Đề tài Đẩy mạnh Cổ phần hoá một bộ phận doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

Khoảng 20, 30 năm về trước Việt Nam còn là một nước nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung mang đầy tính bảo thủ, quan liêu, bao cấp. Trong cái khuôn khổ chật hẹp đó, các doanh nghiệp luôn bị gò bó, hạn chế về mọi mặt, vì thế, việc mở rộng hay phát triển dường như là điều không tưởng đối với họ. Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước ta đó chủ trương thực hiện chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa, tạo ra những điều kiện vô cùng thuận lợi cho sự phát triển của các doanh nghiệp. Nhận thức rõ được tầm quan trọng của công việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở nước ta và từ những kiến thức, lý luận đó được trang bị ở trường kết hợp với kiến thức thực tế, em đó chọn đề tài: "Đẩy mạnh Cổ phần hoá một bộ phận doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam"để nghiên cứu trong tiểu luận của mình

pdf21 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 1955 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Đẩy mạnh Cổ phần hoá một bộ phận doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ht t p : / / e t r i t h u c . v n 1 Lêi nãi ®Çu Kho¶ng 20, 30 n¨m vÒ tr−íc ViÖt Nam cßn lµ mét n−íc n«ng nghiÖp nghÌo nµn, l¹c hËu víi nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung mang ®Çy tÝnh b¶o thñ, quan liªu, bao cÊp. Trong c¸i khu«n khæ chËt hÑp ®ã, c¸c doanh nghiÖp lu«n bÞ gß bã, h¹n chÕ vÒ mäi mÆt, v× thÕ, viÖc më réng hay ph¸t triÓn d−êng nh− lµ ®iÒu kh«ng t−ëng ®èi víi hä. Tr−íc t×nh h×nh ®ã, §¶ng vµ Nhµ n−íc ta ®? chñ tr−¬ng thùc hiÖn chuyÓn ®æi tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x? héi chñ nghÜa, t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn v« cïng thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp. Thùc tÕ ®? chøng minh chñ tr−¬ng míi cña §¶ng vµ Nhµ n−íc ®? t¹o ra mét søc bËt m¹nh mÏ ®èi víi c¸c doanh nghiÖp t− nh©n, nh−ng cßn c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc ? Víi nh÷ng t− t−ëng vÉn cßn mang nÆng tÝnh b¶o thñ, do vÉn cßn ®−îc bao cÊp bëi Nhµ N−íc vµ nhiÒu mÆt h¹n chÕ kh¸c, c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc ®ang gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng còng nh− ph¸t triÓn cña m×nh. H¬n thÕ n÷a doanh nghiÖp nhµ n−íc l¹i chiÕm mét tû träng lín trong tæng sè c¸c doanh nghiÖp ë n−íc ta v× thÕ cïng víi qu¸ tr×nh s¾p xÕp l¹i doanh nghiÖp Nhµ n−íc doanh nghiÖp nhµ n−íc , Cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n−íc lµ mét qu¸ tr×nh tÊt yÕu cña ViÖt Nam – mét quèc gia víi nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, nhiÒu h×nh thøc së h÷u, bëi v× viÖc s¾p xÕp vµ chuyÓn mét sè doanh nghiÖp nhµ n−íc thµnh c«ng ty cæ phÇn tiÕn lªn h×nh thµnh c¸c tËp ®oµn, c«ng ty ®a quèc gia ®ñ m¹nh, ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ ë thÞ tr−êng trong n−íc ®Ó ®æi míi khu vùc kinh tÕ nhµ n−íc ë nhiÒu quèc gia, vïng l?nh thæ trªn thÕ giíi. NhËn thøc râ ®−îc tÇm quan träng cña c«ng viÖc cæ phÇn hãa –doanh nghiÖp nhµ n−íc ë n−íc ta vµ tõ nh÷ng kiÕn thøc, lý luËn ®? ®−îc trang bÞ ë tr−êng kÕt hîp víi kiÕn thøc thùc tÕ, em ®? chän ®Ò tµi: §Èy m¹nh Cæ phÇn ho¸ mét bé phËn doanh nghiÖp nhµ n−íc ë ViÖt Nam ®Ó nghiªn cøu trong tiÓu luËn cña m×nh. Tuy nhiªn cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n−íc lµ mét vÊn ®Ò mang tÝnh ht t p : / / e t r i t h u c . v n 2 quèc gia, cÇn ph¶i ®−îc nghiªn cøu, lËp kÕ ho¹ch chi tiÕt cô thÓ víi nhiÒu thêi kú, nhiÒu kh©u, nhiÒu thñ tôc phøc t¹p, h¬n n÷a do thêi gian cã h¹n vµ tµi liÖu kh«ng thËt ®Çy ®ñ còng nh− tr×nh ®é ng−êi viÕt cßn non trÎ, ch¾c ch¾n bµi viÕt nµy sÏ kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, bëi vËy em mong ®−îc sù chØ b¶o cña C« ®Ó cã thÓ söa ch÷a, kh¾c phôc, cñng cè l¹i vèn kiÕn thøc cña m×nh vµ ®Ó tiÓu luËn cña em ®−îc hoµn thiÖn h¬n. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n C« ! ht t p : / / e t r i t h u c . v n 3 Ch−¬ng I. Mét sè vÊn ®Ò lý luËn chung vÒ cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc 1. B¶n chÊt cña cæ phÇn ho¸ Cæ phÇn ho¸ c¸c doanh nghiÖp Nhµ n−íc thùc chÊt lµ qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc thµnh c«ng ty cæ phÇn lµ mét biÖn ph¸p chuyÓn doanh nghiÖp tõ së h÷u Nhµ n−íc sang h×nh thøc së h÷u nhiÒu thµnh phÇn, trong ®ã tån t¹i mét phÇn së h÷u Nhµ n−íc. C«ng ty cæ phÇn lµ doanh nghiÖp trong ®ã vèn ®iÒu lÖ ®−îc chia thµnh nhiÒu cæ phÇn do tèi thiÓu hai cæ ®«ng së h÷u, ®−îc phÐp ph¸t hµnh chøng kho¸n vµ cã t− c¸ch ph¸p nh©n. C¸c cæ ®«ng chØ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ c¸c kho¶n nî vµ nghÜa vô tµi s¶n kh¸c cña c«ng ty trong ph¹m vi sè vèn mµ hä ®? gãp. Thùc tiÔn 10 n¨m ®æi míi ®? kh¼ng ®Þnh cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc kh«ng ph¶i lµ t− nh©n ho¸ mµ lµ qu¸ tr×nh ®a d¹ng ho¸ h×nh thøc së h÷u, t¹o c¬ së cho ®æi míi c¸c quan hÖ tæ chøc qu¶n lý vµ ph©n phèi s¶n phÈm, thóc ®Èy qu¸ tr×nh tÝch tô vµ tËp trung vèn nh»m hiÖn ®¹i ho¸ nÒn kinh tÕ, t¹o ®éng lùc cho doanh nghiÖp n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh ®ång thêi cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc còng kh«ng ph¶i lµm suy yÕu nÒn kinh tÕ Nhµ n−íc mµ lµ mét gi¶i ph¸p quan träng ®Ó kinh tÕ Nhµ n−íc ph¸t huy vai trß chñ ®¹o thËt sù cña nã trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x? héi chñ nghÜa . NghÞ quyÕt §¹i héi IX ®? nhÊn m¹nh: “Thùc hiÖn chñ tr−¬ng cæ phÇn hãa nh÷ng doanh nghiÖp mµ Nhµ n−íc kh«ng cÇn n¾m gi÷ 100% vèn ®Ó huy ®éng thªm vèn, t¹o ®éng lùc vµ c¬ chÕ qu¶n lý n¨ng ®éng thóc ®Èy doanh nghiÖp lµm ¨n cã hiÖu qu¶”. HiÖn nay, qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi së h÷u Nhµ n−íc ®? trë thµnh mét hiÖn t−îng chñ yÕu cã tÝnh toµn cÇu, ë n−íc ta víi kho¶ng gÇn 6000 doanh nghiÖp nhµ n−íc , n¾m gi÷ 60% tæng sè vèn cña c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ nh−ng hiÖu qu¶ kinh doanh cßn thÊp. ChØ kho¶ng 50% doanh nghiÖp Nhµ n−íc lµm ¨n cã l?i, trong ®ã thùc sù lµm ¨n cã l?i chØ chiÕm mét tû lÖ thÊp, ch−a ®Õn 30%. Trªn danh nghÜa, doanh nghiÖp nhµ n−íc nép tíi 70 - 80% tæng doanh thu cho ht t p : / / e t r i t h u c . v n 4 ng©n s¸ch Nhµ n−íc, nh−ng nÕu trõ khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh vµ thuÕ gi¸n thu th× doanh nghiÖp nhµ n−íc chØ ®ãng gãp ®−îc kho¶ng 30% tæng doanh thu cho ng©n s¸ch Nhµ n−íc. §Æc biÖt, nÕu tÝnh ®ñ chi phÝ vÒ tµi s¶n cè ®Þnh, ®Êt ®ai theo gi¸ thÞ tr−êng th× doanh nghiÖp nhµ n−íc hoµn toµn kh«ng t¹o ra ®−îc tÝch luü. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn t×nh tr¹ng nµy lµ tµi s¶n cè ®Þnh, ®¨c biÖt lµ m¸y mãc thiÕt bÞ qu¸ cò, l¹c hËu vÒ kü thuËt so víi c¸c n−íc trªn thÕ giíi. HiÖn nay cã ®Õn 54% doanh nghiÖp nhµ n−íc Trung −¬ng vµ doanh nghiÖp nhµ n−íc ®Þa ph−¬ng cßn s¶n xuÊt b»ng c«ng nghÖ thñ c«ng. Quy m« doanh nghiÖp nhµ n−íc cßn nhá, vèn Ýt. Thùc tÕ vèn ho¹t ®éng chØ b»ng 80% vèn ghi trong danh s¸ch, riªng vèn l−u ®éng chØ cã 50% ®−îc huy ®éng vµo s¶n xuÊt kinh doanh, cßn l¹i lµ c«ng nî khã ®ßi- tµi s¶n, vËt t−, hµng ho¸ mÊt m¸t, kÐm phÈm chÊt vµ thua lç ch−a ®−îc xö lý. 2. Sù cÇn thiÕt ph¶i ®Èy m¹nh cæ phÇn ho¸ mét bé phËn doanh nghiÖp nhµ n−íc ë ViÖt Nam ë n−íc ta khu vùc kinh tÕ Nhµ n−íc ®ãng vai trß chñ ®¹o, tuy nhiªn víi thùc tr¹ng kü thuËt vµ tµi chÝnh (nh− ®? tr×nh bµy ë phÇn tr−íc), doanh nghiÖp nhµ n−íc hÇu nh− kh«ng cã kh¶ n¨ng ®æi míi c«ng nghÖ nh»m n©ng cao søc c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng. Ng©n s¸ch Nhµ n−íc còng kh«ng cã kh¶ n¨ng cÊp vèn vµ bao cÊp cho doanh nghiÖp nhµ n−íc nh− tr−íc ®©y., Ng©n hµng cho vay còng ®ßi hái doanh nghiÖp nhµ n−íc ph¶i cã nh÷ng ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o nh− tµi s¶n thÕ chÊp, kh¶ n¨ng kinh doanh ®Ó tÝnh kh¶ n¨ng thu håi vèn. C¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc ë trong c¸i vßng luÈn quÈn, vèn thiÕu nh−ng kh«ng cã c¸ch nµo ®Ó huy ®éng. §Ó kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n ®ã, hiÖn nay cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc ®−îc coi lµ mét gi¶i ph¸p lín nh»m t¹o ra m«i tr−êng huy ®éng vèn dµi h¹n cho doanh nghiÖp nhµ n−íc ®Çu t− chiÒu s©u, ®æi míi c«ng nghÖ vµ s¶n phÈm, n©ng cao søc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp trªn thÞ tr−êng trong n−íc vµ quèc tÕ, t¹o ra søc bËt míi trong s¶n xuÊt kinh doanh, gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu c«ng nghiÖp hãa hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc. ht t p : / / e t r i t h u c . v n 5 3. Môc tiªu cña cæ phÇn ho¸ Thùc hiÖn chñ tr−¬ng cña §¶ng vµ Nhµ n−íc ,n−íc ta ®ang chËp ch÷ng b−íc vµo nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, cã thÓ nãi kinh tÕ thÞ tr−êng ®? më ra rÊt nhiÒu thêi c¬ míi song bªn c¹nh ®ã nã còng chøa ®ùng biÕt bao khã kh¨n, th¸ch thøc. V× thÕ ®Ó cã thÓ ®−a ®Êt n−íc ®i lªn “s¸nh vai cïng c¸c c−êng quèc n¨m ch©u”, chóng ta kh«ng nh÷ng ph¶i n¾m b¾t nhanh thêi c¬ mµ cßn ph¶i t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p tèt ®Ó kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n tr−íc m¾t vµ l©u dµi. Thùc tÕ ®? chøng minh cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc lµ mét h−íng ®i ®óng ®¾n nh»m më réng, ph¸t triÓn, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp kinh doanh cã hiÖu qu¶ h¬n nhê tËn dông ®−îc nguån vèn tõ bªn ngoµi khi mµ Nhµ n−íc kh«ng thÓ cÊp vèn cho c¸c doanh nghiÖp nh− tr−íc ®©y; tËn dông ®−îc thÕ m¹nh cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ; tËn dông ®−îc sù n¨ng ®éng, s¸ng t¹o vµ nhiÖt t×nh trong c«ng viÖc cña c¸c thµnh viªn trong doanh nghiÖp ,… nh−ng vÉn gi÷ v÷ng ®−îc ®Þnh h−íng x? héi chñ nghÜa, bëi lÏ, tuy lµ doanh nghiÖp cæ phÇn nh−ng Nhµ n−íc vÉn chiÕm mét tû träng ®¸ng kÓ. Nh− vËy, cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng cæ phÇn hãa kh«ng ph¶i lµ t− nh©n ho¸ c¸c doanh nghiÖp Nhµ n−íc mµ chØ lµ më ra mét h−íng ®i míi cho sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp, gãp phÇn to lín vµo c«ng cuéc c«ng nghiÖp hãa hiÖn ®¹i hãa n−íc nhµ. ht t p : / / e t r i t h u c . v n 6 Ch−¬ng II. Thùc tr¹ng vÊn ®Ò cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc ë n−íc ta hiÖn nay 1. TiÕn tr×nh cæ phÇn hãa Cæ phÇn hãa –doanh nghiÖp nhµ n−íc ®−îc b¾t ®Çu tõ nh÷ng n¨m 90, ®? tr¶i qua c¸c thêi kú thÝ ®iÓm ®Õn thêi kú më réng cæ phÇn hãa vµ ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc së h÷u, m« h×nh tæ chøc qu¶n lý cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc . 1.1. Thêi kú thø nhÊt-b−íc ®Çu thùc hiÖn cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc Thêi kú nµy, thùc hiÖn quyÕt ®Þnh sè 202/CT cña Chñ tÞch Héi ®ång bé tr−ëng (nay lµ Thñ t−íng ChÝnh phñ), c¸c bé, c¸c ngµnh ®? h−íng dÉn doanh nghiÖp nhµ n−íc ®¨ng ký thùc hiÖn thÝ ®iÓm chuyÓn sang C«ng ty cæ phÇn. Trªn c¬ së sè l−îng doanh nghiÖp nhµ n−íc ®? ®¨ng ký, chñ tÞch Héi ®ång bé tr−ëng ®? ra quyÕt ®Þnh sè 203/CT ngµy 8-6-1992 chän 7 doanh nghiÖp nhµ n−íc do ChÝnh phñ chØ ®¹o thÝ ®iÓm chuyÓn thµnh C«ng ty cæ phÇn: - Nhµ m¸y xµ b«ng (Thuéc liªn hiÖp C«ng ty bét giÆt miÒn Nam, Tæng C«ng ho¸ chÊt II, Bé c«ng nghiÖp nÆng). - Nhµ m¸y diªm Thèng NhÊt (thuéc liªn hiÖp s¶n xuÊt – xuÊt nhËp khÈu giÊy gç diªm, Bé c«ng nghiÖp nhÑ). - XÝ nghiÖp nguyªn liÖu chÕ biÕn thøc ¨n gia sóc (thuéc C«ng ty ch¨n nu«i vµ thøc ¨n gia sóc I, Bé N«ng nghiÖp vµ c«ng nghÖ thùc phÈm). - XÝ nghiÖp chÕ biÕn gç Long B×nh (thuéc Tæng C«ng ty dÞch vô, s¶n xuÊt vµ xuÊt nhËp khÈu l©m s¶n 3, Bé l©m nghiÖp). - C«ng ty vËt t− tæng hîp H¶i H−ng (thuéc Tæng C«ng ty kinh doanh vµ chÕ biÕn l−¬ng thùc Hµ Néi, ñy ban nh©n d©n thµnh phè Hµ Néi). - XÝ nghiÖp may mÆc (thuéc C«ng ty dÖt – da – may Legamex, UBND TP. Hå ChÝ Minh). ht t p : / / e t r i t h u c . v n 7 Tuy nhiªn sau thêi gian lµm thö, 7 doanh nghiÖp Nhµ n−íc ChÝnh phñ chän thÝ ®iÓm ®Òu xin rót lui hoÆc kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕn hµnh cæ phÇn hãa nh− Nhµ m¸y xµ b«ng miÒn Nam, XÝ nghiÖp may mÆc (thuéc C«ng ty dÖt – da – may Legamex)… Trong sè h¬n 30 doanh nghiÖp nhµ n−íc ®¨ng ký víi Bé Tµi chÝnh ®Ó thùc hiÖn cæ phÇn hãa th× sau h¬n bèn n¨m thùc hiÖn QuyÕt ®Þnh sè 202/CT cã n¨m doanh nghiÖp nhµ n−íc chuyÓn thµnh C«ng ty cæ phÇn lµ: - C«ng ty cæ phÇn ®¹i lý liªn hiÖp vËn chuyÓn (Bé giao th«ng vËn t¶i). - C«ng ty cæ phÇn c¬ ®iÖn l¹nh (TP. Hå ChÝ Minh) - C«ng ty cæ phÇn giÇy HiÖp An (Bé c«ng nghiÖp). - C«ng ty cæ phÇn chÕ biÕn hµng xuÊt khÈu Long An (tØnh Long An). - C«ng ty cæ phÇn chÕ biÕn thøc ¨n gia sóc (Bé N«ng nghiÖp). 1.2. Thêi kú thø hai - më réng cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc (1996 - 2000) Tõ n¨m 1996 – 2000 lµ giai ®o¹n më réng thÝ ®iÓm. Ngµy 7/5/1996 chÝnh phñ ®? ban hµnh nghÞ ®Þnh sè 28/CP “ vÒ viÖc chuyÓn mét sè doanh nghiÖp nhµ n−íc thµnh C«ng ty cæ phÇn”, thay thÕ cho quyÕt ®Þnh sè 202/CT víi nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ râ rµng h¬n. Thùc hiÖn nghÞ ®Þnh sè: 28/CP, c«ng t¸c cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc ®? ®−îc quan t©m h¬n cô thÓ: cã 30 tØnh, thµnh phè, Bé , ngµnh vµ c¸c tæng c«ng ty 91 ®? ®¨ng ký thùc hiÖn cæ phÇn hãa h¬n 200 doanh nghiÖp nhµ n−íc , nh−ng ®Õn ®Çu n¨m 1998 míi cã 18 doanh nghiÖp nhµ n−íc thùc hiÖn cæ phÇn hãa , chuyÓn sang ho¹t ®éng theo luËt C«ng ty víi tæng sè vèn lµ: 121384.000.000®. Trong sè 18 c«ng ty cæ phÇn cã 1 c«ng ty cæ phÇn nhµ n−íc kh«ng n¾m gi÷ cæ phÇn, 17 c«ng ty cßn l¹i nhµ n−íc n¾m gi÷ cæ phÇn Ýt nhÊt lµ 18%, cao nhÊt lµ 51%, cæ phÇn cßn l¹i do cæ ®«ng ngoµi x? héi chiÕm gi÷. ht t p : / / e t r i t h u c . v n 8 So víi yªu cÇu c¶i c¸ch doanh doanh nghiÖp nhµ n−íc vµ sè l−îng doanh nghiÖp nhµ n−íc trong diÖn cæ phÇn hãa th× kÕt qu¶ ®¹t ®−îc trong c¸c n¨m 1992 – 1998 lµ qu¸ Ýt, tèc ®é cæ phÇn ho¸ rÊt chËm. Tõ n¨m 1998 ®Õn nay lµ giai ®o¹n thùc hiÖn b×nh th−êng vµ phæ biÕn ®èi víi tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc tthuéc danh s¸ch cÇn ph¶i cæ phÇn hãa . Cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc cã chuyÓn biÕn râ rÖt vµ ®¸ng khÝch lÖ tõ khi cã nghÞ ®Þnh sè 44/N§-CP ngµy 29/6/1998 cña ChÝnh phñ “ vÒ viÖc chuyÓn doanh nghiÖp nhµ n−íc thµnh C«ng ty cæ phÇn”. Riªng 6 th¸ng cuèi n¨m 1998 ®? cæ phÇn ho¸ ®−îc 90 doanh nghiÖp nhµ n−íc . N¨m 1999 cæ cæ phÇn hãa ®−îc 250 doanh nghiÖp nhµ n−íc , gÊp 7 lÇn so víi 6 n¨m tr−íc ®ã (1992 – 1997) céng l¹i. §Õn ®Çu n¨m 2000 c¶ n−íc ®? cæ phÇn hãa ®−îc 370 doanh nghiÖp nhµ n−íc , vµ ®Õn cuèi n¨m 2000 c¶ n−íc ®? cã 523 doanh nghiÖp nhµ n−íc chuyÓn thµnh C«n ty cæ phÇn chiÕm 8,5% tæng sè doanh nghiÖp nhµ n−íc hiÖn cã. TÝnh ®Õn th¸ng 9/2001 th× c¶ n−íc ®? cã kho¶ng 700 doanh nghiÖp nhµ n−íc ®−îc cæ phÇn hãa . Con sè nµy qu¶ lµ ®¸ng khÝch lÖ. Tèc ®é thùc hiÖn cæ phÇn hãa mét bé phËn doanh nghiÖp nhµ n−íc ë n−íc ta gÇn ®©y ®ang gia t¨ng. nh−ng so víi kÕ ho¹ch ®−îc duyÖt tõ 150 – 200 doanh nghiÖp ®−îc cæ phÇn hãa trong n¨m 1998; 400 – 500 doanh nghiÖp trong n¨m 1999 lµ 1000 doanh nghiÖp cho n¨m 2000 th× tèc ®é cæ phÇn hãa hiÖn nay vÉn cßn qu¸ chËm. 2. Thµnh tùu, H¹n chÕ, Nguyªn nh©n Tõ thùc tÕ t×nh h×nh cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc trong thêi gian qua chóng ta cã thÓ ®−a ra mét vµi nhËn ®Þnh vÒ nh÷ng mÆt tèt vµ ch−a tèt trong tiÕn tr×nh cæ phÇn hãa ë n−íc ta, ®ång thêi t×m hiÓu mét vµi nguyªn nh©n lµm chËm tiÕn tr×nh cæ phÇn hãa. 2.1. Thµnh tùu Mét sè nhËn ®Þnh b−íc ®Çu: - C¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc thùc hiÖn cæ phÇn hãa do huy ®éng thªm ®−îc vèn ®Ó ®Çu t− chiÒu s©u, ®æi míi c«ng nghÖ nªn n¨ng lùc s¶n xuÊt kinh doanh, n¨ng suÊt, hiÖu qu¶, lîi nhËn cao h¬n tr−íc. ht t p : / / e t r i t h u c . v n 9 - QuyÒn lîi cña ng−êi lao ®éng trong c«ng ty ®ång thêi lµ c¸c cæ ®«ng g¾n víi quyÒn lîi cña c«ng ty. Ng−êi lao ®éng mét mÆt lµm viÖc víi tinh thÇn tr¸ch nhiÖm cao v× quyÒn lîi cña m×nh, mÆt kh¸c còng yªu cÇu Héi ®ång qu¶n trÞ , gi¸m ®èc ®iÒu hµnh ph¶i chØ ®¹o vµ l?nh ®¹o c«ng ty ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ ®Ó lîi nhuËn cao h¬n. - Ph−¬ng ph¸p qu¶n lý, ®iÒu hµnh doanh nghiÖp thay ®æi, tõ viÖc Gi¸m ®èc doanh nghiÖp nhµ n−íc do cÊp trªn chØ ®Þnh sang h×nh thøc cæ ®«ng bÇu héi ®ång qu¶n trÞ, Ban kiÓm so¸t vµ Ban gi¸m ®èc do ®ã tr¸ch nhiÖm cña héi ®ång qu¶n trÞ vµ gi¸m ®èc ®iÒu hµnh cao h¬n, ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp cã tÝnh ®Õn hiÖu qu¶ cô thÓ h¬n. - Cæ phÇn hãa lµ chuyÓn tõ së h÷u Nhµ n−íc sang së h÷u nhiÒu thµnh phÇn, t¹o ®iÒu kiÖn cho ng−êi lao ®éng thËt sù lµm chñ doanh nghiÖp, lµm cho tµi s¶n x? héi t¨ng lªn. TÝnh kh¶ thi vµ hiÖu qu¶ cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc – cæ phÇn hãa nãi riªng vµ c¸c doanh ngiÖp cæ phÇn nãi chung ®? ®−îc thùc tÕ chøng minh. Mét kh«ng khÝ s¶n xuÊt míi ®? d−îc thiÕt lËp. - T×nh tr¹ng l?ng phÝ cña c¶i, tµi s¶n gi¶m thiÓu, vÊn ®Ò ¨n nhËu xa hoa kh«ng cßn, tiÒn phong bao còng kh«ng cã. Bëi v× th«ng th−êng ®iÒu lÖ cña c¸c c«ng ty quy ®Þnh rÊt râ ®Þnh møc c¸c kho¶n chi nhÊt lµ chi tiÕp kh¸ch. - Nhµ n−íc ®? thu vÒ ®−îc mét l−îng vèn ®¸ng kÓ, c¸c chØ tiªu kh¸c nh− vèn, nép ng©n s¸ch, viÖc lµm, thu nhËp b×nh qu©n ®Òu t¨ng ®¸ng kÓ. - Nhê sù lµm ¨n cã hiÖu qu¶ tèt nªn gi¸ cæ phiÕu cña c«ng ty cæ phÇn hãa ®? t¨ng nhanh. Gi¸ trÞ cæ phiÕu b×nh qu©n t¨ng 2 ®Õn 3 lÇn - HiÖu qu¶ kinh doanh cã tiÕn bé ®¸ng kÓ. B¸o c¸o ho¹t ®éng cña 50 doanh nghiÖp nhµ n−íc ®? cæ phÇn ho¸ h¬n mét n¨m cho thÊy hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp ®Òu cã chuyÓn biÕn tÝch cùc trªn nhiÒu mÆt, kÓ c¶ c¸c doanh nghiÖp tr−íc khi cæ phÇn ho¸ bÞ thua lç, doanh thu hµng n¨m t¨ng gÇn 30%, cã mét sè t¨ng 50%. Trong 6 th¸ng ®Çu n¨m 1999 cã c«ng ty cæ phÇn ®¹t doanh thu gÊp ®«i so víi tr−íc khi cæ phÇn hãa . ®iÓn h×nh lµ c«ng ty c¬ ®iÖn l¹nh ®¹t 360 tû ®ång so víi ht t p : / / e t r i t h u c . v n 10 80 tû ®ång, c«ng ty cæ phÇn ®¹i lý liªn hiÖp vËn chuyÓn ®¹t 160 tû ®ång so víi 16 tû ®ång. Sè lao ®éng kh«ng bÞ gi¶m mµ cßn t¨ng b×nh qu©n 10%, cã c«ng ty t¨ng trªn 20%. VÝ dô c«ng ty cæ phÇn chÕ biÕn hµng xuÊt khÈu Long An tõ 900 ng−êi lªn 1280 ng−êi, c«ng ty cæ phÇn c¬ ®iÖn l¹nh tõ 334 ng−êi t¨ng lªn 739 ng−êi, c«ng ty cæ phÇn ®¹i lý liªn hîp vËn chuyÓn tõ 85 ng−êi t¨ng lªn 350 ng−êi. Thu nhËp cña ng−êi lao ®éng t¨ng b×nh qu©n 20%(ch−a kÓ thu nhËp cæ tøc), ®iÓn h×nh lµ c«ng ty liªn hiÖp vËn chuyÓn, tr−íc khi cæ phÇn hãa thu nhËp lµ 1.1 triÖu ®ång/ng−êi/th¸ng, nay ®¹t 4.4 triÖu ®ång/ng−êi/th¸ng. c«ng ty cæ phÇn chÕ biÕn thøc ¨n gia sóc tõ 524 ngµn ®ång t¨ng lªn 1.3 triÖu ®ång. Lîi nhuËn tr−íc thuÕ hµng n¨m t¨ng lªn 26%, cã c«ng ty ®¹t tæng lîi nhuËn gÊp hai ba lÇn so víi tr−íc khi cæ phÇn hãa . VÝ dô: C«ng ty cæ phÇn ®¹i lý liªn hiÖp vËn chuyÓn l?i tõ 4.1 t¨ng lªn 37 tû ®ång, c«ng ty cæ phÇn c¬ ®iÖn l¹nh l?i tõ 8.8 tû ®ång t¨ng lªn 34 tû ®ång. Nép ng©n s¸ch hµng n¨m t¨ng b×nh qu©n trªn30%, mét sè c«ng ty ®¹t gÊp ®«i so víi tr−íc khi cæ phÇn hãa . Ch¼ng h¹n n¨m 1998, c«ng ty cæ phÇn C¬ ®iÖn l¹nh nép ng©n s¸ch 68 tû ®ång so víi 3,7 tû ®ång tr−íc khi cæ phÇn hãa ; C«ng ty cæ phÇn ®¹i lý Liªn hiÖp vËn chuyÓn nép ng©n s¸ch 40 tû ®ång so víi 5,1 tû ®ång tr−íc khi cæ phÇn hãa . Vèn ®iÒu lÖ t¨ng b×nh qu©n trªn 25%/n¨m, cã mét sè t¨ng lªn 2 lÇn. L?i cæ tøc ®¹t cao h¬n l?i tiÕt kiÖm b×nh qu©n ®atÑ 12% /th¸ng, C«ng ty cæ phÇn söa ch÷a vµ ®ãng tµu thuyÒn B×nh §Þnh ®¹t 20% trong n¨m 98, c¸c C«ngty cæ phÇn s¬n B¹ch TuyÕt , chÕ biÕn thøc ¨n gia sóc, chÕ biÕn hµng xuÊt khÈu Long An ®Òu ®¹t cæ tøc 2% /th¸ng. - VÒ thùc hiÖn môc tiªu cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc , tuy sè l−îng doanh nghiÖp cæ phÇn hãa míi chiÕm 7% tæng sè doanh nghiÖp hiÖn cã nh−ng qua ®ã b−íc ®Çu ®? huy ®éng thªm ®−îc c¸c nguèn vèn kh¸c ngoµi nguån vèn nhµ n−íc ®Ó ®Çu t− vµo doanh nghiÖp cæ phÇn hãa . MÆt kh¸c, thùc tÕ cho thÊy, phÇn vèn nhµ n−íc t¹i c¸c doang nghiÖp cæ phÇn hãa kh«ng nh÷ng kh«ng ht t p : / / e t r i t h u c . v n 11 bÞ gi¶m ®i mµ ng−îc l¹i ®? t¨ng lªn tõ 10-15% so víi gi¸ trÞ ghi trªn sæ s¸ch. Thay ®æi ph−¬ng thøc qu¶n lý t¹o ®ég lùc cho thóc ®Èy kinh doanh ®¹t hiÖu qu¶ cao. Vai trß lµm chñ thùc sù cña ng−êi lao ®éng víi t− c¸ch lµ cæ ®«ng trong c«ng ty cæ phÇn b−íc ®Çu kh¬i dËy, ph¸t huy thÓ hiÖn ë tinh thÇn h¨ng say, tù gi¸c lµm viÖc, ý thøc tæ chøc kû luËt vµ tiÕt kiÖm trong s¶n xuÊt – kinh doanh ®−îc n©ng lªn, nh»m chi tiªu kinh tÕ t¨ng lªn râ rÖt so víi thêi kú tr−íc khi cæ phÇn hãa . - NghÞ ®Þnh sè 44/1998/N§-CP ®? kÕ thõa ®−îc nhiÒu néi dung tèt nÕu trong c¸c quy ®Þnh cña nghÞ ®Þnh 28/CP, ®ång thêi bæ sung söa ®æi vµ ph¸t triÓn ®−îc nhiÒu ®iÓm míi ®Ó ®¸p øng yªu cÇu cæ phÇn hãa . §Æc biÖt nghÞ ®Þnh 44/1998/N§-CP ®? quy ®Þnh cô thÓ c¸c chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®èi víi doanh nghiÖp vµ ng−êi lao ®éng trong doanh nghiÖp cæ phÇn hãa thÓ hiÖn ë nhiÒu c¬ chÕ −u ®?i ®ång thêi cã ph©n cÊp cô thÓ ®èi víi c¸c cÊp trong qu¸ tr×nh triÓn khai thùc hiÖn cæ phÇn hãa , do ®ã t¹o thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp vµ c¸c cÊp qu¶n lý triÓn khai thùc hiÖn quy tr×nh kÕ ho¹ch cæ phÇn hãa . - C«ng t¸c h−íng dÉn phæ biÕn, tuyªn truyÒn c¸c chñ tr−¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n−íc vÒ cæ phÇn hãa ®? ®−îc chó träng triÓn khai tÝch cùc h¬n. Th«ng qua c¸c líp tËp huÊn cho c¸n bé, c¸c v¨n b¶n h−íng dÉn th× c¸c chñ tr−¬ng chÝnh s¸ch vµ chÝnh s¸ch vµ quy tr×nh cæ phÇn hãa ®−îc phæ biÕn s©u réng lµm cho nhiÒu ng−êi, nhiÒu cÊp quan t©m hiÓu râ c¸ch thøc cæ phÇn hãa . C¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng nh− c¸c b¸o, ®µi ë trung −¬ng vµ ®Þa ph−¬ng b»ng nhiÒu h×nh thøc phong phó: më chuyªn môc, diÔn ®µn, ®èi tho¹i, pháng vÊn…vÒ cæ phÇn hãa ®? ®−a tin kÞp thêi gãp phÇn tÝch cùc tuyªn truyÒn phæ biÕn, biÓu d−¬ng c¸c ®¬n vÞ ®iÓn h×nh, ph¶n ¸nh kÞp thêi nh÷ng v−íng m¾c cÇn thiÕt ph¶i th¸o gì ®Ó ®Èy nhanh tiÕn tr×nh cæ phÇn hãa . 2.2. Nh÷ng mÆt cßn h¹n chÕ trong cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc vµ nguyªn nh©n cña nh÷ng h¹n chÕ ®ã ChØ thÞ sè 20/1998/CT-TTG ngµy 21/4/1998 “vÒ ®Èy m¹nh s¾p xÕp vµ ®æi míi doanh nghiÖp nhµ n−íc ” quy ®Þnh ®Õn hÕt n¨m 2000, sÏ chuyÓn kho¶ng 20% doanh nghiÖp nhµ n−íc , tøc lµ 1200 ®¬n vÞ thµnh c«ng ty cæ phÇn. Nh−ng cho ht t p : / / e t r i t h u c . v n 12 ®Õn hÕt n¨m 1999 míi thùc hiÖn ®−îc 370 doanh nghiÖp nhµ n−íc , n¨m 2000 thùc hiÖn ®−îc 500 doanh nghiÖp nhµ n−íc vµ ®Õn th¸ng 9 n¨m 2001 còng chØ thùc hiÖn ®−îc kho¶ng 700 doanh nghiÖp nhµ n−íc . Cßn c¸ch qu¸ xa chØ tiªu dù ®Þnh cæ phÇn hãa - doanh nghiÖp nhµ n−íc trong n¨m 2000. Sè doanh nghiÖp nhµ n−íc ®−îc cæ phÇn hãa cßn chiÕm tû träng thÊp so víi kÕt qu¶ ph©n lo¹i doanh nghiÖp. Sè doanh nghiÖp nhµ n−íc ®? cæ phÇn hãa chØ chiÕm 6,8% tæng sè doanh nghiÖp nhµ n−íc do ®Þa ph−¬ng qu¶n lý vµ kho¶ng 36% tæng sè doanh nghiÖp nhµ n−íc cÇn cæ phÇn hãa t¹i ®Þa ph−¬ng. §èi víi c¸c Bé, ngµnh Trung −¬ng th× con sè t−¬ng tù lµ 5,5% vµ 29,6%. Mét trong nh÷ng môc tiªu cña cæ phÇn hãa – doanh ghiÖp nhµ n−íc lµ thu hót vèn ngoµi x? héi ®Ó c¬ cÊu l¹i doanh nghiÖp, nh−ng phÇn lín c¸c doanh nghiÖp Nhµ n−íc ®? cæ phÇn hãa ®Òu nhá, kho¶ng 90% cã sè vèn Nhµ n−íc d−íi 5 tû ®ång. Tæng sè vèn Nhµ n−íc t¹i doanh nghiÖp nhµ n−íc . Cæ phÇn hãa chØ chiÕm kho¶ng 0,7% tøc kh«ng v−ît qua 1000.000.000 ®ång. Tû lÖ b×nh qu©n cæ phÇn do Nhµ n−íc vµ c¸n bé c«ng nh©n viªn trong doanh nghiÖp n¾m gi÷ kho¶ng 70 - 80%, suy ra vèn thu hót tõ ngoµi x? héi kh«ng nhiÒu. N−íc ta ®i theo con ®−êng x? héi chñ nghÜa , kiªn tr× chñ nghÜa Mac – Lª nin vµ t− t−ëng Hå ChÝ Minh l©u nay trong nhËn thøc cña mçi ng−êi ®? kh¼ng ®Þnh mét ý t−ëng muèn x©y dùng mét x? héi míi c«ng b»ng d©n chñ vµ v¨n minh th× ph¶i xo¸ bá t− h÷u vÒ t− liÖu s¶n xuÊt. Song trong mét thêi gian dµi ®? ®ång nhÊt kinh tÕ quèc doanh víi chñ nghÜa x? héi , v× vËy ®? cã kh«ng Ýt ng−êi ph¶n ®èi cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc , cho r»ng nh− vËy lµ “ rêi xa chñ nghÜa x? héi , ph¸ vì c¬ së kinh tÕ cña chñ nghÜa x? héi ”. Trong nhËn thøc cña mét sè c¸n bé qu¶n lý doanh nghiÖp vµ ë mét sè cÊp qu¶n lý ch−a thùc sù quyÕt t©m tiÕn hµnh cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc , cßn ngÇn ng¹i do dù. NhÊt lµ khi cæ phÇn hãa bé phËn hoÆc doanh nghiÖp thµnh viªn, cßn cã t©m lý sî cæ phÇn hãa sÏ lµm gi¶m doanh thu, vèn vµ tµi s¶n, lîi nhuËn gi¶m quy m« vµ ht t p : / / e t r i t h u c . v n 13 xÕph¹ng cña c«ng ty, tæng c«ng ty. Mét sè c¸c Bé qu¶n lý doanh nghiÖp sî cæ phÇn hãa sÏ lµm cho mÊt søc mÊt quyÒn, mÊt lîi. §èi víi ng−êi lao ®éng th× mét bé phËn sî mÊt viÖc lµm v× tr×nh ®é tay nghÒ thÊp nªn dÔ bÞ sa th¶i, mét sè ch−a quen chuyÓn tõ c«ng nh©n viªn chøc Nhµ n−íc thµnh nguêi lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh, mét sè cã t©m lý muèn lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc ®Ó cã thu nhËp æn ®Þnh. C¬ së ph¸p luËt cña cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc chËm ®−îc ban hµnh ®ång bé, thiÕu cô thÓ. Mét sè néi dung liªn quan ®Õn quy ®Þnh trong ph¸p lÖnh chèng tham nhòng, ph¸p lÖnh c¸n bé c«ng chøc, NghÞ ®Þnh 44/1998/N§-CP vµ c¸c v¨n b¶n kh¸c, vÉn cßn cã nh÷ng ®iÓm ch−a phï hîp, thËm chÝ ch−a thóc ®Èy m¹nh mÏ viÖc huy ®éng vèn cña c¸c cæ ®«ng tham gia vµo c«ng ty cæ phµn. VÝ nh− khèng chÕ tû lÖ tèi ®a ®−îc mua cæ phÇn víi gi¸ −u ®?i kh«ng v−ît møc cæ phÇn b×nh qu©n cña c¸c cæ ®«ng trong doanh nghiÖp. Mét sè néi dung chËm ®−îc h−íng dÉn cô thÓ, ®? g©y nhiÒu lóng tóng trong thùc hiÖn: Qui chÕ b¸n cæ phÇn cho nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi, quü hç trî vµ s¾p xÕp cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc , c¬ chÕ khuyÕn khÝch ng−êi cung øng nguyªn liÖu cho doanh nghiÖp chÕ biÕn khi tiÕn hµnh cæ phÇn hãa , quyÒn vµ tr¸ch nhiÖm cô thÓ cña doanh nghiÖp vµ gi¶i quyÕt tµi s¶n tån ®äng, chê thanh lý hoÆc ph¶i ®iÒu ®i, c¬ chÕ vµ nguån chi tr¶ ®Ó gi¶i quyÕt viÖc mét sè bé qu¶n lý doanh nghiÖp kh«ng bè chi ®−îcchç lµm khi chuûen sang c«ng ty cæ phÇn. Trong qu¸ tr×nh tiÕn hµnh cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc th−êng vÊp ph¶i kh«ng Ýt tån t¹i, v−íng m¾c vÒ tµi s¶n, tiÒn vèn trong c¸c doanh nghiÖp Nhµ n−íc nh−: §Çu t− x©y dùng c¬ b¶n, mua s¾m tµi s¶n cè ®Þnh kh«ng theo ®óng nguån vèn, thËm chÝ sö dông c¶ vèn l−u ®éng, vèn chiÕm dông trong thanh to¸n ®Ó x©y dùng, mua s¾m vËt t−, thiÕt bÞ; Hµng ho¸ tån kho, ø ®äng kh«ng cã kh¶ n¨ng tiªu thô, nî d©y d−a, khã x¸c nhËn, khã thu håi… X¸c ®Þnh gi¸ trÞ doanh nghiÖp gÆp nhiÒu khã kh¨n,nhiÒu doanh nghiÖp ch−a cã ®ñ giÊy tê ph¸p lý vÒ quyÒn së h÷u tµi s¶n cè ®Þnh, nhµ x−ëng, vËt kiÕn tróc. MÆt kh¸c quy tr×nh cæ phÇn hãa vÉn ch−a thËt khoa häc, c¸c kh©u x¸c ®Þnh gi¸ trÞ doanh nghiÖp vµ ®iÒu ht t p : / / e t r i t h u c . v n 14 chØnh gi¸ trÞ doanh nghiÖp vÉn ph¶i kÐo dµi v× cÇn phèi hîp víi nhiÒu c¬ quan tham gia ch−a cã ®Çy ®ñ v¨n b¶n h−íng dÉn cô thÓ vÒ mÆt nghiÖp vô. ChuyÓn doanh nghiÖp nhµ n−íc thµnh c«ng ty cæ phÇn vµ h−íng dÉn nã ho¹t ®éng theo luËt c«ng ty lµ mét vÊn ®Ò míi mÎ mµ chóng ta ch−a cã nhiÒu kinh nghiÖm. Trong ®iÒu kiÖn ®ã, qu¶n lý cña nhµ n−íc ®èi víi doanh nghiÖp cæ phÇn hãa l¹i ch−a ®−îc quy ®Þnh cô thÓ vµ kÞp thêi, g©y cho c¸c doanh nghiÖp cæ phÇn hãa cã nhiÒu bì ngì, lóng tóng trong ho¹t ®éng hoÆc cã t©m lý ngÇn ng¹i khi chuyÓn ®æi tõ doanh nghiÖp nhµ n−íc thµnh c«ng ty cæ phÇn. VÒ quy tr×nh cæ phÇn hãa : Theo QuyÕt ®Þnh sè 01/CP ngµy 4/9/1996 cña Ban chØ ®¹o trung −¬ng cæ phÇn ho¸ th× qui tr×nh cæ phÇn hãa chØ ph©n thµnh 4 b−íc nh−ng cã rÊt nhiÒu c«ng ®o¹n vµ tr×nh tù thñ tôc kÌm theo, g©y tèn nhiÒu thêi gian. VÒ chÝnh s¸ch −u ®?i cho ng−êi lao ®éng t¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc – cæ phÇn hãa . - Cßn t×nh tr¹ng h¹n chÕ tiªu chuÈn vµ møc h−ëng cæ tøc trªn sè cæ phÇn thuéc së h÷u nhµ n−íc, v× chØ cã nh÷ng ng−êi cã th©m niªn tõ 3 n¨m trë lªn míi ®−îc h−ëng, møc h−ëng còng kh«ng ®¸ng kÓ ( chØ 6 th¸ng l−¬ng cÊp bËc ). - Cßn t×nh tr¹ng h¹n chÕ møc mua chÞu cæ phÇn cho ng−êi lao ®éng, v× còng chØ nh÷ng ng−êi cã th©m niªn tõ 3 n¨m trë lªn míi cã quyÒn mua chÞu. §ång thêi trong qui ®Þnh lµ tæng møc mua chÞu kh«ng v−ît qu¸ tæng møc mua tiÒn mÆt, nh−ng kh«ng râ trong tõng ng−êi cã mua chÞu ®−îc nhiÒu h¬n kh«ng, nh÷ng ai kh«ng mua tiÒn mÆt cã mua chÞu ®−îc hay kh«ng? - Bªn c¹nh ®ã cßn cã t×nh tr¹ng c¸ch biÖt vÒ sè l−îng mua cæ phiÕu gi÷a c«ng nh©n vµ c¸n bé l?nh ®¹o trong doanh nghiÖp, thùc ra lµ gi÷a ng−êi cã nhiÒu tiÒn vµ ng−êi cã Ýt tiÒn mua cæ phiÕu. Tr×nh ®é d©n trÝ thÊp, mang nÆng t©m lý s¶n xuÊt nhá. XuÊt ph¸t tõ nÒn s¶n xuÊt nhá l¹i nhiÒu n¨m vËn hµnh trong c¬ chÕ cò, nªn tr×nh ®é kiÕn thøc vµ yÕu tè t©m lý cña ta cßn bÞ ¶nh h−ëng nÆng nÒ, ch−a thÝch øng víi c¬ chÕ míi. KiÕn thøc thiÕu hôt nhÊt trong nh©n d©n vµ c¸n bé ta hiÖn nay lµ vÒ kinh tÕ thÞ tr−êng, c«ng ht t p : / / e t r i t h u c . v n 15 nghÖ, tin häc vµ ngo¹i ng÷. Ngay c¶ ®éi ngò gi¸m ®èc c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc còng phÇn lín ch−a ngang tÇm nhiÖm vô ®−îc giao. Qua kh¶o s¸t 506 doanh nghiÖp nhµ n−íc cã 37 gi¸m ®èc ch−a tèt nghiÖp v¨n ho¸ phæ th«ng, chØ cã 187 ng−êi sö dông ®uîc ngo¹i ng÷ nh−ng ch−a thµnh th¹o. ®éi ngò nµy tr×nh ®é ®µo t¹o míi chØ ®−îc n©ng lªn vÒ mÆt h×nh thøc. Ngay c¶ nh÷ng ng−êi lµm c«ng t¸c ®µo t¹o còng ch−a ®−îc ®µo t¹o l¹i. V× vËy nh÷ng tri thøc vÒ thÞ tr−êng, kinh doanh… ch−a ®−îc chuyÓn t¶i kÞp thêi vµ ®Çy ®ñ cho ®éi ngò c¸n bé doanh nghiÖp. §©y lµ lùc c¶n kh«ng nhá ®èi víi tiÕn tr×nh cæ phÇn hãa . - VÒ mÆt t©m lý: Do bÞ ¶nh h−ëng t− t−ëng trong x? héi cò, nh÷ng n¨m bao cÊp, nªn nh©n d©n ta cßn mang nÆng t©m lý (®ång tiÒn ®i liÒn khóc ruét), ch−a quen víi viÖc ®Çu t− tiÒn vµo mua cæ phiÕu. Nh÷ng hiÖn t−îng nh− lõa ®¶o, chiÕm dông vèn cña nhau, tham nhòng, coi th−êng kû c−¬ng phÐp n−íc… ®? cã ¶nh h−ëng tiªu cùc ®Õn t©m lý ®Çu t− vµo mua cæ phiÕu cña ng−êi cã vèn. Thùc tÕ, vèn trong d©n cã nhiÒu nh−ng do m«i tr−êng ph¸p lý ch−a thùc sù ®¶m b¶o nªn hä kh«ng gi¸m ®Çu t−. - Kh«ng chØ nh÷ng khã kh¨n trªn mµ cßn rÊt nhiÒu c¸c t¸c ®éng tiªu cùc cña c¸c yÕu tè kh¸c nh− mét m«i tr−êng kinh doanh chÞu t¸c ®éng ¶nh h−ëng cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ khu vùc vµ quèc tÕ, t¸c h¹i to lín cña thiªn tai, dÞch ho¹…®? lµm cho qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc ë n−íc ta thêi gian qua vµ trong mét sè n¨m tíi kh«ng thÓ diÔn ra mét c¸ch “thuËn buåm xu«i giã”.Tr¸i l¹i nã ®ßi hái ph¸i quyÕt t©m cao vµ cè g¾ng lín, t×m ra c¸ch lµm phï hîp ®Ó hoµn thµnh ch−¬ng tr×nh cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc ë n−íc ta gãp phÇn x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng theo ®Þnh h−íng x? héi chñ nghÜa . ht t p : / / e t r i t h u c . v n 16 Ch−¬ng III: Mét sè biÖn ph¸p nh»m ®Èy nhanh qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc 1. Tuyªn truyÒn, phæ biÕn ®Ó toµn d©n nhËn thøc ®−îc mét c¸ch ®óng ®¾n vÒ môc tiªu cña cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc C¸c cÊp uû §¶ng vµ chÝnh quyÒn ph¶i qu¸n triÖt, tuyªn truyÒn, gi¶i thÝch trong nh©n d©n chñ tr−¬ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vÒ cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc , cæ phÇn hãa ph¶i xuÊt ph¸t tõ yªu cÇu cña doanh nghiÖp nhµ n−íc nh»m huy ®éng thªm vèn tõ bªn trong vµ bªn ngoµi doanh nghiÖp ®Ó ®Çu t− më réng ngµnh nghÒ, hiÖn ®¹i ho¸ c«ng nghÖ t¹o thªm c«ng ¨n viÖc lµm, ph©n c«ng l¹i lao ®éng, ph¸t triÓn s¶n xuÊt t¨ng tÝch luü cho doanh nghiÖp, ®ãng gãp cho ng©n s¸ch vµ thu nhËp cña ng−êi lao ®éng. Tæ chøc §¶ng, chÝnh quyÒn t¹i doanh nghiÖp ®−îc cæ phÇn hãa ph¶i n¾m v÷ng vÒ chñ tr−¬ng cæ phÇn hãa cña §¶ng vµ Nhµ n−íc tr¸nh t×nh tr¹ng kh«ng hiÓu s©u dÉn ®Õn nh÷ng lo ng¹i cæ phÇn hãa sÏ lµm mÊt chñ quyÒn cña Nhµ n−íc, lµm mÊt vai trß kinh tÕ quèc doanh. ViÖc thùc hiÖn cæ phÇn hãa lµ mét chñ tr−¬ng lín cña §¶ng vµ Nhµ n−íc nh»m s¾p xÕp l¹i khu vùc kinh tÕ Nhµ n−íc – nã kh«ng ph¶i lµ mét gi¶i ph¸p t×nh thÕ mµ lµ mét ph−¬ng thøc ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý cho thÝch nghi víi sù vËn ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr−êng. Do ®ã chñ tr−¬ng cæ phÇn hãa ph¶i ®−îc chñ ®éng gi¶i quyÕt tõ phÝa Nhµ n−íc, kh«ng chØ dùa vµo sù tù nguyÖn cña c¸c doanh nghiÖp Ph¶i tuyªn truyÒn chñ tr−¬ng cæ phÇn hãa s©u réng trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng, gi¶i ®¸p c¸c th¾c m¾c dï nhá cña ng−êi lao ®éng t¹i doanh nghiÖp, kh«ng ph¶i chØ tuyªn truyÒn chung chung mµ ph¶i xuèng tËn c¬ së, tiÕp xóc víi ng−êi lao ®éng vµ c¶ gi¸m ®èc cña hä. Khi quÇn chóng lao ®éng nhËn thøc ®−îc vµ l?nh ®¹o doanh nghiÖp cã quyÕt t©m, tiÕn ®é cæ phÇn hãa sÏ rÊt nhanh. ht t p : / / e t r i t h u c . v n 17 2.VÒ quyÒn ®¹i diÖn chñ së h÷u vèn Nhµ n−íc t¹i doanh nghiÖp cæ phÇn hãa Nh»m ®¶m b¶o sau cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp thùc thi “c¬ chÕ qu¶n lý Nhµ n−íc” theo ®óng LuËt C«ng ty, ngo¹i trõ c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc do Nhµ n−íc n¾m cæ phiÕu chi phèi hoÆc cæ phÇn ®Æc biÖt, Nhµ n−íc chØ gi÷ 2 cæ ®«ng lµm ®¹i diÖn. Mét lµ, ®¹i diÖn cña Côc qu¶n lý vèn (C«ng ty tµi chÝnh); hai lµ, ®¹i diÖn c¬ quan chñ qu¶n. Khi tiÕn hµnh ®¹i héi cæ ®«ng ®Ó bÇu Héi ®ång qu¶n trÞ, hoÆc Tæng gi¸m ®èc (Gi¸m ®èc) doanh nghiÖp ®¹i diÖn Nhµ n−íc chØ bá phiÕu kh«ng tuú thuéc vµo sè vèn cña Nhµ n−íc t¹i doanh nghiÖp nhiÒu hay Ýt. Nh− vËy, lo¹i trõ kh¶ n¨ng Nhµ n−íc dïng quyÒn khèng chÕ ®Ó cö g−êi vµo Héi ®ång qu¶n trÞ hay Gi¸m ®èc theo ý ®å riªng, b¶o ®¶m quyÒn d©n chñ réng r?i trong bÇu cö. Nhµ n−íc nªn nhanh chãng chÊm døt c¬ quan chñ qu¶n, ®Ó doanh nghiÖp ho¹t ®éng theo LuËt Doanh nghiÖp sè 13/1999/ QH10. Khi ®ã ®¹i diÖn vèn Nhµ n−íc chØ cßn lµ mét cña Bé Tµi chÝnh. 3.VÒ chÝnh s¸ch hç trî tµi chÝnh ®èi víi doanh nghiÖp cæ phÇn hãa . C¨n cø N§ 44/1998/ N§-CP th× doanh nghiÖp sau khi cæ phÇn hãa ®−îc h−ëng hai néi dung −u ®?i: mét lµ, miÔn lÖ phÝ tr−íc b¹ khi chuyÓn së h÷u tõ doanh nghiÖp nhµ n−íc sang C«ng ty Cæ phÇn; hai lµ, gi¶m 50% thuÕ lîi tøc hai n¨m liªn tiÕp kÓ tõ sau khi chuyÓn sang ho¹t ®éng theo LuËt C«ng ty. Nh÷ng néi dung cßn l¹i vÒ thùc chÊt kh«ng cã g× ®¸ng gäi lµ −u ®?i. Nhµ n−íc nªn cã nh÷ng chÝnh s¸ch thËt sù −u ®?i h¬n n÷a cho c¸c doanh nghiÖp cæ phÇn nh−: - Gi¶m møc thuÕ suÊt thu nhËp C«ng ty cæ phÇn thÊp h¬n c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c (nh− nhiÒu n−íc ®? lµm) - MiÔn thuÕ thu nhËp cho phÇn lîi nhuËn dïng ®Ó t¸i ®Çu t−. - Khi x¸c ®Þnh gi¸ trÞ doanh nghiÖp ®Ó cæ phÇn hãa nªn theo gi¸ “thuËn mua võa b¸n”, kh«ng nªn qu¸ nÆng vÒ bªn nµo. ht t p : / / e t r i t h u c . v n 18 - Kh«ng nªn h¹n chÕ sè l−îng cæ phÇn b¸n ra cho c«ng nh©n viªn (trõ giíi l?nh ®¹o doanh nghiÖp)vµ cho c¸c nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi. - Sè tiÒn thu ®−îc do b¸n cæ phÇn nªn −u tiªn ®Çu t− l¹i cho doanh nghiÖp cæ phÇn hãa (®Ó ®µo t¹o l¹i c«ng nh©n viªn, ®Çu t− ®æi míi c«ng nghÖ …). Trªn ®©y lµ mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m ®Èy nhanh qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc ®ång thêi thóc ®Èy ho¹t ®éng cña mäi c«ng ty cæ phÇn ph¸t triÓn bÒn v÷ng. 4. T¹o m«i tr−êng ph¸p lý ®Çy ®ñ ®ång bé vÒ cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc Cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc còng cã nghÜa lµ b¸n ®i mét phÇn tµi s¶n Nhµ n−íc cã gi¸ trÞ lín hµng chôc ngµn tØ ®ång. VËy liÖu NghÞ ®Þnh 44/1998/N§ vµ c¸c v¨n b¶n h−íng dÉn cña Bé Tµi chÝnh cña Ban ®æi míi doanh nghiÖp Trung ¦¬ng cã ®ñ tÇm cì vµ søc m¹nh ph¸p lý ®Ó ®iÒu chØnh hay ph¶i cã v¨n b¶n ph¸p luËt cao h¬n (LuËt kinh tÕ cæ phÇn ch¼ng h¹n…). Trong khi ch−a cã luËt, Nhµ n−íc giao nhiÖm vô cho Ban chØ ®¹o cæ phÇn hãa Trung ¦¬ng tËp trung chØ ®¹o c¸c tØnh , thµnh phè vµ c¸c Bé ph¶i th−êng xuyªn theo dâi, n¾m ch¾c t×nh h×nh, gióp c¸c doanh nghiÖp tiÕn hµnh cæ phÇn hãa vµ ho¹t ®éng thuËn lîi. TiÕn hµnh bæ sung, söa ®æi kÞp thêi c¸c v¨n b¶n cã liªn quan, hoµn chØnh dÇn c¸c chÝnh s¸ch nh»m b¶o ®¶m cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc mét c¸ch v÷ng ch¾c, ®¹t môc tiªu ®? ®Ò ra, kh«ng ®Ó x¶y ra tiªu cùc, thÊt tho¸t tµi s¶n Nhµ n−íc. Nhµ n−íc nªn thµnh lËp ñy Ban Quèc Gia (UBQG) vÒ cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc do mét phã Thñ t−íng lµm Chñ tÞch, BéTµi chÝnh lµm phã Chñ tÞch th−êng trùc, c¸c Bé liªn ngµnh lµm Uû viªn. UBQG vÒ cæ phÇn hãa ®−îc quyÒn gi¶i quyÕt mäi vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn cæ phÇn hãa theo LuËt kinh tÕ cæ phÇn. Gi¶m thiÓu nh÷ng thñ tôc hµnh chÝnh r−êm rµ, kh«ng cÇn thiÕt ®Ó tr¸nh g©y phiÒn hµ, hay lµm lì thêi c¬ kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp . ht t p : / / e t r i t h u c . v n 19 5. Ph¸t triÓn hÖ thèng Ng©n hµng Th−¬ng m¹i, C«ng ty Tµi chÝnh, C«ng ty B¶o hiÓm, ®−a nhanh thÞ tr−êng Chøng kho¸n vµo ho¹t ®éng Chñ tr−¬ng h×nh thµnh vµ ®−a vµo ho¹t ®éng thÞ tr−êng chøng kho¸n ë n−íc ta ®? cã tõ n¨m 1996. §Õn n¨m 2000, Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n ®Çu tiªn ®? ®−a vµo ho¹t ®éng tõ ®ã t¹o lßng tin vµo cæ ®«ng cña c¸c doanh nghiÖp ®−îc cæ phÇn hãa . Bëi v× khi cæ phiÕu cña c«ng ty ®−îc niªm yÕt t¹i trung t©m giao dÞch chøng kho¸n th× khi cÇu tiÒn mÆt hoÆc gi¶m lßng tin ®èi víi c«ng ty mµ m×nh mua cæ phÇn, cæ ®«ng cã thÓ b¸n ngay cæ phÇn m×nh cã t¹i thÞ tr−êng chøng kho¸n. C«ng ty cæ phÇn vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n lµ “hai ng−êi b¹n ®ång hµnh” vèn cã quan hÖ nh©n qu¶ víi nhau, c¸i nä lµ tiÒn ®Ò ®Ó c¸i kia tån t¹i vµ ph¸t triÓn, t¹o nªn thÞ tr−êng vèn. §iÒu nµy gióp lµm lµnh m¹nh ho¸ nÒn tµi chÝnh quèc gia vµ lµ mét biÓu hiÖn cô thÓ tiÒm lùc cña nÒn kinh tÕ. Khi cã thÞ tr−êng chøng kho¸n, vèn nhµn rçi trong x? héi sÏ ®−îc thu hót vµo ®Çu t−. Tuy nhiªn, do thÞ tr−êng Chøng kho¸n ë n−íc ta ®ang ë giai ®o¹n s¬ khai, do ®ã viÖc tham gia thÞ tr−êng Chøng kho¸n cña c¸c C«ng ty cæ phÇn ®Ó huy ®éng vèn cßn ph¶i thùc hiÖn nhiÒu thñ tôc phøc t¹p. V× vËy Bé Tµi chÝnh cÇn ®¬n gi¶n thñ tôc phª chuÈn ph¸t hµnh cæ phÇn nh»m khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp tham gia thÞ tr−êng Chøng kho¸n . ht t p : / / e t r i t h u c . v n 20 KÕt luËn Qua nh÷ng ph©n tÝch ban ®Çu trªn, chóng ta cã thÓ phÇn nµo nhËn thÊy tÇm quan träng cña cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc ë ViÖt Nam. Qu¶ thËt cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc lµ mét h−íng ®i ®óng ®¾n thÓ hiÖn sù s¸ng t¹o, vËn dông quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng, vËn dông c¸c quy luËt kh¸ch quan vµo thùc tÕ mét c¸ch khÐo lÐo cña §¶ng vµ Nhµ n−íc ta. Cæ phÇn hãa ®? t¹o ra ®éng lùc m¹nh mÏ ®èi víi c¸c doanh nghiÖp trong qu¸ tr×nh tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña m×nh. Nhê cã cæ phÇn hãa mµ c¸c doanh nghiÖp ®ang gÆp khã kh¨n cã thªm mét gi¶i ph¸p míi h÷u hiÖu cho nh÷ng vÊn ®Ò cña m×nh, c¸c doanh nghiÖp ®ang ph¸t triÓn th× cã ®iÒu kiÖn rÊt tèt ®Ó më réng h¬n n÷a, ph¸t triÓn h¬n n÷a nhê vµo nguån vèn lín, nguån nh©n lùc dåi dµo, ®−îc tiÕp xóc víi nh÷ng c«ng nghÖ míi hiÖn ®¹i ... Ch¼ng nh÷ng thÕ, cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc cßn gãp phÇn to lín vµo c«ng cuéc c«ng nghiÖp hãa hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc, t¹o ®iÒu kiÖn cho nÒn kinh tÕ cã nh÷ng b−íc chuyÓn biÕn m¹nh mÏ, ®¹t ®−îc tèc ®é t¨ng tr−ëng nhanh. Mét quèc gia cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn th× ch¾c ch¾n sÏ cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó gi÷ v÷ng an ninh, quèc phßng, ®¶m b¶o nÒn ®éc lËp d©n téc, gi÷ v÷ng ®−îc chÕ ®é chÝnh trÞ cña m×nh. Nh− vËy, cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc lµ mét h−íng ®i hoµn toµn ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Nhµ n−íc, nã võa gãp phÇn vµo sù t¨ng tr−ëng cña nÒn kinh tÕ võa gãp phÇn gi÷ v÷ng ®Þnh h−íng x? héi chñ nghÜa cña §¶ng. Nh÷ng ph©n tÝch cña em trong tµi liÖu nµy vÉn cßn rÊt nhiÒu thiÕu sãt, v× thÕ ch−a thÓ lµm s¸ng tá mét c¸ch thùc sù vai trß v« cïng to lín cña cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc ë ViÖt Nam trong giai ®o¹n hiÖn nay. Tuy vËy em vÉn m¹nh d¹n ®−a ra nh÷ng quan ®iÓm cña m×nh, bëi lÏ, cèng hiÕn søc m×nh cho sù nghiÖp x©y dùng ®Êt n−íc, x©y dùng mét x? héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh ®ã lµ mong muèn cña sinh viªn nãi chung vµ cña em nãi riªng. Vµ em mong r»ng nh÷ng gi¶i ph¸p em ®? nªu ra cã thÓ gãp mét phÇn nhá bÐ vµo sù nghiÖp chung cña c¶ d©n téc- sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc. ht t p : / / e t r i t h u c . v n 21 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 1. T¹p chÝ ph¸t triÓn kinh tÕ. 3. Kinh tÕ vµ dù b¸o sè 10-1999 4. Gi¸o tr×nh Kinh tÕ chÝnh trÞ 5. Ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x? héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam (NXB Thèng kª) 6. Kinh tÕ x? héi ViÖt Nam h−íng tíi chÊt l−îng t¨ng tr−ëng-héi nhËp ph¸t triÓn bÒn v÷ng (TS. NguyÔn M¹nh Hïng NXB Thèng Kª) 7. PGS.TS Ph¹m ngäc c«n : Cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc 8. GS.TS trÇn v¨n tr¸nh: Mét sè biÖn ph¸p nh»m ®Èy nhanh tiÕn ®é cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc (T¹p chÝ ph¸t triÓn kinh tÕ, Sè 111/2000). 9. NguyÔn s¬n: VÒ mét sè gi¶i ph¸p nh»m thóc ®Èy tiÕn tr×nh cæ phÇn hãa – doanh nghiÖp nhµ n−íc

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfĐẩy mạnh Cổ phần hoá một bộ phận doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam.pdf
Luận văn liên quan