Sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử

PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG Cơ sở lý luận: Tại kỳ họp của Quốc hội khoá X năm 2000, Quốc hội X đã thông qua Nghị quyết số 40/2000/QH10 về vấn đề đổi mới chương trình giáo dục phổ thông. Tiếp đó ngày 11/6/2001 Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg về đổi mới giáo dục phổ thông. Trong đó nhấn mạnh mục tiêu của chương trình đổi mới giáo dục phổ thông là nhằm thay đổi cách dạy và học theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh. Một trong những phương pháp để tích cực hoá hoạt động dạy và học đó là việc dạy học liên môn. Dạy học liên môn là 1 trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ở trường phổ thông nói chung, môn lịch sử nói riêng. Nó góp phần bổ sung lượng kiến thức các môn học khác cho bài học, giúp học sinh hứng thú say mê học tập, góp phần nâng cao hiệu quả bài học. Mặt khác, bộ môn lịch sử cung cấp cho học sinh những tri thức ở nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thế giới (cả tri thức về khoa học xã hội và khoa học tự nhiên). Do đó việc dạy học liên môn là dùng các kiến thức ở các bộ môn khác bổ sung, hỗ trợ làm sáng rõ hơn kiến thức mà học sinh đang được học trong môn học, cụ thể ở đây là bộ môn lịch sử và việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịc sử. Từ cơ sở đó tôi mạnh dạn xin trình bày 1 số kinh nghiệm về sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử. 2. Cơ sở thực tiễn: “Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ; lịch sử loài người mà chúng ta học là toàn bộ những hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến nay” (SGK Lịch sử 6 – trang 3 – NXB Giáo dục năm 2002). Như vậy, qua khái niệm trên chúng ta đều thấy rằng: Việc học lịch sử có nét đặc trưng riêng, có cái khó riêng. Đó là người học không thể tri giác trực tiếp; không thể “sờ” hay làm thí nghiệm trong phòng thí nghiệm mà buộc phải tư duy, phải trừu tượng hoá, khái quát hoá để dựng lại những gì đã diễn ra trong quá khứ, thông qua các sự kiện, niên đại, nhân vật .Để làm được điều đó ngoài việc sử dụng các nguồn tư liệu sử học (hiện vật, văn tự cổ ) thì việc sử dụng các tác phẩm văn học cũng có tác dụng rất lớn trong việc “dựng lại” lịch sử. Bên cạnh đó, việc dạy và học lịch sử ở nhiều trường phổ thông hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Đó là tình trạng đại bộ phận học sinh đang dần “xa lánh” môn lịch sử, không còn hứng thú với việc học tập môn lịch sử. Đây là thực trạng đáng buồn. Bởi vì, sử học ở trường phổ thông có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm và hình thành nhân cách của học sinh. Tìm hiểu nguyên nhân của hiện tượng trên, theo tôi có nhiều nguyên nhân (gia đình – xã hội – nhà trường). Trong đó 1 nguyên nhân quan trọng dẫn tới hiện tượng trên đó là: Giáo viên dạy sử còn để giờ dạy sử quá khô khan, nặng nề nên thiếu sự thu hút đối với học sinh. Do đó, để khắc phục hiện tượng này, theo tôi ngoài việc đổi mới phương pháp, tăng cường sử dụng đồ dùng trực quan thì chúng ta nên sử dụng nhiều hơn nữa nguồn tài liệu văn học trong giờ học lịch sử để làm bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn hơn.

doc15 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 05/02/2013 | Lượt xem: 2756 | Lượt tải: 9download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
phÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò chung 1. C¬ së lý luËn: T¹i kú häp cña Quèc héi kho¸ X n¨m 2000, Quèc héi X ®· th«ng qua NghÞ quyÕt sè 40/2000/QH10 vÒ vÊn ®Ò ®æi míi ch­¬ng tr×nh gi¸o dôc phæ th«ng. TiÕp ®ã ngµy 11/6/2001 Thñ t­íng ChÝnh phñ ra ChØ thÞ sè 14/2001/CT-TTg vÒ ®æi míi gi¸o dôc phæ th«ng. Trong ®ã nhÊn m¹nh môc tiªu cña ch­¬ng tr×nh ®æi míi gi¸o dôc phæ th«ng lµ nh»m thay ®æi c¸ch d¹y vµ häc theo h­íng tÝch cùc ho¸ ho¹t ®éng cña häc sinh. Mét trong nh÷ng ph­¬ng ph¸p ®Ó tÝch cùc ho¸ ho¹t ®éng d¹y vµ häc ®ã lµ viÖc d¹y häc liªn m«n. D¹y häc liªn m«n lµ 1 trong nh÷ng nguyªn t¾c quan träng cña d¹y häc ë tr­êng phæ th«ng nãi chung, m«n lÞch sö nãi riªng. Nã gãp phÇn bæ sung l­îng kiÕn thøc c¸c m«n häc kh¸c cho bµi häc, gióp häc sinh høng thó say mª häc tËp, gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ bµi häc. MÆt kh¸c, bé m«n lÞch sö cung cÊp cho häc sinh nh÷ng tri thøc ë nhiÒu lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö d©n téc vµ thÕ giíi (c¶ tri thøc vÒ khoa häc x· héi vµ khoa häc tù nhiªn). Do ®ã viÖc d¹y häc liªn m«n lµ dïng c¸c kiÕn thøc ë c¸c bé m«n kh¸c bæ sung, hç trî lµm s¸ng râ h¬n kiÕn thøc mµ häc sinh ®ang ®­îc häc trong m«n häc, cô thÓ ë ®©y lµ bé m«n lÞch sö vµ viÖc sö dông tµi liÖu v¨n häc trong d¹y häc lÞc sö. Tõ c¬ së ®ã t«i m¹nh d¹n xin tr×nh bµy 1 sè kinh nghiÖm vÒ sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö. 2. C¬ së thùc tiÔn: “LÞch sö lµ nh÷ng g× ®· diÔn ra trong qu¸ khø; lÞch sö loµi ng­êi mµ chóng ta häc lµ toµn bé nh÷ng ho¹t ®éng cña con ng­êi tõ khi xuÊt hiÖn ®Õn nay” (SGK LÞch sö 6 – trang 3 – NXB Gi¸o dôc n¨m 2002). Nh­ vËy, qua kh¸i niÖm trªn chóng ta ®Òu thÊy r»ng: ViÖc häc lÞch sö cã nÐt ®Æc tr­ng riªng, cã c¸i khã riªng. §ã lµ ng­êi häc kh«ng thÓ tri gi¸c trùc tiÕp; kh«ng thÓ “sê” hay lµm thÝ nghiÖm trong phßng thÝ nghiÖm.... mµ buéc ph¶i t­ duy, ph¶i trõu t­îng ho¸, kh¸i qu¸t ho¸ ®Ó dùng l¹i nh÷ng g× ®· diÔn ra trong qu¸ khø, th«ng qua c¸c sù kiÖn, niªn ®¹i, nh©n vËt.... .§Ó lµm ®­îc ®iÒu ®ã ngoµi viÖc sö dông c¸c nguån t­ liÖu sö häc (hiÖn vËt, v¨n tù cæ....) th× viÖc sö dông c¸c t¸c phÈm v¨n häc còng cã t¸c dông rÊt lín trong viÖc “dùng l¹i” lÞch sö. Bªn c¹nh ®ã, viÖc d¹y vµ häc lÞch sö ë nhiÒu tr­êng phæ th«ng hiÖn nay ®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n. §ã lµ t×nh tr¹ng ®¹i bé phËn häc sinh ®ang dÇn “xa l¸nh” m«n lÞch sö, kh«ng cßn høng thó víi viÖc häc tËp m«n lÞch sö. §©y lµ thùc tr¹ng ®¸ng buån. Bëi v×, sö häc ë tr­êng phæ th«ng cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc gi¸o dôc t­ t­ëng, t×nh c¶m vµ h×nh thµnh nh©n c¸ch cña häc sinh. T×m hiÓu nguyªn nh©n cña hiÖn t­îng trªn, theo t«i cã nhiÒu nguyªn nh©n (gia ®×nh – x· héi – nhµ tr­êng). Trong ®ã 1 nguyªn nh©n quan träng dÉn tíi hiÖn t­îng trªn ®ã lµ: Gi¸o viªn d¹y sö cßn ®Ó giê d¹y sö qu¸ kh« khan, nÆng nÒ nªn thiÕu sù thu hót ®èi víi häc sinh. Do ®ã, ®Ó kh¾c phôc hiÖn t­îng nµy, theo t«i ngoµi viÖc ®æi míi ph­¬ng ph¸p, t¨ng c­êng sö dông ®å dïng trùc quan.... th× chóng ta nªn sö dông nhiÒu h¬n n÷a nguån tµi liÖu v¨n häc trong giê häc lÞch sö ®Ó lµm bµi gi¶ng thªm sinh ®éng, hÊp dÉn h¬n. 3. Nh÷ng thuËn lîi – khã kh¨n khi nghiªn cøu: 3.1. ThuËn lîi: B¶n th©n cã søckhoÎ tèt, cã thêi gian c«ng t¸c gi¶ng d¹y; ®­îc BGH, tæ chuyªn m«n cïng ®ång nghiÖp trong ®¬n vÞ gióp ®ì, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó hoµn thµnh. 3.2 Khã kh¨n: - Nguån tµi liÖu tham kh¶o cßn hiÕm, khã s­u tÇm (®Æc biÖt nguån v¨n häc d©n gian). - Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu, tr×nh bµy, ph©n tÝch cßn 1 sè h¹n chÕ.... 4. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu: - Ph­¬ng ph¸p s­u tÇm sö liÖu. - Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch. - Ph­¬ng ph¸p tæng hîp. - Ph­¬ng ph¸p kh¸i qu¸t. - ThÓ nghiÖm trªn líp. 5. §èi t­îng, ph¹m vi nghiªn cøu. - §èi t­îng: häc sinh c¸c khèi líp 7, 8, 9. - Ph¹m vi nghiªn cøu: häc sinh tr­êng THCS Nhân Thắng phÇn ii: Néi dung 1. Tµi liÖu tham kh¶o trong :Dạy học lịch sử Theo tiÕn sÜ N.G §airi trong cuèn “chuÈn bÞ bµi häc lÞch sö nh­ thÕ nµo” (NXB Gi¸o dôc Hµ Néi 1973 – trang 35). Th× bµi gi¶ng lÞch sö trªn líp nªn thùc hiÖn theo s¬ ®å sau: 1 2 2 3 Trong ®ã, con sè 1 chØ phÇn tµi liÖu tham kh¶o kh«ng cã trong SGK, gi¸o viªn ®­a vµo bµi gi¶ng nh»m n©ng cao tÝnh khoa häc, sù trong s¸ng võa søc, sù hÊp dÉn l«i cuèn cña giê häc lÞch sö. Ngoµi SGK, tµi liÖu tham kh¶o cã vÞ trÝ, ý nghÜa quan träng trong viÖc lµm phong phó kiÕn thøc lÞch sö ®ang häc, hiÓu s©u h¬n qu¸ khø, t¹o bµi gi¶ng hÊp dÉn, sinh ®éng cã søc l«i cuèn häc sinh. Ph©n lo¹i tµi liÖu tham kh¶o, theo tµi liÖu BDTX chu k× 3, nã cã c¸c lo¹i nh­ sau: - Tµi liÖu lÞch sö gèc: Gåm c¸c v¨n kiÖn, tµi liÖu cã liªn quan trùc tiÕp ®Õn sù kiÖn, ra ®êi vµo thêi ®iÓm x¶y ra sù kiÖn nh­ c¸c hiÖp ­íc, ®iÒu ­íc, tuyªn ng«n.... VÝ dô: HiÖp ­íc H¸c M¨ng (1883); tuyªn ng«n ®éc lËp khai sinh ra n­íc VNDCCH (2/9/1945). - Tµi liÖu, v¨n kiÖn cña §¶ng, Nhµ n­íc, phong trµo c«ng nh©n vµ céng s¶n Quèc tÕ.... - C¸c tµi liÖu v¨n häc (v¨n häc d©n gian, v¨n häc b¸c häc). - Tµi liÖu lÞch sö rót ra tõ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu sö häc, d©n téc häc.... Nh­ vËy, trong giê d¹y häc viÖc sö dông tµi liÖu tham kh¶o gióp häc sinh cã thªm c¬ së ®Ó n¾m v÷ng, hiÓu b¶n chÊt sù kiÖn lÞch sö; h×nh thµnh kh¸i niÖm, hiÓu râ quy luËt, bµi häc cña lÞch sö. Nã gióp c¸c em kh¾c phôc viÖc “hiÖn ®¹i ho¸” lÞch sñ hoÆc “h­ cÊu” sai sù thùc lÞch sö. 2. Sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö: 2.1. Vai trß, ý nghÜa cña tµi liÖu v¨n häc: Tµi liÖu v¨n häc trong qu¸ tr×nh d¹y häc lÞch sö ë tr­êng phæ th«ng cã vai trß to lín. Tr­íc hÕt, c¸c t¸c phÈm v¨n häc víi nh÷ng h×nh t­îng cô thÓ cã t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn t­ t­ëng, t×nh c¶m cña häc sinh, nã gióp häc sinh tiÕp nhËn kiÕn thøc, kh¾c s©u kiÕn thøc 1 c¸ch dÔ dµng h¬n. VÝ dô: Khi d¹y bµi 20 (lÞch sö 6) – “Tõ sau Tr­ng V­¬ng ®Õn tr­íc LÝ Nam §Õ” ë môc 4. Cuéc khëi n ghÜa Bµ TriÖu (n¨m 248) ®Ó kh¾c s©u h×nh ¶nh oai phong cña Bµ TriÖu khi xung trËn gi¸o viªn nªn sö dông 2 c©u th¬ sau: Hoµnh qua ®­¬ng hæ dÞ (Vung gi¸o chèng hæ dÓ) §èi diÖn bµ v­¬ng nan (Gi¸p mÆt vua Bµ Khã) Thø hai, c¸c t¸c phÈm v¨n häc gãp phÇn lµm cho bµi gi¶ng thªm sinh ®éng, hÊp dÉn n©ng cao, høng thó cña häc sinh. VÝ dô: Khi d¹y bµi 27 (lÞch sö 7) chÕ ®é phong kiÕn nhµ NguyÔn. môc II. C¸c cuéc nổi dËy cña nh©n d©n; khi d¹y vÒ cuéc khëi nghÜa Cao B¸ Qu¸t (1854 - 1856) ®Ó kh¾c s©u vÒ nh©n vËt lÞch sö nµy vµ lµm phong phó thªm bµi gi¶ng. Gi¸o viªn cã thÓ cung cÊp cho häc sinh bµi th¬ Cao B¸ Qu¸t viÕt khi «ng ®i phôc dÞch ph¸i ®oµn n­íc ta sang n­íc ngoµi. “ThiÕu phô T©y d­¬ng ¸o tr¾ng phau Tùa vai chång d­íi bãng tr¨ng th©u Ngã thuyÒn Nam thÊy ®Ìn le lãi KÐo ¸o r× rÇm chuyÖn víi nhau.... .... Uèn Ðo ®ßi chång n©ng trë dËy BiÕt ®©u ®Õn kh¸ch biÖt ly nµy.” 2.2. C¸c lo¹i tµi liÖu v¨n häc vµ c¸ch sö dông: Trong viÖc d¹y häc lÞch sö ë tr­êng phæ th«ng tuú vµo tõng kho¸ tr×nh, néi dung tõng bµi, tõng phÇn mµ gi¸o viªn cã thÓ ®­a vµo bµi gi¶ng c¸c lo¹i tµi liÖu v¨n häc kh¸c nhau nh­: V¨n häc d©n gian; t¸c phÈm v¨n häc ra ®êi vµo thêi k× x¶y ra sù kiÖn lÞch sö; TiÓu thuyÕt lÞch sö; Håi kÝ c¸ch m¹ng.... Mçi lo¹i l¹i cã ý nghÜa khoa häc riªng, dã ®ã khi sö dông ph¶i phï hîp víi yªu cÇu bµi gi¶ng; víi tõng sù kiÖn, nh©n vËt lÞch sö mµ gi¸o viªn lùa chän ®­a vµo. a) V¨n häc d©n gian: VHDG ra ®êi tõ rÊt sím vµ rÊt phong phó víi nhiÒu thÓ lo¹i kh¸c nhau nh­ thÇn tho¹i, truyÒn thuyÕt, truyÖn cæ tÝch, ca dao, d©n ca.... §©y lµ nh÷ng tµi liÖu cã gi¸ trÞ, nã ph¶n ¸nh néi dung nhiÒu sù kiÖn quan träng trong lÞch sö d©n téc. VÝ dô nh­: khi d¹y bµi 15 “N­íc ¢u L¹c”. Khi gi¶ng d¹y vÒ viÖc x©y dùng thµnh Cæ Loa vµ cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n x©m l­îcTriÖu, gi¸o viªn cã thÓ ®­a vµo ®ã 1 sè c©u chuyÖn cæ tÝch vÒ Ná ThÇn, vÒ x©y Thµnh Cæ Loa. Nh­ng quan träng h¬n lµ qua nh÷ng c©u chuyÖn ®ã gi¸o viªn ph¶i gióp häc sinh thÊy ®­îc b­íc tiÕn lín cña qu©n d©n ¢u L¹c vÒ kÜ thuËt x©y dùng còng nh­ kÜ thuËt chÕ t¸c vò khÝ. C¸c lo¹i h×nh v¨n häc d©n gian cßn gãp phÇn minh ho¹, lµm râ sù kiÖn, nh©n vËt lÞch sö. Do ®ã, gi¸o viªn nªn ®­a vµo ®Ó häc sinh hiÓu râ h¬n vÒ sù kiÖn, nh©n vËt lÞch sö ®ã. VÝ nh­ khi d¹y bµi 23 (lÞch sö 6). Nh÷ng cuéc khëi nghÜa lín trong c¸c thÕ kØ VII – IX. Môc 2 khëi nghÜa Mai Tróc Loan (722) ®Ó lµm râ sù kiÖn, nh©n vËt. Gi¸o viªn cã thÓ ®­a vµo ®o¹n thơ sau: “Hïng cø Hoan Ch©u ®Êt mét vïng V¹n An thµnh luü khãi h­¬ng x«ng Bèn ph­¬ng Mai §Õ lõng uy ®øc Tr¨m trËn Lý §­êng phôc vâ c«ng.... .... §­êng ®i cèng vai tõ ®©y ®øt D©n n­íc ®êi ®êi h­ëng phóc chung.” Kh«ng nh÷ng vËy, tµi liÖu v¨n häc d©n gian cßn lµm cho bµi häc sinh ®éng, t¹o ®­îc kh«ng khÝ gÇn gòi víi bèi c¶nh lÞch sö ®ang häc. Nã ph¶n ¸nh nh÷ng hiÓu biÕt vÒ c¸c sù kiÖn lÞch sö ®ang häc, gióp häc sinh hiÓu ®­îc vÊn ®Ò cô thÓ râ rµng h¬n. VÝ nh­ khi d¹y bµi 25 (lÞch sö 8) kh¸ng chiÕn lan réng ra toµn quèc (1873 - 1884). Môc II – phÇn 2, nh©n d©n B¾c K× tiÕp tôc kh¸ng Ph¸p. §Ó lµm cho häc sinh hiÓu râ t×nh c¶nh rèi ren cña triÒu NguyÔn khi Tù §øc mÊt còng nh­ hiÓu t¹i sao Ph¸p l¹i kh«ng nh©n nh­îng triÒu NguyÔn nh­ n¨m 1874 n÷a. Gi¸o viªn cã thÓ ®äc cho häc sinh nghe 2 c©u ca dao sau: “Mét nhµ sinh ®­îc Ba vua Vua sèng, vua chÕt, vua thua ch¹y dµi.” (Ba vua nµy lµ §ång Kh¸nh (sèng) KiÕn Phóc (chÕt) Hµm Nghi ch¹y ra S¬n phßng ®Òu lµ con cña KiÕn Th¸i V­¬ng (mét nhµ)). TÊt nhiªn gi¸o viªn cÇn l­u ý gi¶i thÝch tõ “thua” thuéc quan ®iÓm giai cÊp nµo? HoÆc khi d¹y bµi 29 (lÞch sö 8) ch­¬ng tr×nh khai th¸c thuéc ®Þa cña thùc d©n Ph¸p vµ nh÷ng chuyÓn biÕn vÒ kinh tÕ, x· héi ë ViÖt Nam. T¹i phÇn I môc 2 chÝnh s¸ch kinh tÕ. §Ó m« pháng c¶nh nh©n d©n ta ph¶i nép s­u thuÕ. Gi¸o viªn cã thÓ sö dông 4 c©u ca dao sau: “¤i nhí nh÷ng n¨m nµo thuë tr­íc Xãm lµng ta x¬ x¸c hÐo hon Nöa ®ªm thuÕ thóc trèng dån S©n ®×nh m¸u ch¶y ®­êng th«n lÝnh ®Çy.” Ngoµi ra, viÖc sö dông tµi liÖu v¨n häc d©n gian cßn gióp häc sinh biÕt ®­îc, hiÓu ®­îc vÒ chÝ khÝ con ng­êi, vÒ ®Þa danh cña 1 nh©n vËt lÞch sö nµo ®ã. VÝ nh­ khi nãi vÒ LÝ C«ng Uèn gi¸o viªn cã thÓ dïng 4 c©u th¬ sau: “Mµn cã trêi cao, chiÕu ®Êt liÒn §ªm tr¨ng Thanh th¶ giÊc ThÇn tiªn Suèt ®ªm nµo d¸m vung ch©n duçi ChØ sî s¬n hµ x· t¾c nghiªng.” HoÆc khi gi¶ng vÒ cuéc khëi nghÜa Phan B¸ Vµnh, ®Ó gióp häc sinh dÔ dµng nhí vÒ ®Þa danh n¬i diÔn ra cuéc khëi nghÜa, quª h­¬ng «ng. Gi¸o viªn cã thÓ dïng 2 c©u ca dao sau: “Trªn trêi cã «ng sao Rua Gi÷a lµng Minh Gi¸m cã vua Ba Vµnh.” Bªn c¹nh nh÷ng t¸c dông trªn, viÖc sö dông tµi liÖu v¨n häc d©n gian sÏ gióp cho viÖc gi¸o dôc t­ t­ëng, ®¹o ®øc nãi chung vµ gi¸o dôc truyÒn thèng d©n téc nãi riªng cã kÕt qu¶ h¬n. Ch¼ng h¹n nh­: ®Ó gi¸o dôc truyÒn thèng ®Êu tranh bÊt khuÊt cña d©n téc, gi¸o viªn cã thÓ sö dông trong bµi gi¶ng nh÷ng t¸c phÈm nh­: HÞch T­íng SÜ; bµi th¬ ThÇn cña LÝ Th­êng KiÖt;.... HoÆc ®Ó gi¸o dôc lßng biÕt ¬n c¸c vua Hïng, gi¸o viªn sö dông 2 c©u nãi vÒ B¸c Hå: “C¸c vua Hïng ®· cã c«ng dùng n­íc B¸c ch¸u ta ph¶i cïng nhau gi÷ n­íc.” b) C¸c t¸c phÈm v¨n häc ra ®êi vµo thêi k× diÔn ra c¸c sù kiÖn lÞch sö: §èi víi c¸c t¸c phÈm v¨n häc nµy, nã cã ý nghÜa rÊt lín ®èi víi khi khôi l¹i h×nh ¶nh qu¸ khø. Nã lµm qu¸ khø cña sù kiÖn lÞch sö trë lªn sèng ®éng h¬n, ch©n thËt h¬n. Sù kiÖn trë nªn cã søc sèng h¬n vµ thu hót häc sinh h¬n khi theo dâi bµi gi¶ng. VÝ dô nh­: khi d¹y bµi 24 (lÞch sö 8) cuéc kh¸ng chiÕn tõ n¨m 1858 ®Õn n¨m 1873. T¹i môc II. Cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p tõ n¨m 1858 ®Õn n¨m 1873. Tuú vµo diÔn biÕn bµi gi¶ng gi¸o viªn cã thÓ lång ghÐp bµi th¬ sau sao cho phï hîp tiÕn tr×nh bµi häc. Cô thÓ lµ: “Tan chî võa nghe tiÕng sóng T©y Mét bµn cê thÕ phót ra tay Bá nhµ lò trÎ l¬ x¬ ch¹y MÊt æ ®µn chim d¸o d¸t bay BÕn NghÐ cöa tiÒn tan bät n­íc §ång Nai tranh ngãi nhuèm mµu m©y Hái tr¨ng dÑp lo¹n rµy ®©u v¾ng Nì ®Ó d©n ®en m¾c n¹n nµy!” (Theo th¬ v¨n NguyÔn §×nh ChiÓu – NXB V¨n häc, Hµ Néi 1963) HoÆc ®Ó nãi lªn khÝ thÕ chèng giÆc cña ng­êi d©n Nam Bé nãi chung, 3 tØnh miÒn T©y Nam K× nãi riªng, gi¸o viªn cã thÓ trÝch 1 ®o¹n trong v¨n tÕ NghÜa sÜ CÇn Giuéc cña NguyÔn §×nh ChiÓu nh­: “Nhí linh x­a: Cui cót lµm ¨n: Toan lo nghÌo khã. Ch­a quen cung ngùa, ®©u tíi tr­êng nhung; chØ biÕt ruéng tr©u, ë trong lµng bé.... .... B÷a thÊy bßng bong che tr¾ng lÊp, muèn tíi ¨n g¨n; ngµy xem èng khãi ch¹y ®en x×, muèn ra c¾n cá”. .... Ho¶ mai ®¸nh b»ng r¬m con cóc, còng ®èt x ong nhµ d¹y ®¹o kia; g­¬m ®eo dïng b»ng l­ìi dao phay, còng chÐm rít ®Çu quan hai nä.... Trong qu¸ tr×nh lÞch sö tõ ®Çu thÕ kØ XX, khi nãi vÒ sù biÕn ®æi cña x· héi ViÖt Nam, còng nh­ th©n phËn cña ng­êi n«ng d©n trong x· héi thuéc Ph¸p. Gi¸o viªn cã thÓ sö dông nhiÒu t¸c phÈm v¨n häc cã gi¸ trÞ nh­: “T¾t ®Ìn” cña Ng« TÊt Tè; “B­íc ®­êng cïng” cña NguyÔn C«ng Hoan; “L·o H¹c” cña Nam Cao.... ®Ó kh¾c s©u h×nh ¶nh th©n phËn ng­êi n«ng d©n trong lßng x· héi cò. HoÆc nh­ trong kho¸ tr×nh lÞch sö 9, khi d¹y bµi 19: Phong trµo c¸ch m¹ng trong nh÷ng n¨m 1930 – 1935. Môc II: Phong trµo c¸ch m¹ng 1930 – 1931 víi ®Ønh cao X« ViÕt NghÖ TÜnh. Gi¶ng vÒ phong trµo ë NghÖ TÜnh gi¸o viªn cã thª ®­a vµo bµi gi¶ng ®o¹n trÝch sau trong “Bµi ca c¸ch m¹ng” cô thÓ lµ: “.... Than «i, n­íc mÊt nhµ xiªu ThÕ kh«ng chÞu næi, liÖu chiÒu tÝnh mau. K×a BÕn Thuû ®øng ®Çu dËy tr­íc Nä Thanh Ch­¬ng tiÕp b­íc, b­íc lªn Nam §µn, Nghi Léc, H­ng Nguyªn Anh S¬n, Hµ TÜnh 1 phen dËy råi.... ..... Trªn giã c¶ cê ®µo phÊt th¼ng D­íi ®Êt b»ng giÊy tr¾ng tung ra ChiÕn tr­êng mét trËn x«ng pha Bªn kia ®¹n s¾t, bªn ta gan vµng....” (Th¬ v¨n c¸ch m¹ng 1930 – 1945 NXB V¨n häc.H.1930) HoÆc nh­ khi d¹y bµi 27 (lÞch sö 9) cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p x©m l­îc kÕt thóc (1953 - 1954) t¹i phÇn II môc 2 chiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ. Gi¸o viªn cã thÓ sö dông c¸c t¸c phÈm v¨n häc viÕt vÒ §iÖn Biªn Phñ trong thêi k× nµy vµo bµi gi¶ng. VÝ dô: Bµi “Hoan h« chiÕn sÜ §iÖn Biªn” (Tè H÷u). Gi¸o viªn cã thÓ trÝch dÉn 2 c©u th¬ sau ®Ó kh¾c s©u vÒ h×nh ¶nh chiÕn ®Êu dòng c¶m cña chiÕn sÜ §iÖn Biªn ®ã lµ: “KhoÐt nói ngñ hÇm, m­a dÇm c¬m v¾t M¸u trén bïn non, gan kh«ng nóng, chÝ kh«ng mßn.” Nh­ vËy, cã thÓ nãi r»ng, c¸c t¸c phÈm v¨n häc xuÊt hiÖn cïng thêi k× diÔn ra c¸c sù kiÖn lÞch sö ®· gióp häc sinh thÊy ®­îc “bøc tranh” sèng ®éng cña lÞch sö, lµm cho c¸c em nhËn thøc ®­îc sù kiÖn ®ã 1 c¸ch toµn diÖn h¬n. c) TiÓu thuyÕt lÞch sö: TiÓu thuyÕt lÞch sö cã vai trß kh«ng nhá ®èi víi viÖc d¹y häc lÞch sö. V× c¸c tiÓu thuyÕt nµy cã chñ ®Ò gÇn víi nh÷ng sù kiÖn trong kho¸ tr×nh lÞch sö, gióp häc sinh kh«i phôc l¹i bèi c¶nh lÞch sö, h×nh ¶nh c¸c sù kiÖn nh©n vËt cña qu¸ khø. VÝ nh­: TiÓu thuyÕt “§ªm héi long tr×”; t¸c phÈm “Hoµng Lª NhÊt Thèng ChÝ”..... Tuy nhiªn, khi d¹y gi¸o viªn cÇn lùa chän, s¸ng läc lo¹i bá nh÷ng tiÓu thuyÕt bÞa ®Æt, ¶nh h­ëng xÊu ®Õn nhËn thøc lÞch sö cña häc sinh. 3. Ph­¬ng ph¸p sö dông tµi liÖu v¨n häc trong d¹y häc lÞch sö: Theo TrÞnh Tïng trong cuèn Ph­¬ng ph¸p d¹y häc lÞch sö (trang 164. NXB Gi¸o Dôc 1999). §Ó sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê d¹y lÞch sö, cã thÓ tiÕn hµnh theo c¸ch sau: Thø nhÊt: §­a vµo bµi gi¶ng mét ®o¹n th¬, ®o¹n v¨n ng¾n nh»m minh ho¹ nh÷ng sù kiÖn ®ang häc lµm cho néi dung bµi häc ®­îc phong phó vµ giê häc thªm sinh ®éng. Thø hai: Dïng mét ®o¹n trÝch ®Ó cô thÓ ho¸ sù kiÖn, nªu ra 1 kÕt luËn kh¸i qu¸t gióp häc sinh hiÓu s©u s¾c h¬n mét thêi k×, mét sù kiÖn lÞch sö. Thø ba: Tµi liÖu v¨n häc ®­îc sö dông ®Ó tæ chøc nh÷ng buæi ngo¹i kho¸ (D¹ héi lÞch sö). Tuú vµo néi dung bµi häc, tiÕt d¹y vµ n¨ng lùc cña mçi gi¸o viªn mµ chóng ta cã thÓ sö dông 1 trong nh÷ng c¸ch trªn sao cho phï hîp. 4. Mét sè yªu cÇu khi sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö: Sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö, gióp giê häc trë nªn sinh ®éng, hÊp dÉn l«i cuèn häc sinh. Gióp häc sinh cã c¸i nh×n ®a chiÒu ®èi víi 1 sù kiÖn, 1 nh©n vËt, 1 hiÖn t­îng lÞch sö. DÔ dµng ®­a kiÕn thøc sö ®Õn víi häc sinh. Tuy vËy, theo t«i viÖc sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö ph¶i ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu sau: Thø nhÊt: Tµi liÖu v¨n häc ®ã ph¶i ®¶m b¶o c¶ gi¸ trÞ gi¸o d­ëng, gi¸o dôc vµ gi¸ trÞ v¨n häc. Thø hai: Tµi liÖu Êy ph¶i lµ 1 bøc tranh sinh ®éng vÒ nh÷ng sù kiÖn, nh©n vËt lÞch sö ®ang häc ph¶i phï hîp víi tr×nh ®é nhËn thøc cña häc sinh. Thø ba: §èi víi gi¸o viªn: - Tr­íc khi sö dông, cÇn cã sù lùa chän kÜ cµng, ph¶i lo¹i bá nh÷ng yÕu tè kh«ng phï hîp. §Æc biÖt ®èi víi tµi liÖu VHDG nh­ thÇn tho¹i, cæ tÝch, ca dao, d©n ca.... gi¸o viªn cÇn lo¹i bá nh÷ng yÕu tè thÇn bÝ hoang ®­êng gi÷ l¹i nh÷ng ®iÓm c¬ b¶n, khoa häc phôc vô bµi gi¶ng. - Khi sö dông gi¸o viªn chØ ®­a vµo nh÷ng néi dung phï hîp, tr¸nh viÖc l¹m dông ®­a vµo qu¸ nhiÒu, lµm lo·ng néi dung bµi häc lÞch sö. BiÕn giê häc sö thµnh giê giíi thiÖu c¸c t¸c phÈm v¨n häc, ¶nh h­ëng tíi sù tËp trung nhËn thøc cña häc sinh vµo nh÷ng vÊn ®Ò ®ang häc. §ång thêi, gi¸o viªn cÇn sö dông ng÷ ®iÖu phï hîp víi tµi liÖu v¨n häc, víi néi dung sù kiÖn lÞch sö cÇn minh ho¹ ph¶i ®­a vµo bµi gi¶ng 1 c¸ch hîp lÝ, l«gÝc.... lµm ®­îc ®iÒu ®ã th× tÝnh thuyÕt phôc, hÊp dÉn sÏ t¨ng lªn rÊt nhiÒu. Nãi tãm l¹i, viÖc sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö lµ 1 trong nh÷ng c¸ch thøc ®Ó gi¸o viªn ®­a tµi liÖu tham kh¶o vµo trong giê d¹y sö. Thùc hiÖn theo s¬ ®å d¹y häc cña §airi, qua ®ã hoµn thµnh môc tiªu bµi häc, kÕ ho¹ch d¹y häc vµ n©ng cao chÊt l­îng bé m«n trong tr­êng phæ th«ng. phÇn III. KÕt qu¶ thùc hiÖn Sau thêi gian nghiªn cøu vµ thùc hiÖn víi ®èi t­îng häc sinh c¸c khèi líp 6,7,8,9 t¹i tr­êng THCS Nhân Thắng víi c¸ch thøc sau: - §èi víi c¸c líp 7A, 8A, 8C, 9B, th­êng tiÕn hµnh sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö. - §èi víi c¸c líp 7B, 8B, 9A it thùc hiÖn. Qua c¸c lo¹i bµi kiÓm tra, phiÕu kiểm tra thu ®­îc kÕt qu¶ so s¸nh nh­ sau: C¸c møc ®é Khèi líp thùc hiÖn Khèi líp Ýt thùc hiÖn Høng thó häc tËp bé m«n T¨ng Kh«ng t¨ng Kh¶ n¨ng ghi nhí sù kiÖn, nh©n vËt - Nhanh. - NhiÒu, hiÓu râ sù kiÖn. - Møc ®é chËm. Kh¶ n¨ng lµm bµi ph©n tÝch sù kiÖn - §a d¹ng, ph©n tÝch cã chiÒu s©u. - Chñ yÕu häc thuéc lßng, ghi nhí c¸c sù kiÖn. C«ng t¸c gi¸o dôc t­ t­ëng Häc sinh cã t×nh c¶m, th¸i ®é ®óng ®¾n ®èi víi sù kiÖn, nh©n vËt. - Häc sinh cã th¸i ®é ®óng ®¾n ®èi víi sù kiÖn, nh©n vËt. Qua qu¸ tr×nh thùc hiÖn, kÕt qu¶ ®¸ng mõng lµ sè häc sinh cã høng thó häc tËp bé m«n t¨ng, sè chÊt l­îng d¹y häc bé m«n t¨ng. NhiÒu em ®· tÝch cùc tham gia «n tËp vµ dù thi HSG m«n sö cÊp tr­êng, huyÖn ®¹t kÕt qu¶ cao (N¨m häc 2007 – 2008 ; 1 häc sinh ®¹t gi¶i Nh× huyÖn; 2 em ®¹t gi¶i ba; … phÇn IV: KÕt luËn Thùc hiÖn môc tiªu ®æi míi ph­¬ng ph¸p d¹y häc trong tr­êng phæ th«ng. §éi ngò gi¸o viªn lÞch sö kh«ng ngõng t¨ng c­êng ¸p dông c¸c ph­¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc trong giê häc lÞch sö (D¹y häc hîp t¸c trong nhãm nhá, d¹y häc nªu vÊn ®Ò, d¹y häc liªn m«n....) ViÖc sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö, võa thùc hiÖn ph­¬ng ph¸p d¹y häc liªn m«n, võa lµm cho bµi häc trë nªn sinh ®éng, hÊp dÉn. Qua c¸c t¸c phÈm v¨n häc phï hîp néi dung bµi häc, tiÕt häc gióp häc sinh nhËn thøc râ b¶n chÊt cña sù kiÖn lÞch sö, hiÓu thªm vÒ c¸c nh©n vËt lÞch sö.... mµ c¸c em ®ang nhËn thøc. Quan träng h¬n, nã sÏ lÊy l¹i høng thó häc tËp bé m«n, lßng say mª häc tËp lÞch sö cña häc sinh. Víi suy nghÜ nh­ vËy, t«i m¹nh d¹n tr×nh bµy quan ®iÓm cïng kinh nghiÖm cña m×nh vÒ vÊn ®Ò sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö ®Ó c¸c b¹n ®ång nghiÖp cïng tham kh¶o vµ ®ãng gãp. Tuy nhiªn, do b¶n th©n cßn trÎ, kinh nghiÖm ch­a nhiÒu nªn cã thÓ cßn cã nh÷ng ®iÓm ch­a s©u, ch­a toµn diÖn cßn s¬ sµi. RÊt mong sù ®ãng gãp cña c¸c ®ång nghiÖp ®Ó s¸ng kiÕn kinh nghiÖm nµy ®­îc hoµn thiÖn h¬n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n! NhËn xÐt cña H§KH tr­êng Ng­êi viÕt HiÖu tr­ëng Tµi liÖu tham kh¶o 1. S¸ch gi¸o viªn lÞch sö 6 - NXB Gi¸o dôc. 2. S¸ch gi¸o viªn lÞch sö 7 - NXB Gi¸o dôc. 3. S¸ch gi¸o viªn lÞch sö 8 - NXB Gi¸o dôc. 4. TuyÓn tËp Th¬ v¨n c¸ch m¹ng 1930 – 1945 (NXB V¨n häc.H.1980). 5. Phan Ngäc Liªn – TrÇn V¨n TrÞ. Ph­¬ng ph¸p d¹y häc lÞch sö - NXB GD – 1999. 6. Quúnh C­ - §ç §øc Hïng. C¸c triÒu ®¹i ViÖt Nam – NXB Thanh Niªn – 1995. 7. Quèc ChÊn – ThÇn ®ång x­a cña n­íc ta – NXB Gi¸o Dôc – 1998. Môc lôc Néi dung Trang PhÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò chung:............................................................ 1 1. C¬ së lÝ luËn....................................................................................... 1 2. C¬ së thùc tiÔn................................................................................... 1 3. Nh÷ng thuËn lîi - khã kh¨n khi nghiªn cøu....................................... 2 4. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu.................................................................... 3 5. §èi t­îng, ph¹m vi nghiªn cøu.......................................................... 3 PhÇn II: Néi dung............................................................................... 4 1. Tµi liÖu tham kh¶o trong DHLS......................................................... 4 2. Sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö.......................................... 5 3. Ph­¬ng ph¸p sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö..................... 10 4. Mét sè yªu cÇu khi sö dông tµi liÖu v¨n häc trong giê häc sö........... 10 PhÇn III: KÕt qu¶ thùc hiÖn................................................................ 12 PhÇn IV: KÕt luËn................................................................................ 13 Tµi liÖu tham kh¶o .............................................................................. 14

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docSử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử.doc
Luận văn liên quan