Đề tài Rủi ro tín dụng và các giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Việt Nam

Rủi ro tín dụng và các giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Việt Nam(30 trang) Lời nói đầu  Chức năng cơ bản của ngân hàng thương mại là trung gian tài chính làm cầu nối giữa người đi vay và người cho vay. Thông qua chức năng đó, ngân hàng thương mại thực hiện mục tiêu kinh doanh của mình. Để cạnh tranh được trong thị trường ngày càng phát triển, ngân hàng thương mại cần thiết phải mở rộng qui mô hoạt động, đa dạng hoá các dịch vụ sản phẩm cung cấp cho khách hàng, nhằm huy động vốn cho vay và thu lợi nhuận ngày càng nhiều. Mặt khác phải tìm mọi cách, mọi giải pháp để phòng ngừa rủi ro, lập qũi dự phòng bù đắp rủi ro, tránh mạo hiểm trong kinh doanh, có thể dẫn tới thua lỗ, phá sản . ở Việt nam ngân hàng thương mại mới được hình thành, chuyển từ hoạt động theo cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Trong kinh doanh ngân hàng rủi ro tất yếu sẽ xẩy ra do những nguyên nhân chủ quan, khách quan. Mặc dù, rủi ro trong hoạt động ngân hàng là điều không thể tránh khỏi, song lúc nào, bao giờ, các nhà hoạt động ngân hàng cũng cần phải quan tâm và có nhiều giải pháp nhằm phòng ngừa và hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro trong hoạt động của mình. Xuất phát từ yêu cầu đó qua thời gian học tập tại trường em xin được chọn đề tài :” Rủi ro tín dụng và các giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Việt Nam” để nghiên cứu trong tiểu luận của mình. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1/ Tạp chí Ngân hàng tháng 12-2001, tháng 5-2002 (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) 2/ Nghiệp vụ Ngân hàng hiện đại -DAVID COX - Nhà xuất bản chính trị Quốc gia. 3/ Báo cáo tổng kết công tác EXIMBANK Hà nội năm 1997, 1998, 1999 và 6-2000. 4/ Nguồn báo cáo tài chính ngân hàng Công thương Hoàn kiếm (1999-2002) 5/ Ngân hàng thương mại - ĐHKT Quốc dân 2002

doc30 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 2122 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Rủi ro tín dụng và các giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu & Chøc n¨ng c¬ b¶n cña ng©n hµng th­¬ng m¹i lµ trung gian tµi chÝnh lµm cÇu nèi gi÷a ng­êi ®i vay vµ ng­êi cho vay. Th«ng qua chøc n¨ng ®ã, ng©n hµng th­¬ng m¹i thùc hiÖn môc tiªu kinh doanh cña m×nh. §Ó c¹nh tranh ®­îc trong thÞ tr­êng ngµy cµng ph¸t triÓn, ng©n hµng th­¬ng m¹i cÇn thiÕt ph¶i më réng qui m« ho¹t ®éng, ®a d¹ng ho¸ c¸c dÞch vô s¶n phÈm cung cÊp cho kh¸ch hµng, nh»m huy ®éng vèn cho vay vµ thu lîi nhuËn ngµy cµng nhiÒu. MÆt kh¸c ph¶i t×m mäi c¸ch, mäi gi¶i ph¸p ®Ó phßng ngõa rñi ro, lËp qòi dù phßng bï ®¾p rñi ro, tr¸nh m¹o hiÓm trong kinh doanh, cã thÓ dÉn tíi thua lç, ph¸ s¶n... ë ViÖt nam ng©n hµng th­¬ng m¹i míi ®­îc h×nh thµnh, chuyÓn tõ ho¹t ®éng theo c¬ chÕ bao cÊp sang c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ n­íc. Trong kinh doanh ng©n hµng rñi ro tÊt yÕu sÏ xÈy ra do nh÷ng nguyªn nh©n chñ quan, kh¸ch quan. MÆc dï, rñi ro trong ho¹t ®éng ng©n hµng lµ ®iÒu kh«ng thÓ tr¸nh khái, song lóc nµo, bao giê, c¸c nhµ ho¹t ®éng ng©n hµng còng cÇn ph¶i quan t©m vµ cã nhiÒu gi¶i ph¸p nh»m phßng ngõa vµ h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt rñi ro trong ho¹t ®éng cña m×nh. XuÊt ph¸t tõ yªu cÇu ®ã qua thêi gian häc tËp t¹i tr­êng em xin ®­îc chän ®Ò tµi :” Rñi ro tÝn dông vµ c¸c gi¶i ph¸p h¹n chÕ rñi ro tÝn dông trong ho¹t ®éng kinh doanh cña Ng©n hµng th­¬ng m¹i ViÖt Nam” ®Ó nghiªn cøu trong tiÓu luËn cña m×nh. §Ò tµi gåm : *** Ch­¬ng I: Rñi ro trong kinh doanh tÝn dông vµ ¶nh h­ëng cña rñi ro tÝn dông tíi ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i. Ch­¬ng II: T×nh h×nh rñi ro tÝn dông trong ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng th­ong m¹i ViÖt nam. Ch­¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p nh»m h¹n chÕ rñi ro trong kinh doanh tÝn dông cña hÖ thèng ng©n hµng th­¬ng m¹i ViÖt nam. Ch­¬ng I Rñi ro trong kinh doanh tÝn dông vµ ¶nh h­ëng cña rñi ro tÝn dông tíi ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i. Ng©n hµng th­¬ng m¹i vµ ho¹t ®éng kinh doanh tÝn dông cña ng©n hµng th­¬ng m¹i * Kh¸i niÖm : Ng©n hµng th­¬ng m¹i lµ mét tæ chøc kinh doanh tiÒn tÖ, ho¹t ®éng chñ yÕu vµ th­êng xuyªn lµ nhËn tiÒn göi víi tr¸ch nhiÖm ph¶i hoµn tr¶ vµ sö dông sè tiÒn huy ®éng ®­îc ®Ó cho vay, thanh kho¶n, chiÕt khÊu… * Kh¸i qu¸t c¸c ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng th­¬ng m¹i. 1, Gãp vèn, mua cæ phÇn, 2, Tham gia thÞ tr­êng tiÒn tÖ, 3, Kinh doanh ngo¹i hèi vµ vµng b¹c, 4, NghiÖp vô uû th¸c vµ ®¹i lý, 5, Kinh doanh vµ dÞch vô b¶o hiÓm, 6, DÞch vô t­ vÊn 7, C¸c dÞch vô kh¸c liªn quan ®Õn ho¹t ®éng ng©n hµng, nh­ dÞch vô b¶o qu¶n hiÖn vËt quý, giÊy tê cã gi¸, cho thuª kÐt s¾t, cÇm ®å vµ c¸c dÞch vô kh¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. * Néi dung kinh doanh tÝn dông Huy ®éng vèn :Mét ng©n hµng ra ®êi ho¹t ®éng kh«ng thÓ kh«ng cã vèn. Vèn cµng lín, ho¹t ®éng cµng ph¸t triÓn. Muèn cã nhiÒu vèn ph¶i t¨ng c­êng huy ®éng, t¨ng c­êng ®i vay. Nh­ng vÊn ®Ò ®Æt ra lµ: Ng©n hµng lµ tæ chøc kinh tÕ ®i vay ®Ó cho vay, cã cho vay ®­îc th× míi cÇn vèn ®Ó cho vay tøc lµ ®i huy ®éng vèn. Cho vay vèn :Ho¹t ®éng chñ yÕu cña ng©n hµng th­¬ng m¹i lµ tµi trî cho kh¸ch hµng trªn c¬ së tÝn nhiÖm. H×nh thøc tÝn dông truyÒn thèng cña ng©n hµng th­¬ng m¹i lµ cho vay ng¾n h¹n cã ®¶m b¶o b»ng tµi s¶n, gióp kh¸ch hµng mua hµng ho¸, nguyªn, nhiªn vËt liÖu; sau ®ã më réng thµnh nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau nh­ cho vay thÕ chÊp b»ng bÊt ®éng s¶n, b»ng c¸c chøng kho¸n, b»ng giÊy tê l­u kho b¹c hoÆc kh«ng cÇn thÕ chÊp. C¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i lín hiÖn nay thùc hiÖn ®a d¹ng c¸c h×nh thøc tÝn dông tõ cho vay ng¾n, trung vµ dµi h¹n, b¶o ®éng vèn, mua hµng mµ ch­a cÇn tra tiÒn ngay… 1. 2 Rñi ro trong kinh doanh tÝn dông cña ng©n hµng th­¬ng m¹I viÖt nam. 1.2.1 Kh¸i niÖm vÒ rñi ro tÝn dông ng©n hµng: Rñi ro tÝn dông lµ kh¶ n¨ng x¶y ra nh÷ng tæn thÊt mµ ng©n hµng ph¶i chÞu do kh¸ch hµng vay kh«ng tr¶ ®óng h¹n, kh«ng tr¶, hoÆc kh«ng tr¶ dÇy ®ñ vèn vµ l·i. Khi thùc hiÖn mét ho¹t ®éng cho vay cô thÓ, ng©n hµng kh«ng dù kiÕn lµ kho¶n cho vay ®ã sÏ bÞ tæn thÊt. Tuy nhiªn nh÷ng kho¶n cho vay ®ã lu«n hµm chøa rñi ro. Mét sè ý kiÕn cho r»ng trªn quan ®iÓm qu¶n lÝ toµn bé ng©n hµng, tû lÖ tæn thÊt dù kiÕn ®èi víi ho¹t ®éng tÝn dông lu«n ®­îc x¸c ®Þnh tr­íc trong chiÕn l­îc ho¹t ®éng chung. Do vËy, khi tæn thÊt d­íi møc tû lÖ tæn thÊt dù kiÕn, ng©n hµng coi ®ã lµ mét thµnh c«ng trong qu¶n lÝ. B¶n chÊt rñi ro tÝn dông Rñi ro tÝn dông lµ kh¶ n¨ng kh¸ch hµng kh«ng tr¶, hoÆc kh«ng tr¶ ®óng h¹n, hoÆc kh«ng ®Çy ®ñ gèc vµ l·i cho ng©n hµng. Rñi ro tÝn dông g¾n liÒn víi ho¹t ®éng quan träng nhÊt, cã qui m« lín nhÊt cña ng©n hµng th­¬ng m¹i – ho¹t ®éng tÝn dông. Khi thùc hiÖn mét ho¹t ®éng tµi trî cô thÓ, ng©n hµng cè g¾ng ph©n tÝch c¸c yÕu tè cña ng­êi vay sao cho ®é an toµn la cao nhÊt. Vµ nh×n chung ng©n hµng chØ quyÕt ®Þnh cho vay khi thÊy r»ng rñi ro tÝn dông sÏ kh«ng xÈy ra. Tuy nhiªn, kh«ng mét nhµ kinh doanh ng©n hµng tµi ba nµo cã thÓ dù ®o¸n chÝnh x¸c c¸c vÊn ®Ò sÏ xÈy ra. Kh¶ n¨ng hoµn tr¶ tiÒn vay cña kh¸ch hµng co thÓ bÞ thay ®æi do nhiÒu nguyªn nh©n. H¬n n÷a, nhiÒu c¸n bé ng©n hµng kh«ng cã kh¶ n¨ng thùc hiÖn ph©n tÝch tÝn dông thÝch ®¸ng. Do vËy, trªn quan ®iÓm qu¶n lÝ toµn bé ng©n hµng, rñi ro tÝn dông lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái, lµ kh¸ch quan. NhiÒu quan ®iÓm nhÊt trÝ r»ng, rñi ro tÝn dông lµ b¹n ®­êng trong kinh doanh, cã thÓ ®Ó phßng, h¹n chÕ, chø kh«ng thÓ lo¹i trõ. Do vËy, rñi ro dù kiÕn lu«n ®­îc x¸c ®Þnh tr­íc trong chiÕn l­îc ho¹t ®éng chung cña ng©n hµng. 1.2.2 ChØ tiªu ®o l­êng rñi ro tÝn dông. Tuy rñi ro tÝn dông lµ kh¸ch quan, song ng©n hµng ph¶i qu¶n lÝ rñi ro tÝn dông nh»m h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt c¸c tæn thÊt cã thÓ xÈy ra. Tõ nh÷ng nguyªn nh©n n¶y sinh rñi ro tÝn dông, ng©n hµng cô thÓ ho¸ thµnh nh­ng dÊu hiÖu chÝnh ph¸t sinh trong ho¹t ®éng tÝn dông, ph¶n ¸nh rñi ro tÝn dông : (1) Nî qu¸ h¹n vµ tû lÖ nî qu¸ h¹n trªn tæng d­ nî ; (2) Nî khã ®ßi vµ tû lÖ nî khã ®ßi trªn tæng d­ nî ; (3) TÝnh ®a d¹ng ho¸ cña tµi s¶n ; (4) T×nh h×nh tµi chÝnh vµ ph­¬ng ¸n cña ng­êi vay; (5) §¶m b¶o tiÒn vay; (6) Quan hÖ tÝn dông gi÷a ng©n hµng vµ kh¸ch hµng ; (7) M«i tr­êng ho¹t ®éng cña ng­êi vay ; Nî qóa h¹n vµ tû lÖ nî qu¸ hanh trªn tæn d­ nî. Nî qu¸ h¹n lµ kho¶n nî mµ kh¸ch hµng kh«ng tr¶ ®­îc tr­íc khi ®· ®Õn h¹n tho¶ thuËn ghi trªn hîp ®ång tÝn dông. Nî khã ®ßi vµ tû lÖ nî khã ®ßi trªn tæng d­ nî. Nî khã ®ßi lµ kho¶n nî qu¸ h¹n ®· qu¸ mét k× gia h¹n nî. C¸c chØ tiªu kh¸c: bªn c¹nh nî qu¸ h¹n vµ nî khã ®ßi, nhµ qu¶n lÝ ng©n hµng cßn sö dông c¸c h×nh thøc ®o rñi ro tÝn dông kh¸c, g¾n liÒn víi chiÕn l­îc ®a d¹ng ho¸ tµi s¶n, lËp hå s¬ kh¸ch hµng, trÝch lËp quü dù phßng, ®Æt gi¸ ®èi víi c¸c kho¶n cho vay … - §iÓm cña kh¸ch hµng: th«ng qua ph©n tÝch t×nh h×nh tµi chÝnh, n¨ng lùc s¶n xuÊt kinh doanh, hiÖu qña dù ¸n, mèi quan hÖ vµ tÝnh sßng ph¼ng… ng©n hµng lËp hå s¬ vÒ kh¸ch hµng, xÕp lo¹i vµ cho ®iÓm. §iÓm cña kh¸ch hµng cho thÊy rñi ro “tiÒm Èn “. - C¸c kho¶n cho vay co vÊn ®Ò: MÆc dï ch­a ®Õn h¹n vµ ch­a ®­îc coi lµ nî qu¸ h¹n, song trong qu¸ tr×nh theo dâi, nh©n viªn ng©n hµng nhËn thÊy nhiÒu kho¶n nî tµi trî ®ang cã dÊu hiÖu kÐm lµnh m¹nh, cã nguy c¬ trë thµnh nî qu¸ h¹n. - TÝnh kÐm ®a d¹ng cña tÝn dông: ®a d¹ng ho¸ lµ biÖn ph¸p h¹n chÕ rñi ro. Nh÷ng thay ®æi trong chu k× cña ng­êi vay lµ khã tr¸nh khái. NÕu ng©n hµng tËp trung tµi trî cho mét nhãm kh¸ch hµng, cña mét ngµnh, hoÆc mét vïng hÑp th× rñi ro sÏ cao h¬n so víi ®a d¹ng ho¸. - MÊt æn ®Þnh vÜ m«: chÝnh s¸ch th­êng xuyªn thay ®æi, l¹m ph¸t cao, t×nh h×nh chÝnh trÞ mÊt æn ®Þnh, vïng hay bÞ thiªn tai…®Òu t¹o nªn mÊt æn ®Þnh vÜ m«, t¸c ®éng xÊu ®Õn ng­êi vay. Do vËy, mÊt æn ®Þnh vÜ m« ®­îc ng©n hµng xem l© mét néi dung ph¶n ¸nh rñi ro tÝn dông. 1.2.3 Mét sè nguyªn nh©n chñ yÕu g©y ra rñi ro tÝn dông ng©n hµng. Rñi ro tÝn dông còng nh­ c¸c rñi ro kh¸c cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau, trong ®ã cã hai nhãm nguyªn nh©n chÝnh: Nguyªn nh©n do kh¸ch quan vµ nguyªn nh©n do chñ quan. 1.2.3.1 Nguyªn nh©n kh¸ch quan: §ã lµ nh÷ng rñi ro do thiªn tai, ®Þch ho¹ g©y ra nh­ b·o lôt, h¹n h¸n, ®éng ®Êt… Sù biÕn ®éng trªn thÞ tr­êng kinh tÕ, biÕn ®éng vÒ chÝnh trÞ, chiÕn tranh. 1.2.3.2 Nguyªn nh©n chñ quan: Do con ng­êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh hoÆc do cã quyÕt ®Þnh sai lÇm, do tr×nh ®é hiÓu biÕt nghiÖp vô chuyªn m«n hoÆc do con ng­êi cè t×nh vi ph¹m nguyªn t¾c chÕ ®é g©y lªn rñi ro. 1.2.3.3 §¸nh gi¸ rñi ro TÝn dông §Ó dù ®o¸n ®­îc chÝnh x¸c rñi ro tÝn dông, viÖc nghiªn cøu th­êng xuÊt ph¸t tõ c¸c nguyªn nh©n kh¸c nhau cã thÓ ®­a ®Õn rñi ro. ë ®©y chØ xÐt theo c¸c yÕu tè cña mét kho¶n cho vay. Thø nhÊt: Dù ®o¸n m«i tr­êng ho¹t ®éng cña kho¶n cho vay. Rñi ro m«i tr­êng lu«n tån t¹i c¶ bªn trong vµ bªn ngoµi mét tæ chøc, v× vËy mét kho¶n vay khi ®­a vµo sö dông sÏ nh­ mét cuéc th¸m hiÓm víi bao ®iÒu bÊt ngê phÝa tr­íc. ViÖc dù ®o¸n c¸c yÕu tè m«i tr­êng sÏ cho phÐp ng©n hµng nhËn ®Þnh ®­îc kh¶ n¨ng rñi ro cña mét kho¶n vay ë møc ®é chÊp nhËn hay kh«ng tr­íc khi quyÕt ®Þnh cho vay. MÆt kh¸c, ®¸nh gi¸ møc ®é rñi ro cho tõng kho¶n nî tõ ®ã cã biÖn ph¸p thu håi, qu¶n lý nî ®¹t hiÖu qu¶ cao. Nhµ qu¶n trÞ ng©n hµng ph¶i n¾m ®­îc cã bao nhiªu kho¶n nî mÊt 100% ph¶i dïng vèn cña m×nh bï ®¾p. Bao nhiªu kho¶n nî qu¸ h¹n nh­ng cßn cã thÓ thu ®­îc mét phÇn hoÆc cã kh¶ n¨ng thu håi toµn bé, tõ ®ã cã biÖn ph¸p t¸c ®éng. Thø hai: Dù ®o¸n rñi ro tõ h­íng kh¸ch hµng. Kh¶ n¨ng rñi ro tÝn dông cã thÓ xÈy ra do ý muèn tr¶ nî cña kh¸ch hµng gi¶m ®i. Rñi ro trong qu¶n lý, ®iÒu hµnh kinh doanh cña ng­êi vay. Kh¶ n¨ng thay ®æi nh©n th©n cña ng­êi vay hay ng­êi ®iÒu hµnh. §Ó cã thÓ dù ®o¸n chÝnh x¸c vÒ kh¸ch hµng, ng©n hµng ph¶i cã ®­îc ®Çy ®ñ th«ng tin kÞp thêi ®Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tr¶ nî cña kh¸ch hµng còng nh­ ý muèn tr¶ nî cña hä. Trong ®iÒu kiÖn kinh doanh do rÊt nhiÒu lý do mµ ý muèn tr¶ nî thËt sù ®­îc dÊu kÝn vµ chuyªn m«n gäi ®©y lµ "rñi ro ®¹o ®øc". Rñi ro ®¹o ®øc x¶y ra khi mét bªn tham gia vµo cuéc giao dÞch cã ý muèn thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng bÊt lîi cho bªn kia. Rñi ro ®¹o ®øc tõ phÝa kh¸ch hµng trong rñi ro tÝn dông th­êng do m«i tr­êng ph¸p lý cßn láng lÎo, kh«ng rµng buéc kh¸ch hµng vµo tr¶ nî, còng nh­ c¸c quy ®Þnh vÒ cho vay cña ng©n hµng ch­a ®­îc hoµn thiÖn. Thø ba: Rñi ro tÝn dông cã thÓ x¶y ra tõ phÝa ng©n hµng. Ng©n hµng sÏ ®­a ra c¸c quy tr×nh qu¶n lý rñi ro chÆt chÏ khi cÊp mét kho¶n tÝn dông. Trong quy tr×nh nµy ®­îc coi lµ rñi ro kü thuËt nh­: c¸c kü thuËt tÝnh to¸n c¸c kho¶n tiÒn, thêi h¹n ph­¬ng ph¸p thu nî.v.v... Tuy nhiªn rñi ro kü thuËt còng cã c¸c yÕu tè tõ nh©n viªn ng©n hµng (chñ quan) nh­ giíi h¹n vÒ tr×nh ®é, vÒ phÈm chÊt con ng­êi. Tõ phÝa ng©n hµng còng cã thÓ x¶y ra rñi ro ®¹o ®øc. Do sù láng lÎo trong qu¶n lý, nh÷ng lîi thÕ cña ng©n hµng lµ mét tæ chøc kinh doanh tiÒn tÖ ®· lµm kh«ng Ýt nh©n viªn tham «, cöa quyÒn, t­ lîi sa ng·. C¸c ng©n hµng lu«n cè g¾ng lo¹i trõ ®é rñi ro tõ h­íng nµy nh­ng trªn thùc tÕ mµ nãi vÉn tiÒm Èn mét ®é nhÊt ®Þnh. Thùc tÕ còng nh­ nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c nhµ chuyªn m«n ®Òu cho thÊy c¸c kho¶n cho vay cã rñi ro ®Òu cã nh÷ng biÓu hiÖn tõ tr­íc ë nh÷ng møc ®é kh¸c nhau nh­: - Sö dông vèn sai môc ®Ých. - C¸c tµi liÖu b¸o c¸o t×nh h×nh sö dông vèn vay kh«ng ®­îc göi ®Õn ®óng kú h¹n. - Tµi kho¶n v·ng lai lu«n cã sè dù nî, hay c¸c kho¶n vay øng tr­íc cã 1 - 2 lÇn tr¶ kh«ng ®óng kÕ ho¹ch. - NhiÒu lÇn sÐc bÞ tõ chèi thanh to¸n. - C¸c ®¶m b¶o tÝn dông bÞ xuèng, gi¶m gi¸ nghiªm träng.v.v... 1.2.3.4 HËu qu¶ cña rñi ro tÝn dông * Rñi ro TÝn dông lµm gi¶m uy tÝn cña ng©n hµng. Mét ng©n hµng cã rñi ro lín d©n chóng sÏ thiÕu lßng tin, nh­ vËy viÖc huy ®éng nguån vèn gÆp khã kh¨n, c¸c ®¬n vÞ ng©n hµng kh¸c sÏ ®¾n ®o trong viÖc më quan hÖ, mÊt uy tÝn trªn thÞ tr­êng Quèc tÕ. §iÒu nµy ®­îc lý gi¶i lµ khi g¶i quyÕt mét mãn nî bÞ rñi ro c¸c ng©n hµng th­êng mong muèn sö dông c¸ch thøc tr¸nh g©y ån µo. * Rñi ro tÝn dông lµm lîi nhuËn suy gi¶m. §iÒu nµy thÊy rÊt râ khi mét kho¶n nî khã ®ßi ph¸t sinh, viÖc thu l·i còng kh«ng thùc hiÖn ®­îc. Tæn thÊt tÝn dông ph¶i trõ vµo thu nhËp lµm cho lîi nhuËn gi¶m. §©y lµ nguy c¬ g©y lç vèn chñ yÕu cho c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i. Ngoµi ra chi phÝ cho viÖc thu nî t¨ng, thªm vµo ®ã lµ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng còng khã kh¨n tõ ®ã lîi nhuËn ng©n hµng cµng suy gi¶m. ViÖc chËm tr¶ kho¶n l·i vay sÏ lµm gi¶m thu nhËp cña ng©n hµng so víi dù kiÕn vµ nãi chung chËm tr¶ c¶ vèn vµ l·i ®· lµm chi phÝ qu¶n lý mét kho¶n vay cña ng©n hµng n©ng lªn. C¸c kho¶n nî gÆp rñi ro tÝn dông sÏ g©y khã kh¨n trong chõng mùc nhÊt ®Þnh cho ng©n hµng khi ph¶i tháa m·n c¸c nhu cÇu rót tiÒn cña kh¸ch hµng ®Õn göi, dÉn tíi lßng tin cña kh¸ch hµng gi¶m thÊp, cã thÓ ®ång lo¹t rót vèn lµm ng©n hµng gi¶m kh¶ n¨ng thanh kho¶n nhanh chãng mµ c¸c kho¶n cho vay kÐm chÊt l­îng kh«ng gióp ng©n hµng c¶i thiÖn ®­îc t×nh h×nh. * Rñi ro tÝn dông lµm cho kh¶ n¨ng thanh to¸n cña ng©n hµng gi¶m sót. Nî chËm tr¶ theo thêi h¹n cam kÕt, dÉn ®Õn vèn kh«ng ®­îc gi¶i phãng nh­ dù kiÕn, nÕu x¶y ra víi l­îng lín hoÆc nhiÒu kh¸ch hµng cïng lóc cã thÓ dÉn tíi rñi ro thanh to¸n hoÆc mÊt c¬ héi ký hîp ®ång tÝn dông míi. Nî d©y d­a khã ®ßi lµ nh÷ng kho¶n nî qu¸ h¹n trªn 90 ngµy, kh¶ n¨ng tr¶ vèn vµ l·i rÊt thÊp. Nî khã ®ßi lµm ®äng vèn cña ng©n hµng, cã thÓ g©y khã kh¨n cho ng©n hµng trong qu¶n lý nguån vèn vµ sö dông nguån vèn, kh¶ n¨ng thanh kho¶n bÞ gi¶m thÊp, dÉn ®Õn, thiÖt h¹i vÒ tµi s¶n cña ng©n hµng. NÕu c¸c kho¶n nî khã ®ßi chiÕm tû träng ®¸ng kÓ cã thÓ ®­a ng©n hµng ®Õn bªn bê ph¸ s¶n. Chi phÝ ®Ó xãa bá c¸c kho¶n nî khã ®ßi rÊt cao mµ th­êng c¸c kho¶n nî nµy kh«ng cßn tr¶ l·i n÷a, dÉn ®Õn thua lç vµ thiÖt h¹i vÒ tµi s¶n cña ng©n hµng. * Rñi ro tÝn dông cã thÓ dÉn ®Õn ph¸ s¶n ng©n hµng. Rñi ro tÝn dông ng©n hµng sÏ lµm gi¶m lîi nhuËn cña ng©n hµng, g©y thiÖt h¹i vÒ tµi s¶n, lµm gi¶m lßng tin cña d©n chóng, ®­a ng©n hµng ®Õn ph¸ s¶n. NÕu xÐt trªn ph¹m vi toµn bé x· héi, rñi ro tÝn dông lµm cho c¸c doanh nghiÖp ng©n hµng nµy ph¸ s¶n sÏ kÐo theo sù ph¸ s¶n cña hµng lo¹t ng©n hµng kh¸c. * Tãm l¹i Ho¹t ®éng kinh doanh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lu«n g¾n liÒn víi rñi ro. Rñi ro lµ biÕn cè g©y thiÖt h¹i vÒ vËt chÊt cho doanh nghiÖp. MÆc dï kh«ng mong muèn nh­ng rñi ro vÉn xuÊt hiÖn, tuy nhiªn rñi ro cã thÓ biÕt ®­îc, cã thÓ do l­êng ®­îc vµ v× thÕ cã thÓ ng¨n ngõa, phßng chèng vµ h¹n chÕ rñi ro. Ho¹t ®éng cña ng©n hµng ®a d¹ng vµ phong phó nªn rñi ro ng©n hµng còng cã nhiÒu lo¹i. Ho¹t ®éng tÝn dông mang l¹i lîi nhuËn lín nhÊt cho ng©n hµng nh­ng còng cã hÖ sè rñi ro cao nhÊt, phøc t¹p nhÊt, khã qu¶n lý nhÊt. HËu qu¶ cña rñi ro tÝn dông còng rÊt to lín nã cã thÓ trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp dÉn ®Õn ph¸ s¶n mét ng©n hµng. Ch­¬ng II T×nh h×nh rñi ro tÝn dông trong ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng th­¬ng m¹i viÖt nam 2.1 Kh¸i qu¸t vÒ t×nh h×nh kinh doanh tÝn dông cña Ng©n hµng th­¬ng m¹i ViÖt nam : 2.1.1T×nh h×nh huy ®éng vèn TiÒn göi cña kh¸ch hµng lµ nguån tµi nguyªn quan träng nhÊt cña ng©n hµng th­¬ng m¹i. Khi mét ng©n hµng b¾t ®Çu ho¹t ®éng, nghiÖp vô ®Çu tiªn lµ më c¸c kho¶n tiÒn göi dÓ gi÷ hé vµ thanh to¸n hé cho kh¸ch hµng, b»ng c¸ch ®ã ng©n hµng huy ®éng tiÒn cña c¸c doanh nghiÖp, c¸c tæ chøc d©n c­ . TiÒn göi lµ nguån tiÒn quan träng, chiÕm tû träng lín trong tæng nguæn tiÒn cña ng©n hµng. §Ó gia t¨ng tiÒn göi trong m«i tr­êng c¹nh tranh vµ ®Ó cã ®­îc nguæn tiÒn cã chÊt l­îng ngµy cµng cao, c¸c ng©n hµng ®· ®­a ra vµ thùc hiÖn nhiÒu h×nh thùc hiÖn nhiÒu h×nh thøc huy ®éng kh¸c nhau gåm cã: tiÒn göi thanh to¸n (tiÒn göi giao dÞch hoÆc tiÒn göi thanh to¸n ), tiÓn göi cã k× h¹n cña doanh nghiÖp, c¸c tæ chøc x· héi, tiÒn göi tiÕt kiÖm cña d©n c­ (tiÓn göi cã k× h¹n vµ kh«ng k× h¹n ) vµ tiÒn göi cña c¸c ng©n hµng kh¸c. Bªn c¹nh ®ã c¸c ng©n hang th­¬ng m¹i cßn ph¸t hµnh c¸c giay tê cã gi¸ gåm tr¸i phiÕu ng©n hµng, kú phiÕu ng©n hµng, chøng chØ tiÒn göi. Mét vÊn ®Ò mµ hiÖn nay ®ang lµ mèi quan t©m cña c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i ë n­íc ta ®ã lµ kh¶ n¨ng c¸c ng©n hµng cã thÓ ®i vay d­îc c¸c nguån vèn trung vµ dµi h¹n ®Ó cho vay. C¸c nguån vèn huy ®éng ®Ó cho vay ng¾n h¹n th× hiÖn ®ang d­ thõa tr¸i l¹i c¸c nguån vèn trung vµ dµi h¹n th× l¹i ®ang rÊt thiÕu ®Ó cho vay mµ nhu cÇu ®i vay nµy l¹i rÊt lín. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ lµm thÕ nµo ®Ó tháa m·n nhu cÇu nµy? Ho¹t ®éng ng©n hµng cã ch÷ tÝn th× kh¸ch hµng míi göi tiÒn, míi cho ng©n hµng vay tiÒn vµ míi tæ chøc thanh to¸n qua ng©n hµng. C¸c h×nh thøc thanh to¸n qua Ng©n hµng còng lµ mét biÖn ph¸p t¹o nguån vèn qua thanh to¸n cho ng©n hµng. Qua biÓu thèng kª cña ng©n hµng th­¬ng m¹i Eximbank sau ®©y ®Ó ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng huy ®éng vèn cña ng©n hµng. B¶ng 1: diÔn biÕn nguån vèn huy ®éng vµ vèn ®i vay (1997-2001) §¬n vÞ: Tû ®ång Néi dung 1997 1998 1999 2000 2001 Nguån vèn huy ®éng TGTK Trong ®ã: - TiÒn göi kh«ng kú h¹n - TiÒn göi cã kú h¹n 2. TiÒn göi thanh to¸n 3. Vay c¸c tæ chøc tÝn dông Trong ®ã: - TCTD trong n­íc - TCTD ngoµi n­íc 180 115 65 60 210 78 132 450 330 120 80 20 12 8 504 350 154 110 25 15 10 552 338 214 145 43 25 18 603 358 245 216 49 28 21 Céng 450 550 639 740 868 (Nguån : Phßng kinh doanh tÝn dông ng©n hµng Eximbank Hµ néi) Qua b¶ng tæng hîp trªn thÊy r»ng n¨m 1997 nguån vèn huy ®éng tõ tµi kho¶n TG cßn h¹n chÕ nh­ng tõ n¨m 1998 trë ®i ®· t¨ng 1 l­îng ®¸ng kÓ. §iÒu muèn nãi ë ®©y lµ vèn huy ®éng tiÒn göi tiÕt kiÖm kh«ng kú h¹n tÝnh ®Õn cuèi n¨m 1999 lµ 350 tØ ®ång chiÕm 69%, cßn l¹i lµ tiÒn göi tiÕt kiÖm cã kú h¹n. §©y lµ mét ®iÒu khã kÕ ho¹ch ho¸ tÝn dông cho vay cña Ng©n hµng. Cã thÓ nãi mét vÊn ®Ò nÕu x¶y ra hiÖn t­îng c¸c kh¸ch hµng å ¹t rót tiÒn göi huy ®éng th× ng©n hµng sÏ r¬i vµo t×nh tr¹ng khã kh¨n. Cßn vèn ®i vay c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c ®Õn 1997 lµ 210 tû ®ång vµ gi¶m dÇn ®Õn n¨m 2001 vèn ®i vay c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c chØ cßn 49 tØ ®ång cßn tæng nguån vèn huy ®éng tiÒn göi tiÕt kiÖm ®Õn lµ 552 tØ ®ång th× tiÒn göi tiÕt kiÖm kh«ng kú h¹n lµ 338 tØ ®ång, chiÕm 61%. 2.1.2. VÒ sö dông vèn NhËn thøc ®­îc vai trß, chøc n¨ng cña ng©n hµng th­¬ng m¹i, nhËn thøc ®­îc viÖc cho vay - kinh doanh tÝn dông sÏ v« cïng khã kh¨n vµ nÕu chØ l¬ lµ mét chót th«i th× hËu qu¶ rñi ro tÝn dông sÏ kh«n l­êng. C¸c ng©n hµng ë n­íc ta hiÖn nay rÊt chó träng kh©u tÝn dông, coi ®ã lµ mét trong c¸c ho¹t ®éng cña ng©n hµng. V× vËy, thêi gian qua, d­ nî cho vay bao gåm c¸c lo¹i thêi h¹n còng nh­ c¸c lo¹i thµnh phÇn kinh tÕ ®Òu cã xu h­íng t¨ng lªn. Cã thÓ minh ho¹ kÕt qu¶ d­ nî cho vay cña ng©n hµng Eximbank (xem b¶ng 2). B¶ng 2 Ph©n tÝch d­ nî (1997-2001) §¬n vÞ: Tû ®ång 1 1997 1998 1999 2000 2001 I. Cho vay ng¾n h¹n Trong ®ã: 235 390 405 489 560 - Doanh nghiÖp nhµ n­íc 92.8 35 55 64 58 - NgoµI quèc doanh 128 250 205 265 307 - Thµnh phÇn kinh tÕ t­ nh©n 3.2 15 35 52 73 - Thµnh phÇn kh¸c 11 90 110 108 122 II. Cho vay trung vµ dµi h¹n 19.1 20.7 28 32.2 34.4 - Doanh nghiÖp nhµ n­íc 19.1 20.7 28 32.2 34.4 Céng 254.1 410.7 433 521.2 594.4 (Nguån : Phßng kinh doanh tÝn dông ng©n hµng Eximbank Hµ néi) Trong ho¹t ®éng tÝn dông cña m×nh chi nh¸nh còng rÊt quan t©m ®Õn viÖc cho vay trung vµ dµi h¹n. Song, sè d­ nî ®Õn cuèi n¨m còng ph¶n ¸nh sù ch¾c ch¾n vµ chÊp hµnh chÕ ®é trong ®Çu t­ trung, dµi h¹n: N¨m 1997 d­ nî 19,1 tû ®ång, tû träng7,5% tæng d­ nî vµ n¨m 1998 d­ nî lµ 20,7,tû träng 5% ®Õn 2001 d­ nî lµ 34,4 tØ ®ång. §ång thêi sè d­ nî nµy chñ yÕu n»m trong c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. Chøng tá viÖc ®Çu t­ tÝn dông trung, dµi h¹n cña ng©n hµng lµ cã tÝnh to¸n tr¸nh rñi ro cã thÓ x¶y ra tõ viÖc tÝn dông dµi h¹n l·i Ýt, vèn ®äng l©u nµy. 2.2 Thùc tr¹ng rñi ro tÝn dông trong kinh doanh cña ng©n hµng th­¬ng m¹i 2.2.1 T×nh h×nh rñi ro tÝn dông Rñi ro tÝn dông ®­îc ph¶n ¸nh chñ yÕu ë c¸c chØ tiªu vÒ nî qu¸ h¹n vµ nî khã ®ßi .Nî qu¸ h¹n lµ yÕu tè tÊt nhiªn trong tÝn dông ng©n hµng. NÕu cã thÓ nãi: Ng©n hµng nµo trong tÝn dông mµ kh«ng cã nî qu¸ h¹n th× ch¾c ch¾n ng©n hµng ®ã b¸o c¸o sai, hoÆc v« lý trong ho¹t ®éng tÝn dông. NhÊt lµ trong t×nh h×nh hiÖn nay vÒ kh¸ch quan: C¶ n­íc ®ang ®i theo c¬ chÕ thÞ tr­êng, s¶n xuÊt hµng ho¸. C¸c yÕu tè vÒ mua b¸n hµng ho¸, s¶n xuÊt - tiªu thô lu«n lµ b¹n ®ång hµnh cña: ¨n nªn lµm ra, ph¸t triÓn lªn hay lôi b¹i, sôp ®æ cña c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ, c¸c nhµ lµm kinh tÕ, c¸c yÕu tè nµy liªn quan chÆt chÏ ®Õn viÖc cho vay vèn cña ng©n hµng vµ viÖc sö dông vèn vay cña ®¬n vÞ. NÕu mét tæ chøc kinh tÕ vay vèn cña ng©n hµng mµ sôp ®æ th× ®iÒu tÊt yÕu lµ ng©n hµng ®ã còng suy sôp nÕu kh«ng nãi lµ khèn ®èn trong ho¹t ®éng. Trong t×nh h×nh kinh tÕ nh­ vËy, tr¸nh sao khái cã ®¬n vÞ lµm ¨n ®­îc, ®¬n vÞ kh«ng lµm ¨n ®­îc do nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn sôp ®æ vµ thÕ lµ ng©n hµng cho vay vèn còng bÞ kÐo theo vµo chiÕn trËn ph¶i xö lý! VÒ chñ quan cña ngµnh ng©n hµng, tr¸nh sao ®­îc rñi ro do: C¬ chÕ qui ®Þnh ®Ò ra vÒ c¬ chÕ l·i suÊt tõng thêi kú, thêi ®iÓm, qui ®Þnh vÒ thêi h¹n nî cho vay, nguyªn t¾c cho vay. . . . mµ c¸c ®¬n vÞ tÝn dông, tæ chøc ng©n hµng ph¶i thùc thi thÕ th× tr¸nh sao ®­îc cã qui ®Þnh phï hîp, cã ®iÒu kho¶n nµo ®ã cßn ch­a phï hîp. Thùc tÕ viÖc qui ®Þnh thêi h¹n nî cho vay víi ®èi t­îng, mãn vay nµo ®ã ch­a cô thÓ mµ ng­êi, ®¬n vÞ tÝn dông ph¶i tù m×nh ¸p dông, tù m×nh ®Þnh kú h¹n nî cho mãn vay ®ã lµm sao tr¸nh ®­îc trong hµng ngµn mãn cho vay kh«ng cã mãn nµo ®Þnh kú h¹n kh«ng ®óng. TÊt yÕu cã mãn sai vµ tÊt yÕu x¶y ra nî qu¸ h¹n. §©y lµ ch­a tÝnh ®Õn tr­êng hîp ®Þnh kú h¹n nî cã phï hîp víi chu kú s¶n xuÊt, vßng quay cña hµng ho¸ - tiÒn hµng. . . hay kh«ng?. Nãi r»ng nî qu¸ h¹n lµ rñi ro: ch­a ch¾c vµ nãi rñi ro lµ cã nî qu¸ h¹n còng kh«ng chÝnh x¸c. V× vËy ph¶i ph©n tÝch, kiÓm tra xem nî qu¸ h¹n vµ thùc tr¹ng nî qu¸ h¹n do ®©u: Do ®¬n vÞ vay kinh doanh thua lç, do ng©n hµng ®Þnh kú h¹n nî sai, do yÕu tè bÊt kh¶ kh¸ng cña ®¬n vÞ vay vèn dÉn ®Õn ch­a tr¶ ®­îc nî… Qua b¶ng 3,4 cho thÊy kÕt cÊu d­ nî qu¸ h¹n cña Eximbank vµ NH C«ng Th­¬ng Hoµn KiÕm B¶ng 3:theo dâi nî qu¸ h¹n cña ng©n hµng Eximbank (1997-2001) Néi dung 1997 1998 1999 2000 2001 Tæng d­ nî Qu¸ h¹n Tæng d­ nî Qu¸ h¹n Tæng d­ nî Qu¸ h¹n Tæng d­ nî Qu¸ h¹n Tæng d­ nî Qu¸ h¹n I. Ng¾n h¹n Trong ®ã: - DNNN - DN ngoµi QD - T­ nh©n - Thµnh phÇn kh¸c 235 92,8 128 3,2 11 15,4 6,2 8,6 0,2 0,4 390 35 250 15 90 28,5 5 12 3,5 8 405 55 205 35 110 27 3 14 4 6 489 64 265 52 108 33,4 5,3 16,4 6,7 5 560 58 307 73 122 42,4 4,6 21 9,5 7,3 II. Trung + dµi h¹n 19,1 0 20,7 0 28 0 32,2 0 34,4 0 §¬n vÞ: Tû ®ång (Nguån : Phßng kinh doanh tÝn dông ng©n hµng Eximbank Hµ néi) Qua b¶ng theo dâi nî qu¸ h¹n trªn ta thÊy : - Chi nh¸nh rÊt cÈn thËn trong cho vay trung, dµi h¹n. - Trong cho vay ng¾n h¹n rÊt chó ý tíi chÊt l­îng, hiÖu qu¶ vèn vay nªn h¹n chÕ ®­îc tû lÖ nî qu¸ h¹n vµ sè d­ nî qu¸ h¹n tËp trung ë hai lo¹i h×nh chÝnh lµ doanh nghiÖp nhµ n­íc vµ c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n. Cßn cho vay t­ nh©n, nî qu¸ h¹n so víi tæng d­ nî th× thÊp. N¨m 1998 tû lÖ nî qu¸ h¹n lªn 6,9% ®Õn n¨m 1999 tû lÖ nî qu¸ h¹n lµ 6,2% gi¶m 0,7% so víi n¨m 1998 vµ ®Õn 2001 nî qu¸ h¹n lµ 7,13% tæng d­ nî. Sù gia t¨ng nî qu¸ h¹n b¸o hiÖu c«ng t¸c tÝn dông sÏ, ®· vµ ®ang rÊt khã kh¨n. Nî qu¸ h¹n còng tËp trung phÇn lín ë kinh tÕ nhµ n­íc vµ c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n. MÆc dï ban l·nh ®¹o chi nh¸nh hÕt søc quan t©m ®Õn vÊn ®Ò nµy, song t×m hiÓu nguyªn nh©n ®Ó cã biÖn ph¸p gi¶i quyÕt h÷u hiÖu th× lµ mét viÖc kh«ng ®¬n gi¶n. B¶ng 4: KÕt cÊu d­ nî theo nî qu¸ h¹n t¹i NHCTHK (1999-2001) §¬n vÞ : triÖu ®ång. ChØ tiªu N¨m 1999 N¨m 2000 N¨m 2001 1.Doanh sè cho vay 1.385.000 1.690.106 1.916.500 2. Doanh sè thu nî 1.409.310 1.695.019 1.823.740 3. Nî qu¸ h¹n 37.364 31.395 17.430 (Nguån : Phßng kinh doanh tÝn dông ng©n hµng C«ng th­¬ng Hoµn KiÕm) Qua b¶ng sè liÖu trªn ta nhËn thÊy, d­ nî qu¸ h¹n trong c¸c n¨m 1999, n¨m 2000 vµ n¨m 2001 ®· gi¶m dÇn vÒ sè tuyÖt ®èi. §Æc biÖt lµ gi¶m m¹nh trong n¨m 2001, chØ cßn 17430 triÖu ®ång, gi¶m 44,5% so víi n¨m 2000. §Ó ®¹t ®­îc kÕt qu¶ nµy ng©n hµng ®· chó träng trong viÖc thùc hiÖn sµng läc nh»m n©ng cao thªm mét b­íc chÊt l­îng d­ nî ®èi víi c¸c kh¸ch hµng truyÒn thèng. Ng©n hµng ®· tiÕp tôc tiÕp thÞ t×m ®Õn víi nh÷ng kh¸ch hµng míi, c¸c dù ¸n kh¶ thi, ®Ó thay ®æi c¬ cÊu d­ nî theo h­íng gi¶m thiÓu rñi ro. 2.2.2.Nguyªn nh©n nî qu¸ h¹n vµ rñi ro tÝn dông cña hÖ thèng NHTM C¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i ®Òu cã ®Æc ®iÓm: §­îc thµnh lËp chñ yÕu ®Ó kinh doanh tiÒn tÖ vµ cung øng dÞch vô cho thÞ tr­êng nh»m t×m kiÕm lîi nhuËn. Ng©n hµng ®­îc thµnh lËp cã nh÷ng b­íc th¨ng trÇm, ph¸t triÓn hoÆc diÖt vong. C¸c b­íc ®ã phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸c nhau. Ng©n hµng lµ mét doanh nghiÖp kinh doanh tiÒn tÖ vµ cung øng c¸c s¶n phÈm, c¸c lo¹i dÞch vô vµ tµi chÝnh cho thÞ tr­êng, chÝnh v× vËy kinh doanh ng©n hµng cã nh÷ng kh¸c biÖt so víi c¸c ho¹t ®éng kinh doanh kh¸c. TiÒn tÖ lµ nguyªn liÖu cña ®Çu vµo nh­ng còng lµ s¶n phÈm cña ®Çu ra. TiÒn tÖ l¹i lu«n biÕn ®éng vµ chÞu sù chi phèi cña nhiÒu yÕu tè. YÕu tè kh¸ch quan lµ sù qu¶n lý cña nhµ n­íc, t©m lý, chÝnh trÞ, x· héi. . . . yÕu tè chñ quan lµ con ng­êi. V× vËy ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng cã mèi liªn hÖ chÆt chÏ víi thÞ tr­êng. Víi ®Æc ®iÓm nµy mµ trong kinh doanh cña ng©n hµng cã nhiÒu rñi ro. Do vËy cÇn ph¶i ph©n tÝch nguyªn nh©n cã nî qu¸ h¹n vµ rñi ro trong tÝn dông cña c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i nãi chung va c¸c ng©n hµng cæ phÇn nãi riªng nh­ sau: *Nguyªn nh©n kh¸ch quan: NÒn kinh tÕ n­íc ta ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi, do vËy c¬ chÕ, chÕ tµi tÝn dông, chÝnh s¸ch chÕ ®é cña nhµ n­íc lu«n lu«n thay ®æi vµ ®i tíi hoµn thiÖn. Qu¸ tr×nh thay ®æi ®ã lµm cho mét sè doanh nghiÖp, chuyÓn h­íng kh«ng kÞp, kh«ng gi¶i phãng ®­îc vèn vµ khã kh¨n trong viÖc tr¶ nî ng©n hµng. VÝ dô nh­ mét sè c«ng ty xuÊt nhËp khÈu tæng hîp khi vay vèn ®Ó mua nguyªn liÖu t¹i chç xuÊt khÈu, song c¬ chÕ xuÊt khÈu trùc tiÕp cña nhµ n­íc thay ®æi qu¸ nhanh, thay ®æi theo thêi ®iÓm mµ trong thêi ®iÓm khi ®¬n vÞ ®i vay th× ch­a cã. Trong khi ®ang chÕ biÕn nguyªn liÖu th× ph¸t sinh, nªn ®¬n vÞ kh«ng chuyÓn biÕn kÞp, s¶n phÈm kh«ng xuÊt khÈu ®­îc, do ®ã ®¬n vÞ vay kh«ng cã vèn tr¶ nî khi ®Õn h¹n vµ ph¸t sinh nî qu¸ h¹n. ViÖc nhµ n­íc kh«ng cho xuÊt khÈu trùc tiÕp nªn ®¬n vÞ ph¶i th«ng qua mét ®¬n vÞ trung gian kh¸c, ph¶i chÞu lÖ phÝ, chi phÝ, gi¸ c¶ xuÊt. . . còng lµm cho thu nhËp cña ®¬n vÞ vay vèn (kh«ng ®­îc xuÊt khÈu trùc tiÕp) ¶nh h­ëng vµ ®ã còng lµ nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn nî qu¸ h¹n hiÖn ®ang tån t¹i cña ®¬n vÞ vay víi chi nh¸nh ng©n hµng. PhÇn lín c¸c doanh nghiÖp cã tØ lÖ vèn tù cã thÊp so víi tæng sè vèn l­u ®éng tham gia vµo kinh doanh nªn bÊt kú mét sù biÕn ®éng nhá cña thÞ tr­êng vµ gi¸ c¶, ®iÒu kiÖn kinh doanh th× ®Òu ¶nh h­ëng ®Õn kh¶ n¨ng tr¶ nî cña doanh nghiÖp víi ng©n hµng. Ngoµi ra cßn phô thuéc vµo ý muèn chñ quan cña kh¸ch hµng, trong thùc tÕ ®· ph¸t sinh t¹i chi nh¸nh ng©n hµng lµ: cã mét vµi tr­êng hîp c¸ nh©n vay ng©n hµng, khi ch­a ®Õn h¹n tr¶ nh­ng ng­êi vay cã tiÒn do b¸n hµng hoÆc hoµn chØnh mét chu kú vay vèn, ng­êi vay kh«ng tr¶, ch­a tr¶ mµ tiÕp tôc ®­a vµo chu kú kh¸c do: sî thñ tôc vay cña ng©n hµng r­êm rµ, chê ®îi duyÖt l©u,... nªn tiÕp tôc kinh doanh b»ng vèn ®ã. §Õn khi ®Õn h¹n th× hä ch­a gi¶i quyÕt xong quy tr×nh sau- nªn kh«ng cã vèn vµ ph¸t sinh nî qu¸ h¹n. Cã tr­êng hîp ®· mÊt vèn v× kinh doanh sai môc ®Ých vay vèn ë chu kú sau. Nh­ vËy ý muèn chñ quan cña ng­êi vay ®· lµm cho nî qu¸ h¹n cña ng©n hµng ph¸t sinh t¨ng lªn. *Nguyªn nh©n chñ quan: MÆc dï chi nh¸nh rÊt quan t©m tíi ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé tÝn dông. Ngay trong viÖc tuyÓn lùa c¸n bé tÝn dông còng ®Æt ra yªu cÇu tr×nh ®é ®¹i häc, ®· qua c«ng t¸c tÝn dông ë c¸c ng©n hµng kh¸c hiÓu biÕt vÒ c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c... Song ®iÒu bÊt cËp vÉn s¶y ra lµ tr×nh ®é b»ng cÊp th× nhiÒu song viÖc ¸p dông vµo thùc tÕ c«ng viÖc l¹i ®ßi hái ph¶i n¨ng ®éng, nhanh nh¹y, ®ßi hái ®· lµ c¸n bé tÝn dông th× ph¶i cã n¨ng lùc qu¶n lý, tr×nh ®é, kiÕn thøc khoa häc vµ thùc tÕ, thùc tiÔn cuéc sèng... ®Ó quyÕt ®¸p, t­ vÊn vÒ mét mãn cho vay phï hîp, ®óng c¬ chÕ tÝnh to¸n ®­îc hiÖu qu¶ kinh tÕ ®«i bªn vµ l­êng ®­îc bÊt tr¾c x¶y ra... Thùc tÕ lµ cßn nhiÒu c¸n bé tÝn dông cßn trÎ ch­a cã bÒ dµy kinh nghiÖm trong vÊn ®Ò kiÓm tra theo dâi chÆt chÏ mãn vay, dÉn ®Õn ®¬n vÞ vay sö dông vèn sai môc ®Ých, sö dông vèn ng¾n h¹n sang x©y c¬ b¶n, mua s¾m thiÕt bÞ... do vËy khi ®Õn h¹n kh«ng tr¶ ®­îc nî ph¶i chuyÓn nî qu¸ h¹n. MÆt kh¸c viÖc ®¸nh gi¸, nhËn ®Þnh vÒ kh¸ch hµng, c¸c th«ng tin, t­ liÖu vÒ thùc lùc kh¸ch hµng kh«ng n¾m râ, nªn viÖc thùc hiÖn kh©u ®iÒu tra cho vay chØ lµm trªn hå s¬ cßn thùc tÕ kh«ng ®iÒu tra kü, dÉn ®Õn cho vay kh«ng cã thÕ chÊp tµi s¶n, thiÕu vµ sai nguyªn t¾c vµ viÖc chuyÓn nî qu¸ h¹n khi ®Õn h¹n lµ dÜ nhiªn. Ch­¬ng III Mét sè gi¶i ph¸p nh»m h¹n chÕ rñi ro trong kinh doanh tÝn dông cña hÖ thèng ng©n hµng th­¬ng m¹i ViÖt Nam. HiÖn nay trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng vÊn ®Ò an toµn cho ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i lµ mét vÊn ®Ò bøc xóc nhÊt, v× rñi ro lu«n lµ ng­êi b¹n ®­êng cña lÜnh vùc kinh doanh, vËy qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh ph¶i lu«n t×m mäi c¸ch ®Ò phßng, nÐ tr¸nh vµ h¹n chÕ ®Õn møc tèi ®a khái sù xuÊt hiÖn rñi ro. C¸c biÖn ph¸p nh»m h¹n chÕ rñi ro tÝn dông cña ng©n hµng th­¬ng m¹i cïng víi sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ ng©n hµng ®· kh«ng ngõng ®­îc nhËn thøc vµ c¶i thiÖn cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ cña mçi n­íc. Trong bµi tiÓu luËn nµy em xin tr×nh bÇy mét sè gi¶i ph¸p nh»m h¹n chÕ rñi ro trong kinh doanh tÝn dông cña hÖ thèng ng©n hµng th­¬ng m¹i ViÖt nam. Thø nhÊt lµ: C¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i lu«n quan t©m ch¨m lo ®Õn viÖc ®µo t¹o, ®µo t¹o l¹i ®éi ngò c¸n bé ng©n hµng giái vÒ nghiÖp vô, cã phÈm chÊt ®¹o ®øc t«t, cã t­ duy kinh tÕ vµ hiÓu biÕt ph¸p luËt. §Æc biÖt lµ c¸n bé tÝn dông th× ph¶i lu«n cã sù nhËn thøc nhanh, nh¹y vÒ thÞ tr­êng, vÒ x· héi, vÒ ®êi sèng kinh tÕ thùc tÕ ®Ó cã sù ph¸n ®o¸n, sù ®¸nh gi¸, ph©n tÝch ®óng vÒ tõng tr­êng hîp kh¸ch hµng cã quan hÖ tÝn dông víi ng©n hµng. Thø hai lµ: C¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i ph¶i tu©n thñ tuyÖt ®èi c¸c chÕ tµi tÝn dông nh­ c¬ chÕ l·i suÊt, nguyªn t¾c cho vay, thÕ chÊp tµi s¶n, kiÓm tra tr­íc, trong vµ sau khi cho vay. §Æc biÖt lµ ph©n lo¹i nî tõng thêi kú, ph©n lo¹i ®¬n vÞ kh¸ch hµng ®Ó cã quyÕt s¸ch qu¶n lý nî cña m×nh ®óng, hîp lý. TuyÖt ®èi kh«ng ®­îc ®¶o nî. Thø ba lµ: X©y dùng mét chÝnh s¸ch tÝn dông an toµn ®Ó ®Þnh h­íng cho qu¶n lý rñi ro trong cho vay. Nh×n chung chÝnh s¸ch tÝn dông chñ yÕu cã 3 môc tiªu chÝnh: ®¹t lîi nhuËn tèi ­u, an toµn vèn vµ lµnh m¹nh c¸c kho¶n tÝn dông. Mét chÝnh s¸ch tÝn dông ®óng ®¾n sÏ lµm nÒn t¶ng cho qu¶n trÞ rñi ro tÝn dông ®óng ®¾n vµ ®¹t hiªô qu¶. Tuú theo tõng thêi kú mµ c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ®Æt môc tiªu nµo lªn hµng ®Çu. Nh­ ViÖt nam hiÖn nay trong m«i tr­êng kinh doanh cña ng©n hµng cßn rÊt nhiÒu yÕu tè kh«ng æn ®Þnh, b¶n th©n c¸c ng©n hµng còng ch­a cã bÒ dµy kinh nghiÖm ho¹t ®éng kinh doanh v× vËy môc tiªu an toµn trong cho vay ph¶i ®­îc ®Æt lªn hµng ®Çu. Thø t­ lµ: T¹o mèi quan hÖ ®ång bé gi÷a c¸c chi nh¸nh ng©n hµng víi kh¸ch hµng, víi c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c, ®Ó tõ ®ã cã mèi liªn kÕt, hiÖp héi trong xö lý c¸c t×nh huèng, tÝn dông ph¸t sinh. Tøc lµ gi÷ ch÷ tÝn ®èi víi kh¸ch hµng vµ c¸c ®¬n vÞ, tæ chøc tÝn dông kh¸c. §· thùc hiÖn kinh doanh ng©n hµng th× ch÷ tÝn ph¶i ®­îc ®Æt lªn hµng ®Çu. Cã vËy, míi b¶o ®¶m cho ho¹t ®éng ®­îc th«ng suèt, hiÖu qu¶. Thø n¨m lµ: X¸c ®Þnh møc cho vay tèi ®a cho tõng lo¹i kh¸ch hµng. Møc cho vay tèi ®a cña mét kh¸ch hµng nh×n chung chÞu nh÷ng t¸c ®éng sau: * Quy ®Þnh vÒ tËp trung rñi ro tÝn dông cña ng©n hµng th­¬ng m¹i. * Kh¶ n¨ng vèn tù cã ®­a vµo kinh doanh cña kh¸ch hµng. * Kh¶ n¨ng thanh to¸n c¸c kho¶n nî. C¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i th­êng x¸c ®Þnh hÖ sè cho vay tèi ®a so víi vèn tù cã cña doanh nghiÖp. Thø s¸u lµ: ChiÕn l­îc kh¸ch hµng nh»m sµng läc t¹o kh¸ch hµng tin cËy. Trong qu¸ tr×nh quan hÖ víi kh¸ch hµng, ng©n hµng sÏ ph©n tÝch kh¸ch hµng nh»m ph©n lo¹i kh¸ch hµng cã uy tÝn vµ kh¸ch hµng Ýt cã uy tÝn. Trªn c¬ së kÕt qu¶ ph©n lo¹i ng©n hµng sÏ ph¶i bæ sung thªm nhiÒu th«ng tin vÒ kh¸ch hµng Ýt cã uy tÝn, kiÓm so¸t chÆt chÏ nh»m gi¶m thiÓu rñi ro. Ph©n lo¹i sµng läc kh¸ch hµng gióp cho ng©n hµng n©ng cao ®é an toµn vèn tÝn dông cña m×nh; bªn c¹nh ®ã thiÕt lËp quan hÖ l©u dµi víi kh¸ch hµng tèt sÏ gióp cho ng©n hµng ®èi phã víi nh÷ng bÊt ngê vÒ rñi ro ®¹o ®øc mµ lóc ®Çu ng©n hµng kh«ng l­êng tr­íc ®­îc. Thø b¶y lµ: Gi¶m thiÓu rñi ro ,kh«ng tËp trung qu¸ nhiÒu cho mét kh¸ch hµng. Gi¶m thiÓu rñi ro lµ biÖn ph¸p ®­îc ¸p dông ®Ó gi¶m xuèng møc thÊp nhÊt rñi ro tÝn dông. Cã thÓ gi¶m thiÓu rñi ro b»ng c¸ch ®a d¹ng ho¸ c¸c ho¹t ®éng tÝn dông, t¹o ra mèi quan hÖ láng lÎo ®Ó lo¹i trõ c¸c rñi ro. Trong c¸c lo¹i cho vay th× cho vay cã thêi h¹n ng¾n Ýt rñi ro h¬n cho vay cã thêi h¹n dµi. Bªn c¹nh ®ã theo tÝnh chÊt kü thuËt cho vay sÏ cã c¸c lo¹i cho vay øng tr­íc, chiÕt khÊu hay cho thuª tµi chÝnh v.v... Ng©n hµng cã thÓ thùc hiÖn ph©n t¸n rñi ro b»ng c¸ch mua b¶o hiÓm kho¶n vay hoÆc b¸n hîp ®ång tÝn dông. §Ó gi¶m thiÓu rñi ro ng©n hµng cã thÓ thùc hiÖn ®ång tµi trî víi mét hoÆc mét vµi ng©n hµng kh¸c ®Ó cho vay mét kh¸ch hµng. Nh­ vËy rñi ro tÝn dông cña kho¶n vay nµy xÐt tõ phÝa kh¸ch hµng sÏ ®­îc ph©n t¸n cho nhiÒu ng©n hµng. Thø t¸m lµ: Tæ chøc quy tr×nh cho vay chÆt chÏ nh»m qu¶n lý rñi ro tÝn dông cã hiÖu qu¶. * Quy ®Þnh thñ tôc cho vay. Thñ tôc cho vay th­êng liªn quan ®Õn c¸c giÊy tê chøng th­ chøng thùc møc ®é héi ®ñ c¸c tiªu chuÈn cho vay cña kh¸ch hµng. C¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i ph¶i quy ®Þnh cô thÓ c¸c giÊy tê cho tõng lo¹i cho vay, tõng lo¹i kh¸ch hµng. ViÖc quy ®Þnh thñ tôc ph¶i h­íng tíi t¹o tiÖn lîi cho kh¸ch hµng cßn ng©n hµng th× kiÓm so¸t dÔ dµng. * Thùc hiÖn ph©n tÝch sö dông cã hiÖu qu¶. Ng©n hµng ph¶i thùc hiÖn mét sè néi dung ph©n tÝch tÝn dông tr­íc mét kho¶n vay b»ng c¸ch ph©n lo¹i kh¸ch hµng theo nÆng lùc vay vèn vµ kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, kh¶ n¨ng tr¶ nî. Trong tr­êng hîp kh¸ch hµng míi ®Õn vay th× ng©n hµng ph¶i thùc hiÖn ®ång thêi ph©n lo¹i kh¸ch hµng trong qu¸ tr×nh ph©n tÝch tÝn dông ®Ó ®¶m b¶o kho¶n vay s¾p ph¶i ph¸t ra ®­îc an toµn. * H×nh thµnh hÖ thèng tÝn hiÖu rñi ro trong qu¶n lý cho vay. BÊt cø mét biÓu hiÖn nµo kh«ng b×nh th­êng kh«ng ®óng víi ®iÒu kiÖn khi ph©n tÝch tÝn dông ®Òu cã thÓ ¶nh h­ëng tíi kh¶ n¨ng hoµn tr¶ ®óng h¹n cña kho¶n vay. V× vËy c¸c ng©n hµng ph¶i ®­a ra hÖ thèng tÝn hiÖu b¸o tr­íc vÒ rñi ro ®Ó cã biÖn ph¸p ®iÒu chØnh thÝch hîp. * Tæ chøc kiÓm so¸t ho¹t ®éng cho vay vµ ®iÒu chØnh xö lý kÞp thêi Trong qu¸ tr×nh kiÓm so¸t l¹i ng©n hµng sÏ ®¸nh gi¸ ®é rñi ro tÝn dông cña mét kho¶n vay t¨ng lªn trong khi ch­a tíi h¹n tr¶ Ng©n hµng cÇn ph¶i ¸p dông ngay mét hoÆc ®ång thêi c¸c biÖn ph¸p phßng ngõa sau: - Yªu cÇu t¨ng thªm ®¶m b¶o tÝn dông. - Ng©n hµng sÏ ®Þnh l¹i gi¸ c¶ cho vay tøc ®iÒu chØnh l¹i l·i suÊt cho vay. - Ng©n hµng sÏ ®iÒu chØnh l¹i quü dù phßng phßng ngõa rñi ro. Thø chÝn lµ: ThÕ chÊp bÊt ®éng s¶n Tõ thùc tr¹ng cho vay thÕ chÊp nhµ cöa ®Êt ®ai, chóng t«i thÊy ®Êt ®ai nhµ cöa lµ tµi s¶n lín. V× vËy trong t­¬ng lai vÉn lµ mét lo¹i tµi s¶n thÕ chÊp cho nî vay ng©n hµng. Tuy nhiªn ng©n hµng cÇn quy ®Þnh râ c¸c ®iÒu kiÖn vÒ lo¹i, vÞ trÞ gi¸ trÞ cu¶ nhµ ®Êt ®Ó nhËn ®¶m b¶o. §Æc biÖt ng©n hµng ph¶i quy ®Þnh quy tr×nh qu¶n lý rñi ro tµi s¶n thÕ chÊp cã hiÖu qu¶. Qu¶n trÞ rñi ro tµi s¶n ®¶m b¶o ph¶i h­íng tíi ®èi víi c¸c lo¹i cho vay rñi ro th× ¸p dông lo¹i ®¶m b¶o Ýt rñi ro. Thø m­êi lµ: Hoµn thiÖn hÖ thèng th«ng tin rñi ro tÝn dông Ho¹t ®éng cung cÊp th«ng tin cho trung t©m võa lµ ho¹t ®éng b¾t buéc võa lµ ho¹t ®éng cã sinh lêi, tøc c¸c ng©n hµng cung cÊp th«ng tin còng cã mét kho¶n thu nho nhá (d­íi d¹ng chi phÝ thu nhËp th«ng tin), vµ c¸c ng©n hµng sö dông th«ng tin sÏ ph¶i tr¶ phÝ mua th«ng tin. Do yÕu tè b¾t buéc cung cÊp th«ng tin cho trung t©m nªn khi ph¸t hiÖn ra ng©n hµng dÊu th«ng tin hoÆc quªn cung cÊp th× g©n hµng Nhµ n­íc ph¶i quy ®Þnh h×nh thøc ph¹t. KÕt luËn Trong ho¹t ®éng tÝn dông ng©n hµng ë bÊt kú c¬ chÕ nµo còng ®Òu ph¸t sinh nî qu¸ h¹n, ®ã lµ vÊn ®Ò b×nh th­êng. Trong nî qu¸ h¹n, cã mét bé phËn khã thu håi, hoÆc kh«ng thu håi ®­îc lµ rñi ro trong kinh doanh tÝn dông ng©n hµng. §ã còng lµ lÏ tÊt nhiªn nh­ sù rñi ro cña mçi nghÒ kinh doanh kh¸c. Kinh doanh tÝn dông ng©n hµng lµ nghÒ kinh doanh ®Æc thï lu«n tiÒm chøa nhiÒu yÕu tè rñi ro nhÊt. Do ho¹t ®éng tÝn dông ng©n hµng g¾n liÒn vµ cã quan hÖ chÆt chÏ víi mäi lo¹i h×nh kh¸ch hµng. NÕu ng©n hµng xem xÐt thËn träng trong qu¸ tr×nh cho vay vµ kh¸ch hµng lµm ¨n cã hiÖu qu¶, sö dông vèn vay ®óng môc ®Ých, tr¶ nî tiÒn vay ®óng thêi h¹n th× th­êng kh«ng cã nî qu¸ h¹n. §ã lµ nh÷ng kh¸ch hµng lý t­ëng. Cßn nÕu ng­îc l¹i th× rñi ro tÊt yÕu x¶y ra. Do thêi gian häc tËp vµ nghiªn cøu viÕt tiÓu luËn cßn h¹n hÑp nªn kh«ng tr¸nh khái cã nhiÒu sai sãt em mong ®­îc sù gióp ®ì cña thÇy c« ®Ó bµi tiÓu luËn ®­îc tèt h¬n Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n. ý kiÕn cña gi¸o viªn h­íng dÉn Tµi liÖu tham kh¶o 1/ T¹p chÝ Ng©n hµng th¸ng 12-2001, th¸ng 5-2002 (Ng©n hµng Nhµ n­íc ViÖt Nam) 2/ NghiÖp vô Ng©n hµng hiÖn ®¹i -DAVID COX - Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ Quèc gia. 3/ B¸o c¸o tæng kÕt c«ng t¸c EXIMBANK Hµ néi n¨m 1997, 1998, 1999 vµ 6-2000. 4/ Nguån b¸o c¸o tµi chÝnh ng©n hµng C«ng th­¬ng Hoµn kiÕm (1999-2002) 5/ Ng©n hµng th­¬ng m¹i - §HKT Quèc d©n 2002

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docRủi ro tín dụng và các giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Việt Nam.DOC
Luận văn liên quan