Thực trạng môi trường và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm ở công ty xi măng Bút Sơn

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong sự nghiệp đổi mới đất nước, vấn đề xây dựng hạ tầng cơ sở là trọng tâm. Nước ta đang trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phát triển công nghiệp là nhiệm vụ hàng đầu. Xi măng là một trong những nguyên liệu cơ bản để xây dựng các công trình công nghiệp và dân dụng của nhà nước, nhân dân. Đến năm 2000 nhà nước ta đã có 60 công ty xi măng và đã sản xuất một lượng xi măng khá lớn ( trên 11 triệu tấn một năm ) và theo dự tính nhu cầu xi măng sẽ tăng 4-5 lần mới đáp ứng được yêu cầu xây dựng cơ bản trong cả nước. Các công trình công nghiệp,đường sá,cầu cống,các công trình văn hóa,thể thao kể cả nhu cầu xây dựng của nhân dân vì vậy trong thập kỷ cuối cùng của thế kỷ 20 nhiều nhà máy xi măng được xây dựng với công nghệ hiện đại sản xuất bằng lò quay thay thế dần công nghệ lò đứng đã lạc hậu. Tuy nhiên không thể thay thế trong một thời gian ngắn vì vậy việc sản xuất xi măng bằng lò đứng vẫn tiếp tục hoạt động trong điều kiện hiện nay.Vấn đề sản xuất xi măng trong những năm qua đã đáp ứng được nhu cầu cơ bản về xây dựng trong thời kỳ hiện nay nhưng bên cạnh kết quả đạt được vấn đề ô nhiễm môi trường cũng đáng lo ngại . Không những công nhân trực tiếp sản xuất chịu ảnh hưởng của tác động môi trường do nhiệt, tiếng ồn, bụi,hơi khí độc và mùi hôi thối của nước thải mà còn ảnh hưởng đến nhân dân vùng lân cận. Để tìm hiểu thêm ảnh hưởng của môi trường lao động đến công nhân sản xuất xi măng ở công ty xi măng Bút Sơn chúng em thực hiện đề tài: “ Thực trạng môi trường và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm ở công ty xi măng Bút Sơn” nhằm mục đích: 1. Đánh giá thực trạng môi trường không khí, nước gồm các yếu tố vi khí hậu, bụi, tiếng ồn, các khí độc hại và nước sinh hoạt, nước thải của công ty. 2. Tìm hiểu một số biện pháp của công ty nhằm hạn chế tác động của môi trường đến sức khoẻ của công nhân và nhân dân vùng lân cận. Thực hiện đề tài này giúp em hoàn thiện thêm về kiến thức đã được thầy cô trang bị trong 4 năm học ở trường, đồng thời giúp em hiểu thêm phương pháp thực hiện 1 đồ án tốt nghiệp, làm quen với nghiên cứu khoa học, tạo nhiều thuận lợi trong công tác sau này.

doc51 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 07/01/2013 | Lượt xem: 1926 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Thực trạng môi trường và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm ở công ty xi măng Bút Sơn, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
§Æt vÊn ®Ò Trong sù nghiÖp ®æi míi ®Êt n­íc, vÊn ®Ò x©y dùng h¹ tÇng c¬ së lµ träng t©m. N­íc ta ®ang trªn con ®­êng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc, ph¸t triÓn c«ng nghiÖp lµ nhiÖm vô hµng ®Çu. Xi m¨ng lµ mét trong nh÷ng nguyªn liÖu c¬ b¶n ®Ó x©y dùng c¸c c«ng tr×nh c«ng nghiÖp vµ d©n dông cña nhµ n­íc, nh©n d©n. §Õn n¨m 2000 nhµ n­íc ta ®· cã 60 c«ng ty xi m¨ng vµ ®· s¶n xuÊt mét l­îng xi m¨ng kh¸ lín ( trªn 11 triÖu tÊn mét n¨m ) vµ theo dù tÝnh nhu cÇu xi m¨ng sÏ t¨ng 4-5 lÇn míi ®¸p øng ®­îc yªu cÇu x©y dùng c¬ b¶n trong c¶ n­íc. C¸c c«ng tr×nh c«ng nghiÖp,®­êng s¸,cÇu cèng,c¸c c«ng tr×nh v¨n hãa,thÓ thao kÓ c¶ nhu cÇu x©y dùng cña nh©n d©n v× vËy trong thËp kû cuèi cïng cña thÕ kû 20 nhiÒu nhµ m¸y xi m¨ng ®­îc x©y dùng víi c«ng nghÖ hiÖn ®¹i s¶n xuÊt b»ng lß quay thay thÕ dÇn c«ng nghÖ lß ®øng ®· l¹c hËu. Tuy nhiªn kh«ng thÓ thay thÕ trong mét thêi gian ng¾n v× vËy viÖc s¶n xuÊt xi m¨ng b»ng lß ®øng vÉn tiÕp tôc ho¹t ®éng trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay.VÊn ®Ò s¶n xuÊt xi m¨ng trong nh÷ng n¨m qua ®· ®¸p øng ®­îc nhu cÇu c¬ b¶n vÒ x©y dùng trong thêi kú hiÖn nay nh­ng bªn c¹nh kÕt qu¶ ®¹t ®­îc vÊn ®Ò « nhiÔm m«i tr­êng còng ®¸ng lo ng¹i . Kh«ng nh÷ng c«ng nh©n trùc tiÕp s¶n xuÊt chÞu ¶nh h­ëng cña t¸c ®éng m«i tr­êng do nhiÖt, tiÕng ån, bôi,h¬i khÝ ®éc vµ mïi h«i thèi cña n­íc th¶i mµ cßn ¶nh h­ëng ®Õn nh©n d©n vïng l©n cËn. §Ó t×m hiÓu thªm ¶nh h­ëng cña m«i tr­êng lao ®éng ®Õn c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng ë c«ng ty xi m¨ng Bót S¬n chóng em thùc hiÖn ®Ò tµi: “ Thùc tr¹ng m«i tr­êng vµ c¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu « nhiÔm ë c«ng ty xi m¨ng Bót S¬n” nh»m môc ®Ých: 1. §¸nh gi¸ thùc tr¹ng m«i tr­êng kh«ng khÝ, n­íc gåm c¸c yÕu tè vi khÝ hËu, bôi, tiÕng ån, c¸c khÝ ®éc h¹i vµ n­íc sinh ho¹t, n­íc th¶i cña c«ng ty. 2. T×m hiÓu mét sè biÖn ph¸p cña c«ng ty nh»m h¹n chÕ t¸c ®éng cña m«i tr­êng ®Õn søc khoÎ cña c«ng nh©n vµ nh©n d©n vïng l©n cËn. Thùc hiÖn ®Ò tµi nµy gióp em hoµn thiÖn thªm vÒ kiÕn thøc ®· ®­îc thÇy c« trang bÞ trong 4 n¨m häc ë tr­êng, ®ång thêi gióp em hiÓu thªm ph­¬ng ph¸p thùc hiÖn 1 ®å ¸n tèt nghiÖp, lµm quen víi nghiªn cøu khoa häc, t¹o nhiÒu thuËn lîi trong c«ng t¸c sau nµy. Ch­¬ng i Tæng quan tµi liÖu 1.1. Thùc tr¹ng « nhiÔm m«i tr­êng trong c¸c ngµnh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ë n­íc ta. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt. C¸c ngµnh c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, dÞch vô, giao th«ng vËn t¶i, trong nh÷ng thËp niªn gÇn ®©y vÊn ®Ò « nhiÔm m«i tr­êng cµng trë nªn trÇm träng vµ kh«ng chØ trong ph¹m vi cña mét Quèc gia mµ v­ît ra ngoµi biªn giíi, mang tÝnh toµn cÇu. ¤ nhiÔm do ho¹t ®éng c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, dÞch vô, giao th«ng vËn t¶i, do sinh ho¹t cña con ng­êi vµ c¶ thiªn nhiªn còng gãp phÇn ®¸ng kÓ (nói löa, b·o lôt, b¨ng tan) trong ®ã c¸c ngµnh ho¹t ®éng c«ng nghiÖp g©y « nhiÔm m«i tr­êng lµ nÆng nÒ nhÊt.[1] M«i tr­êng lao ®éng bao gåm toµn bé c¸c yÕu tè cã t¹i n¬i lµm viÖc t¸c ®éng ®Õn viÖc thùc hiÖn qu¸ tr×nh lao ®éng. §ã lµ c¸c yÕu tè vÊt lý (tiÕng ån, nhiÖt ®é cao, ¸nh s¸ng, ®é Èm…), ho¸ häc, lý-ho¸ (bôi), sinh häc… Trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖp con ng­êi th­êng xuyªn ph¶i tiÕp xóc víi c¸c yÕu tè ®éc h¹i, trong khi ®ã kh¶ n¨ng thÝch nghi vµ chèng ®ì cña c¬ thÓ l¹i cã h¹n, cho nªn ®Õn mét thêi ®iÓm nµo ®ã, c¬ thÓ sÏ gi¶m sót søc ®Ò kh¸ng, suy yÕu søc khoÎ, ph¸t sinh c¸c bÖnh tÊt vµ gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng. Theo ®¸nh gi¸ cña ViÖn y häc lao ®éng vµ VÖ sinh m«i tr­êng (n¨m 1999) th× m«i tr­êng lao ®éng tõng lóc, tõng n¬i ®· bÞ « nhiÔm nghiªm träng, cã tíi 40% sè c«ng nh©n lao ®éng trong m«i tr­êng nhiÔm c¸c yÕu tè ®éc h¹i. NhiÒu nghiªn cøu ®· thèng nhÊt r»ng t×nh tr¹ng søc khoÎ cña ng­êi lao ®éng lµ th­íc ®o tæng hîp tr¹ng th¸i cña m«i tr­êng. Khi c¸c yÕu tè m«i tr­êng t¸c dông xÊu ®èi víi søc kháe vµ kh¶ n¨ng lao ®éng cña con ng­êi th× ®­îc coi lµ yÕu tè t¸c h¹i nghÒ nghiÖp. HiÖn nay ng­êi ta chia ra 4 lo¹i yÕu tè t¸c h¹i nghÒ nghiÖp chñ yÕu ®Õn ng­êi lao ®éng ®ã lµ - T¸c h¹i nghÒ nghiÖp liªn quan ®Õn vÊn ®Ò s¶n xuÊt: do c«ng nghÖ vµ nguyªn liÖu s¶n xuÊt lµm ph¸t sinh ra c¸c yÕu tè t¸c h¹i nh­ c¸c yÕu tè vËt lý (nhiÖt ®é, ®é Èm, tèc ®é giã, bôi, tiÕng ån…); ho¸ häc (h¬i khÝ ®éc h¹i nh­ CO, SO2, HF, CO2…) sinh häc ( nÊm mèc,vi khuÈn, ký sinh trïng…) ¶nh h­ëng ®Õn søc khoÎ ng­êi c«ng nh©n. -T¸c h¹i nghÒ nghiÖp cã liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh lao ®éng nh­: thêi gian lµm viÖc, c­¬ng ®é lao ®éng, chÕ ®é nghØ ng¬i thiÕu hîp lý… -T¸c hai nghÒ nghiÖp liªn quan ®Õn t×nh tr¹ng vÖ sinh chung vµ t×nh tr¹ng thiÕt bÞ s¶n xuÊt: nhµ x­ëng, ph­¬ng tiÖn b¶o hé lao ®éng, vÞ trÝ lµm viÖc ch­a hîp lý… -T¸c h¹i nghÒ nghiÖp liªn quan ®Õn t©m lý ng­êi lao ®éng: c¨ng th¼ng t©m lý, l­îng th«ng tin vµ c«ng viÖc qu¸ t¶i… Trong c«ng nghiÖp c¸c yÕu tè g©y « nhiÔm th­êng gÆp ë c¸c c¬ së s¶n xuÊt lµ nhiÖt ®é, ®é Èm cao, tiÕng ån, bôi vµ c¸c ho¸ chÊt ®éc h¹i trong m«i tr­êng kh«ng khÝ.[6,4-32] 1.1.1. ¤ nhiÔm nhiÖt. N­íc ta thuéc n­íc nhiÖt ®íi, giã mïa, nãng vµ Èm (hµng n¨m cã > 273 ngµy n¾ng nãng, nhiÖt ®é ngoµi trêi trong bãng d©m >200C vµ ®é Èm th­êng xuyªn kho¶ng 80%) §Æc biÖt, vÒ mïa hÌ trong nh÷ng ngµy nãng bøc, nhiÖt ®é ngoµi trêi cã khi lªn ®Õn 380-400C, nhiÖt ®é cña c¸c vËt bÞ nung nãng cã thÓ lªn tíi 450C. §©y lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t sinh « nhiÔm nhiÖt t¹i m«i tr­êng lao ®éng. NhiÒu nghiªn cøu cho thÊy nhiÖt ®é hÇu hÕt ë c¸c c«ng tr­êng, xÝ nghiÖp ®Òu v­ît tiªu chuÈn cho phÐp (TCCP).[2] T¹i c¸c c¬ së s¶n xuÊt nhiÖt ®é ngoµi trêi vµ trong nhµ cã m¸i che cã sù chªnh lÖch lín. Trong ®iÒu kiÖn c¸c nhµ x­ëng, n¬i lµm viÖc tho¸ng, cã cöa ra vµo vµ cöa sæ réng, kh«ng khÝ ®­îc giao l­u th× nhiÖt ®é trong nhµ thÊp h¬n ngoµi trêi. Nh­ng ng­îc l¹i nÕu trong nhµ ®ãng kÝn, cã c¸c m¸y mãc ho¹t ®éng th× nhiÖt ®é trong nhµ l¹i cao h¬n ngoµi trêi. Mét sè ngµnh nghÒ ph¶i lao ®éng trong m«i tr­êng cã nhiÖt ®é cao nh­ s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng, gèm sø, luyÖn kim, ®óc khu«n… nguån nhiÖt th­êng ph¸t sinh tõ c¸c lß nung luyÖn,bøc x¹ mÆt trêi, bøc x¹ nhiÖt ph¸t ra tõ c¸c ®éng c¬ m¸y mãc thiÕt bÞ. ë c¸c ph©n x­ëng nung xi m¨ng, vÒ mïa hÌ,nhiÖt ®é n¬i lµm viÖc lªn tíi 520C, ®é Èm 98% .ë nhµ m¸y xi m¨ng BØm S¬n, khi nhiÖt ®é ngoµi trêi 36,90C th× trong ph©n x­ëng nung cao h¬n ngoµi trêi 3,340C, ®é Èm l¹i thËp h¬n 4,16%, nhiÖt ®é Yaglou cao h¬n 3,090.[20,3-20] Theo mét sè t¸c gi¶ Liªn X«(cò) lao ®éng trong m«i tr­êng nhiÖt ®é cao, hiÖu qu¶ lµm viÖc gi¶m 30-44 % nhÊt lµ trong ®iÒu kiÖn ®é Èm cao.[4,9-16] B¶ng 1.1 . C¶m gi¸c nhiÖt vµ kh¶ n¨ng lao ®éng theo ®é Èm vµ nhiÖt ®é. NhiÖt ®é (0C)  §é Èm t­¬ng ®èi(%)  Kh¶ n¨ng lao ®éng   21  40 85 91  DÔ chÞu nhÊt DÔ chÞu khi nghØ ng¬i MÖt vµ suy nh­îc   26  20 65 80 100  Kh«ng cã c¶m gi¸c khã chÞu Khã chÞu CÇn nghØ Kh«ng lao ®éng nÆng ®­îc   32  25 50 65 81 90  Kh«ng cã c¶m gi¸c khã chÞu. Kh«ng lao ®éng nÆng ®­îc. Kh«ng lao ®éng g× ®­îc. T¨ng nhiÖt ®é c¬ thÓ. Nguy hiÓm cho søc khoÎ.   Ngoµi ra « nhiÔm nhiÖt cßn hîp lùc víi c¸c yÕu tè kh¸c: bôi, tiÕng ån, lao ®éng thÓ lùc nÆng…vµ lµm t¨ng t¸c ®éng bÊt lîi cña m«i tr­êng ®Õn søc khoÎ cña ng­êi lao ®éng. Do ®ã nh÷ng c«ng nh©n ë nh÷ng c¬ së cã « nhiÔm bôi, h¬i khÝ ®éc vµ vi khÝ hËu nãng cã tû lÖ bÖnh m¾t, h« hÊp, mòi- häng vµ ngoµi da th­êng cao h¬n so víi nh÷ng c«ng nh©n chØ tiÕp xóc riªng víi yÕu tè vi khÝ hËu nãng.[18] 1.1.2.¤ nhiÔm tiÕng ån Kinh tÕ ph¸t triÓn, c¬ giíi ho¸ cµng cao th× sù « nhiÔm tiÕng ån cµng lín. TiÕng ån lµ nh÷ng ©m thanh cã c­êng ®é vµ tÇn sè kh¸c nhau, ®­îc s¾p xÕp mét c¸ch kh«ng cã trËt tù, g©y c¶m gi¸c khã chÞu cho ng­êi nghe, c¶n trë con ng­êi lµm viÖc vµ nghØ ng¬i. Do vËy, chèng tiÕng ån lµ mét trong vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Ó b¶o vÖ søc khoÎ cña nh©n d©n sèng ë c¸c ®« thÞ, còng nh­ nh÷ng ng­êi tiÕp xóc trùc tiÕp víi tiÕng ån cã c­êng ®é cao. ë c¸c n­íc cã nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn cã tõ 1/4 (1/3 sè ng­êi ph¶i lao ®éng trong m«i tr­êng cã tiÕng ån ë møc cã h¹i.Theo sè liÖu kh¶o s¸t cña ViÖn b¶o hé lao ®éng ë 11 c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp thÊy cã nhiÒu ng­¬× ph¶i tiÕp xóc víi tiÕng ån v­ît TCCP, trong ®ã cã tíi 10,95% sè c«ng nh©n bÞ bÖnh ®iÕc nghÒ nghiÖp (§NN). Qua ®iÒu tra trong ngµnh ph©n l©n, ph©n ®¹m, vµ super phèt ph¸t, s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng…møc ®é tiÕng ån chung v­ît TCCP 10 ( 25 dB. §iÒu tra trªn 669 tµi xÕ ë xÝ nghiÖp ®Çu m¸y Hµ Néi ®· ph¸t hiÖn ®­îc 9,27% sè ng­êi cã biÓu ®å d¹ng ®iÕc nghÒ nghiÖp trong ®ã cã 4,34% ®­îc h­ëng chÕ ®é b¶o hiÓm x· héi (sè c«ng nh©n cã tõ 20 n¨m tuæi nghÒ trë lªn). Bïi Thu vµ céng sù nghiªn cøu tiÕng ån cña mét sè xe chuyªn dông thÊy r»ng lo¹i m¸y kÐo DT-75 cã tiÕng ån tõ 85dB ®Õn 90dB, m¸y kÐo DT-54 tõ 98dB ®Õn 120dB. C¸c lo¹i xe ®Òu cã tiÕng ån tõ khã chÞu (60dB) ®Õn chãi tai (90dB). C¸c lo¹i xe ñi, xe g¹t, m¸y khoan (ë c¸c c«ng ty s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng vµ s¶n xuÊt xi m¨ng (bé phËn khai th¸c ®¸) ®Òu cã tiÕng ån tõ 90 dB trë lªn.[19,3-40] NhiÒu nghiªn cøu ®· chøng minh r»ng, nÕu bÞ t¸c ®éng th­êng xuyªn, tiÕng ån sÏ g©y rèi lo¹n chøc n¨ng cña toµn c¬ thÓ ( thÇn kinh trung ­¬ng, tim m¹ch, vµ c¸c c¬ quan chøc n¨ng kh¸c, ®Æc biÖt lµ c¬ quan thÝnh gi¸c ).T¹i c¸c n­íc t­ b¶n, sè c«ng nh©n bÞ rèi lo¹n thÇn kinh do tiÕng ån ngµy cµng nhiÒu. ë Ph¸p cø 5 ng­êi bÞ t©m thÇn th× cã 1 ng­êi bÞ t©m thÇn do tiÕng ån. T¹i n¬i cã nhiÒu tiÕng ån tØ lÖ viªm d¹ dµy- t¸ trµng kh¸ cao vµ n¨ng suÊt lao ®éng gi¶m 60%. TiÕp xóc l©u dµi víi tiÕng ån sÏ g©y ra ®iÕc nghÒ nghiÖp.[30,127-128] T¸c ®éng cña tiÕng ån víi c¬ thÓ phô thuéc ba yÕu tè: b¶n chÊt vËt lý cña tiÕng ån (tiÕng ån lu«n thay ®æi tÇn sè vµ c­êng ®é); tÝnh chÊt c«ng t¸c cña ng­êi lao ®éng (ph¶i tiÕp xóc th­êng xuyªn víi c­êng ®é tiÕng ån cao) vµ tÝnh c¶m thô tiÕng ån cña tõng ng­êi( phô n÷, ng­êi cao tuæi, èm mÖt dÔ nh¹y c¶m víi tiÕng ån m¹nh). C­êng ®é tiÕng ån cµng cao th× thêi gian tiÕp xóc víi tiÕng ån cµng ph¶i gi¶m bít. NghÜa lµ khi c«ng nh©n lµm viÖc chÞu t¸c ®éng cña tiÕn ån cao, thêi gian lµm viÖc mét ca trong ngµy ®­îc rót ng¾n. Quy ®Þnh thêi gian tiÕp xóc (giê) trong ngµy cña c¸c c«ng nh©n t¹i c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ®­îc biÓu thÞ trong b¶ng 1.2 B¶ng 1.2. Thêi gian tiÕp xóc trong ngµy (giê) ë c¸c c­êng ®é tiÕng ån kh¸c nhau (dBA) C­êng ®é tiÕng ån (dBA)  Thêi gian tiÕp xóc trong ngµy (giê)  C­êng ®é tiÕng ån (dBA)  Thêi gian tiÕp xóc trong ngµy (giê)   90  8  102  1 (1/2   92  6  105  1   95  4  107  3/4   97  3  110  1/2   100  2  115*  1/4   *TrÞ sè ng­ìng tèi ®a, kh«ng cho phÐp tiÕp xóc víi tiÕng ån lµ >115 dBA Ngoµi c­êng ®é, møc g©y h¹i cña tiÕng ån cßn phô thuéc vµo thêi gian tiÕp xóc víi tiÕng ån. NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ®· chøng minh thêi gian tiÕp xóc víi tiÕng ån cµng l©u th× tû lÖ suy gi¶m thÝnh lùc, ®iÕc nghÒ nghiÖp cµng cao. Theo b¸o c¸o cña Junghans t¹i §¹i héi lÇn thø 8 cña hiÖp héi chèng ån thÕ giíi th× nh÷ng ng­êi cã thêi gian tiÕp xóc víi tiÕng ån > 20 n¨m cã tû lÖ ®iÕc nghÒ nghiÖp cao h¬n 10 lÇn nh÷ng ng­êi tiÕp xóc cïng lo¹i ån nh­ng thêi gian <5 n¨m. 1.1.3.¤ nhiÔm bôi Trong c¸c yÕu tè g©y « nhiÔm m«i tr­êng lao ®éng, th× « nhiÔm bôi næi lªn hµng ®Çu. Bôi lµ nh÷ng ph©n tö h÷u c¬ cøng, nhá, lan to¶ vµ l¬ löng trong kh«ng khÝ. Ng­êi ta chia bôi thµnh 2 lo¹i tuú theo kÝch th­íc cña nã: lo¹i xon khÝ (®­êng kÝnh nhá h¬n 0,1 micron) gåm khãi vµ x­¬ng mï, lo¹i xon khÝ huyÒn phï (®­êng kÝnh lín h¬n 0,1 micron) gåm xon khÝ huyÒn phï h¹t to¶ lan thÓ cøng vµ xon khÝ huyÒn phï h¹t to¶ lan thÓ láng. Bôi ®­îc h×nh thµnh theo 3 c¬ chÕ: c¬ chÕ thø nhÊt lµ do sù nghiÒn n¸t c¬ häc cña c¸c vËt r¾n, trong tr­êng hîp nµy ®­îc gäi lµ khÝ dung ph©n to¶. C¬ chÕ thø 2 lµ do sù ng­ng tô c¸c h¹t r¾n trong kh«ng khÝ nghÜa lµ do h¬i c¸c kim lo¹i bèc lªn gÆp kh«ng khÝ t¹o thµnh c¸c oxyt kim lo¹i rÊt nhá l¬ löng trong kh«ng khÝ gäi lµ khÝ dung ng­ng kÕt. C¬ chÕ thø 3 lµ do ®èt ch¸y nhiªn liÖu kh«ng hoµn toµn (khãi, bå hãng). C«ng nh©n s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng trong ®ã cã c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng chñ yÕu chÞu t¸c ®éng cña bôi thuéc loaÞ c¬ chÕ thø nhÊt lµ chñ yÕu. Theo NguyÔn Kh¾c H¶i t×nh h×nh « nhiÔm bôi lµ rÊt phæ biÕn, nång ®é bôi cao,tû lÖ SiO2 cao (16%) lµ nguy c¬ dÔ m¾c bÖnh bôi phæi. HiÖn nay mét sè biÖn ph¸p c¶i thiÖn m«i tr­êng do « nhiÔm bôi vÉn ch­a ®¶m b¶o, hÖ thèng hót bôi ch­a mang l¹i hiÖu qu¶, thËm chÝ cã n¬i ch­a cã hÖ thèng hót bôi. NhiÒu c«ng tr×nh ®iÒu tra cho thÊy nång ®é bôi ë nhµ m¸y c¬ khÝ CÈm Ph¶, nhµ m¸y c«ng cô sè 1 Hµ Néi, Diezen S«ng C«ng, ®iÖn c¬ Hµ Néi, khu c¸n thÐp Gia Sµng (Th¸i Nguyªn) ®Òu v­ît TCCP tõ 5 (125 lÇn. C¸c c«ng ty vËt liÖu x©y dùng CÇu §uèng, xi m¨ng BØm S¬n, xi m¨ng H¶i Phßng, Hµ Tiªn nång ®é bôi v­ît TCCP tõ 20 ( 435 lÇn, nhµ m¸y tuyÓn quÆng (Qu¶ng Ninh ) v­ît tõ 170(1150 lÇn.[7,13-14] KÕt qu¶ ®iÒu tra nång ®é bôi ë 6 c¬ së thuéc dù ¸n “ KÕ ho¹ch hµnh ®éng quèc gia phßng chèng BBPSi” n¨m 2000 cho thÊy t×nh tr¹ng « nhiÔm bôi rÊt nÆng nÒ sè mÉu bôi h« hÊp kh«ng ®¹t tiªu chuÈn vÖ sinh lµ 71,6%; sè mÉu bôi träng l­îng kh«ng ®¹t tiªu chuÈn chiÕm 86,2%. Trong ®ã hµm l­¬ng SiO2 cao nhÊt lµ ë nhµ m¸y thÐp T©n ThuËn (84,0%), ë má than Hµ LÇm, c«ng ty vËt t­ thiÕt bÞ giao th«ng Kh¸nh Hoµ hµm l­îng SiO2 còng cao (40,3(57,48%). Riªng hîp t¸c x· kh¶m trai Chuyªn Mü tû lÖ rÊt thÊp (0,9 (1,6%) Hµng n¨m cã kho¶ng 5000 c«ng nh©n ®­îc gi¸m ®Þnh bÖnh nghÒ nghiÖp, th× BBPSi chiÕm h¬n 90%. Thèng kª cña c¸c t¸c gi¶ trong vµ ngoµi n­íc ®Òu cho thÊy ngµnh c«ng nghiÖp cã tû lÖ BBPSi cao lµ g¹ch chÞu löa, ®óc, c¬ khÝ, luyÖn kim, khai th¸c than, ®¸ vµ s¶n xuÊt gèm sø … Sù ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn BBPSi phô thuéc nhiÒu yÕu tè: nång ®ä bôi v­ît qu¸ TCCP, tû lÖ bôi h« hÊp cao, hµm l­îng silic tù do cao, thêi gian tiÕp xóc dµi, lao ®éng thÓ lùc cao(tÇn sè, biªn ®é h« hÊp cao) vµ yÕu tè c¸ nh©n. Do vËy, ®Ó ®¸nh gi¸ ®­îc nh÷ng yÕu tè nµy, cÇn n¾m v÷ng kü thuËt ®¸nh gi¸ « nhiÔm bôi qua nång ®é bôi, kÝch th­íc h¹t, tû lÖ bôi h« hÊp vµ hµm l­îng silic tù do. Th«ng th­êng, bôi ph¸t sinh tõ trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®Òu cã ®­êng kÝnh d­íi 10 μm, nhiÒu nhÊt lµ lo¹i bôi d­íi 5μm (bôi khÝ). Lo¹i bôi nhá nµy th­êng tån t¹i l©u trong kh«ng khÝ n¬i lµm viÖc vµ lµ lo¹i bôi chñ yÕu g©y t¸c h¹i ®Õn søc khoÎ con ng­êi nãi chung vµ ®Õn c¬ quan h« hÊp nãi riªng . Nång ®é bôi trong kh«ng khÝ cµng cao, cµng cã h¹i. Thêi gian lµm viÖc ph¶i tiÕp xóc víi bôi l©u, c­êng ®é lao ®éng cµng lín, l­îng kh«ng khÝ vµo phæi cµng cao bôi sÏ vµo phæi cµng nhiÒu. Bôi sÏ trë nªn nguy hiÓm h¬n nÕu m«i tr­êng lao ®éng cã thªm « nhiÔm nhiÖt, h¬i khÝ ®éc…. 1.1.4.¤ nhiÔm c¸c chÊt khÝ th¶i. C¸c lo¹i khÝ th¶i ®éc h¹i do s¶n xuÊt c«ng nghiÖp th¶i vµo m«i tr­êng lµ nguån g©y « nhiÔm lín vµ ®¸ng lo ng¹i. ë Hµ Néi, trong néi thµnh víi mËt ®é 23.000 d©n/1km2 cã 300 nhµ m¸y, 15.700 c¬ së s¶n xuÊt, hµng ngµy th¶i kh«ng khÝ mét l­îng khÝ th¶i ®éc h¹i cao, CO2 cao gÊp 1,2 lÇn tiªu chuÈn cho phÐp .[8,25-40] Trong c¸c khu c«ng nghiÖp ®­îc theo dâi, cã 3 khu c«ng nghiÖp nång ®é khÝ SO2 v­ît tiªu chuÈn cho phÐp lµ khu c«ng nghiÖp Th­îng §×nh, Biªn Hoµ vµ nhµ m¸y xi m¨ng H¶i Phßng. Nång ®é NO2 ë khu c«ng nghiÖp Biªn Hoµ v­ît TCCP 1,8 lÇn ë c¸c xÝ nghiÖp khai th¸c vËt liÖu x©y dùng (khai th¸c ®¸) th­êng cã nång ®é CO, NO2 trong m«i tr­êng cao. T¹i c¸c má lé thiªn c¸ch xa 50m n¬i mçi lÇn næ m×n ph¸ ®¸, nång ®é CO trong kh«ng khÝ lµ 0,1%, nång ®é NO2 lµ 0,02% cao gÊp nhiÒu lÇn TCCP. ë c¸c xÝ nghiÖp khai th¸c than, cø khai th¸c 100 tÊn than th× cã tõ 500-700m3 khÝ CH4, 700-1500m3 khÝ CO2. Kh¶o s¸t 275 nhµ m¸y s¶n xuÊt c«ng nghiÖp trong nghµnh ho¸ chÊt, ph©n bãn, c¬ khÝ luyÖn kim, vËt liÖu x©y dùng tõ 1991-1995 thÊy cã23,27% c¸c ph©n x­ëng s¶n xuÊt bÞ « nhiÔm h¬i khÝ ®éc h¹i (SO2, CO, CO2…) víi nång ®é ®o v­ît TCCP tõ 1,5-50 lÇn. Nh­ vËy, m«i tr­êng lao ®éng cña nghµnh c«ng nghiÖp n­íc ta bÞ « nhiÔm nÆng nÒ bëi c¸c yÕu tè vi khÝ hËu nãng, ån, bôi vµ c¸c khÝ th¶i ®éc h¹i. Nh÷ng yÕu tè nµy t¸c ®éng “hîp lùc” ®Õn søc khoÎ cña ng­êi lao ®éng, lµ nguyªn nh©n lµm ph¸t sinh, ph¸t triÓn c¸c lo¹i bÖnh tËt vµ lµm thay ®æi c¬ cÊu bÖnh tuú theo møc ®é t¸c ®éng cña m«i tr­êng. 1.1.5.¤ nhiÔm m«i tr­êng n­íc vµ t¸c h¹i cña nã N­íc lµ nhu cÇu thiÕt yÕu trong mäi lÜnh vùc cña cuéc sèng, tõ ho¹t ®éng n«ng nghiÖp,dÞch vô vµ sinh ho¹t cña nh©n d©n, trong ®ã c¸c ngµnh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cÇn rÊt nhiÒu n­íc. Trªn thÕ giíi nguån n­íc sö dông trong cuéc sèng, trong lao ®éng s¶n xuÊt chØ kho¶ng 1% tæng l­îng n­íc trªn Tr¸i §Êt. Theo thèng kª ë Mü n­íc sö dông cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp chiÕm tû lÖ 50% trong ®ã n«ng nghiÖp chiÕm 40% cßn 10% cho c¸c môc ®Ých kh¸c. Trong c«ng nghiÖp mçi ngµnh, mçi khu chÕ xuÊt cã c¸c c«ng nghÖ kh¸c nhau cho nªn yªu cÇu sè l­îng vµ chÊt l­îng n­íc kh¸c nhau. Ng­êi ta ­íc tÝnh ®Ó s¶n xuÊt 1 tÊn giÊy cÇn 250 tÊn n­íc (250m3), s¶n xuÊt 1 tÊn ®¹m cÇn 600 tÊn n­íc,1 tÊn chÊt bét cÇn 1000 tÊn n­íc. Muèn khai th¸c 1 lÝt dÇu cÇn 10 lÝt n­íc, 1kg len cÇn 600 lÝt n­íc, 1tÊn xi m¨ng cÇn 45 tÊn n­íc, 1 tÊn thÐp cÇn 200 tÊn n­íc. C«ng nghÖ chÕ biÕn l­¬ng thùc, thùc phÈm, c«ng nghÖ thuéc da, chÕ biÕn r­îu, s¶n xuÊt bia ®Òu cÇn rÊt nhiÒu n­íc. Ngµnh dÖt may trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt chØ tÝnh trong 1 th¸ng ®· sö dông 104.100m3 n­íc… Con ng­êi ngµy cµng khai th¸c vµ sö dông tµi nguyªn n­íc. L­îng n­íc ngÇm khai th¸c n¨m 1990 gÊp 30 lÇn l­îng n­íc khai th¸c n¨m 1960, dÉn ®Õn nguy c¬ g©y suy gi¶m tr÷ l­îng n­íc s¹ch vµ sÏ g©y nªn c¸c thay ®æi lín vÒ c©n b»ng n­íc. Cho nªn vÊn ®Ò b¶o vÖ nguån n­íc s¹ch cho c¸c vïng d©n c­ trªn thÕ giíi ®ang lµ nhiÖm vô hµng ®Çu cña c¸c tæ chøc m«i tr­êng thÕ giíi. Trong 10 n¨m tõ 1980-1990, thÕ giíi ®· chi 300 tû USD cho ch­¬ng tr×nh n­íc ®¶m b¶o cung cÊp cho kho¶ng 79% d©n c­ ®« thÞ vµ 41% d©n sè n«ng th«n. ¤ nhiÔm n­íc lµ sù biÕn ®æi nãi chung chÊt l­îng n­íc. C¸c t¸c nh©n g©y « nhiÔm m«i tr­êng n­íc cã thÓ chia lµm 2 lo¹i « nhiÔm n­íc cã nguån gèc tù nhiªn vµ « nhiÔm n­íc cã nguån gèc nh©n t¹o. Trong « nhiÔm n­íc cã nguån gèc nh©n t¹o th× « nhiÔm do s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cã tÇm quan träng ®Æc biÖt vµ cµng ngµy cµng cã nguy c¬ g©y « nhiÔm lín h¬n.[21,17-30] N­íc th¶i c«ng nghiÖp ë n­íc ta hiÖn nay so víi thÕ giíi vµ so víi n­íc th¶i sinh ho¹t kh«ng lín, nh­ng trong n­íc th¶i c«ng nghiÖp cã nhiÒu ho¸ chÊt ®éc h¹i nh­ kim lo¹i nÆng, c¸c chÊt h÷u c¬, v« c¬ cã nång ®é cao. Nång ®é BOD5 , COD cao lµm gi¶m tr÷ l­îng «xy cã trong n­íc lµm ¶nh h­ëng ®Õn sinh vËt vµ hÖ sinh th¸i. C¸c chÊt h÷u c¬, c¸c chÊt tÈy röa s¶n phÈm, l­u ho¸ cao su, glycerin lµ nh÷ng chÊt bÒn v÷ng thËm chÝ cã thÓ tiªu diÖt vi sinh vËt, ¶nh h­ëng ®Õn sù lµm s¹ch cña n­íc.[9] Vïng kinh tÕ phÝa nam lµ vïng kinh tÕ träng ®iÓm sè 1 vÒ sè l­îng khu c«ng nghiÖp vµ dù ¸n. Theo tÝnh to¸n, c¸c khu c«ng nghiÖp th¶i vµo s«ng gåm: s«ng §ång Nai kho¶ng 130.000 m3 n­íc th¶i trong ®ã cã kho¶ng 23,2 tÊn cÆn l¬ löng, 19,4 tÊn BOD; 41,3 tÊn COD; 7,5 tÊn Nit¬; 1 tÊn photpho vµ nhiÒu kim lo¹i nÆng, cïng víi c¸c ho¸ chÊt ®éc h¹i kh¸c. Theo qui ho¹ch ph¸t triÓn dù b¸o n¨m 2010 cã kho¶ng 278 tÊn cÆn l¬ löng, 231 tÊn BOD, 493 tÊn COD, 89 tÊn Nit¬,12 tÊn photpho vµ nhiÒu kim lo¹i nÆng ®­îc th¶i vµo n­íc. Ngµnh dÖt may th¶i vµo m«i tr­êng tõ 24-30 triÖu m3 n­íc, trong ®ã cã kho¶ng 90% l­îng n­íc ch­a ®­îc xö lý, th¶i trùc tiÕp vµo m«i tr­êng. Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ngµnh dÖt may sö dông hµng v¹n tÊn ho¸ chÊt ®éc h¹i. ChØ tÝnh n¨m 1996 ngµnh dÖt may ®· sö dông 6520 tÊn xót (NaOH) nång ®é 80%, 129 tÊn axit sunphuric (H2SO4),220 tÊn axit acetic (CH3COOH), 3200 tÊn cacbonat natri (Na2CO3). HiÖu suÊt sö dông c¸c ho¸ chÊt nµy chØ cã kho¶ng 70%-80%, cßn l¹i 20%-30% th¶i theo n­íc th¶i vµo m«i tr­êng n­íc. N­íc bÞ « nhiÔm ¶nh h­ëng rÊt lín ®Õn søc khoÎ cña c«ng nh©n. N­íc kh«ng thÓ thiÕu trong cuéc sèng nh­ng nÕu n­íc bÞ « nhiÔm sÏ ®em ®Õn bÖnh tËt cho con ng­êi hµng ngµy dïng nã. Phô thuéc vµo nång ®é c¸c chÊt g©y « nhiÔm trong n­íc vµ thêi gian tiÕp xóc mµ møc ®é ®éc h¹i cu¶ nã ®èi víi ng­êi, ®éng thùc vËt cã kh¸c nhau. [16,30-40] Theo th«ng b¸o cña Tæ chøc y tÕ thÕ giíi cã 80% bÖnh tËt cña con ng­êi cã liªn quan ®Õn n­íc. N­íc lµ m«i tr­êng trung gian l©y truyÒn bÖnh cho ng­êi trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp bëi c¸c vi sinh vËt vµ c«n trïng truyÒn bÖnh dÞch, bÖnh th­êng theo ®­êng n­íc lan trµn trong ®iÒu kiÖn thiÕu n­íc s¹ch vµ thiÕu ph­¬ng tiÖn b¶o vÖ, nhÊt lµ c¸c bÖnh vÒ ®­êng tiªu ho¸ vµ sau n÷a lµ qua da, niªm m¹c, m¾t.Theo Tæ chøc y tÕ thÕ giíi, hµng n¨m t¹i c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cã kho¶ng 14 triÖu trÎ em ®ang bÞ bÖnh nÆng lµ hËu qu¶ cña viÖc dïng n­íc bÈn vµ cã kho¶ng 340 triÖu trÎ em d­íi 5 tuæi sèng ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn kÓ c¶ Trung Quèc cã sè l­ît tiªu ch¶y lµ 1 tû/ n¨m trung b×nh 3 l­ît trÎ em n¨m.Theo WHO/COD ch­¬ng tr×nh khèng chÕ bÖnh tiªu ch¶y, ®iÒu tra trªn 7350 trÎ em ë 70 n­íc cho thÊy tû lÖ lµ 3,4 l­ît/ trÎ em/ n¨m vµ ­íc tÝnh hµng n¨m cã kho¶ng 4 triÖu ng­êi bÞ nhiÔm ký sinh trïng ®­êng ruét.[28] Ngoµi ra c¸c chÊt ®éc h¹i cã trong n­íc do c¸c ho¹t ®éng c«ng nghiÖp nh­ chÊt phãng x¹, DDT… tån l­u trong n­íc lµ nguyªn nh©n ph¸t sinh bÖnh ung th­, qu¸i thai, dÞ d¹ng.[10,10-20] N¨m 1955 ë NhËt B¶n xuÊt hiÖn 1 lo¹i bÖnh kú l¹. Lóc ®Çu bÞ c¶m sau ®ã lµ ®au toµn th©n tiÕp ®ã lµ g·y x­¬ng vµ tö vong, chØ trong 5 n¨m cã 207 ng­êi chÕt vÒ bÖnh nµy. Nguyªn nh©n g©y ra bÖnh nµy lµ do n­íc th¶i cã chøa Cadimi, 1kim lo¹i ®éc. N­íc th¶i cã chøa Cadimi trùc tiÕp vµo lóa vµ lóa cho s¶n l­îng cao, Cadimi tån t¹i trong g¹o vµ ng­êi ¨n vµo g©y xèp x­¬ng, dßn vµ dÔ g·y cuèi cïng g©y tö vong. N¨m 1999 tµu chë dÇu cña vïng ExongVadenxo ®©m vµo ®¸ ngÇm trong vÞnh Prince William Sound lµm 11 triÖu galon dÇu ®æ ra biÓn, hËu qu¶ lµ lµm « nhiÔm 1 vïng biÓn réng lín. Alanxaca con tµu chë dÇu Nephon cña Singapo còng n¨m 1999 chë 22000 tÊn dÇu lóc cËp c¶ng nhµ m¸y läc dÇu C¸t L¸i (thuéc Sµi Gßn Petro) ®· ®©m vµo cÇu c¶ng lµm sËp hoµn toµn cÇu c¶ng B, c¸c èng dÉn dÇu cña c¶ng bÞ vì, ®øt g·y. DÇu tõ tµu Neptune vµ tõ èng dÉn dÇu bÞ vì ®æ th¼ng vµo s«ng, v¸ng dÇu dµy hµng chôc mm phñ kÝn bÒ mÆt cña mét khóc s«ng g©y « nhiÔm n­íc vµ lµm chÕt nhiÒu lo¹i ®éng vËt, thuû sinh. N­íc bÞ « nhiÔm kh«ng nh÷ng ¶nh h­ëng ®Õn søc khoÎ con ng­êi mµ cßn g©y t¸c h¹i ®Õn m«i tr­êng toµn cÇu, g©y h¹n h¸n, lò lôt lµm thiÖt h¹i nhiÒu ng­êi vµ cña. Theo dù ®o¸n cña viÖn canh n«ng thÕ giíi ®Õn n¨m 2020 cã kho¶ng 40% nh©n lo¹i sÏ sèng ë vïng thiªó n­íc. ¤ nhiÔm n­íc g©y thiÕu n­íc s¹ch sÏ lµ hiÓm ho¹ cña nh©n lo¹i trong thÕ kû 21, còng lµ nguyªn nh©n g©y sa m¹c ho¸, ®ång thêi g©y ®ãi khæ cho hµng tû ng­êi. Theo Liªn hîp quèc mçi n¨m cã kho¶ng 5,3 triÖu ng­êi chÕt vµ 3,35 tû ng­êi m¾c bÖnh cã liªn quan tíi n­íc vµ con sè nµy cßn t¨ng lªn n­·. C¸c quèc gia ®ang ph¸t triÓn th­êng m¾c c¸c bÖnh “lan truyÒn theo n­íc”. BÖnh lan truyÒn theo n­íc lµ nh÷ng bÖnh mµ t¸c nh©n l©y truyÒn theo nguån n­íc nh­ c¸c bÖnh tiªu ch¶y, th­¬ng hµn, ghÎ, bÖnh s¸n l¸ mang (qua èc sèng trong n­íc).[12,123-124] B¶o vÖ m«i tr­êng n­íc lµ nhiªm vô hµng ®Çu ®ßi hái sù tham gia cña c¸c quèc gia céng ®ång vµ ®ßi hái nhiÒu biÖn ph¸p khoa häc vµ gi¶i ph¸p c«ng nghÖ, tæ chøc qu¶n lý, kinh tÕ vµ v¨n ho¸ x· héi… HiÖn nay ë 1 sè nhµ m¸y,c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt ®· ®Çu t­ x©y dùng c¸c hÖ thèng xö lý n­íc th¶i tr­íc khi ®æ vµo m«i tr­êng. Tuy nhiªn cßn nhiÒu nguyªn nh©n nh­ kinh phÝ cã h¹n, c«ng nghÖ xö lý n­íc ch­a ®ång bé, l¹c hËu nªn phÇn lín n­íc ch­a ®­îc xö lý tr­íc khi ®æ vµo m«i tr­êng. §èi víi c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt, nhµ m¸y chuÈn bÞ x©y dùng ngoµi dù ¸n x©y dùng cßn cã dù ¸n t¸c ®éng m«i tr­êng, khi c¸c khu nµy ®i vµo ho¹t ®éng ®Ó ®¶m b¶o kh«ng khÝ vµ n­íc kh«ng bÞ « nhiÔm. 1.2. C¸c yÕu tè m«i tr­êng kh«ng khÝ ¶nh h­ëng ®Õn søc khoÎ c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng. 1.2.1 ¶nh h­ëng cña bôi Nh­ ta ®· biÕt. Bôi lµ nh÷ng h¹t r¾n cã kÝch th­íc rÊt nhá, l¬ löng trong kh«ng khÝ dµi hay ng¾n, phô thuéc vµo kÝch th­íc, h×nh th¸i vµ tû träng h¹t bôi, møc ®é chuyÓn ®éng cña kh«ng khÝ. Bôi ë nhµ m¸y xi m¨ng th­êng lµ do sù nghiÒn n¸t c¬ häc cña vËt r¾n (®¸, th¹ch cao, ®Êt sÐt, clinke ). Nh­ vËy bôi t¸c ®éng lªn c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng thuéc lo¹i bôi khÝ dung ph©n to¶, bªn c¹nh ®ã bôi ë c¸c ph©n x­ëng s¶n xuÊt xi m¨ng cßn ®­îc t¹o thµnh do sù ®èt ch¸y nguyªn liÖu kh«ng hoµn toµn (khãi, hå hãng). ¶nh h­ëng nhiÒu nhÊt ®èi víi c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng lµ bôi ®¸. Trong thµnh phÇn cña bôi ®¸ cã tû lÖ silic víi h×nh thÓ kh«ng ®Òu, kh«ng nh½n, s¾c c¹nh vµ r¾n.[13,21-22] T¸c h¹i cña bôi ®èi víi c¬ thÓ phô thuéc vµo kÝch th­íc, tÝnh khuÕch t¸n, tû träng, diÖn tÝch h×nh thÓ, ®é r¾n vµ tÝnh thÇm, trong ®ã tÝnh hoµ tan tøc lµ kh¶ n¨ng cña nã l¬ löng trong kh«ng khÝ nhanh hay l©u cã ¶nh h­ëng lín nhÊt. Theo Latavet A.A bôi ®¸ th¹ch anh h×nh cÇu kÝch th­íc 10 micron trong 3,3 gi©y cã thÓ r¬i ®­îc mét qu·ng ®­êng dµi 10 cm, h¹t bôi cã ®­êng kÝnh tõ 10-100 micron chØ chiÕm tû lÖ 4,7%. C¸c h¹t bôi cã ®­êng kÝnh nhá h¬n 0,1 micron (khãi ë c¸c lß nung) trong 5,4 phót chØ r¬i ®­îc 10 cm, th­êng chóng l¬ löng trong kh«ng khÝ rÊt l©u, do chuyÓn ®éng Brown. Thêi gian r¬i nhanh hay chËm cña bôi trong kh«ng khÝ kh«ng chØ phô thuéc vµo kÝch th­íc h¹t bôi mµ cßn phô thuéc vµo giã. Giã lµm h¹t bôi kh«ng ®øng yªn. Trong c¸c ph©n x­ëng, tuy giã tù nhiªn bÞ h¹n chÕ, song cã trang bÞ qu¹t nªn c¸c h¹t bôi nhá khã r¬i xuèng ®Êt, chóng l¬ löng trong kh«ng khÝ rÊt l©u ngay trong tÇm thë cña c«ng nh©n. Chóng ta biÕt r»ng kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c h¹t bôi ®Òu ®Õn ®­îc phÕ nang vµ ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn c¸c phÕ nang. Nh÷ng h¹t bôi to th­êng ®­îc gi÷ l¹i ë ®­êng h« hÊp trªn bëi l«ng mòi vµ chÊt nhÇy. Theo nhiÒu t¸c gi¶, nÕu thë b»ng mòi sè h¹t bôi gi÷ l¹i ë mòi 45-50% sè cßn l¹i ®i vµo phÕ qu¶n vµ thùc bµo hoÆc ph¶n x¹ ho, tèng ra ngoµi. Nh÷ng h¹t bôi cã ®­êng kÝnh nhá vµo tËn phÕ nang. §é bÒn v÷ng cña h¹t bôi vµ kh¶ n¨ng x©m nhËp cña nã vµo c¬ thÓ cßn phô thuéc ®iÖn tÝch cña h¹t bôi. Bôi ®¸, bå hãng , khãi th­êng mang ®iÖn tÝch d­¬ng cïng dÊu. Theo Panxakhovic I.M vµ Gordanskaia E.N, tèc ®é thùc bµo ®èi víi bôi phô thuéc vµo ®iÖn tÝch cña h¹t bôi. Do bôi ®¸, khãi cã ®iÖn tÝch d­¬ng cïng dÊu nªn khã kÕt hîp víi nhau t¹o thµnh nh÷ng h¹t bôi to h¬n ®Ó l¾ng xuèng vµ v× vËy thêi gian l¾ng xuèng ch©m h¬n, kh¶ n¨ng to¶ lan cao h¬n, l¬ löng trong kh«ng khÝ l©u, nªn dÔ x©m nhËp vµo ®­êng h« hÊp. T¸c h¹i cña bôi ®èi víi con ng­êi vµ ®éng vËt phô thuéc vµo tÝnh chÊt cña chóng, cã lo¹i bôi mang theo b¶n chÊt ®éc h¹i vÒ ho¸ häc vµ lý häc, cã lo¹i chØ g©y trë g¹i vÒ mÆt c¬ häc do ®Æc tÝnh b¸m hót cña nã còng cã lo¹i mang theo c¶ vi khuÈn, ký sinh trïng, vi rót sÏ g©y h¹i nhiÒu h¬n. RÊt nhiÒu phÇn tö nhá bÐ(bôi) trong m«i tr­êng kh«ng khÝ cã tÝnh ®éc h¹i nh­ bôi kim lo¹i, bôi ®¸ vµ hy®rocacbon th¬m. Hîp chÊt hydrocacbon th¬m lµ nh÷ng hîp chÊt ®a vßng, th­êng xuÊt hiÖn trong kh«ng khÝ vïng ®« thÞ, nã lµ t¸c nh©n g©y bÖnh ung th­ ®èi víi ng­êi vµ ®éng vËt. Bôi clinke trong s¶n xuÊt xi m¨ng kh«ng nh÷ng g©y ¶nh h­ëng xÊu ®Õn ng­êi, ®éng vËt mµ cßn cã t¸c ®éng xÊu ®Õn thùc vËt. §èi víi thùc vËt, nã lµm rông l¸ nhanh, c©y chãng giµ, h×nh thµnh c¸c khÝ hæng trong qu¶, gi¶m träng l­îng qu¶ vµ h¹t, nãi chung bôi trong s¶n xuÊt xi m¨ng lµm cho thùc vËt bÞ c»n cçi. Tuy vËy, trõ bôi clinke, bôi ®Êt ®¸ tõ c¸c m¸y nghiÒn nguyªn liÖu lµm xi m¨ng th× kh«ng nguy hiÓm l¾m. T¸c h¹i cña bôi lªn c¬ thÓ trªn nhiÒu ph­¬ng diÖn, tr­íc hÕt chóng x©m nhËp vµo ®­êng h« hÊp trªn vµ nÕu tiÕp xóc l©u dµi dÔ bÞ bÖnh bôi phæi nghÒ nghiÖp. Bôi silic ngoµi g©y bÖnh bôi phæi cßn g©y rèi lo¹n nghiªm träng c¸c c¬ quan nh­ x¬ gan, rèi lo¹n chøc phËn d¹ dµy(co bãp yÕu, tiÕt dÞch vÞ kÐm) nªn khã tiªu, viªm loÐt d¹ dµy, rèi lo¹n thÇn kinh chøc n¨ng, ®au ®Çu, mÖt mái, kh¶ n¨ng lao ®éng gi¶m. Bôi vµo m¾t g©y viªm gi¸c m¹c, kÕt m¹c. Bôi s¾c c¹nh cã thÓ g©y loÐt gi¸c m¹c v× chóng g©y nh÷ng vÕt x­íc ë gi¸c m¹c lµm gi¶m thÞ lùc. Bôi r¬i vµ phñ lªn da lµm kh« da, da tho¸t må h«i kÐm, ¶nh h­ëng ®Õn sù th¶i nhiÖt cña c¬ thÓ vèn ®· nãng do nhiÖt ®é n¬i lµm viÖc cña c«ng nh©n cao. Bôi cã thÓ g©y dÞ øng toµn th©n nhÊt lµ khi ®é Èm kh«ng khÝ cao. Bôi bÞ nhiÔm khuÈn hoÆc c¸c chÊt phãng x¹ lµm cho da dÔ bÞ viªm, tr¹ng th¸i bÖnh lý ë da ngµy cµng nÆng thªm.Nh­ vËy bôi silic cã t¸c h¹i ®Õn toµn th©n vµ khu tró chñ yÕu ë phæi. Theo TrÇn Ngäc LiÔn kh¸m søc khoÎ cho 232 c«ng nh©n tiÕp xóc víi bôi Ami¨ng trªn 10 n¨m thÊy tû lÖ c«ng nh©n bÞ viªm mòi häng lµ 55,8%,ho,khã thë 31,6%, viªm phÕ qu¶n m¹n 9,03%.[11,56-58] Theo thèng kª cña ban Y tÕ Bé X©y dùng, trong sè 7197 c¸n bé, c«ng nh©n xi m¨ng thÊy r»ng c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng ë c«ng ty xi m¨ng BØm S¬n bÖnh viªm mòi häng, phÕ qu¶n lµ 61%, c«ng ty xi m¨ng Hµ Tiªn 23,6%. T¸c h¹i l©u dµi vµ nguy hiÓm nhÊt cña bôi lµ g©y bÖnh bôi phæi, nhÊt lµ bôi chøa hµm l­îng silic cao. Trong 25 c«ng nh©n x©y dùng ®­êng hÇm ( khoan ®¸) tiÕp xóc víi bôi ®­îc kh¸m th× cã 10 ng­êi bÞ bÖnh bôi phæi, chiÕm tû lÖ 40%. ë nhµ m¸y c¬ khÝ NghÖ An trong 82 c«ng nh©n ®­îc kh¸m, cã 11 c«ng nh©n bÞ bÖnh bôi phæi chiÕm 13,41%.[17][23,47-49] Theo Do·n Ngäc H¶i, sè c«ng nh©n bÞ bÖnh bôi phæi silic ë mét sè nhµ m¸y xÝ nghiÖp ®­îc thèng kª nh­ sau: c¸c xÝ nghiÖp vËt liÖu x©y dùng8,4%, má ®¸ Hoµ An(Biªn Hoµ) 16,06%, má ®¸ Phñ Lý 6,46%, xi m¨ng H¶i Phßng 1,06%, c«ng ty xi m¨ng Hµ Tiªn 2,8%, nhµ m¸y g¹ch chÞu löa §ång Nai 19,09%, nhµ m¸y g¹ch chÞu löa Th¸i Nguyªn 9,77%.[24,10-14] Theo NguyÔn V¨n Hoµi c¸c c«ng nh©n trong nhµ m¸y c¬ khÝ c¶ n­íc, m¾c bÖnh bôi phæi 25,4%. TÝnh ®Õn n¨m 2.000 c¶ n­íc ta cã h¬n 10.000 tr­êng hîp m¾c bÖnh bôi phæi silic chiÕm 89% c¸c lo¹i bÖnh nghÒ nghiÖp ®­îc b¶o hiÓm. Trong thùc tÕ c¸c yÕu tè m«i tr­êng kh«ng t¸c ®éng riªng rÏ mµ t¸c ®éng phèi hîp.ë c¸c ph©n x­ëng s¶n xuÊt xi m¨ng còng vËy, c¸c yÕu tè nãng, ®é Èm cao, bôi, tiÕng ån vµ c¸c khÝ ®éc cïng phèi hîp t¸c ®éng ®Õn søc khoÎ cña c«ng nh©n.[14,72-75] Theo Babkin V.O.,Peter B.A.(1988) khi nhiÖt ®é kh«ng khÝ tõ 26,4oC ®Õn 34,4oC ; nång ®é bôi tõ 2,6 ®Õn 7,5 mg/m3 vµ nång ®é ch× trong kh«ng khÝ tõ 0,004-0,02 mg/m3 cïng víi g¸nh nÆng thÓ lùc, tû lÖ bÖnh tËt cao h¬n h¼n nhãm chøng lµ 12% trong ®ã chñ yÕu lµ c¸c bÖnh h« hÊp, tiªu ho¸, tim m¹ch, thÇn kinh vµ c¬ x­¬ng khíp. Nh­ vËy t¸c ®éng phèi hîp c¸c yÕu tè bÊt lîi cña m«i tr­êng ¶nh h­ëng ®Õn kh¶ n¨ng lao ®éng, søc khoÎ gi¶m,tû lÖ bÖnh tËt t¨ng lªn. 1.2.2 ¶nh h­ëng cña nãng Èm Theo quy ­íc quèc tÕ vïng nãng Èm lµ vïng trong n¨m cã trªn 6 th¸ng nãng Èm, trong ngµy nãng Èm cã trªn 12 giê nhiÖt ®é ngoµi trêi trong bãng d©m lµ 20oC, ®é Èm trªn 80%. N­íc ta vµo mïa hÌ, trong nh÷ng ngµy nãng bøc nhiÖt ®é kh«ng khÝ lªn tíi 38oC-40 oC, nhiÖt ®é mÆt ®­êng ®Êt ®¸ bÞ hun nãng cã khi tíi 45 oC, thuéc vµo vïng nãng Èm. C«ng nh©n l¸i xe xóc,« t« t¶i cña ph©n x­ëng má, ¶nh h­ëng cña nhiÖt ®é ®èi víi c¬ thÓ kh¸ lín. Hä kh«ng nh÷ng chÞu ¶nh h­ëng cña bøc x¹ mÆt trêi mµ cßn chÞu ¶nh h­ëng cña bøc x¹ nhiÖt do ®éng c¬ ho¹t ®éng cña c¸c xe. V× vËy nhiÖt ®é trong xe th­êng cao h¬n ngoµi trêi. Do ¶nh h­ëng cña nhiÖt ®é cao vµ ®é Èm lín nªn viÖc th¶i nhiÖt bÞ h¹n chÕ, h¬n thÕ n÷a cßn bÞ hÊp thô nhiÖt (nhiÖt do bøc x¹, dÉn truyÒn, ®èi l­u) nhiÖt ®é c¬ thÓ t¨ng lªn sau ca lao ®éng so víi tr­íc ca lao ®éng. Bøc x¹ nhiÖt lµm t¨ng nhanh c¸c chØ tiªu sinh lý, nhiÖt ®é da t¨ng nhanh trong 10 phót ®Çu, nhiÖt ®é da ngùc tõ 37oC lªn 38 oC, ë tr¸n t¨ng tõ 36,4 oC lªn 37,9 oC. M¹ch t¨ng nhanh trong 6 phót ®Çu tõ 80 nhÞp / phót lªn ®Õn 130 nhÞp /phót. NhiÖt ®é d­íi l­ìi t¨ng nhanh trong 15 phót ®Çu tõ 36 oC lªn 38 oC. Bªn c¹nh ¸nh s¸ng nh×n thÊy c«ng nh©n cßn chÞu ¶nh h­ëng cña tia hång ngo¹i. Tia hång ngo¹i chiÕm mét kho¶ng kh¸ lín trong quang phæ. Ngoµi bøc x¹ hång ngo¹i vµ ¸nh s¸ng nh×n thÊy, c«ng nh©n c¸c ph©n x­ëng s¶n xuÊt xi m¨ng cßn chÞu t¸c ®éng cña bøc x¹ kÝch thÝch ®ã lµ tia tö ngo¹i, tia tö ngo¹i cã t¸c dông diÖt khuÈn, lµm x¹m da vµ cã thÓ g©y báng ®é I khi chiÕu trùc tiÕp vµo da. NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu cho thÊy khi lao ®éng trong c¸c ph©n x­ëng s¶n xuÊt xi m¨ng, c«ng nh©n ph¶i chÞu t¸c ®éng cña nhiÖt ®é kh«ng khÝ cao vµ ®é Èm lín, c­êng ®é bøc x¹ m¹nh ë n¬i lµm viÖc. MÆt kh¸c, lao ®éng nÆng c¬ thÓ s¶n nhiÖt t¨ng nªn nhËn thªm nhiÖt cña bøc x¹, nhiÖt dÉn truyÒn vµ ®èi l­u, th¶i nhiÖt h¹n chÕ kÓ c¶ th¶i nhiÖt b»ng con ®­êng må h«i, nªn nhiÖt ®é c¬ thÓ t¨ng, rÊt dÔ say nãng.[22] NhiÖt ®é vµ ®é Èm cao lµ yÕu tè kÝch thÝch hÕt søc quan träng g©y ¶nh h­ëng ®Õn tÊt c¶ qu¸ tr×nh sèng x¶y ra trong c¬ thÓ. D­íi t¸c dông cña nhiÖt ®é cao ( stress nhiÖt ) hµng lo¹t qu¸ tr×nh sinh lý, sinh ho¸ diÔn ra trong c¬ thÓ bÞ rèi lo¹n. Rèi lo¹n ®iÒu tiÕt thÇn kinh, rèi lo¹n ®iÒu tiÕt tim m¹ch, h« hÊp, rèi lo¹n qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ n­íc-®iÖn gi¶i. C¸c rèi lo¹n kÓ trªn lµ hËu qu¶ cña mét qu¸ tr×nh tÝch nhiÖt cña c¬ thÓ.[29] NhiÖt ®é c¬ thÓ t¨ng, c¬ thÓ ph¶n øng b»ng c¸ch t¨ng th¶i nhiÖt qua ®­êng h« hÊp. Trong m«i tr­êng nhiÖt ®é cao, pH m¸u nghiªng vÒ phÝa axit, nång ®é CO2 trong m¸u t¨ng lµ nguyªn nh©n chñ yÕu kÝch thÝch trung khu h« hÊp lµm t¨ng tÇn sè h« hÊp. Song song víi t¨ng tÇn sè h« hÊp cßn cã c¸c ph¶n øng kh¸c nh­ t¨ng th¶i nhiÖt ë da, t¨ng tÇn sè tim, t¨ng l­u l­îng m¸u l­u th«ng, tr­¬ng lùc m¹ch m¸u gi¶m, huyÕt ¸p h¹, gi·n m¹ch ngo¹i vi, m¸u bÞ c« ( do tiÕt nhiÒu må h«i ) mÊt ®iÖn gi¶i, nÕu lao ®éng kÐo dµi th× cã thÓ dÉn ®Õn thiÕu m¸u n·o.V× khi nhiÖt ®é m«i tr­êng n¬i lµm viÖc cao, c¸c con ®­êng th¶i nhiÖt b»ng bøc x¹, dÉn truyÒn,®èi l­u hÇu nh­ mÊt hoµn toµn vµ ng­îc l¹i c¬ thÓ nhËn thªm nhiÖt cña m«i tr­êng b»ng c¸c con ®­êng nµy, khi ®ã con ®­êng th¶i nhiÖt duy nhÊt cña c¬ thÓ lµ bay h¬i n­íc tõ bÒ mÆt da (må h«i). Mét gam må h«i bay h¬i cã thÓ th¶i ®­îc 0,580 kcal .Tuy nhiªn sù bèc h¬i må h«i trong ®iÒu kiÖn nãng còng gÆp nhiÒu khã kh¨n. HiÖu suÊt bay h¬i må h«i phô thuéc rÊt nhiÒu vµo ®é Èm kh«ng khÝ, må h«i ra khái c¬ thÓ ë d¹ng láng còng kh«ng cã t¸c dông th¶i nhiÖt.[25] 1.2.3 ¶nh h­ëng cña tiÕng ån vµ rung xãc. TiÕng ån lµ ©m thanh kh«ng cã gi¸ trÞ, kh«ng phï hîp víi mong muèn cña ng­êi nghe. §ã lµ ©m thanh g©y c¶m gi¸c khã chÞu, ¶nh h­ëng xÊu ®Õn c¬ quan thÝnh gi¸c còng nh­ toµn tr¹ng søc khoÎ, lµm gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng. TiÕng ån lµ tæng hîp cña nhiÒu thµnh phÇn kh¸c nhau, ®­îc hçn hîp trong sù c©n b»ng biÕn ®éng. Mçi thµnh phÇn cã vai trß riªng trong sù g©y ån, nã rÊt kh¸c nhau ®èi víi ng­êi nµy, ng­êi kh¸c, tõ chç nµy ®Õn chç kh¸c vµ tõ lóc nµy ®Õn lóc kh¸c. Møc ®é kh«ng muèn nghe lµ th­íc ®o tÝnh chÊt t¸c h¹i cña tiÕng ån. TiÕng ån lµ d¹ng « nhiÔm phæ biÕn ë c«ng ty.[15,203-210] Nguån ån ®­îc t¹o ra ë c¸c c¬ së s¶n xuÊt xi m¨ng th­êng lµ do c¸c nguyªn nh©n kh¸c nhau : b¾n m×n, ph¸ ®¸, khoan ®¸, m¸y nÐn khÝ,®éng c¬ « t«, m¸y xóc, m¸y næ, khu vùc nghiÒn nguyªn liÖu. V× vËy tiÕng ån ë c¸c khu vùc s¶n xuÊt kh¸c nhau kh«ng ®ång nhÊt võa lµ lo¹i tiÕng ån æn ®Þnh ( ®éng c¬ cña c¸c m¸y nghiÒn nguyªn liÖu, nghiÒn clinke, « t« ®ang ch¹y trªn ®­êng ) võa lµ tiÕng ån kh«ng æn ®Þnh. TiÕng ån kh«ng æn ®Þnh cã 2 lo¹i: tiÕng ån dao ®éng (nhiÒu lo¹i xe « t«, nhiÒu m¸y nghiÒn cïng ®ång thêi ho¹t ®éng, « t« t¨ng gi¶m ga…); tiÕng ån ng¾t qu·ng ( næ m×n, ph¸ ®¸, khoan ®¸…) ngoµi ra cßn cã tiÕng ån xung ( céng h­ëng c¸c tiÕng ån ). C¸c lo¹i xe vËn chuyÓn ®¸ cã träng t¶i lín, cã tiÕng ån tõ 80-98 dB nh÷ng lo¹i cò tiÕng ån ®Õn 114 dB… T¸c ®éng cña tiÕng ån ®èi víi c¬ thÓ kh«ng nh÷ng phô thuéc vµo c­êng ®é, tÇn sè mµ cßn phô thuéc vµo thêi gian t¸c ®éng, tÝnh ph¶n øng cña c¬ thÓ. Nh×n chung, bÊt cø tiÕng ån nµo cã trong m«i tr­êng ®Òu lµ lo¹i « nhiÔm v× nã h¹ thÊp chÊt l­îng cuéc sèng, tiÕng ån t¸c ®éng xÊu ®Õn con ng­êi trªn nhiÒu ph­¬ng diÖn. Ogawa H. nghiªn cøu ¶nh h­ëng cña tiÕng ån ®Õn c¬ thÓ cho thÊy tiÕng ån cã c­êng ®é 35dB g©y rèi lo¹n giÊc ngñ, tõ 45-60 dB c¶n trë giao tiÕp vµ g©y cho con ng­êi khã chÞu.TiÕng ån tõ 80-90dB g©y gi¶m hoÆc mÊt thÝnh lùc vµ tiÕng ån tõ 130-140dB g©y chãi tai, ®au tai. Thùc tÕ, tiÕng ån tõ 100dB trë lªn trong kho¶ng thêi gian ng¾n ®· g©y ¶nh h­ëng xÊu ®èi víi thÝnh lùc. Khi con ng­êi lµm viÖc ë m«i tr­êng ån, sau vµi giê nghØ ph¶i mÊt mét thêi gian nhÊt ®Þnh, thÝnh gi¸c míi trë l¹i b×nh th­êng. NÕu con ng­êi chÞu t¸c ®éng cña tiÕng ån lín, kÐo dµi cã thÓ g©y bÖnh ®iÕc nghÒ nghiÖp.§iÒu tra ë n¬i lµm viÖc cña mét sè nhµ m¸y, xÝ nghiÖp cã tiÕng ån 85dB thÊy tØ lÖ c«ng nh©n bÞ ®iÕc nghÒ nghiÖp lµ 21,5%, ë c«ng nh©n cã tuæi nghÒ tõ 20 n¨m trë lªn lµ 34,34%. TiÕng ån ë n¬i lµm viÖc cña c«ng nh©n c«ng ty xi m¨ng BØm S¬n v­ît qu¸ giíi h¹n cho phÐp ®Æc biÖt ë tÇn sè2000-4000 Hz. Trong sè 1139 c«ng nh©n ë c¸c nhµ m¸y xi m¨ng trªn ®­îc kiÓm tra søc khoÎ (kh¸m tai, mòi, häng, tim m¹ch) cho thÊy tû lÖ gi¶m søc nghe lµ 35,55 ( 1,42%, ®iÕc nghÒ nghiÖp lµ 11,59 ( 0,94%, bÖnh tim m¹ch lµ 7,98%.[27,146-148] ë nh÷ng c«ng nh©n sö dông m¸y khoan, m¸y Ðp h¬i khi khoan ®¸ lÊy nguyªn liÖu s¶n xuÊt xi m¨ng sau mét ngµy lµm viÖc ®Òu cã c¶m gi¸c ®au ®Çu dai d¼ng, trong tai nh­ cã tiÕng ve hay cã tiÕng muçi kªu, th­êng bÞ chãng mÆt, v· må h«i, mÖt mái, dÔ c¸u kØnh, trÝ nhí gi¶m, giÊc ngñ kh«ng b×nh th­êng, ban ngµy thÌm ngñ, ngñ gµ, ban ®ªm khã ngñ, giÊc ngñ kh«ng s©u, hËu qu¶ cuèi cïng lµ gi¶m sót søc khoÎ, gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng, n¨ng suÊt lao ®éng gi¶m tõ 20-40%, tai n¹n lao ®éng dÔ ph¸t sinh. Nh­ vËy, râ rµng tiÕng ån cã t¸c dông tæng hîp ®èi víi cuéc sèng con ng­êi ë 3 møc : quÊy rÇy vÒ mÆt c¬ häc ( che lÊp ©m thanh cÇn nghe ); quÊy rÇy vÒ mÆt sinh häc cña c¬ thÓ chñ yÕu lµ bé phËn thÝnh gi¸c vµ hÖ thèng thÇn kinh; quÊy rÇy vÒ mÆt ho¹t ®éng cña con ng­êi. TÊt c¶ c¸c quÊy rÇy trªn, dÉn ®Õn biÓu hiÖn xÊu vÒ mÆt t©m lý, sinh lý, bÖnh lý, gi¶m hiÖu qu¶ lao ®éng vµ ¶nh h­ëng xÊu ®Õn c«ng nh©n. Nguån tiÕng ån rung xãc còng ¶nh h­ëng kh«ng nhá ®Õn c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng nh­ng ®èi víi c«ng nh©n s¶n xuÊt xi m¨ng th× t¸c ®éng cña rung lµ chñ yÕu. Rung lµ mét trong nh÷ng dao ®éng ®iÒu hoµ, c¨n cø vµo tiÕp xóc ng­êi ta chia rung lµm 2 lo¹i : rung toµn th©n vµ rung côc bé. C«ng nh©n l¸i « t«, l¸i m¸y xóc, m¸y ñi, c«ng nh©n ®øng m¸y nghiÒn, chÞu t¸c ®éng cña rung toµn th©n cßn c«ng nh©n sö dông m¸y khoan, m¸y Ðp h¬i…chÞu t¸c ®éng cña rung côc bé, chñ yÕu lµ c¸c c¬ ë tay, vai. C¬ thÓ ph¶n øng víi rung gåm 3 lo¹i : lo¹i kÝch thÝch thÇn kinh tiÒn ®×nh, lo¹i ph¶n øng cña tæ chøc, lo¹i lµm cho c¸c t¹ng di ®éng. Rung xãc kÐo dµi g©y nªn sù mÖt mái, ®éng t¸c ®iÒu khiÓn thiÕu chÝnh x¸c, hiÖu xuÊt lao ®éng kh«ng cao, tai n¹n dÔ x¶y ra. Rung xãc cßn lµm rèi lo¹n mèi liªn hÖ gi÷a c¸c hÖ thèng l­íi g©y stress tr­êng diÔn vµ t¸c ®éng lªn hÖ d­íi ®åi-tuyÕn yªn-vá th­îng thËn g©y t¨ng tiÕt corticoid, adrenalin, lµm t¨ng nhÞp tim, t¨ng huyÕt ¸p vµ nÕu kÝch thÝch liªn tôc sÏ g©y rèi lo¹n. Ch­¬ng ii §èi t­îng vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu. 2.1 §èi t­îng nghiªn cøu: §Ò tµi ®­îc tiÕn hµnh ë c«ng ty xi m¨ng Bót S¬n gåm c¸c x­ëng sau ®©y: X­ëng lß X­ëng má X­ëng nghiÒn ®ãng bao X­ëng ®iÖn X­ëng xe m¸y X­ëng c¬ khÝ X­ëng nguyªn liÖu X­ëng n­íc Phßng ®iÒu khiÓn trung t©m. 2.2 Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu 2.2.1 C¸c chØ tiªu theo dâi *C¸c chØ tiªu vÒ vi khÝ hËu : gåm nhiÖt ®é, ®é Èm, tèc ®é giã +NhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ:nhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ ®­îc ®o b»ng Èm kÕ Assmann. Èm kÕ Assmann gåm cã 2 nhiÖt kÕ : nhiÖt kÕ kh« vµ nhiÖt kÕ ­ít. BÇu cña nhiÖt kÕ ­ít ®­îc bäc mét líp v¶i ®Ó gi÷ n­íc. Khi ®o, dïng mét c¸i b¬m (cã s½n trong hép Èm kÕ) b¬m n­íc cho ­ít líp v¶i cña Èm kÕ ­ít. Trong Èm kÕ cã mét qu¹t giã, nhê hÖ thèng gi©y cãt t¹o ra mét tèc ®é giã ®Ó lµm thay ®æi bÇu thuû ng©n cña hai nhiÖt kÕ.Thø tù thao t¸c nh­ sau: -B¬m n­íc vµo bÇu nhiÖt kÕ ­ít. -Lªn d©y cãt c¸nh qu¹t ®Ó qu¹t s½n sµng ho¹t ®éng. -Treo Èm kÕ vµo n¬i nghiªn cøu. Më chèt cho c¸nh qu¹t quay. Sau 5-10 phót khi nhiÖt ®é ë hai bªn nhiÖt ®· æn ®Þnh th× ®äc trÞ sè ë hai nhiÖt kÕ. TÝnh kÕt qu¶ dùa vµo hiÖu nhiÖt ®é cña nhiÖt kÕ kh« vµ ­ít((t) tra b¶ng tÝnh s½n ta cã ®é Èm t­¬ng ®èi. Khi ®o kh«ng ®Æt nhiÖt kÕ gÇn nguån nhiÖt vµ Èm. Khi cã giã m¹nh ( giã cña thiªn nhiªn) trªn 3 m/s th× l¾p thªm mét bé phËn ch¾n giã chç c¸nh qu¹t. +§o tèc ®é giã Tèc ®é giã tÝnh b»ng mÐt/ gi©y hoÆc b»ng km/ giê. Tèc ®é giã th­êng thay ®æi nªn mçi nhãm ®o th­êng kÐo dµi 100 gi©y råi tÝnh tèc ®é trung b×nh cho kho¶ng thêi gian ®ã. §Ó ®o tèc ®é giã ng­êi ta th­êng dïng m¸y ®o c¸nh qu¹t hay c¸nh g¸o.§o b»ng m¸y ®o giã c¸nh qu¹t -CÊu t¹o : M¸y gåm bé phËn c¶m øng d¹ng chong chãng c¸nh qu¹t. Trôc cña chong chãng nèi víi mét hÖ thèng b¸nh xe ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng ®Õn 3 kim ®ång hå : hµng ®¬n vÞ, hµng tr¨m vµ hµng ngh×n. PhÝa bªn cã mét chèt ®Ó më hoÆc h·m kim cña m¸y. -C¸ch sö dông : . Tr­íc khi ®o ghi sè chØ cña tÊt c¶ c¸c kim (A) . §Ó m¸y ®óng h­íng giã thæi tíi. .Cho m¸y ®o giã qu¹t tù do 1- 2 phót. .Sau ®ã më chèt cho kim ch¹y, ®ång thêi bÊm ch¹y ®ång hå bÊm gi©y. .Sau 100 gi©y th× h·m m¸y. .Ghi sè chØ cña tÊt c¶ c¸c kim (S). TÝnh tèc ®é giã theo c«ng thøc:  *C¸c chØ tiªu vËt lý: gåm ¸nh s¸ng, tiÕng ån vµ bôi + Ph­¬ng ph¸p ®o ¸nh s¸ng §o ®é chiÕu s¸ng b»ng Luxmetre: Luxmetre ®­îc cÊu t¹o b»ng 2 bé ph©n chÝnh : tÕ bµo quang ®iÖn vµ ®iÖn kÕ. TÕ bµo quang ®iÖn lµ 1 tÊm kim lo¹i cã phñ vµng + Selen, khi cã nguån s¸ng chiÕu vµo, tÕ bµo quang ®iÖn biÕn quang n¨ng thµnh ®iÖn n¨ng vµ ®­îc ®o b»ng ®iÖn kÕ. Kim ®iÖn kÕ chØ trùc tiÕp tÝnh ra Lux. §é nh¹y cña tÕ bµo quang ®iÖn ®èi víi c¸c phæ nh×n thÊy kh¸c nhau. Luxmetre ®­îc kh¾c ®é theo ®Ìn d©y tãc nªn khi ®o ®é chiÕu s¸ng cña c¸c nguån s¸ng kh¸c nhau th× ph¶i nh©n víi hÖ sè ®iÒu chØnh. -C¸ch ®o: §Æt ngöa tÕ bµo quang ®iÖn trªn mÆt ph¼ng cÇn ®o vÆn møc ®o lªn thang cao nhÊt råi chuyÓn tõ tõ xuèng nÊc thÊp cho ®Õn khi kim ®iÖn kÕ quay vµ dõng l¹i. TrÞ sè kim dõng chØ ®óng gi¸ trÞ c­êng ®é chiÕu s¸ng t¹i ®iÓm ®o. VÞ trÝ ®o, sè mÉu ®o, thêi gian ®o ®­îc x¸c ®Þnh tuú theo tÝnh chÊt cña c«ng viÖc ®ang kh¶o s¸t vµ ®o cÇn tr¸nh bãng che ngÉu nhiªn. +Ph­¬ng ph¸p ®o tiÕng ån (¸p suÊt ©m thanh) ¸p suÊt ©m thanh ®­îc ®o b»ng m¸y RION-4 cña NhËt B¶n. §o ¸p suÊt ©m thanh trong phßng Ýt nhÊt ph¶i lÊy sè ®o t¹i 3 ®iÓm ph©n bè ®Òu theo diÖn tÝch, ®iÓm ®o c¸ch t­êng Ýt nhÊt lµ 1 mÐt, cao 1,2 - 1,5 mÐt. VËn tèc giã trªn 1 m/s cã thÓ lµm sai lÖch sè liÖu ®o. NÕu nguån ån ë trong nhµ, khi ®o ph¶i ®ãng hÕt c¸c cöa l¹i vµ cho Ýt nhÊt 2/3 sè m¸y ho¹t ®éng. NÕu nguån ån ë ngoµi phßng khi ®o ph¶i më hÕt c¸c cöa. §èi víi tiÕng ån kh«ng æn ®Þnh th× ph¶i ®o trong thêi gian 30 phót, ghi sè liÖu 5 gi©y 1 lÇn, lÊy kÕt qu¶ trung b×nh céng 5 lÇn lÊy. §¬n vÞ tÝnh lµ dexiben A (dBA). +Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh bôi Nguyªn t¾c : Kh«ng khÝ cã chøa bôi ®­îc hót qua èng thuû tinh cã chøa b«ng vµ bôi ®­îc gi÷ l¹i ë líp b«ng ®ã. X¸c ®Þnh träng l­îng cña èng gi÷ bôi tr­íc vµ sau khi lÊy bôi trong cïng mét ®iÒu kiÖn kü thuËt. BiÕt thÓ tÝch kh«ng khÝ ®· hót sÏ tÝnh ®­îc nång ®é bôi trong mét mÐt khèi kh«ng khÝ (mg/m3). §¸nh gi¸ kÕt qu¶ : Nång ®é bôi trong kh«ng khÝ (C) ®­îc tÝnh theo c«ng thøc sau:  Trong ®ã : P : träng l­îng allonge tr­íc khi lÊy mÉu bôi (mg) P’: träng l­îng allonge sau khi lÊy mÉu bôi (mg) V: thÓ tÝch kh«ng khÝ ®· hót (lÝt)( V= l­u l­îng lÊy mÉu ( lÝt/phót) x thêi gian lÊy mÉu(phót) ). *C¸c chØ tiªu vÒ ho¸ häc + Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh nång ®é SO2: Nguyªn t¾c : KhÝ SO2 ®­îc hÊp thô vµo dung dÞch Tetraclomercurat (TCM). KhÝ SO2 t¸c dông víi TCM t¹o thµnh diclosunfit mercurat theo ph­¬ng tr×nh 1 kh«ng bay h¬i. HgCl2-4 + SO2 + H2O = [ Hg( Cl2SO3)2-] + 2Cl- + 2H+ Sau ®ã Dichlosunfic mercurat t¸c dông víi thuèc thö pararosanilin (®· axit ho¸ b»ng HCl) céng víi sù cã mÆt cña formaldehyt cho ta hîp chÊt axit pararosanilin – metylsunforic (mµu tÝm) vµ cã ®é hÊp thô cùc ®¹i cña b­íc sãng 569 nm. Tõ ®é hÊp thô cña dung dÞch ®o ®­îc b»ng m¸y quan tr¾c, ta sÏ tÝnh ®­îc nång ®é chÊt tan cã trong dung dÞch theo c«ng thøc: I1 = I0 .10KCd D = log I0/ I1 = K.c.d Trong ®ã : c : lµ nång ®é mol chÊt tan trong dung dÞch I0 : c­êng ®é ¸nh s¸ng tíi I1 : c­êng ®é ¸nh s¸ng lã d : ®é dµi truyÒn quang D : mËt ®é quang K : hÖ sè hÊp thô ph©n tö §é nh¹y cña ph­¬ng ph¸p dïng c¸c chÊt ho¸ häc trªn lµ 0,005 ppm (mét phÇn triÖu ). KÕt qu¶ nång ®é SO2 ®­îc tÝnh theo c«ng thøc :  Trong ®ã : a : hµm l­îng SO2 tra theo ®­êng chuÈn ë ®å thÞ (mg) b : thÓ tÝch dung dÞch hÊp thô ®­a vµo ban ®Çu (mg) c : thÓ tÝch dung dÞch hÊp thô lÊy ra ph©n tÝch (mg) V0 : thÓ tÝch ®· lÊy ®­a vÒ tiªu chuÈn cho phÐp (250) Tiªu chuÈn vÖ sinh trong kh«ng khÝ lµ 20 mg/m3 +Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh nång ®é CO : Nång ®é CO ®­îc x¸c ®Þnh b»ng m¸y TESTO-346-2 cña céng hoµ liªn bang §øc. Ph­¬ng ph¸p ®o : dïng èng hót, hót kh«ng khÝ ®­îc ®o vµo m¸y ( sau khi ®· chuÈn mét mÉu kh«ng khÝ trong s¹ch ), m¸y tù ®éng cho kÕt qu¶ nång ®é CO theo ppm. ChuyÓn ®æi ®¬n vÞ ppm ( theo thÓ tÝch ) ra ®¬n vÞ mg/m3 ( theo träng l­îng ) nh­ c«ng thøc: mg/m3 =  Trong ®ã : T0K lµ nhiÖt ®é Kelvin cña m«i tr­êng kh«ng khÝ T0K = T0C + 273 p : ¸p suÊt cña m«i tr­êng kh«ng khÝ 22,4 : thÓ tÝch khÝ cña mét ph©n tö gam ( ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn t0 =00C vµ 1 atm). Tiªu chuÈn cho phÐp nång ®é CO trong kh«ng khÝ lµ 30 mg/m3 *C¸c chØ tiªu vÒ n­íc ¨n, n­íc sinh ho¹t vµ n­íc th¶i +C¸c chØ tiªu vËt lý gåm: nhiÖt ®é, ®é cøng, pH, chÊt r¾n hoµ tan. -Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh nhiÖt ®é: NhiÖt ®é cña n­íc cho ta biÕt n­íc cã bÞ « nhiÔm nhiÖt hay kh«ng. §Ó ®o nhiÖt ®é cña n­íc ng­êi ta dïng nhiÖt kÕ ®­îc quÊn nhiÒu líp v¶i xung quanh bÇu thuû ng©n sau ®ã th¶ vµo trong n­íc kho¶ng 10 phót, lÊy ra vµ ®äc kÕt qu¶ vµ so s¸nh víi nhiÖt ®é kh«ng khÝ. §¸nh gi¸ kÕt qu¶: .NÕu nguån n­íc æn ®Þnh quanh n¨m th× lµ n­íc ngÇm. .Nªó nguån n­íc thay ®æi th× lµ n­íc mÆt. - Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh ®é cøng: §é cøng cña n­íc ®­îc thÓ hiÖn bëi sù cã mÆt cña c¸c muèi canxi vµ magie hoµ tan trong n­íc. Th­êng dïng ®é §øc ®Ó biÓu hiÖn ®é cøng, mét ®é §øc t­¬ng ®­¬ng víi 10 mg/l CaO. Cã 2 lo¹i ®é cøng lµ ®é cøng toµn phÇn vµ ®é cøng t¹m thêi. §é cøng t¹m thêi do muèi bicacbonat cña ion canxi vµ magie t¹o thµnh, khö ®é cøng nµy b»ng c¸ch ®un s«i. §é cøng toµn phÇn lµ ®é cøng do tÊt c¶ c¸c lo¹i muèi kh¸c cña magie vµ canxi t¹o nªn nh­: CaSO4, Mg3(PO4)2, MgSO4, CaCl2, MgCl2… ®un s«i kh«ng khö ®­îc ®é cøng nµy. X¸c ®Þnh nång ®é Ca2+ vµ Mg2+ b»ng m¸y quang phæ hÊp thô. Nguyªn tö Atom Absorption Spectrophotometry cña Mü nh·n hiÖu Perkin Elmer 3300 víi ®Ìn Hollowcathode, Ca, Mg ë b­íc sãng 520 nm. TÝnh ra ®é §øc. §é cøng tÝnh ra ®é §øc cho 1 lÝt n­íc: 5-120 §øc: n­íc rÊt tèt 12-180 §øc : n­íc uèng ®­îc 18-300 §øc: n­íc cøng > 300 §øc: n­íc rÊt cøng. -Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh pH: Gi¸ trÞ pH lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quan träng nhÊt ®Ó x¸c ®Þnh chÊt l­îng n­íc vÒ mÆt ho¸ häc. pH cña n­íc phô thuéc vµo nång ®é ion H chøa trong n­íc. ë nhiÖt ®é 250 C, n­íc tinh khiÕt cã ®é pH= 7. Tiªu chuÈn dïng cho ¨n uèng vµ sinh ho¹t cña ViÖt Nam ®é pH tõ 6-8,5. [3] §Ó x¸c ®Þnh pH n­íc ng­êi ta sö dông m¸y ®o pH meter HANNA 920 cña Mü. C¸ch ®o: LÊy 10 ml n­íc kiÓm nghiÖm cho vµo cèc, nhóng ®Çu pH meter HANNA 920 ngËp vµo b×nh n­íc vµ chê cho ®Õn khi mµn h×nh hiÓn thÞ æn ®Þnh, ghi kÕt qu¶. - Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh chÊt r¾n hoµ tan: C¸ch tiÕn hµnh: . Röa s¹ch b¸t sø cã dung tÝch cì 250 ml (®· ®­îc ng©m, röa tr­íc b»ng NaOH vµ HCl). . Tr¸ng röa l¹i b»ng n­íc cÊt, ®em sÊy kh« ë nhiÖt ®é 100- 1050 C, ®Õn khèi l­îng kh«ng ®æi. . §Ó nguéi trong b×nh hót Èm ®Õn nhiÖt ®é phßng. . §em c©n, ®­îc khèi l­îng P0 . LÊy chÝnh x¸c100-200 ml n­íc mÉu ®· läc kü . §em c« trªn bÕp c¸ch thuû ®Õn kh« kiÖt. .SÊy kh« ë nhiÖt ®é 100-1050C ®Õn träng l­îng kh«ng ®æi. §Ó nguéi trong b×nh hót Èm ®Õn nhiÖt ®é phßng. §em c©n, ®­îc P2. TÝnh kÕt qu¶:  Trong ®ã: X: L­îng cÆn hoµ tan ( mg/l) P2: Khèi l­îng b¸t sø cã cÆn (mg) P: Khèi l­îng b¸t sø kh«ng cã cÆn (mg) V: ThÓ tÝch n­íc mÉu lÊy ph©n tÝch (ml) - Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh cÆn l¬ löng: ChÊt cÆn l¬ löng lµ d¹ng hîp chÊt cña v« c¬ kh«ng tan trong n­íc víi c¸c chÊt h÷u c¬ ph©n t¸n d­íi d¹ng li ti. X¸c ®Þnh cÆn l¬ löng theo ph­¬ng ph¸p träng l­îng. C¸ch x¸c ®Þnh: LÊy 500 ml n­íc xÐt nghiÖm ®· ®­îc läc b»ng giÊy läc qua phÔu sø ®¸y b»ng, giÊy läc tiªu chuÈn ®· ®­îc sÊy kh« vµ x¸c ®Þnh träng l­îng giÊy ban ®Çu b»ng m¸y hót ch©n kh«ng. Bá miÕng giÊy ®· läc xong vµo ®Üa petri, sÊy kh« ë nhiÖt ®é tõ 105-1100C trong tñ sÊy 1 giê. X¸c ®Þnh träng l­îng miÕng giÊy läc cã chøa cÆn ngay sau khi nguéi. X¸c ®Þnh träng l­îng giÊy tr­íc vµ sau läc b»ng c©n scaetece CHLB §øc. L­îng cÆn l¬ löng (mg/l) ®­îc tÝnh b»ng c«ng thøc:  Trong ®ã: V1: Träng l­îng giÊy tr­íc läc V2: Träng l­îng giÊy sau läc X: L­îng cÆn (mg) v: ThÓ tÝch n­íc mÉu ®· x¸c ®Þnh (500ml) 1000: dung tÝch n­íc mÉu. Theo TCVN, gi¸ trÞ giíi h¹n ®èi víi n­íc bÒ mÆt vµ n­íc th¶i c«ng nghiÖp lµ 80-100 mg/l. + C¸c chØ tiªu ho¸ häc gåm: BOD5, COD, Fe3+, Nit¬ tæng, NO3, as, Clorua NO2,NH4+. - Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh BOD5 : Nhu cÇu sinh ho¸ (BOD5 ) lµ nång ®é cña oxy hoµ tan bÞ tiªu thô bëi sù oxy ho¸ sinh häc c¸c chÊt h÷u c¬ vµ v« c¬ trong n­íc trong nh÷ng ®iÒu kiÖn x¸c ®Þnh. BOD th­êng ®­îc ®o ë ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é lµ 200C, trong bãng tèi vµ thêi gian lµ 5 ngµy (BOD5). Chóng t«i x¸c ®Þnh (BOD5 ) theo ph­¬ng ph¸p cña ISO. Dïng m¸y BSB-MeBgerat –Mode 11002- §øc. C¸ch x¸c ®Þnh: Cho mét l­îng n­íc nhÊt ®Þnh vµo chai chuÈn cña m¸y, ®Ó m¸y khuÊy ®Òu trong 30 phót. Nót kÝn vµ nèi miÖng chai víi cét ®o thuû ng©n cña m¸y. §Ó trong buång tèi ë nhiÖt ®é 200 C, trong thêi gian 5 ngµy ®ªm. L­îng BOD5 ®­îc tÝnh th«ng qua chØ sè ®o trªn cét thuû ng©n. Theo tiªu chuÈn ViÖt Nam, gi¸ trÞ giíi h¹n biÕn ®æi víi n­íc bÒ mÆt lµ 25 mg/l. -Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh COD: COD ( nhu cÇu oxy ho¸ häc) : Nhu cÇu oxy ho¸ häc lµ l­îng oxy cÇn thiÕt ®Ó oxy ho¸ hoµn toµn chÊt h÷u c¬ b»ng chÊt oxy ho¸ m¹nh. §Ó x¸c ®Þnh COD ng­êi ta dïng ph­¬ng ph¸p oxy ho¸ b»ng ®icromat, dïng kalidicromat ( K2Cr2O7 ) lµm chÊt oxy ho¸. Sau khi oxy ho¸ vÉn d­ thõa K2Cr2O7 trªn c¬ së l­îng K2Cr2O7 ®· bÞ oxy ho¸ ta x¸c ®Þnh COD.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docThực trạng môi trường và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm ở công ty xi măng Bút Sơn.DOC