Vấn đề quốc tịch theo pháp luật hiện hành - Những điểm kế thừa và phát triển

Quốc tịch là mối quan hệ chính trị - pháp lý gắn kết một cá nhân với một nhà nước có chủ quyền. Đây là cơ sở pháp lý đầu tiên để xác định một cá nhân là công dân của một quốc gia nào đó, cũng là cơ sở làm phát sinh quyền và nghĩa vụ qua lại giữa Nhà nước và công dân. Xác định quốc tịch của một cá nhân là vấn đề vô cùng quan trọng, từ đó cá nhân mới được hưởng những quyền và lợi ích mà Nhà nước dành cho công dân của mình. Về phía Nhà nước, việc xác định quốc tịch của công dân nhằm bảo hộ quyền và lợi ích của họ cũng có ý nghĩa như vấn đề bảo vệ chủ quyền quốc gia. Ở Việt Nam, nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề quốc tịch, chỉ hơn một tháng sau ngày đọc “Tuyên ngôn độc lập”, Chủ tịch nước Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 53 - SL quy định vấn đề quốc tịch Việt Nam. Từ đó đến nay, trải qua các thời kỳ, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy định vấn đề quốc tịch. Ngày 20/05/1998, tại kỳ họp Quốc hội thứ 3, Quốc hội khoá X đã ban hành Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998, nhằm đáp ứng những nhu cầu chính đáng của công dân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập khu vực và quốc tế. Hiện nay, nước ta có khoảng gần ba triệu người đang sinh sống và làm việc ở khoảng 80 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. Trong số này, đa phần đã và sẽ nhập quốc tịch nước ngoài đề ổn định cuộc sống, làm ăn lâu dài ở nước sở tại nhưng vẫn mong muốn được giữ quốc tịch Việt Nam, được gắn bó với quê hương Việt Nam. Bên cạnh đó, ngày càng có nhiều người nước ngoài đến làm ăn sinh sống tại Việt nam, không ít người muốn xin nhập quốc tịch Việt Nam đề được hưởng những quyền và lợi ích về vật chất và tinh thần mà Nhà nước dành cho công dân của mình. Vì vậy, những quy định về vấn đề quốc tịch Việt Nam đã và đang thu hút được sự quan tâm và tìm hiểu của rất nhiều người có nhu cầu, các nhà nghiên cứu .Đó cũng chính là lí do để chúng tôi lựa chọn“Vấn đề quốc tịch theo pháp luật hiện hành - Những điểm kế thừa và phát triển” làm đề tài cho bài tập nhóm tháng đầu tiên của môn Luật Hiến pháp Việt Nam. Tiếp cận đề tài này, chúng tôi đã sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin là: phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng những phương pháp đặc trưng của Khoa học xã hội như phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, mô hình hoá, lịch sử . Trong quá trình tìm hiểu không tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi rất mong sẽ nhận được những ý kiến đóng góp, phê bình của các thấy cô và các bạn để bài viết của chúng tôi được hoàn thiện hơn.

doc15 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 27/02/2013 | Lượt xem: 2338 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Vấn đề quốc tịch theo pháp luật hiện hành - Những điểm kế thừa và phát triển, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
A-Lời mở đầu Quốc tịch là mối quan hệ chính trị - pháp lý gắn kết một cá nhân với một nhà nước có chủ quyền. Đây là cơ sở pháp lý đầu tiên để xác định một cá nhân là công dân của một quốc gia nào đó, cũng là cơ sở làm phát sinh quyền và nghĩa vụ qua lại giữa Nhà nước và công dân. Xác định quốc tịch của một cá nhân là vấn đề vô cùng quan trọng, từ đó cá nhân mới được hưởng những quyền và lợi ích mà Nhà nước dành cho công dân của mình. Về phía Nhà nước, việc xác định quốc tịch của công dân nhằm bảo hộ quyền và lợi ích của họ cũng có ý nghĩa như vấn đề bảo vệ chủ quyền quốc gia. Ở Việt Nam, nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề quốc tịch, chỉ hơn một tháng sau ngày đọc “Tuyên ngôn độc lập”, Chủ tịch nước Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 53 - SL quy định vấn đề quốc tịch Việt Nam. Từ đó đến nay, trải qua các thời kỳ, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy định vấn đề quốc tịch. Ngày 20/05/1998, tại kỳ họp Quốc hội thứ 3, Quốc hội khoá X đã ban hành Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998, nhằm đáp ứng những nhu cầu chính đáng của công dân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập khu vực và quốc tế. Hiện nay, nước ta có khoảng gần ba triệu người đang sinh sống và làm việc ở khoảng 80 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. Trong số này, đa phần đã và sẽ nhập quốc tịch nước ngoài đề ổn định cuộc sống, làm ăn lâu dài ở nước sở tại nhưng vẫn mong muốn được giữ quốc tịch Việt Nam, được gắn bó với quê hương Việt Nam. Bên cạnh đó, ngày càng có nhiều người nước ngoài đến làm ăn sinh sống tại Việt nam, không ít người muốn xin nhập quốc tịch Việt Nam đề được hưởng những quyền và lợi ích về vật chất và tinh thần mà Nhà nước dành cho công dân của mình. Vì vậy, những quy định về vấn đề quốc tịch Việt Nam đã và đang thu hút được sự quan tâm và tìm hiểu của rất nhiều người có nhu cầu, các nhà nghiên cứu...Đó cũng chính là lí do để chúng tôi lựa chọn“Vấn đề quốc tịch theo pháp luật hiện hành - Những điểm kế thừa và phát triển” làm đề tài cho bài tập nhóm tháng đầu tiên của môn Luật Hiến pháp Việt Nam. Tiếp cận đề tài này, chúng tôi đã sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin là: phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng những phương pháp đặc trưng của Khoa học xã hội như phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, mô hình hoá, lịch sử... Trong quá trình tìm hiểu không tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi rất mong sẽ nhận được những ý kiến đóng góp, phê bình của các thấy cô và các bạn để bài viết của chúng tôi được hoàn thiện hơn. B- Nội dung I . Những vấn đề chung về quốc tịch: 1. Quốc tịch là gì ? Quốc tịch là một chế định cơ bản của luật hiến pháp về địa vị pháp lý của công dân, là tiền đề pháp lý bắt buộc để một cá nhân có thể được hưởng các quyền và nghĩa vụ công dân của một nhà nước. Nói đến quốc tịch là nói đến tư cách công dân trong một Nhà nước độc lập, có chủ quyền. Nội dung của nó thể hiện sự ràng buộc về phương diện chính trị - pháp lý giữa một cá nhân cụ thể với một chính quyền nhà nước nhất định. Xét về mặt nội dung, trong mỗi chế độ nhà nước khác nhau, quốc tịch có nội dung khác nhau. Nội dung của quốc tịch luôn phụ thuộc vào kiểu Nhà nước và cơ sở kinh tế - xã hội đã quyết định kiểu Nhà nước đó. Quốc tịch là một chế định pháp lý tổng hợp quy định mối quan hệ mọi mặt giữa một cá nhân và một Nhà nước nhất định. Nghiên cứu vấn đề quốc tịch, ta thấy quốc tịch thể hiện mối quan hệ có tính ổn định rất cao, bền vững về mặt thời gian. Nó không dễ dàng bị thay đổi, trừ trường hợp đặc biệt, với những điều kiện khắt khe. Đối với những người nước ngoài đã xin nhập quốc tịch của một nước thì mối quan hệ này dài hay ngắn là phụ thuộc vào thái độ của người đó với nhà nứơc mà họ mang quốc tịch (tích cực hay tiêu cực). Về mặt không gian, mối quan hệ này hoàn toàn không bị giới hạn. Khi đã là công dân của một nhà nước, người đó phải chịu sự chi phối, tác động về mọi mặt của chính quyền nhà nước, dù người đó ở bất kì nơi nào, trong nước hay ở nước ngoài. Tuy nhiên, do những điều kiện khách quan đặc biệt, một số quyền và nghĩa vụ tạm thời không thể lĩnh hội và thực hiện được ở một phạm vi nhất định. Ví dụ: Khi sinh sống ở nước ngoài công dân không thể thực hiện được quyền bâù cử, quyền, nghĩa vụ tham gia quân đội... Như vậy, ta thấy mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân không bị hạn chế bởi không gian. Dù ở đâu, người đó vẫn là một công dân của một nhà nước độc lập, có chủ quyền khi họ mang quốc tịch của nhà nước đó. Từ những trình bày ở trên, có thể đưa ra một định nghĩa về quốc tịch:‘‘Quốc tịch là mối quan hệ pháp lý - chính trị có tính chất lâu dài, bền vững và ổn định cao về mặt thời gian, không bị hạn chế về mặt không gian giữa một cá nhân cụ thể với một chính quyền nhà nước nhất định’’. 2. Cơ sở cho sự ra đời và tồn tại của quốc tịch : Quốc tịch có mối quan hệ khăng khít, không tách rời với Nhà nước. Sự ra đời và tồn tại của Nhà nước quyết định sự ra đờì và tồn tại của quốc tịch; sự ra đời và tồn tại của quốc tịch phản ánh sự ra đời và tồn tại của Nhà nước. Khi một chính quyền nhà nước xuất hiện, mối quan hệ pháp lý- chính trị giữa chính quyền nhà nước và cá nhân đang sống trên lãnh thổ nhà nước đó được hình thành một cách tự động và trực tiếp. Nhà nước xuất hiện thì quốc tịch cũng xuất hiện một cách tự nhiên. Không có nhà nước thì không thể có quốc tịch. Chỉ có sự ra đời của nhà nước mới làm xuất hiện quốc tịch chứ tuyệt nhiên không phải pháp luật về quốc tịch tạo ra quốc tịch. Pháp luật quốc tịch chỉ điều chỉnh mối quan hệ xã hội phát sinh xung quanh vấn đề quốc tịch, thể chế hoá quốc tịch. Từ đó cho thấy, quan điểm pháp lý cho rằng phương tiện pháp lý (các văn bản quy phạm pháp luật) làm cho quốc tịch xuất hiện và mất đi là không đúng. Trên thực tế, nguyên nhân làm xuất hiện quốc tịch là sự vận động xã hội mà kết quả của nó là sự xuất hiện Nhà nước. Tóm lại, sự ra đời và tồn tại của quốc tịch mang tính khách quan. Nó ra đời, tồn tại và mất đi cùng với sự ra đời, tồn tại và mất đi của chính quyền nhà nước. 3. Quốc tịch với vấn đề quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Quốc tịch là một chế định cơ bản về địa vị pháp lý của công dân, xác định địa vị xã hội thực tế của họ. Vì vậy không phải ngẫu nhiên một số nước gọi quốc tịch là‘‘chế độ công dân’’. Để xác định quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trước hết, phải xác định quốc tịch của họ. Nếu như quyền và nghĩa vụ là chế định trung tâm của Luật Hiến pháp về địa vị pháp lí của công dân thì quốc tịch là chế định có tính chất tiền đề, có ý nghĩa quyết định. Người có quốc tịch của Nhà nước nào thì được hưởng các quyền và phải thực hiện các nghĩa vụ do pháp luật của nhà nước đó quy định, đồng thời phải chịu sự chi phối và quản lý về mọi mặt của Nhà nước. Ngày nay, khi con người trở thành trung tâm của mọi sự phấn đấu, mọi hoạt động của Nhà nước thì các quyền và nghĩa vụ của công dân ngày càng được mở rộng cùng với sự phát triển về mọi mặt của xã hội. Đồng thời, yêu cầu của Nhà nước đối với công dân cũng lớn hơn, đòi hỏi họ phải sử dụng tích cực các quyền và thực hiện đầy đủ, nghiêm chỉnh hơn các nghĩa vụ công dân của mình. Hiến pháp 1992 của Nhà nước ta đã quy định rộng rãi các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, làm cho mọi công dân ý thức dược rõ ràng và đầy đủ hơn địa vị thực tế của mình trong xã hội. Qua đây ta có thể thấy được mối liên hệ hứu cơ giữa quốc tịch với các quyền và nghĩa vụ của công dân. Chỉ khi nào một cá nhân đã trở thành công dân của một nhà nước độc lập, có chủ quyền thì các quyền và nghĩa vụ công dân của họ mới thật sự có ý nghĩa thực tế và phát huy được tác dụng thiết thực của nó. Mối quan hệ giữa quốc tịch với các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được thể hiện rõ trong lịch sử phát triển của Nhà nước ta. Khi Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà được thành lập, nhân dân ta từ chỗ mất nước đã trở thành công dân của một quốc gia độc lập, có chủ quyền ; từ chỗ không có chút quyền nào đến chỗ có quyền làm chủ đất nước. Vị trí làm chủ đó ngày càng được hoàn thiện và củng cố. Các quyền và nghĩa vụ công dân ngày càng được mở rộng và đảm bảo chắc chắn đi đôi với sự tăng cường, mở rộng kinh tế, chính trị, xã hội của Nhà nước ta. Công dân không chỉ là khách thể mà còn là chủ thể của Nhà nước. Mọi hoạt động của Nhà nước ta từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp ngày càng mang tính xã hội hoá cao độ. Như vậy, quốc tịch có mối liên hệ mật thiết với các quyền và nghĩa vụ của công dân, thể hiện đầy đủ và sâu sắc địa vị làm chủ của công dân trong nhà nước xã hội chủ nghĩa; có tính chất động lực, thúc đẩy sự phát triển xã hội cũng như quá trình dân chủ hoá mọi mặt của đời sống xã hội. II. Những vấn đề cơ bản trong pháp luật quốc tịch Việt Nam hiện hành - sự kế thừa và phát triển. 1. Sự phát triển của pháp luật quốc tịch Việt Nam. Trước ngày 2/9/1945 nước ta là một nước thuộc địa nửa phong kiến nên người Việt Nam chưa được gọi là công dân, chưa có quốc tịch. Với sự ra đời nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà (2/9/1945), pháp luật quốc tịch Việt Nam bắt đầu hình thành và phát triển. Trước khi có đạo luật quốc tịch đầu tiên, vấn đề quốc tịch Việt Nam được quy định chủ yếu trong các văn bản quy phạm pháp luật: Sắc lệnh số 53-SL ngày 20/5/1945 quy định quốc tịch Việt Nam; Sắc lệnh số 73-SL ngày 07/12/1945 quy định việc nhập quốc tịch Việt Nam; Sắc lệnh số 215-SL ngày 20/8/1948 ấn định những quyền lợi đặc biệt cho những người nước ngoài giúp vào cuộc kháng chiến ở Việt Nam; Sắc lệnh số 051-SL ngày 14/12/1959 bãi bỏ Điều 58, Điều 6 của sắc lệnh số 53-SL quy định quốc tịch của người phụ nữ kết hôn; Nghị quyết số 1013/NQ/TVQH ngày 08/02/1971 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội về việc giao cho Hội đồng chính phủ thẩm quyền xét và quyết định các những trường hợp xin vào hoặc xin thôi quốc tịch Việt Nam. Các văn bản quy phạm pháp luật về quốc tịch trên đã xác định các điều kiện để một người có hoặc mất quốc tịch Việt Nam, và quy định thẩm quyền, thủ tục giải quyết các trường hợp thay đổi quốc tịch Việt Nam. Các Sắc lệnh này đã đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc khai sinh ra chế định về quốc tịch Việt Nam và kèm theo đó là chế định quyền công dân. Đồng thời, đây cũng là cơ sở chính để xác định địa vị pháp lý của công dân một nước độc lập. Quá trình thực hiện pháp luật về quốc tịch Việt Nam còn cho thấy các Sắc lệnh này đã góp phần tích cực động viên tinh thần và sức lực của cả dân tộc tham gia vào cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, giải phóng dân tộc. Tuy nhiên, do điều kiện lúc đó, các quy định trên còn tản mạn, thiếu hệ thống và chưa hoàn chỉnh. Luật quốc tịch Việt Nam được thông qua ngày 26/6/1988 là đạo luật đầu tiên của Nhà nước quy định khá đầy đủ, toàn diện và có hệ thống các vấn đề về quốc tịch Việt Nam. Tuy nhiên, vì được ban hành vào những năm đầu của sự nghiệp đổi mới, kinh nghiệm lập pháp tích lũy chưa nhiều nên các quy định của Luật năm 1988 còn mang tính chất luật khung, khái quát, khó áp dụng trong thực tế. Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá, hội nhập khu vực và quốc tế, các quy định của luật không đáp ứng được yêu cầu do thực tế phát sinh ngày càng nhiều vấn đề mới mẻ, phức tạp liên quan đến quốc tịch. Vì vậy, để tăng cường quản lý nhà nước về quốc tịch và bổ sung các vấn đề mới chưa được quy định, ngày 20/5/1998, Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 3 thông qua Luật quốc tịch Việt Nam năm 1998. Hệ thống pháp luật hiện hành về vấn đề quốc tịch bao gồm các văn bản pháp luật sau: - Hiến pháp 1992 quy định tại các Điều 49, 50, khoản 11 Điều 103. - Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005 quy định tại Điều 45 quyền của mỗi cá nhân đối với quốc tịch: “Cá nhân có quyền có quốc tịch. Việc công nhận, thay đổi, nhập quốc tịch, thôi quốc tịch Việt Nam được thực hiện theo theo quy định của pháp luật về quốc tịch.” - Luật quốc tịch Việt Nam ngày 20/5/1998 với 42 điều, chia làm 6 chương. Đây là đạo luật quy định tương đối toàn diện các vấn đề cơ bản về quốc tịch Việt Nam. - Nghị định số 104/1998/NĐ-CP của Chính phủ ngày 31/12/1998 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật quốc tịch Việt Nam: gồm 34 điều quy định thủ tục, trình tự giải quyết việc xin nhập, xin trở lại, xin thôi quốc tịch Việt Nam, việc cấp giấy chứng nhận có quốc tịch Việt Nam, xác nhận mất quốc tịch Việt Nam, tước quốc tịch Việt Nam. - Thông tư liên tịch số 09 ngày 31/12/1998 của Bộ trưởng Bộ tư pháp về việc ban hành các mẫu giấy tờ liên quan đến quốc tịch Việt Nam, trong đó quy định 19 loại mẫu giấy tờ. Ngoài ra, bộ phận quan trọng khác của hệ thống luật quốc tịch Việt Nam là điều ước quốc tế mà Nhà nước ta đã hoặc sẽ ký kết, trực tiếp điều tiết các vấn đè về quốc tịch như hiệp định biên giới, hiệp định về nuôi con nuôi, Công ước quốc tế về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nuôi con nuôi, Công ước về hạn chế và ngăn ngừa tình trạng không quốc tịch, hiệp định tương trợ tư pháp. Tóm lại, hệ thống pháp luật về vấn đề quốc tịch Việt Nam hiện nay đã khá hoàn thiện, bao gồm nhiều văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt là Luật quốc tịch năm 1998. Trên cơ sở kế thừa và phát triển các văn bản pháp luật trước đó về vấn đề quốc tịch, Luật quốc tịch 1998 là căn cứ chủ yếu để giải quyết những vấn đề liên quan đến quốc tịch Việt Nam trong giai đoạn hội nhập hiện nay. 2. Các nội dung cơ bản của Luật quốc tịch Việt Nam hiện hành. 2.1. Nguyên tắc Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam chỉ công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam. Theo Luật quốc tịch năm 1998 cùng với việc khẳng định mỗi cá nhân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quyền có quốc tịch tại Điều 1, nguyên tắc một quốc tịch được quy định rõ ràng tại Điều 3: ‘‘Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam’’. Theo đó, người nước ngoài muốn nhập quốc tịch Việt Nam hoặc công dân đã thôi quốc tịch Việt Nam để nhập quốc tịch nước ngoài, nay muốn trở lại quốc tịch Việt Nam thì phải từ bỏ quốc tịch nước ngoài. Nguyên tắc này có ý nghĩa to lớn trong việc thực hiện và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Đây cũng là nội dung xuyên suốt trong các văn bản pháp luật trước đó quy định về vấn đề quốc tịch, ngay từ những văn bản đầu tiên mang tính sơ khai như Sắc lệnh số 53-SL ngày 20/10/1945, Sắc lệnh số 73-SL ngày 7/12/1945... nhưng trực tiếp nhất là Luật quốc tịch 1988. Điều 3 Luật quốc tịch 1988 quy định: ‘‘Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chỉ công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam’’. Với quy định cụ thể như trên, Luật quốc tịch 1988 đã phát huy được tác dụng trong những quan hệ cụ thể, tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và những người có liên quan đến vấn đề quốc tịch. Mặt khác, nó cũng bảo đảm giữ vững an ninh quốc gia, bác bỏ sự can thiệp của nước ngoài trong việc xử lý nhiều vụ án hình sự liên quan đến người hai quốc tịch. Tuy nhiên, nhiều quy định trong Luật quốc tịch 1988 còn chung chung, thiếu chặt chẽ dẫn đến tình trạng không nhất quán trong việc thực hiện nguyên tắc một quốc tịch. Trên thực tế, do một số nước không yêu cầu người nước ngoài muốn nhập quốc tịch nước sở tại phải thôi quốc tịch gốc nên có trường hợp công dân Việt Nam cư trú ở nước ngoài đã nhập quốc tịch nước sở tại nhưng vẫn giữ quốc tịch Việt Nam. Luật quốc tịch Việt Nam năm 1998 một mặt kế thừa nguyên tắc một quốc tịch từ những văn bản pháp luật trước đó, mặt khác phát triển để phù hợp với thực tế. Nếu như Điều 3 Luật quốc tịch 1988 ghi nhận nguyên tắc một quốc tịch một cách cứng nhắc với từ ‘‘chỉ’’ công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam, thì Điều 3 Luật quốc tịch 1998 có cách thể hiện linh hoạt, mêm dẻo hơn, bỏ đi từ ‘‘chỉ’’ trong điều luật. Sự mềm dẻo trong việc thực hiện nguyên tắc một quốc tịch nghĩa là trong thực tế có thể chấp nhận những trường hợp có hai quốc tịch hoặc nhiều hơn, thể hiện ở khoản 3 Điều 20: ‘‘Công dân dân nước ngoài được nhập quốc tịch Việt Nam thì không còn giữ quốc tịch nước ngoài, trừ trường hợp đặc biệt do Chủ tịch nước quyết định’’. Nghĩa là về nguyên tắc, người nước ngoài muốn nhập quốc tịch Việt Nam thì phải bỏ quốc tịch gốc của họ. Tuy nhiên, trong những trường hợp đặc biệt, người ấy vẫn có thể giữ quốc tịch gốc nếu được sự cho phép của Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quy định này tạo điều kiện cho một bộ phận Việt kiều có nhiều cơ hội được trở lại quốc tịch Việt Nam với nhiều quyền lợi như quyền đầu tư, mua nhà, kinh doanh... Đồng thời, Luật quốc tịch 1998 quy định cụ thể những trường hợp mặc nhiên mất quốc tịch Việt Nam nhằm ngăn ngừa và hạn chế tình trạng hai hay nhiều quốc tịch: Theo Điều 19: Trường hợp trẻ em dưới 15 tuổi (được tìm thấy trên lãnh thổ Việt Nam, không rõ cha mẹ là ai thì đương nhiên có quốc tịch Việt Nam) nếu tìm thấy cha mẹ đều có quốc tịch nước ngoài, cha hoặc mẹ hoặc người giám hộ có quốc tịch nước ngoài thì đứa trẻ đó đương nhiên mất quốc tịch Việt Nam. Theo Điều 28: Trường hợp cả cha và mẹ đều có sự thay đổi quốc tịch do được thôi quốc tịch Việt Nam thì quốc tịch của con chưa thành niên sinh sống cùng cha mẹ được thay đổi theo quốc tịch của họ, tức là mặc nhiên mất quốc tịch Việt Nam. Nguyên tắc một quốc tịch trong Luật quốc tịch 1998 đã có sự kế thừa Luật quốc tịch 1988, song do rất khó áp dụng triệt để nguyên tắc này trong thực tế nên Luật quốc tịch 1998 đã tạo ra cơ chế thực thi nguyên tắc một quốc tịch một cách linh hoạt, mềm dẻo, phù hợp với thực tiễn. 2.2. Có quốc tịch Việt Nam. Luật quốc tịch Việt Nam 1998 đã quy định rõ đối tượng nào có quốc tịch Việt Nam tại Điều 14:‘‘Người có quốc tịch Việt Nam bao gồm người đang có quốc tịch Việt Nam cho đến ngày Luật này có hiệu lực và người có quốc tịch Việt Nam theo quy định của Luật này’’. Trên cơ sở này, ta có thể chia thành các trường hợp sau: Thứ nhất, là những người đang có quốc tịch Việt Nam cho đến ngày Luật quốc tịch 1998 có hiệu lực. Trường hợp này bao gồm tất cả những ai hiện đang là công dân Việt Nam, không phụ thuộc vào việc họ được xác định và công nhận như thế nào. Còn từ ngày Luật quốc tịch năm 1998 có hiệu lực thì việc xác định người có quốc tịch Việt Nam căn cứ vào những quy định trong Luật, phù hợp với những quy định chung về quyền đối với quốc tịch được quy định trước đó trong Điều 1 Luật quốc tịch 1988:‘‘Mọi thành viên của các dân tộc đều có quốc tịch Việt Nam’’ và nay được quy định tại khoản 1 Điều 1 Luật quốc tịch 1998:‘‘Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mỗi cá nhân đều có quyền có quốc tịch’’. Nghĩa là các dân tộc sinh sống lâu đời trên lãnh thổ Việt Nam đều có chung một nhà nước là Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các thành viên của dân tộc đó là công dân Việt Nam. Thứ hai, là những người có quốc tịch Việt Nam do sinh ra. Việc xác định quốc tịch do sinh ra là một vấn đề quan trọng trong pháp luật quốc tịch. Đối với nước ta, việc xác định quốc tịch của những trẻ em sinh ra được dựa trên cơ sở kết hợp hài hoà hợp lý của cả hai tiêu chí huyết thống và nơi sinh. Tuy nhiên, nguyên tắc huyết thống là nguyên tắc giữ vị trí ưu tiên trong Luật quốc tịch Việt Nam 1998. Đây cũng là nguyên tắc cơ bản xuyên suốt trong các văn bản pháp luật quy định về quốc tịch trước đó. Luật quốc tịch 1998 đã kế thừa gần như hoàn toàn Điều 6 Luật quốc tịch 1988 vấn đề này tại điều 16, 17. Điều 16:‘‘Trẻ em có cha mẹ là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam, không kể trẻ em đó sinh ra trong hay ngoài lãnh thổ Việt Nam’’. Nghĩa là luật xác định quốc tịch Việt Nam cho con của những người mang dòng máu Việt Nam, không phụ thuộc vào nơi sinh của chúng. Điều này phù hợp với nguyên tắc nhân đạo của Nhà nước ta để hạn chế tình trạng không quốc tịch. Theo khoản 1 Điều 17 trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là người không quốc tịch hoặc có mẹ là công dân Việt Nam, còn cha không rõ là ai thì có quốc tịch Việt Nam, không kể trẻ em đó sinh ra trong hay ngoài lãnh thổ Việt Nam. Đây cũng là điều luật khẳng định việc có quốc tịch Việt Nam không phụ thuộc vào nơi sinh. Luật quốc tịch Việt Nam 1988 tại khoản 2 Điều 6 cũng quy định tương tự. Đặc biệt trong trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 17 Luật quốc tịch 1998: Trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài thì có quốc tịch Việt Nam nếu có sự thoả thuận bằng văn bản của cha mẹ vảo thời điểm đăng ký khai sinh cho con. Vấn đề này đã được quy định tại khoản 3 Điều 6 Luật quốc tịch 1988:‘‘Trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài nếu sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam hoặc khi sinh ra cha mẹ đều có nơi thường trú tại Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam trừ trường hợp cha mẹ nhất trí lựa chọn quốc tịch khác. Trong trường hợp trẻ em đó sinh ra ngoài lãnh thổ Việt Nam và khi sinh cha mẹ đều không có nơi thường trú ở Việt Nam thì quốc tịch theo sự lựa chọn của cha mẹ’’. Về hình thức, ta thấy Luật quốc tịch 1998 có cách thể hiện ngắn gọn, xúc tích, rõ ràng hơn. Về nội dung, Luật quốc tịch 1998 không đặt yếu tố nơi sinh và nơi thường trú của cha mẹ là cơ sở cho việc có hay không có quốc tịch Việt Nam mà hoàn toàn căn cứ vào nguyện vọng của cha mẹ. Luật quốc tịch Việt Nam 1998 cởi mở hơn rất nhiều so với luật quốc tịch của nhiều nước. Bởi nó đề cao và tôn trọng nguyện vọng của cha mẹ, dành cho họ quyền khá rộng trong việc lựa chọn quốc tịch cho con, trong khi đa số luật quốc tịch các nước áp dụng luôn quốc tịch nước mình trong những trường hợp tương tự. Nguyên tắc nơi sinh chỉ áp dụng trong một số trường hợp tại Điều 18 và khoản 1 Điều 19 Luật quốc tịch 1998. Theo Điều 18, trường hợp trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh có cha mẹ đều là người không quốc tịch , hoặc mẹ là người không quốc tịch còn cha không rõ là ai nhưng có nơi thường trú ở Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam. Trường hợp trẻ sơ sinh bị bỏ rơi và trẻ em được tìm thấy trên lãnh thổ Việt nam mà cha mẹ không rõ là ai thì có quốc tịch Việt Nam(khoản 1 Điều 19). Nhưng nếu có đủ cơ sở chứng minh điều ngược lại (cha mẹ hay người giám hộ có quốc tịch nước ngoài) thì đứa trẻ sẽ không còn quốc tịch Việt Nam (khoản 2 Điều 19). Đó là sự bổ sung cần thiết khoản 4, khoản 5 Điều 6 Luật quốc tịch 1988 làm cho luật trở nên rõ ràng hơn. Về căn cứ pháp lý, để xác định một người có quốc tịch Việt Nam, Luật quốc tịch 1998 về nội dung kế thừa Luật quốc tịch 1988 đó là đủ 5 khoản trong Điều 5. Nhưng về hình thức, Luật quốc tịch 1998 sử dụng ngôn từ chính xác và dễ hiểu hơn, thể hiện trình độ lập pháp ngày càng cao. Điều 15 Luật quốc tịch 1998 nêu 5 căn cứ pháp lý để xác định một người có quốc tịch Việt Nam: ‘‘1. Do sinh ra theo quy định tại các điều 16, 17 và 18 của Luật này; 2. Được nhập quốc tịch Việt Nam; 3. Được trở lại quốc tịch Việt Nam; 4. Theo các Điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia; 5. Các căn cứ quy định tại Điều 19, 28 và 30 của Luật này.’’ Tóm lại, trên cơ sở kế thừa Luật quốc tịch Việt Nam năm 1988 và những văn bản pháp luật trước đó, Luật quốc tịch năm 1998 có những điểm phát triển hơn để phù hợp với hoàn cảnh mới và thể hiện trình độ lập pháp của các nhà làm luật. 2.3. Nhập quốc tịch Việt Nam : Nhập quốc tịch là việc một cá nhân sau khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện mà pháp luật quy định được trở thành công dân của một Nhà nước thông qua quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Điều 20 Luật quốc tịch năm 1998 quy định về vấn đề này. Trên cơ sở kế thừa khoản 1 Điiêù 7 Luật quốc tịch 1988.khoản 1, Điều 20 quy định các điều kiện để nhập quốc tịch Việt Nam:‘‘Công dân nước ngoài hoặc người không quốc tịch hiện đang thường trú ở Việt Nam có đơn xin nhập quốc tịch Việt Nam, thì có thể được nhập quốc tịch Việt Nam, nếu có đủ các điều kiện sau đây : a) Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật Việt Nam; b) Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật Việt Nam; tôn trọng truyền thống, phong tục tập quán của dân tộc Việt Nam; c) Biết tiếng Việt đủ để hoà nhập cộng đồng xã hội Việt Nam; d) Đã thường trú ở Việt Nam 5 năm trở lên; đ) Có khả năng bảo đảm cuộc sống tại Việt Nam.’’ So với các điều kiện trong Luật quốc tịch 1988, Luật quốc tịch 1998 nêu ra những điều kiện nhiều hơn(5 điều kiện trong khi trước đó chỉ có 3). Mặt khác, những điều kiện đã được đề cập đến trước đó nay cũng được sửa đổi, bổ sung cho cụ thể và chính xác hơn.Việc quy định các điều kiện trên nhằm đảm bảo rằng người nước ngoài sau khi nhập quốc tịch Việt Nam đã có sự hiểu biết tối thiểu về chính sách pháp luật của nhà nước, về phong tục tập quán của Việt Nam và có khả năng hoà nhập vào cộng đồng xã hội Việt NamởnTên cơ sở đó có thể ổn định cuộc sống, làm ăn tại Việt Nam. Qua đây ta thấy, tuy các điều kiện trong Luật quốc tịch 1998 đặt ra nhiều hơn nhưng rõ ràng là mang tính khả thi, dễ thực hiện và sát hợp với thực tế hơn. Khoản 2 quy định những trường hợp được miễn, giảm điều kiện xin nhập quốc tịch Việt Nam:‘‘Công dân nước ngoài và người không quốc tịch có thể được nhập quốc tịch Việt Nam mà không phải có đủ các điều kiện quy định tại các điểm c,d, đ khoản 1 điều này, nếu thuộc một trong những trường hợp sau đây : a) Là mẹ, chồng, con, cha hoặc mẹ của công dân Việt Nam; b) Có công lao trong việc xây dựng và phát triển Tổ quốc Việt Nam; c) Có lợi cho nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.’’ Nếu như khoản 2 Điều 7 chỉ nêu ‘‘Trong trường hợp có lý do chính đáng, công dân nước ngoài và người không quốc tịch có thể vào quốc tịch Việt Nam mà không đòi hỏi có đầy đủ các điều kiện quy định tại các điểm a, b và c tại khoản 1 điều này’’, mà không xác định cụ thể ‘‘lý do chính đáng’’ ở đây là gì làm cho việc áp dụng luật không thống nhất. Với sự cụ thể hoá một cách rõ ràng, khoản 2 Điều 20 đã nêu lên ba trường hợp được miễn, giảm điều kiện xin nhập quốc tịch Việt Nam làm cho việc áp dụng luật trở nên dễ dàng và chính xác hơn .Quy định mềm dẻo này giúp cho việc nhập quốc tịch Việt Nam được thuận lợi, tạo điều kiện cho người nước ngoài, người không quốc tịch có thể đoàn tụ gia đình với thân nhân của họ là công dân Việt Nam; cũng nhằm thể hiện sự biết ơn, đền đáp công lao của nhà nước Vịêt Nam đối với những người nước ngoài đã có công đóng góp đáng kể cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Mặt khác, tạo điều kiện cho những người nước ngoài có tài năng, mang lại những lợi ích đặc biệt cho nhà nước Việt Nam được nhập quốc tịch Việt Nam, giúp họ yên tâm, gắn bó và cống hiến hết sức mình cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. - Khoản 3 quy định‘‘Công dân nước ngoài được nhập quốc tịch Việt Nam thì không còn giữ quốc tịch nước ngoài, trừ trường hợp đặc biệt do Chủ tịch nước quyết định’’. Quy định này thể hiện sự thống nhất với Điều 3 Luật này về nguyên tắc một quốc tịch, nhằm tránh trường hợp một người có thể có hai hoặc nhiều quốc tịch, dễ gây ra những hậu quả pháp lý phức tạp. Tuy nhiên, thể hiện sự mềm dẻo của mình, Luật quốc tịch Việt Nam 1998 cũng đã có một chế định mở khi quy định trong trường hợp đặc biệt, người nước ngoài xin nhập quốc tịch Việt Nam có thể giữ quốc tịch nước ngoài. Một điểm cần lưu ý nữa là nếu như Điều 7 Luật quốc tịch 1988 chỉ có ba khoản, Điều 20 Luật quốc tịch 1998 có thêm một khoản nữa là khoản 4:‘‘Người xin nhập quốc tịch Việt Nam không được nhập quốc tịch Việt Nam nếu việc đó làm phương hại đến lợi ích quốc gia của Việt Nam’’. Với việc quy định thêm một khoản trong điều luật như vậy đã thể hiện rõ nét nguyên tắc chủ quyền của nhà nước ta. Ta thấy vấn đề nhập quốc tịch tại Điều 20 Luật quốc tịch 1998 đã kế thừa Điều 7 Luật quốc tịch 1988 song Luật quốc tịch năm 1998 phát triển hơn nhiều với việc quy định chặt chẽ,rõ ràng, mang tính khả thi và dễ áp dụng hơn trong thực tế. 2.4. Trở lại quốc tịch Việt Nam : Vấn đề trở lại quốc tịch Việt Nam đã được quy định tại Điều 21 Luật quốc tịch 1998: ‘‘1. Người mất quốc tịch Việt Nam theo điều 23 của luật này có đơn xin trở lại quốc tịch Việt Namthì có thể được trở lại quốc tịch Việt Nam, nếu thuộc một trong các trường hợp sau : a) Xin hồi hương về Việt Nam. b) Có vợ, chồng, con, cha hoặc mẹ là công dân Vịêt Nam. c) Có công lao đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. d) Có lợi cho Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. 2. Người xin trở lại quốc tịch Việt Nam không được trở lại quốc tịch Việt Nam nếu việc làm đó phương hại đến lợi ích quốc gia của Việt Nam. Chính phủ quy định thủ tục và giải quyết đơn xin trở lại quốc tịch Việt Nam.’’ Trước đó, tại Điều 11 Luật quốc tịch 1988 cũng quy định: ‘‘Những người đã mất quốc tịch Việt Nam, nếu có lý do chính đáng có thể được trở lại quốc tịch Việt Nam.’’ Với hai điều luật trên ta thấy Điều 21 Luật quốc tịch 1998 có nhiều điểm phát triển hơn: - Nếu Điều 11 chỉ quy định đối tượng được trở lại quốc tịch Việt Nam một cách chung chung là ‘‘người mất quốc tịch Việt Nam’’ thì Điều 21 chỉ ra một cách cụ thể những đối tượng đó được quy định tại Điều 23 của Luật quốc tịch năm 1998 - Trong khi Điều 11 quy định điều kiện đối với người trở lại quốc tịch Việt Nam là ‘‘có lí do chính đáng’’ thì Điều 21 nêu rõ các điều kiện, các trường hợp được trở lại quốc tịch Việt Nam như trên. Đồng thời, Điều 21 cũng khẳng định một người nào đó không được trở lại quốc tịch Việt Nam nếu việc đó làm phương hại đến lợi ích quốc gia Việt Nam và quy định cụ thể cơ quan có thẩm quyền giải quyết việc trở lại quốc tịch Việt Nam. Như vậy, những thay đổi của Luật quốc tịch 1998 so với các văn bản pháp luật trước đó thể hiện sự kế thừa và phát triển, khiến cho các quy định trong Luật cụ thể, chặt chẽ hơn làm cho việc áp dụng luật này ngày càng chính xác và triệt để. 2.5.Mất quốc tịch Việt Nam  Mất quốc tịch Việt Nam là việc người đang có quốc tịch Việt Nam không còn quốc tịch Việt Nam nữa. Theo Luật quốc tịch Việt Nam 1998, công dân Việt Nam mất quốc tịch Việt Nam trong những trường hợp sau: - Được thôi quốc tịch Việt Nam: Thôi quốc tịch Việt Nam là trường hợp công dân vì nhiều lý do khác nhau, tự nguyện xin thôi quốc tịch Việt Nam để nhập quốc tịch một nhà nước khác. Để tạo điều kiện thuận lợi cho người Việt Nam làm ăn sinh sống ở nước ngoài, Luật quốc tịch 1998 quy định: “Công dân Việt Nam có đơn xin thôi quốc tịch Việt Nam để nhập quốc tịch nước ngoài, thì có thể được thôi quốc tịch Việt Nam.”(khoản 1 Điều 24). Trên cơ sở tôn trọng ước nguyện chính đáng của công dân theo tinh thần của khoản 1 Điều 9 Luật quốc tịch 1988: “Công dân Việt Nam nếu có lý do chính đáng có thể được thôi quốc tịch Vệt Nam”, Luật quốc tịch 1998 đã có sự phát triển hơn hẳn. Nếu như Luật quốc tịch năm 1988 chỉ nêu chung chung “có lý do chính đáng” làm người dân rất khó để xác định lý do nào được coi là chính đáng thì Luật năm 1998 đã cụ thể hóa ngay trong điều luật là “để nhập quốc tịch nước ngoài”. Đặc biệt thủ tục và trình tự giải quyết cho thôi quốc tịch Việt Nam cũng được quy định khá kỹ trong Nghị định số 104/1998/NĐ-CP(31/12/1998) hướng dẫn thi hành Luật quốc tịch 1998. Thời hạn xin thôi quốc tịch là không quá 6 tháng kể từ ngày Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh hoặc cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự ở Việt Nam nhận đủ hồ sơ. Điều mới cần nhấn mạnh trong việc giải quyết hồ sơ xin thôi quốc tịch Việt Nam là miễn thủ tục thẩm tra hồ sơ theo Điều 21 Nghị định 104. Như vậy, với những quy định mới trong Luật quốc tịch 1998, công dân muốn thôi quốc tịch sẽ được giải quyết một cách nhanh chóng, thuận tiện hơn nhiều so với trước đây. - Tuy nhiên, cũng như nhiều nhà nước khác trên thế giới, pháp luật quốc tịch Việt Nam cũng quy định cụ thể những người sau đây nếu xin thôi quốc tịch Việt Nam thì chưa được thôi (khoản 2 Điều 24): Đang nợ thuế đối với nhà nước hoặc nghĩa vụ tài sản với cơ quan, tổ chức hoặc công dân Việt Nam; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; chưa chấp hành xong bản án, quyết định của Toà án Việt Nam. Đồng thời, luật quốc tịch 1998 cũng quy định cụ thể 2 trường hợp không được thôi quốc tịch Việt Nam là: + Người xin thôi quốc tịch Việt Nam mà việc đó làm phương hại đến lợi ích quốc gia Việt Nam (khoản 3 Điều 24). + Cán bộ công chức và những người đang phục vụ trong các lực lượng vũ trang nhân dân (khoản 4 Điều 24). Ta thấy, không chỉ kế thừa nguyên tắc chủ quyền dân tộc được nêu tại khoản 3 Điều 9 Luật quốc tịch 1988 mà Luật quốc tịch năm 1998 còn quy định thêm trường hợp thứ hai mà trước đó chưa có, làm cho luật trở nên rõ ràng và bao quát hơn hẳn. - Bị tước quốc tịch Việt Nam. Theo Điều 25 Luật quốc tịch 1998, công dân Việt Nam cư trú ở nước ngoài hoặc người đã nhập quốc tịch Việt Nam có thể bị tước quốc tịch Việt Nam nếu như có hành động làm phương hại nghiêm trọng đến nền độc lập dân tộc, đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hoặc đến uy tín của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây cũng là điểm kế thừa cơ bản Luật quốc tịch 1988, thể hiện rõ nguyên tắc chủ quyền của nhà nuớc ta. Ngoài các trường hợp cho thôi và tước quốc tịch Việt Nam quy định tại các Điều 24 và 25, việc mất quốc tịch còn xảy ra trong các trường hợp sau đây: + Theo điều ước quốc tế mà nhà nước Cộng hoà chủ nghĩa Việt Nam tham gia hoặc ký kết (Điều 13). + Huỷ bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam do người đã nhập quốc tịch Việt Nam cố ý khai báo sai sự thật hoặc hoặc giả mạo giấy tờ khi xin nhập quốc tịch Việt Nam (khoản 1 Điều 26). Việc tách truờng hợp một công dân nước ngoài đã được nhập quốc tịch Việt Nam nay bị tước quốc tịch như trên đã trình bày với truờng hợp huỷ bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam là điểm mới so với Luật quốc tịch 1988. Đó là căn cứ cụ thể để có thể áp dụng luật trong thực tiễn. Như vậy, về vấn đề mất quốc tịch Việt Nam, nội dung ghi nhận trong Luật quốc tịch 1998 đã nêu được một cách cụ thể những trường hợp bị mất quốc tịch Việt Nam trên cơ sở kế thừa những nội dung đã có trong Luật quốc tịch 1988. Hơn thế, việc quy định từng trưòng hợp rất cụ thể, rõ ràng nhưng cũng hết sức toàn diện, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công dân trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình liên quan đến vấn đề quốc tịch. 2.6. Thay đổi quốc tịch của người chưa thành niên và của con nuôi : Vấn đề quốc tịch của con chưa thành niên khi cha mẹ hoặc một trong hai người thay đổi quốc tịch được quy định cụ thể tại các điều 28, 29, 30 Luật quốc tịch hiện hành. Để đảm bảo các quyền của trẻ em, luật đã quy định về sự mặc nhiên thay đổi quốc tịch của con chưa thành niên khi cha mẹ thay đổi quốc tịch theo mong muốn chủ quan. Khoản 1 Điều 28 quy định:‘‘ Khi cha mẹ có sự thay đổi quốc tịch do nhập, thôi hoặc trở lại quốc tịch Việt Nam, thì quốc tịch của con chưa thành niên sinh sống cùng với cha mẹ được thay đổi theo quốc tịch của họ’’. Đối với những trường hợp mà chỉ cha hoặc mẹ đổi quốc tịch theo nguyện vọng chủ quan thì quốc tịch của con sẽ được xác định theo thỏa thuận của cha mẹ trên văn bản (khoản 2 Điều 28). Trường hợp mà đứa trẻ đã có sự hiểu biết và nhận thức nhất định (luật xác định trẻ em từ 15 đến 18 tuổi) thì pháp luật cũng thể hiện sự tôn trọng bằng cách để cho các em tỏ thái độ về việc thay đổi quốc tịch của mình thông qua văn bản ( nghĩa là đồng ý hay không đồng ý theo khoản 3 điều 28). Còn trường hợp cha mẹ hay chỉ một trong hai người đó thay đổi quốc tịch do bị tước quốc tịch hoặc bị huỷ bỏ quyết định nhập quốc tịch Việt Nam thì luật quy định quốc tịch của con chưa thành niên sẽ không thay đổi( theo điều 29) Đối với những đứa trẻ được cha mẹ là người có quốc tịch khác mình nhận nuôi luật cũng quy định tại Điều 30:‘‘ Quốc tịch của con nuôi chưa thành niên: 1. Trẻ em là công dân Việt Nam được người nước ngoài nhận làm con nuôi vẫn giữ quốc tịch Việt Nam. 2. Trẻ em nước ngoài được công dân Việt Nam nhận làm con nuôi thì có quốc tịch Việt Nam, kể từ ngày được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam công nhận việc nuôi con nuôi. 3. Trẻ em là người nước ngoài được cha mẹ mà một người là công dân Việt Nam, còn người kia là người nước ngoài nhận làm con nuôi thì được nhập quốc tịch Việt Nam theo đơn xin nhập quốc tịch Việt Nam của cha mẹ nuôi và được miễn các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 20 của luật này. Sự thay đổi quốc tịch của con nuôi từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đó.’’ Trước khi Luật quốc tịch ra đời (1988), Nhà nước ta ban hành một số Sắc lệnh về vấn đề quốc tịch, nhưng chưa đầy đủ về mặt nội dung, và cụ thể những vấn đề quốc tịch của con đẻ, con nuôi chưa thành niên khi cha mẹ thay đổi quốc tịch chưa được đề cập đến. Nhà nước ban hành Luật quốc tịch đầu tiên năm 1988, tuy có nói đến vấn đề này tại các điều 12, 13, 14 nhưng tính pháp lý chưa cao Những quy định trên không đòi hỏi sự lựa chọn quốc tịch cho con của cha mẹ hoặc sự tỏ thái độ về việc thay đổi quốc tịch của trẻ em phải được thể hiện trên văn bản. Từ đó cho thấy, về mặt lập pháp là chưa chặt chẽ, về mặt thực tế áp dụng là lỏng lẻo, dễ dẫn đến tình trạng lách luật. Trước những yêu cầu của thực tế xã hội hiện đại, Luật quốc tịch 1998 đã kế thừa và sửa đổi, bổ sung Luật quốc tịch cũ. Lấy cơ sở từ các điều 12, 13, 14 Luật quốc tịch 1988, nhưng những quy định trong các điều 28, 29, 30 Luật quốc tịch 1998 chặt chẽ hơn về ngôn ngữ và tính pháp lý, thể hiện ở sự thoả thuận của vợ và chồng khi thay đổi quốc tịch cho con (khoản 2 Điều 28), sự lựa chọn đồng ý thay đổi quốc tịch hay không của trẻ em từ 15 đến dưới 18 tuổi (khoản 3 Điều 28 và khoản 3 Điều 30)  phải là trên văn bản; không nói‘‘ trẻ em’’mà nói‘‘con chưa thành niên’’. Đó là những điểm phát triển của Luật quốc tịch hiện hành. Như vậy, vấn đề quốc tịch của con chưa thành niên và con nuôi chưa thành niên Luật quốc tịch hiện hành đã kế thừa và phát triển luật quốc tịch cũ giúp cho người áp dụng luật có thể hiểu một cách cặn kẽ, chính xác, hạn chế tình trạng lợi dụng khe hở của pháp luật. 2.7. Thẩm quyền và thủ tục giải quyết các vấn đề về quốc tịch : Nếu như Luật quốc tịch Việt Nam năm 1988 chỉ có một điều 15 chương V quy định chung về thẩm quyền của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) trong việc cho nhập, trở lại, thôi, tước quốc tịch và huỷ bỏ quyết định cho phép nhập quốc tịch Việt Nam thì Luật quốc tịch 1998 đã dành hẳn một chương V(từ Điều 31 đến Điều 39) quy định rõ ràng và cụ thể về thẩm quyền của các cơ quan Nhà nước đối với vấn đề quốc tịch. Theo Luật quốc tịch 1998, việc giải quyết các vấn đề về quốc tịch phải do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xem xét, tiến hành. Tuỳ từng trường hợp cụ thể của từng vấn đề quốc tịch có liên quan mà Luật quốc tịch quy định thẩm quyền giải quyết thuộc về Chủ tịch nước, Quốc hội, các Bộ, các cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cơ quan đại diện ngoại giao hay lãnh sự Việt Nam ở nước ngoài. Cụ thể hoá quy định của Hiến pháp năm 1992, Luật quốc tịch 1998 quy định thẩm quyền của Quốc hội trong việc:‘‘Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quốc tịch Việt Nam, giám sát tối cao việc tuân theo pháp luật về quốc tịch Việt Nam, phê chuẩn hoặc bãi bỏ điều ước quốc tế mà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Vịêt Nam đã ký kết hoặc tham gia về quốc tịch theo đề nghị của Chủ tịch nước’’.(Điều 31) Trên cơ sở quy định tại Điều 103 Hiến pháp năm 1992, Điều 32 Luật quốc tịch 1998 đã quy định thẩm quyền của Chủ tịch nước trong việc cho nhập, trở lại, cho thôi, tước quốc tịch Việt Nam hoặc huỷ bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam, ký kết các điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quyết định phê chuẩn hoặc tham gia điều ước quốc tế về quốc tịch hoặc liên quan đến quốc tịch (trừ trường hợp cần trình Quốc hội quyết định). Cụ thể hoá Điều 112 Hiến pháp 1992, Luật quốc tịch 1998 quy định các nhiệm vụ quyền hạn của Chính phủ về quốc tịch trong Điều 33: trình Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội các dự án luật, pháp lệnh, Nghị quyết về quốc tịch Việt Nam, ban hành văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật về quốc tịch, trình Chủ tịch nước quyết định việc cho nhập, cho trở lại, cho thôi quốc tịch Việt Nam, tước quốc tịch Việt Nam hoặc huỷ bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam... Điều 34 quy định nhiệm vụ của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ trong việc phối hợp với Bộ Tư pháp thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn về quốc tịch theo quy định của Chính phủ. Điều 35 quy định thẩm quyền của UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và điều 36 quy định thẩm quyền của cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài trong việc giải quyết các vấn đề về quốc tịch. Theo Điều 35 Luật quốc tịch mới, UBND cấp tỉnh thực hiện việc quản lý Nhà nước về quốc tịch tại địa phương mình, có thẩm quyền tiếp nhận đơn và hồ sơ xin nhập, xin trở lại, xin thôi quốc tịch Việt Nam, xem xét, kiến nghị giải quyết các hồ sơ đó. Riêng đối với việc xin cấp giấy chứng nhận có quốc tịch Việt Nam, giấy xác nhận mất quốc tịch Việt Nam, UBND tỉnh có thẩm quyền trực tiếp cấp các loại giấy tờ này theo đơn yêu cầu của đương sự. Sở Tư pháp là cơ quan giúp UBND cấp tỉnh thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về quốc tịch tại địa phương cũng như trong việc tiếp nhận hồ sơ, nghiên cứu, đề xuất ý kiến của UBND tỉnh trong việc giải quyết đơn xin giấy chứng nhận có quốc tịch Việt Nam, giấy xác nhận mất quốc tịch Việt Nam. Thủ tục giải quyết các vấn đề về quốc tịch được quy định tại các điều 37,38,39, thể hiện việc thực hiện cải cách một cách rất căn bản các thủ tục hành chính trong việc giải quyết các vấn đề về quốc tịch Việt Nam. Đây là quy định rất quan trọng của Luật quốc tịch 1998 nhằm khắc phục tồn tại của Luật năm 1988, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong các vấn đề về quốc tịch. Thủ tục giải quyết các vấn đề quốc tịch thể hiện tập trung ở một số điểm cơ bản sau: Thứ nhất, quy định rõ địa chỉ nộp đơn xin nhập, xin trở lại, xin thôi quốc tịch Việt Nam, xin cấp giấy chứng nhận có quốc tịch Việt Nam...ở trong nước tại UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi người đó cư trú, ở nước ngoài thì nộp đơn tại cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của Việt Nam. Thứ hai, quy định rõ thời hạn giải quyết từng vụ việc cụ thể. Điều 38 quy định thời hạn tối đa giải quyết đơn xin nhập quốc tịch Việt Nam là 12 tháng, xin trở lại và xin thôi quốc tịch Việt Nam là 6 tháng, giải quyết đơn xin cấp các giấy tờ về quốc tịch là 3 tháng kể từ ngày UBND tỉnh , thành phố trực thuộc Trung ương hoặc cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Theo Điều 39, quyết định của Chủ tịch nước về việc cho nhập, cho trở lại, cho thôi, tước quốc tịch Việt Nam, huỷ bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam được đăng trên Công báo nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Với Luật quốc tịch năm 1998 có thể nói đây là lần đầu tiên pháp luật của nước ta quy định một cách rõ ràng, thống nhất về hệ thống cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và thủ tục giải quyết các vấn đề về quốc tịch. Những quy định của Luật quốc tịch 1998 đã kế thừa những ưu điểm, khắc phục những tồn tại và phát triển hơn nữa Luật quốc tịch 1988, góp phần bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong vấn đề quốc tịch. III. Bình luận mở rộng. Như trên đã phân tích, ta thấy Luật quốc tịch 1998 là kết quả của một quá trình xây dựng và phát triển lâu dài pháp luật về vấn đề quốc tịch ở nước ta. Kế thừa và phát triển những quy định trước đó về quốc tịch, Luật quốc tịch 1998 đã tiếp tục khẳng định và thể hiện chủ trương, đường lối đại đoàn kết dân tộc của Đảng và Nhà nước ta, thông qua những quy định về quốc tịch Việt Nam nhằm động viên và tăng cường sức mạnh của toàn dân (ở trong nước và nước ngoài) thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Đây là nguyên tắc kế thừa quan trọng trong hoạt động lập pháp của nước ta nói chung và của pháp luật quốc tịch nói riêng. Với những quy định hết sức chặt chẽ, đầy đủ và toàn diện, Luật quốc tịch 1998 đã đảm bảo sự phù hợp với quy định của Hiến pháp 1992 và đồng bộ với các văn bản khác quy định về quyền quốc tịch cũng như phù hợp với các Công ước quốc tế về Nhân quyền mà nhà nước ta đã ký kết hoặc tham gia. Những quy định của Luật quốc tịch 1988 không còn phù hợp với tình hình mới đã được bổ sung, hoàn thiện bằng các quy định mới nhằm đáp ứng yêu cầu do thực tiễn đặt ra, phục vụ công tác quản lý nhà nước về quốc tịch Việt Nam, góp phần cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực này. Tính đến nay Luật quốc tịch 1998 đã có 10 năm đi vào thực tiễn và phát huy được hiệu quả trong giải quyết những vấn đề liên quan đến quốc tịch. Tuy nhiên, vẫn còn những thiếu sót trong Luật chúng ta cần nhìn nhận một cách thẳng thắn. Thứ nhất, về nguyên tắc một quốc tịch. Theo nguyên tắc hiện hành, nhà nước chỉ công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam, nghĩa là công dân Việt Nam không thể có quốc tịch nước khác. Nhưng thực tế nước ta có nhiều đồng bào đang định cư ở nước ngoài, hơn nữa đặt trong bối cảnh hội nhập hiện nay thì nguyên tắc này là không khả thi. Khi đối mặt với vấn đề hai quốc tịch các cơ quan nhà nước Việt Nam thường lúng túng trong giải quyết các vụ việc liên quan đến lĩnh vực dân sự, kinh tế…của người mang hai quốc tịch. Thứ hai, những quy định về thủ tục hành chính liên quan đến quốc tịch tuy đã được giản lược nhưng vẫn còn rườm rà, phức tạp, lặp đi lặp lại, gây khó khăn cho đương sự. Yêu cầu về giấy chứng nhận trình độ tiếng Việt hay yêu cầu về phiếu lý lịch tư pháp là những ví dụ điển hình. Những yêu cầu này thường gây phiền hà cho người dân và không có tính khả thi. Thứ ba, việc giải quyết các vấn đề về quốc tịch phải thông qua rất nhiều khâu trung gian, nhiều cơ quan như ngoại giao, công an, Tư pháp, Văn phòng Chính phủ lên đến Chủ tịch nước. Thực tế cho thấy, các giấy tờ khi chuyển đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định cuối cùng thường đã hết hoặc gần hết hiệu lực pháp lý. Nhận thức được những tồn tại đó, hiện nay Nhà nước ta đang tiến hành xây dựng Dự án Luật quốc tịch (sửa đổi) góp phần hoàn thiện những quy định về vấn đề quốc tịch. Về vấn đề nguyên tắc một quốc tịch, ta vẫn coi đây là nguyên tắc quan trong không thể bỏ trong Luật nhưng sẽ được sửa đổi theo hướng mềm dẻo hơn theo tinh thần quy định về quốc tịch tại Điều 49 Hiến pháp 1992:“ Công dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là người có quốc tịch Việt Nam.” Theo đó, Luật có thể chấp nhận những trường hợp đang có hai quốc tịch, thậm chí ba quốc tịch, và công dân có quyền được đăng ký đàng hoàng để một mặt chúng ta dễ thống kê số liệu công dân, mặt khác để thực hiện chính sách bảo hộ công dân, tránh những tranh chấp về lãnh sự và ngoại giao có thể xảy ra. Về những quy định về thủ tục hành chính và các giấy tờ liên quan đến vấn đề quốc tịch cần sẽ được giản tiện hơn mà cách hiệu quả nhât là áp dụng công nghệ thông tin một cách đồng bộ hay chấp nhận việc nhận hồ sơ qua đường bưu điện là những giải pháp có tính tối ưu. Trên cơ sở những sửa đổi ấy trong thời gian tới, Luật quốc tịch 1998 sẽ phát huy được hiệu quả hơn nữa trong giai đoạn hội nhập của nước ta hiện nay. C- KẾT LUẬN Tóm lại, vấn đề quốc tịch nói chung và vấn đề quốc tịch Việt Nam nói riêng luôn mang tính thời sự, gắn liền với chủ quyền quốc gia và lợi ích của công dân. Việc áp dụng Luật quốc tịch 1998 đã tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc giải quyết những vấn đề phát sinh liên quan đến quốc tịch. Việc giải quyết kịp thời, thoả đáng những vấn đề liên quan đến quốc tịch không những đáp ứng được tâm tư nguyện vọng của người dân mà còn củng cố niềm tin của nhân dân vào nền hành chính nhà nước, nâng cao vị thế của nhà nước Việt Nam trên trường quốc tế, tạo ra căn cứ pháp lý cần thiết và quan trọng cho việc bảo hộ công dân Việt Nam ở nước ngoài. Với những quy định về vấn đề quốc tịch trong pháp luật hiện hành, Nhà nước Việt Nam đã tạo thêm điều kiện thuận lợi cho tiến trình hội nhập khi tham gia vào sân chơi lớn WTO. TÀI LIỆU THAM KHẢO Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, NXB Tư pháp, Hà Nội - 2006. Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, khoa Luật trường ĐH Quốc gia Hà Nội, NXB ĐHQG, Hà Nội - 2006. Hỏi – Đáp về Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998, đồng tác giả, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội - 2001. Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998, NXB Tư pháp. Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1988, NXB Tư pháp. Quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp Việt Nam, Nguyễn Văn Động, NXB KHXH, Hà Nội - 2005. Tạp chí Nhà nước và pháp luật. Tạp chí Luật học. DANH SÁCH SINH VIÊN NHÓM II LỚP KT32F – 1 STT HỌ VÀ TÊN MÃ SỐ SV 1. Lê Thị Mai 001 Lê Thị Huyền 017 Nguyễn Thị Mây 020 Đoàn Thị Huyền 021 Lê Thị Kim Huệ 022 Nguyễn Thị Lan Phương 028 Nguyễn Thị Diệu Linh 031 Nguyễn Thị Thanh Thuỷ 035 Nguyễn Thị Bích 038 10. Nguyễn Hoài Thu 046 MỤC LỤC NỘI DUNG TRANG A - MỞ ĐẦU 1 B - NỘI DUNG 1 I - Những vấn đề chung về quốc tịch 1 Quốc tịch là gì ? 1 Cơ sở cho sự ra đời và tồn tại của quốc tịch 2 Quốc tịch với vấn đề quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân 3 II - Những vấn đề cơ bản trong luật quốc tịch Việt Nam hiện hành - sự kế thừa và phát triển 3 Sự phát triển của pháp luật quốc tịch Việt Nam 3 Các nội dung cơ bản của Luật quốc tịch Việt Nam hiện hành 4 Nguyên tắc Nhà nước Công hoà chủ nghĩa Việt Nam chỉ công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam. 4 Có quốc tịch Việt Nam 5 Nhập quốc tịch Việt Nam 6 Trở lại quốc tịch Việt Nam 7 Mất quốc tịch Việt Nam 8 Thay đổi quốc tịch của người chưa thành niên và con nuôi 9 Thẩm quyền và thủ tục giải quyết các vấn đề quốc tịch 10 III - Bình luận mở rộng 11 C - KẾT LUẬN 12

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docVấn đề quốc tịch theo pháp luật hiện hành - Những điểm kế thừa và phát triển.doc
Luận văn liên quan