ph¸t triÓn cña khoa häc- kÜ thuËt, môc tiªu d¹y häc m«n §Þa lÝ ngµy nay kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ cung cÊp kiÕn thuwos vµ rÌn luyÖn kÜ n¨ng ®Þa lÝ cho häc sinh mµ qua ®ã ph¶i gãp phÇn cïng víi c¸c m«n häc kh¸c ®µo t¹o ra nh÷ng con ng­êi cã tÝnh s¸ng t¹o ,n¨ng ®éng , n¨ng lùc c«ng t¸c lµm viÖc, n¨ng lùc vËn dông kiÕn thøc, kÜ n¨ng ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng t×nh huèng, nh÷ng vÊn ®Ò cña x· cuéc sèng x· héi. §Ó ®¹t ®­îc môc tiªu nãi trªn th× viÖc ®æi míi ph­¬ng ph¸p d¹y häc lµ rÊt quan träng. Do ®ã khi ®æi míi ph­¬ng ph¸p d¹y häc ph¶i chó ý ®Õn ®Æc tr­ng vµ ph­¬ng ph¸p cña m«n häc. Mét trong nh÷ng ®æi míi ph­¬ng ph¸p d¹y häc m«n §Þa lÝ lµ ph­¬ng ph¸p gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. V× vËy, trong d¹y häc §Þa lÝ viÖc rÌn luyÖn tÝnh tÝch cùc häc tËp cña häc sinh qua ph­¬ng ph¸p gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lµ rÊt quan trong nh»m gãp phÇn n©ng cao chÊt l­¬ng d¹y häc. II - C¬ së thùc tiÔn: Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y Bé gi¸o dôc ®µo t¹o ®· triÓn khai ®¹i trµ ch­¬ng tr×nh s¸ch gi¸o khoa míi. Víi dung l­îng kiÕn thøc vµ yªu cÇu cña kiÕn thøc míi b¾t buéc gi¸o viªn ph¶i cã mét ph­¬ng ph¸p d¹y häc phï hîp th× l­îng kiÕn thøc truyÒn ®¹t ®Õn häc sinh míi cã chÊt l­îng cao.Trong ch­¬ng tr×nh SGK §Þa lÝ bËc THCS hiÖn nay rÊt chó träng ®Õn viÖc rÌn luyÖn kü n¨ng suy luËn trªn c¬ së h×nh ¶nh minh häa trùc quan, sinh ®éng hoÆc m« h×nh, b¶n ®å, biÓu ®å, b¶n ®å, biÓu ®å, l­îc ®å…®Ó tõ ®ã häc sinh rót ra kiÕn thøc vµ c¸ch tr×nh bµylËp luËn mang tÝnh l« gÝc, t¹o ra mét chuçi hÖ thèng l«gÝc vÒ mÆt khoa häc. §Ó ®¹t ®­îc yªu cÇu ®ã, khi d¹y häc ®Þa lÝ gi¸o viªn cÇn chó träng ®Õn c¸c ph­¬ng ph¸p gióp häc sinh ph¸t hiÖn vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò th«ng qua kªnh h×nh vµ kªnh ch÷ ë SGK.ChÝnh v× lÏ ®ã mµ viÖc rÌn luyÖn tÝnh cùc häc tËp cña häc sinh qua ph­¬ng ph¸p gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lµ mét ph­¬ng ph¸p hÕt søc cÇn thiÕt trong d¹y häc ®Þa lÝ. III. Mét sè nÐt vÒ thùc tr¹ng d¹y häc m«n §Þa Lý ë tr­êng THCS D¦¥NG THñY 1. VÒ ®éi ngò gi¸o viªn bé m«n: §éi ngò gi¸o viªn ®­îc ®µo t¹o ®¹t vµ v­ît chuÈn, cã n¨ng lùc, nhiÖt t×nh trong gi¶ng d¹y, cã ý thøc chÊp hµnh kØ luËt tèt vµ quan träng lµ n¾m ®­îc ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y, quan t©m ®Õn viÖc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, chñ ®éng cña häc sinh, cã ý thøc häc hái ®ång nghiÖp th«ng qua c¸c ho¹t ®éng dù giê rót kinh nghiÖm, so¹n gi¸o ¸n chung. §Æc biÖt gi¸o viªn ®· chó träng ®Õn ®Æc tr­ng cña bé m«n lµ sö dông thiÕt bÞ, ®å dïng d¹y häc khi lªn líp. 2. VÒ häc sinh: Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y viÖc häc bé m«n §Þa lý ®· ®­îc häc sinh quan t©m h¬n, cã ®ñ c¸c ph­¬ng tiÖn ®Ó phôc vô cho häc tËp ®Æc biÖt lµ vë bµi tËp, tËp b¶n ®å, atlat ®Þa lÝ, s¸ch tham kh¶o... Häc sinh ®· quen thuéc víi c¸ch häc míi, tÝch cùc chñ ®éng h¬n trong viÖc ph¸t hiÖn kiÕn thøc, cã ý thøc tù gi¸c trong lµm bµi tËp, chuÈn bÞ bµi míi. Qua kiÓm tra vµ chÊm vë bµi tËp cña häc sinh cho thÊy phÇn lín häc sinh ®· ®Çu t­ thêi gian cho viÖc lµm bµi tËp, lµm bµi ®Çy ®ñ cã chÊt l­îng, chÞu khã t×m tßi nh÷ng kiÕn thøc thùc tÕ khi gi¸o viªn yªu cÇu. * Tuy nhiªn, viÖc häc tËp cña häc sinh vÉn cßn mét sè tån t¹i sau: - Mét sè Ýt häc sinh cßn l­êi häc, thiÕu tÝnh tÝch cùc chñ ®éng trong häc tËp tËp ®Æc biÖt lµ trong viÖc ho¹t ®éng nhãm. - Mét sè häc sinh kh«ng chÞu khã trong viÖc lµm bµi tËp ë nhµ, thËm chÝ cßn m­în vë bµi tËp cña b¹n ®Ó chÐp l¹i mét c¸ch thô ®éng. - Qua kÕt qu¶ kiÓm tra häc k× II vµ ®iÓm trung b×nh m«n cuèi n¨m, tØ lÖ häc sinh yÕu kÐm ë khèi 9 vÒ m«n §Þa lý lµ 7 em/ 105 em (6.7%). IV. Nh÷ng gi¶I PH¸P cÇn lµm trong d¹y häc §Þa lý ®Ó rÌn luyÖn tÝnh tÝch cùc häc tËp cña häc sinh D¹y häc theo ph­¬ng ph¸p gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lµ h×nh thøc d¹y häc mµ ng­êi gi¸o viªn ph¶i tæ chøc ®­îc t×nh huèng cã vÊn ®Ò gióp häc sinh nhËn thøc ®­îc t×nh huèng, chÊp nhËn gi¶i quyÕt vµ t×m kiÕm ®­îc kiÕn thøc trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng hîp t¸c gi÷a thÇy vµ trß, ph¸t huy tèi ®a tÝnh tÝch cùc cña häc sinh kÕt hîp víi sù h­íng dÉn cña gi¸o viªn. C¸c b­íc thùc hiÖn nh­ sau: 1. X©y dùng t×nh huèng cã vÊn ®Ò: Trong mét tiÕt lªn líp ®Ó t¹o nªn t×nh huèng cã vÊn ®Ò, tr­íc hÕt cÇn: t×m hiÓu vÊn ®Ò, sau ®ã x¸c ®Þnh ®­îc vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt, ®­a ra nh÷ng gi¶ thiÕt kh¸c nhau ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, thö nghiÖm gi¶i ph¸p thÝch hîp nhÊt, hiÖu qu¶ nhÊt. VÝ dô: Khi d¹y bµi “Vïng ®ång b»ng S«ng Cöu Long” (PhÇn c¸c ngµnh kinh tÕ). §©y lµ vïng träng ®iÓm l­¬ng thùc, thùc phÈm ®ång thêi lµ vïng xuÊt khÈu n«ng s¶n hµng ®Çu cña c¶ n­íc. Gi¸o viªn ph¶i x©y dùng ®­îc vÊn ®Ò yªu cÇu häc sinh gi¶i quyÕt lµ: V× sao §ång b»ng S«ng Cöu Long trë thµnh vïng s¶n xuÊt l­¬ng thùc lín nhÊt n­íc ta? §Ó gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò nµy häc sinh ph¶i dùa vµo c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn - x· héi ®· häc ë líp 8 vµ phÇn ®Çu cña vïng §ång b»ng S«ng Cöu Long ®Ó hoµn thµnh néi dung theo yªu cÇu. 2. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò: Sau khi ®· t¹o ®­îc t×nh huèng cã vÊn ®Ò, gi¸o viªn h­íng dÉn häc sinh tiÕn hµnh gi¶i quyÕt tõng vÊn ®Ò. Tïy theo tõng néi dung cÇn gi¶i quyÕt mµ ¸p dông møc ®é phï hîp tõ dÔ ®Õn khã, theo c¸c c¸ch sau: 2.1. Møc ®é 1: NÕu nh÷ng néi dung gi¸o viªn ®­a ra khã häc sinh kh«ng tù gi¶i quyÕt ®­îc gi¸o viªn nªn ¸p dông nh­ sau: Gi¸o viªn ®Æt vÊn ®Ò råi nªu c¸ch gi¶i quyÕt. Häc sinh thùc hiÖn c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò theo h­íng dÉn cña gi¸o viªn. Gi¸o viªn ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ lµm viÖc cña häc sinh. VÝ dô: Khi d¹y phÇn §Þa h×nh Qu¶ng B×nh gi¸o viªn nªu vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt nh­ sau: Em h·y nhËn xÐt h­íng nghiªng cña ®Þa h×nh Qu¶ng B×nh? §©y lµ néi dung kh«ng ph¶i häc sinh nµo còng biÕt, v× vËy gi¸o viªn ph¶i h­íng dÉn vµ nªu c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò theo c¸c b­íc sau: Gîi ý b»ng c¸c c©u hái: §é dèc cña ®Þa h×nh ë phÝa b¾c vµ phÝa nam Qu¶ng B×nh cã sù kh¸c nhau nh­ thÕ nµo? Häc sinh dùa vµo quan s¸t thùc tÕ vÒ h­íng ch¶y cña s«ng KiÕn Giang theo h­íng T©y Nam - §«ng B¾c. Tõ ®ã häc sinh kh¼ng ®Þnh ®­îc ®Þa h×nh phÝa nam Qu¶ng B×nh nghiªng theo h­íng T©y Nam - §«ng B¾c cßn ë phÝa b¾c nghiªng theo h­íng T©y B¾c - §«ng Nam. Nh­ vËy, h­íng nghiªng cña ®Þa h×nh kh«ng ®ång nhÊt tõ b¾c vµo nam (®iÒu nµy thÓ hiÖn râ theo dßng ch¶y cña s«ng ngßi). Víi phÇn nµy, gi¸o viªn tù ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ tr¶ lêi cña häc sinh ®Ó kh¼ng ®Þnh kiÕn thøc. 2.2. Møc ®é 2: Víi c©u hái ë møc ®é dÔ h¬n, th×: Gi¸o viªn ®Æt vÊn ®Ò, gîi ý ®Ó häc sinh t×m ra c¸ch gi¶i quyÕt. Häc sinh thùc hiÖn c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. Gi¸o viªn vµ häc sinh cïng ®¸nh gi¸. VÝ dô: Khi d¹y §Þa lý Qu¶ng B×nh: PhÇn liªn hÖ huyÖn LÖ Thñy, gi¸o viªn nªu c©u hái: HuyÖn LÖ Thñy cã mÊy x·, mÊy thÞ trÊn? §Ó gióp häc sinh gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò nµy, gi¸o viªn cÇn gîi ý cho häc sinh ®Õm c¸c x· ë vïng biÓn, c¸c x· vïng ven quèc lé, sè x· ven ®­êng 15, c¸c x· vïng gi÷a, vïng nói... Víi sù gîi ý ®ã, häc sinh sÏ dÔ dµng tæng hîp ®­îc toµn huyÖn cã 26 x· vµ 2 thÞ trÊn. 2.3. Møc ®é 3: Gi¸o viªn cung cÊp th«ng tin t¹o t×nh huèng. Häc sinh ph¸t hiÖn vµ x¸c ®Þnh vÊn ®Ò n¶y sinh, tù lùc ®Ò xuÊt c¸c gi¶ thiÕt vµ lùa chän gi¶i ph¸p. Häc sinh thùc hiÖn c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò víi sù gióp ®ì cña gi¸o viªn khi cÇn. Gi¸o viªn vµ häc sinh cïng ®¸nh gi¸. VÝ dô: Khi d¹y vÒ c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn. PhÇn Ph¸t triÓn tæng hîp kinh tÕ vµ b¶o vÖ tµi nguyªn m«i tr­êng biÓn ®¶o. Trong môc khai th¸c vµ chÕ biÕn kho¸ng s¶n biÓn, gi¸o viªn cung cÊp cho häc sinh mét sè th«ng tin vÒ ngµnh dÇu khÝ nh­ sau: DÇu khÝ lµ ngµnh kinh tÕ mòi nhän, chiÕm vÞ trÝ quan träng hµng ®Çu trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n­íc. HiÖn nay, n­íc ta ®· x©y dùng nhµ m¸y KhÝ - §iÖn - §¹m ë Vòng Tµu, b­íc ®Çu chÕ biÕn dÇu khÝ phôc vô cho ph¸t ®iÖn, s¶n xuÊt ph©n ®¹m. Sau khi cung cÊp cho häc sinh nh÷ng th«ng tin trªn, gi¸o viªn yªu cÇu häc sinh nhËn xÐt vÒ triÓn väng cña ngµnh dÇu khÝ ë n­íc ta. Häc sinh dùa vµo nh÷ng hiÓu biÕt thùc tÕ vÒ ngµnh dÇu khÝ ,nªu ®­îc triÓn väng cña ngµnh nh­ sau: - Tõ n¨m 1999 dÇu th« khai th¸c ®­îc lµ 15,2 triÖu tÊn. - N¨m 2000 lµ 16,2 triÖu tÊn. - N¨m 2002 lµ 16,9 triÖu tÊn. Qua c¸c sè liÖu ®ã, häc sinh kÕt luËn ®­îc: l­îng dÇu th« khai th¸c cña n­íc ta t¨ng liªn tôc tõ n¨m 1999 ®Õn n¨m 2002 vµ triÓn väng sÏ t¨ng cao h¬n n÷a khi tiÕn hµnh khai th¸c ë khu vùc Dung QuÊt – Qu·ng Ng·i. Nh­ vËy, trong d¹y häc ®Æt vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò gi¸o viªn ®­a häc sinh vµo t×nh huèng cã vÊn ®Ò råi gióp häc sinh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®­îc ®Æt ra. B»ng c¸ch ®ã, häc sinh võa n¾m ®­îc tri thøc míi, võa n¾m ®­îc ph­¬ng ph¸p ®i tíi kiÕn thøc ®ã, võa ph¸t triÓn t­ duy tÝch cùc, s¸ng t¹o vµ cã kh¶ n¨ng vËn dông tri thøc vµo gi¶i quyÕt t×nh huèng míi. 3. C¸c b­íc cña d¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò: 3.1. Gi¶i thÝch vÊn ®Ò: TÊt c¶ häc sinh ®Òu ph¶i n¾m ®­îc vÊn ®Ò gi¸o viªn ®­a ra, nh÷ng ®iÒu mµ mét thµnh viªn ch­a râ cÇn ®­îc c¸c thµnh viªn kh¸c gi¶i thÝch th«ng qua th¶o luËn ®Ó lµm râ vÊn ®Ò. 3.2. Thu thËp c¸c vÊn ®Ò liªn quan:. C¸c thµnh viªn trong nhãm cïng nhau thu thËp c¸c néi dung cÇn lµm râ n»m trong vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt theo nhËn thøc cña nhãm: TËp hîp c¸c kiÕn thøc ®­îc ®­a ra, x¸c ®Þnh râ träng t©m cña néi dung cÇn ®¹t sau khi cã sù thèng nhÊt cña nhãm. 3.3. TËp hîp c¸c ý kiÕn cña nhãm: TËp hîp c¸c kiÕn thøc, nh÷ng dù ®o¸n cña nhãm xung quanh vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt vµ tr×nh bµy d­íi h×nh thøc mµ c¶ nhãm dÔ tiÕp thu, theo dâi th«ng qua phiÕu häc tËp hoÆc c¸c b¶ng biÓu cã liªn quan. 3.4. X¸c ®Þnh môc ®Ých häc tËp cÇn ®¹t: X¸c ®Þnh nh÷ng néi dung nµo ®· biÕt, nh÷ng néi dung nµo cÇn t×m hiÓu, cïng nhau x¸c ®Þnh râ nh÷ng môc tiªu häc tËp nh»m më réng nh÷ng tri thøc ®· cã. 3.5. TËp hîp vµ th¶o luËn c¸c néi dung ®· nghiªn cøu: 3.6. NhËn xÐt rót kinh nghiÖm vÒ tiÕn tr×nh, ph­¬ng ph¸p lµm viÖc cña tõng nhãm: (Cã thÓ cho c¸c nhãm ®¸nh gi¸ lÉn nhau hoÆc gi¸o viªn tù ®¸nh gi¸) 4. D¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò th«ng qua sö dông c¸c thiÕt bÞ d¹y häc: Thùc tÕ d¹y häc cho thÊy viÖc quan s¸t vµ khai th¸c kiÕn thøc cña häc sinh ®èi víi c¸c thiÕt bÞ d¹y häc chØ ®¹t hiÖu qu¶ nÕu tr­íc khi cho häc sinh quan s¸t nhËn xÐt, gi¸o viªn ®­a ra vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt nh»m gióp häc sinh biÕt ®­îc cÇn ph¶i quan s¸t c¸i g×? Ph©n tÝch néi dung g×? Gi¶i thÝch nguyªn nh©n, nhËn xÐt vµ khai th¸c kiÕn thøc nh­ thÕ nµo? VÝ dô: Khi d¹y vïng §«ng Nam Bé phÇn “c«ng nghiÖp” gi¸o viªn cho häc sinh khai th¸c l­îc ®å kinh tÕ vïng §«ng Nam Bé. Tr­íc khi häc sinh tiÕn hµnh khai th¸c l­îc ®å, gi¸o viªn cÇn ®­a ra c¸c yªu cÇu sau: ? T×m trªn l­îc ®å c¸c trung t©m c«ng nghiÖp cña vïng, c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cña tõng trung t©m. ? Gi¶i thÝch v× sao thµnh phè Hå ChÝ Minh lµ trung t©m c«ng nghiÖp lín nhÊt cña vïng. Sau khi ®· n¾m ®­îc vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt mµ gi¸o viªn ®· ®Þnh h­íng tr­íc, häc sinh sÏ tËp trung vµo khai th¸c ngay néi dung chÝnh ®Ó n¾m ®­îc c¸c trung t©m c«ng nghiÖp lµ: Thµnh phè Hå ChÝ Minh, Vòng Tµu, Biªn Hßa, Thñ DÇu Mét. Trong ®ã thµnh phè Hå ChÝ Minh tËp trung nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp nhÊt: N¨ng l­îng, luyÖn kim, c¬ khÝ, hãa chÊt, s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng, chÕ biÕn l©m s¶n, chÕ biÕn l­¬ng thùc thùc phÈm, s¶n xuÊt hµng tiªu dïng vµ trë thµnh trung t©m c«ng nghiÖp lín nhÊt cña vïng còng nh­ cña c¶ n­íc. 5. HÖ thèng c©u hái trong d¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò: C¸c c©u hái ph¶i thÓ hiÖn râ rµng vÒ yªu cÇu vµ møc ®é nhËn thøc kh¸c nhau ®èi víi häc sinh. C©u hái ®Ó ph©n lo¹i vµ ph¸t triÓn t­ duy ®Þa lý cho häc sinh cÇn cã c¸c møc ®é kh¸c nhau tõ ®äc c¸c ®èi t­îng ®Þa lý ®Õn ph©n tÝch, so s¸nh, x¸c ®Þnh c¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c ®èi t­îng ®Þa lý. C©u hái cã t¸c dông dÉn d¾t häc sinh biÕt, hiÓu ®­îc ®Æc ®iÓm ®Æc tr­ng cña c¸c ®èi t­îng ®Þa lý vµ cã c¸ch nh×n tæng hîp gi÷a c¸c ®èi t­îng ®Þa lý qua c¸c mèi quan hÖ gi÷a chóng. VÝ dô: Khi d¹y bµi 38 Ph¸t triÓn tæng hîp kinh tÕ vµ b¶o vÖ tµi nguyªn m«i tr­êng biÓn ®¶o. Gi¸o viªn cÇn ®­a ra c¸c c©u hái: ? T¹i sao ph¶i ph¸t triÓn tæng hîp c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn. ? C«ng nghiÖp chÕ biÕn thñy s¶n ph¸t triÓn sÏ cã t¸c ®éng nh­ thÕ nµo tíi ngµnh ®¸nh b¾t vµ nu«i trång thñy s¶n. Nh÷ng c©u hái nh­ vËy thÓ hiÖn râ mèi quan hÖ gi÷a c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn víi nhau mµ häc sinh cÇn gi¶i quyÕt, ®ßi hái häc sinh ph¶i tÝch cùc vËn dông c¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c ngµnh kinh tÕ ®Ó tr¶ lêi c©u hái. §Ó ph¸t huy cao ®é tÝnh tÝch cùc häc tËp cña häc sinh, gi¸o viªn ph¶i dùa trªn néi dung bµi häc, néi dung c¸c thiÕt bÞ d¹y häc ®Ó nªu c©u hái thµnh mét sè vÊn ®Ò cÇc lµm s¸ng tá vµ h­íng dÉn häc sinh tù lµm viÖc víi c¸c ph­¬ng tiÖn häc tËp. Gi¸o viªn cÇn chó ý yªu cÇu häc sinh khai th¸c c¸c néi dung kiÕn thøc “Èn” trong mçi ph­¬ng tiÖn, dùa vµo ®ã ®Ó ph©n tÝch, ®¸nh gi¸, so s¸nh, gi¶i thÝch...trong suèt qu¸ tr×nh d¹y häc ë trªn líp, ë nhµ vµ trong c¶ khi kiÓm tra, ®¸nh gi¸... Chóng ta biÕt r»ng, c¸c ®èi t­îng, sù vËt ®Þa lý tån t¹i trong nh÷ng mèi quan hÖ chÆt chÏ. Trong d¹y häc ®Þa lý, ®Ó gióp häc sinh hiÓu ®­îc ®Æc tr­ng cña c¸c ®èi t­îng, sù vËt ®Þa lý vµ hiÓu ®­îc b¶n chÊt cña nh÷ng mèi quan hÖ ®ã, gi¸o viªn ph¶i h­íng dÉn häc sinh sö dông kÕt hîp c¸c néi dung kiÕn thøc víi thiÕt bÞ d¹y häc ®Ó ®èi chiÕu, so s¸nh, ph©n tÝch, tæng hîp ®Ó rót ra kÕt luËn, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò gi¸o viªn yªu cÇu. ViÖc sö dông kÕt hîp c¸c lo¹i ph­¬ng tiÖn nµy sÏ kÝch thÝch høng thó häc tËp cña häc sinh – gióp häc sinh chñ ®éng, s¸ng t¹o trong ho¹t ®éng nhËn thøc. VÝ dô: Khi d¹y môc: Sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ (Bµi 6: Sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ViÖt Nam). §Ó gióp häc sinh gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò cÇn ®Æt ra lµ: NhËn xÐt vÒ sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña n­íc ta , gi¸o viªn ph¶i h­íng dÉn häc sinh kÕt hîp quan s¸t biÓu ®å h×nh 6.1 (BiÓu ®å chuyÓn dÞch c¬ cÊu GDP tõ n¨m 1991 ®Õn n¨m 2002), võa kÕt hîp quan s¸t l­îc ®å c¸c khu vùc kinh tÕ ®ång thêi ph¶i n¾m ®­îc c¸c néi dung kiÕn thøc trang 20, trang 22 SGK vµ b¶ng sè liÖu vÒ c¬ cÊu GDP cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ë trang 23. Nh­ vËy, ®Ó gi¶i quyÕt ®­îc mét vÊn ®Ò ®ßi hái ph¶i cã sù kÕt hîp 4 lo¹i ph­¬ng tiÖn liªn quan míi ®­a ra ®­îc kÕt luËn ®óng. Kinh tÕ cã sù chuyÓn dÞch m¹nh mÏ: gi¶m tØ träng cña khu vùc n«ng – l©m – ng­ nghiÖp, t¨ng tØ träng cña khu vùc c«ng nghiÖp – x©y dùng, khu vùc dÞch vô chiÕm tØ träng cao. Cïng víi chuyÓn dÞch c¬ cÊu ngµnh lµ h×nh thµnh hÖ thèng vïng kinh tÕ víi c¸c trung t©m c«ng nghiÖp míi, c¸c vïng chuyªn canh n«ng nghiÖp vµ sù ph¸t triÓn c¸c thµnh phè lín. H×nh thµnh 3 vïng kinh tÕ träng ®iÓm: Vïng kinh tÕ träng ®iÓm B¾c Bé, vïng kinh tÕ träng ®iÓm MiÒn Trung vµ vïng kinh tÕ träng ®iÓm phÝa Nam. 6. C¸ch tæ chøc ho¹t ®éng trong d¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò: - Trong d¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, cÇn chó ý sö dông mäi biÖn ph¸p thóc ®Èy häc sinh m¹nh d¹n nªu th¾c m¾c vµ khÐo lÐo sö dông th¾c m¾c ®ã ®Ó t¹o nªn t×nh huèng cã vÊn ®Ò, thu hót toµn líp tham gia th¶o luËn, tranh luËn ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®ã. Nh­ vËy cã thÓ gãp phÇn lÊp lç háng, ch÷a nh÷ng sai lÇm hoÆc hiÓu ch­a chÝnh x¸c nh÷ng néi dung häc tËp cña häc sinh. - CÇn cã th¸i ®é b×nh tÜnh khi häc sinh tr¶ lêi sai hoÆc thiÕu chÝnh x¸c, tr¸nh th¸i ®é n«n nãng, véi vµng c¾t ngang ý kiÕn cña häc sinh khi kh«ng thËt cÇn thiÕt. Chó ý uèn n¾n, nhËn xÐt, bæ sung c©u tr¶ lêi cña häc sinh, gióp häc sinh hÖ thèng hãa tri thøc tiÕp thu ®­îc. - T¹o kh«ng khÝ tho¶i m¸i trong líp häc ®Ó häc sinh kh«ng qu¸ lo ng¹i khi tr¶ lêi, c¸c häc sinh yÕu kÐm kh«ng mÆc c¶m, tù ti vÒ tr×nh ®é nhËn thøc cña m×nh, khuyÕn khÝch, ®éng viªn sù cè g¾ng cña c¸c em. 7. H­íng dÉn ph­¬ng ph¸p häc tËp cho häc sinh: Dï d¹y häc theo ph­¬ng ph¸p g× th× môc ®Ých cuèi cïng lµ häc sinh n¾m ®­îc kiÕn thøc vµ biÕt vËn dông tèt. NÕu gi¸o viªn d¹y tèt mµ kh«ng h­íng dÉn cho häc sinh c¸ch häc tèt th× ch¾c ch¾n kÕt qu¶ sÏ kh«ng nh­ mong muèn. V× vËy gi¸o viªn cÇn chó ý h­íng dÉn c¸ch häc cho häc sinh theo nh÷ng ®Þnh h­íng sau: - Yªu cÇu häc sinh ph¶i tù gi¸c,tÝch cùc vµ t¹o thíi quen t­ duy l«gich, tÝch cùc tham gia x©y dùng bµi. - Ph¶i th­êng xuyªn liªn hÖ kiÕn thøc ®· ®­îc häc víi kiÕn thøc thùc tÕ qua quan s¸t hoÆc qua c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin vµ ng­îc l¹i tõ kiÕn thøc hiÓu ®­îc qua thùc tÕ ®Ó rót ra bµi häc trªn líp. - H­íng dÉn cho häc sinh th­êng xuyªn ®­a ra nh÷ng c©u hái, nh÷ng th¾c m¾c cÇn gi¶i quyÕt, ®iÒu ®ã gióp häc sinh cã ý thøc tr¸ch nhiÖm h¬n trong viÖc tù gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vµ sÏ hiÓu bµi tèt h¬n, nhí l©u h¬n v× cã chñ ®Þnh. - Trong häc tËp cÇn cã sù so s¸nh, ®èi chøng, ph©n tÝch c¸c b¶ng, biÓu, l­îc ®å ®Ó n¾m kiÕn thøc mét c¸ch ch¾c ch¾n. - Yªu cÇu häc sinh ph¶i cã sù hîp t¸c tèt trong ho¹t ®éng nhãm, m¹nh d¹n thÓ hiÖn ý kiÕn cña m×nh tr­íc nhãm, tÝch cùc tham gia tranh luËn nh÷ng vÊn ®Ò cßn v­íng m¾c ®Ó cïng lµm s¸ng tá vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt. - TËp cho häc sinh thãi quen quan s¸t, ghi l¹i nh÷ng hiÖn t­îng, ®èi t­îng ®Þa lý vµ tù ®Æt c©u hái, gi¶i thÝch ®Ó ®­a ra nhËn ®Þnh. - Th­êng xuyªn lµm bµi tËp, cã thãi quen tèt trong viÖc trao ®æi víi b¹n nÕu cã nh÷ng vÊn ®Ò ch­a hiÓu râ. V. Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®­îc vµ bµi häc kinh nghiÖm. Víi viÖc ¸p dông c¸ch d¹y häc nh­ ®· nªu trªn kÕt hîp nh÷ng gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt l­îng d¹y vµ häc, kÕt qu¶ chÊt l­îng bé m«n ®Þa lý 9 mµ t«i phô tr¸ch trong n¨m häc 2008 - 2009 ®¹t ®­îc nh­ sau: - ChÊt l­îng: Tæng sè häc sinh: 105em. Trong ®ã: Giái : 15 em ®¹t 14,3% Kh¸ : 40em ®¹t 38,1 % TB : 40em ®¹t 38,1% YÕu : 10 em ®¹t 9,5% KÐm : Kh«ng cã. - KÜ n¨ng: + PhÇn lín häc sinh líp 9 ®· cã kÜ n¨ng ®äc, khai th¸c l­îc ®å, b¶n ®å ®Ó t×m ra kiÕn thøc. + Cã kÜ n¨ng vÏ biÓu ®å, ph©n tÝch, so s¸nh c¸c b¶ng, biÓu. + Cã kÜ n¨ng vËn dông kiÕn thøc ®· häc ®Ó gi¶i thÝch c¸c hiÖn t­îng thùc tÕ x¶y ra xung quanh. Tr¶i qua thùc tÕ gi¶ng d¹y vËn dông s¸ng kiÕn kinh nghiÖm trªn, b¶n th©n thÊy ®­îc nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm bæ Ých sau: Ng­êi gi¸o viªn ph¶i thùc sù t©m huyÕt víi nghÒ nghiÖp, mÉu mùc víi häc sinh, ph¶i lu«n lu«n nghiªn cøu tµi liÖu , s¸ch tham kh¶o, t×m ra nh÷ng ph­¬ng ph¸p d¹y häc cã hiÖu qu¶ cao. Gi¸o viªn ph¶i gióp häc sinh tù m×nh lùa chän ph­¬ng ph¸p häc thÝch hîp tïy theo tõng kiÓu bµi Gi¸o viªn cÇn h­íng dÉn häc sinh vËn dông linh ho¹t c¸c ph­¬ng ph¸p gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. Trong tÊt c¶ c¸c bµi häc gi¸o viªn cÇn rÌn luyªn tÝnh tÝch cùc häc tËp cña häc sinh th«ng qua PPDH gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. Gi¸o viªn cÇn hiÓu râ tÇng kh¶ n¨ng tiÕp thu bµi cña c¸c ®èi t­îng häc sinh ®Ó tõ ®ã ®­a ra nh÷ng ph­¬ng ph¸p d¹y häc phï hîp gióp häc sinh høng thó häc tËp vµ yªu thÝch m«n ®Þa lÝ cña m×nh h¬n. C- KÕt luËn D¹y häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lµ mét trong nh÷ng ph­¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc nh»m tæ chøc cho häc sinh tù t×m tßi, ph¸t hiÖn, gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò nhËn thøc cã hiÖu qu¶, häc sinh ph¸t huy ®­îc tÝnh tÝch cùc, tù gi¸c, chñ ®éng vµ s¸ng t¹o trong häc tËp. §Ó tæ chøc c¸c ho¹t ®éng häc tËp cã hiÖu qu¶ gi¸o viªn ph¶i lùa chän néi dung, ph­¬ng ph¸p, ph­¬ng tiÖn d¹y häc phï hîp víi môc tiªu bµi häc vµ tr×nh ®é nhËn thøc cña häc sinh. Cã lµm ®­îc nh­ vËy míi gãp phÇn gióp häc sinh yªu thÝch vµ say mª häc tËp bé m«n §Þa lý, ®­a bé m«n §Þa lý trë thµnh bé m«n c«ng cô trong nhµ tr­êng. Víi t©m huyÕt vµ nhiÖt thµnh cña mét gi¸o viªn ®Þa lÝ, t«i ®­îc phÐp nªu lªn ®iÒu b¨n kho¨n , th«i thóc vµ nh÷ng suy nghÜ, gi¶i ph¸p vÒ mét ph¹m vi nhá trong d¹y häc ®Þa lÝ lµ rÌn luyÖn tÝnh tÝch cùc häc tËp cña häc sinh qua PPDH gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nh»m gãp tiÕng nãi cña m×nh vµo c«ng cuéc ®æi míi gi¸o dôc phæ th«ng nãi chung vµ n©ng cao chÊt l­îng d¹y häc cña tr­êng THCS D­¬ng Thñy. Tuy chØ lµ kÕt qu¶ b­íc ®Çu, tuy lµ suy nghÜ nhá, song nh÷ng suy nghÜ viÖc lµm trªn lµ h÷u Ých víi b¶n th©n t«i trong d¹y häc vµ n©ng cao chÊt l­îng bé m«n.RÊt kÝnh mong vµ hy väng ®­îc sù quan t©m, gãp ý kiÕn cña ®ång nghiÖp vµ c¸c cÊp chØ ®¹o ®Ó ý t­ëng vµ bµi viÕt trªn cã tÝnh phæ dông cao h¬n. X¸c nhËn cña H§KH D­¬ng Thñy, ngµy 15 th¸ng 5 n¨m 2010 Gi¸o viªn Vâ ThÞ Thu Hµ

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docRèn luyện tính tích cực học tập của học sinh qua phương pháp dạy học giải quyết vấn đề môn địa lý 9.doc
Luận văn liên quan