Đồ án Thiết kế bộ nguồn cho mạch nạp ắc quy tự động 2 bản thuyết minh

Chương I: Giới thiệu công nghệ a)Tổng quát về cấu tạo và nguyên lý làm việc của ắc quy Trong thực tế hiện nay người ta sử dụng cả hai loại ắc quy axít và ắc quy kiềm nhưng thông dụng nhất từ trước đến nay vẫn là ắc quy axít vì so với ắc quy kiềm nó có sức điện động của mỗi “ cặp bản” cực cao hơn , có điện trở trong nhỏ hơn mặc dù ắc quy kiềm có khá nhiều ưu điểm và có triển vọng tốt trong tương lai . 1.Cấu tạo của bình ắc quy axít Bình ắc quy axít gồm vỏ bình có các ngăn riêng thường là ba hoặc sáu ngăn tuỳ theo loại ắc quy 6V hay 12V . Trong mỗi ngăn có đặt khối bản cực gồm phân phối bản cực dương và phân phối bản cực âm ngăn cách với nhau bằng các tấm ngăn . Mỗi ngăn như vậy được coi là một ắc quy đơn . Các ắc quy đơn nối tiếp với nhau bằng các cầu nối và tạo thành bình ắc quy . Ngăn đầu và ngăn cuối có đầu tự do và được làm theo dạng côn . Mặt trên có dấu ( + ) hoặc (- ) tạo thành các đầu cực cuả ắc quy . Dung dịch điện phân ( dung dịch axít sunfuric ) được đổ vào từng ngăn theo mức quy định . Thường người ta để ngập quá cạnh trên cuả các bản cực khoảng 10 – 15 mm . Để tránh hư hỏng cho các tấm ngăn và bản cực khi kiểm mức dung dịch trong mỗi ngăn người ta thường đặt trên mỗi bản cực một tấm bảo vệ bằng lưới clovinhin hoặc vinhiplat . Trên cùng của mỗi ngăn có nắp và để đảm bảo độ kín giữa nắp với thành vỏ bình người ta đổ một lớp sáp chịu axit gồm khoảng 75% nhựa đường và 25% dầu máy .

doc38 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 1984 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đồ án Thiết kế bộ nguồn cho mạch nạp ắc quy tự động 2 bản thuyết minh, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Ch­¬ng I: Giíi thiÖu c«ng nghÖ a)Tæng qu¸t vÒ cÊu t¹o vµ nguyªn lý lµm viÖc cña ¾c quy Trong thùc tÕ hiÖn nay ng­êi ta sö dông c¶ hai lo¹i ¾c quy axÝt vµ ¾c quy kiÒm nh­ng th«ng dông nhÊt tõ tr­íc ®Õn nay vÉn lµ ¾c quy axÝt v× so víi ¾c quy kiÒm nã cã søc ®iÖn ®éng cña mçi “ cÆp b¶n” cùc cao h¬n , cã ®iÖn trë trong nhá h¬n mÆc dï ¾c quy kiÒm cã kh¸ nhiÒu ­u ®iÓm vµ cã triÓn väng tèt trong t­¬ng lai . 1.CÊu t¹o cña b×nh ¾c quy axÝt B×nh ¾c quy axÝt gåm vá b×nh cã c¸c ng¨n riªng th­êng lµ ba hoÆc s¸u ng¨n tuú theo lo¹i ¾c quy 6V hay 12V . Trong mçi ng¨n cã ®Æt khèi b¶n cùc gåm ph©n phèi b¶n cùc d­¬ng vµ ph©n phèi b¶n cùc ©m ng¨n c¸ch víi nhau b»ng c¸c tÊm ng¨n . Mçi ng¨n nh­ vËy ®­îc coi lµ mét ¾c quy ®¬n . C¸c ¾c quy ®¬n nèi tiÕp víi nhau b»ng c¸c cÇu nèi vµ t¹o thµnh b×nh ¾c quy . Ng¨n ®Çu vµ ng¨n cuèi cã ®Çu tù do vµ ®­îc lµm theo d¹ng c«n . MÆt trªn cã dÊu ( + ) hoÆc (- ) t¹o thµnh c¸c ®Çu cùc cu¶ ¾c quy . Dung dÞch ®iÖn ph©n ( dung dÞch axÝt sunfuric ) ®­îc ®æ vµo tõng ng¨n theo møc quy ®Þnh . Th­êng ng­êi ta ®Ó ngËp qu¸ c¹nh trªn cu¶ c¸c b¶n cùc kho¶ng 10 – 15 mm . §Ó tr¸nh h­ háng cho c¸c tÊm ng¨n vµ b¶n cùc khi kiÓm møc dung dÞch trong mçi ng¨n ng­êi ta th­êng ®Æt trªn mçi b¶n cùc mét tÊm b¶o vÖ b»ng l­íi clovinhin hoÆc vinhiplat . Trªn cïng cña mçi ng¨n cã n¾p vµ ®Ó ®¶m b¶o ®é kÝn gi÷a n¾p víi thµnh vá b×nh ng­êi ta ®æ mét líp s¸p chÞu axit gåm kho¶ng 75% nhùa ®­êng vµ 25% dÇu m¸y . a)Vá b×nh : Vá b×nh ¾c quy hiÖn nay ®­îc chÕ t¹o b»ng c¸c lo¹i nhùa ªb«nÝt hoÆc axphant«pÐc hoÆc cao su nhùa cøng . So víi nhùa axphant¬pÐc th× ªb«nit cã ®é bÒn h¬n vµ kh¶ n¨ng chÞu axÝt tèt h¬n nhiÒu . §Ó t¨ng ®é bÒn v÷ng vµ kh¶ n¨ng chÞu axit cho b×nh nhùa axphant¬pÐc , khi chÕ taä ng­êi ta Ðp vµo bªn trong b×nh mét líp lãt chÞu axit dµy 0,6 mm b»ng p«luclovinlim . Nhê líp nµy mµ tuæi thä cña vá b×nh t¨ng lªn 2-3 lÇn . §Æc ®iÓm cña vá b×nh lµ phÝa trong chia thµnh c¸c v¸ch ng¨n riªng biÖt b»ng nh÷ng v¸ch ng¨n kÝn vµ ch¾c . ë ®¸y cña mçi ng¨n cã 4 sèng ®ì khèi b¶n cùc t¹o thµnh kho¶ng trèng gi÷a ®¸y b×nh vµ mÆt d­ãi cña khèi b¶n cùc . Nhê vËy mµ tr¸nh ®­îc hiÖn t­îng chËp m¹ch gi÷a c¸c b¶n cùc do chÊt kÕt tña r¬i xuèng ®¸y b×nh g©y nªn . ë mét sè b×nh ¾c quy cì lín ng­ßi ta cã thÓ l¾p thªm c¸c quai s¾t vµo vá b×nh ®Ó khi di chuyÓn ®­îc dÔ dµng h¬n . b)B¶n cùc , ph©n khèi b¶n cùc vµ khèi b¶n cùc : B¶n cùc gånm cèt h×nh m¾t c¸o , trªn ®ã tr¸t ®Çy chÊt t¸c dông . Cèt ®óc b»ng hîp kim ch× -Stibi ( Sh ) (87-95% +5-13% Sb). Stibi trong hîp kim cã t¸c dông t¨ng ®é cøng v÷ng vµ gi¶m han gØ cho cèt . Hîp kim naú so víi ch× Pb nguyªn chÊt cã hÖ sè næ dµi nhá , nhiÖt ®é nãng ch¶y thÊp h¬n vµ ®Æc tÝnh ®óc tèt h¬n . Cèt ®Ó gi÷a c¸c chÊt t¸c dông vµ ph©n phèi dßng ®iÖn b»ng kh¾p bÒ mÆt b¶n cùc . §iÒu nµy cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng ®èi víi c¸c b¶n cùc d­¬ng v× ®iÖn trë cña c¸c chÊt t¸c dông ( oxit ch× PbO2 ) lín gÊp 10.000 lÇn ®iÖn trë cña ch× nguyªn chÊt . Do ®ã cµng t¨ng chiÒu dÇy cña cét th× ®iÖn trë trong ¾c quy sÏ cµng nhá . Cèt cã khung bao quanh , cã vÊu ®Ó hµn nèi c¸c b¶n cùc thµnh phÇn ph©n khèi b¶n cùc vµ cã hai ch©n ®Ó tú lªn c¸c sèng ®ì ë ®¸y b×nh ¾c quy . Ch©n cña c¸c b¶n cùc d­¬ng vµ ©m ph¶i ®­îc ph©n bè sao cho ph©n khèi b¶n cùc d­¬ng tú lªn mét ®«i sèng ®ì so le cßn ph©n khèi ph©n cùc ©m tú lªn ®«i sèng ®ì so le kia . Sù ph©n bè nh­ vËy tr¸nh ®­îc hiÖn t­îng chËp m¹ch qua phÇn sèng ®ì . V× ®iÖn cèt cña b¶n cùc ©m kh«ng ph¶i lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh v¶ l¹i chóng còng Ýt bÞ han gØ nrrn ng­êi ta th­êng lµm máng h¬n b¶n cùc d­¬ng . §Æc biÖt lµ hai tÊm bªn cña ph©n khèi b¶n cùc ©m l¹i cµng máng v× chóng chØ lµm viÖc cã mét phÝa gi¸p víi b¶n cùc d­¬ng . ChÊt t¸c dông ®­îc chÕ t¹o tõ bét ch× , dung dÞch axit sunfuric vµ kho¶ng 3% chÊt næ nh­ muèi cña c¸c axit h÷u c¬ vµ nh÷ng chÊt h÷u c¬ tæng hîp v.v.. ®èi víi b¶n cùc ©m , cßn ®èi víi b¶n cùc d­¬ng th× chÊt t¸c dông ®­îc chÕ t¹o tõ c¸c «xit ch× Pb3O4 , PbO vµ dung dÞch axit sunfñic . ChÊt næ trong b¶n cùc ©m cã t¸c dông t¨ng ®é xèp , gi¶m kh¶ n¨ng co vµ hiÖn t­îng chèng hoµ cøa do b¶n cùc . C¸c b¶n cÇn cã ®é xèp vµ ®é bÒn cao th× ®iÖn dung cña ¾c quy míi lín vµ tuæi thä míi ®¶m b¶o . C¸c b¶n sau khi ®· tr¸t ®Çy chÊt t¸c dông ®­îc Ðp l¹i sÊy kh« vµ thùc hiÖn qu¸ tr×nh t¹o cùc , tøc lµ chóng ®­îc ng©m vµo dung dÞch axit sunfuric lo·ng vµ n¹p vµo dßng ®iÖn nhá. Sau qóa tr×nh nh­ vËy chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc d­¬ng hoµn toµn trë thµnh PbO2 ( mµu g¹ch sÉm ) . Cßn ë c¸c b¶n cùc ©m thanh Pb ( ch× xèp mµu ghi ®¸ ) . Sau ®ã c¸c b¶n cùc ®­îc ®em röa , sÊy kh« vµ l¾p r¸p . Nh÷ng b¶n cùc cïng lo¹i ( cïng d­¬ng hoÆc cïng ©m ) ®­îc hµn vµo vÊu cùc theo dÊu theo sè l­îng quy ®Þnh vµ t¹o thµnh khèi b¶n cùc , kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c khèi b¶n cùc trong ph©n phèi ph¶i ®ñ ®Ó chøa mét b¶n cùc kh¸c lo¹i vµ c¸c tÊm c¸ch ®iÖn – tÊm ng¨n . C¸c khèi b¶n cùc vµ tÊm ng¨n ®­îc l¾p l¹i thµnh khèi b¶n cùc sao cho c¸c b¶n cùc ©m vµ d­¬ng xen kÏ nhau vµ c¸ch ®iÖn cíi nhau b»ng c¸c tÊm ng¨n cã ®éi xèp cao . Trong mçi khèi b¶n cùc sè b¶n cùc ©m , bao giê còng nhiÒu h¬n sè b¶n cùc d­¬ng mét b¶n víi môc ®Ých ®Ó sö dông c¸c b¶n cùc d­¬ng triÖt ®Ó h¬n vµ gi¶m bít cong vªnh cho c¸c b¶n cùc d­¬ng ë hai bªn khi dßng ®iÖn phãng hoÆc n¹p lín . c) TÊm ng¨n : TÊm ng¨n cã t¸c dông chèng chËp m¹ch gi÷a c¸c b¶n cùc d­¬ng vµ ©m ®ång thêi ®Ó ®ì chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc bít bÞ bong r¬i ra khi sö dông ¾c quy . C¸c tÊm ng¨n ph¶i lµ chÊt c¸ch ®iÖn , cã ®é xèp thÝch hîp ®Ó kh«ng ng¨n c¶n dung dÞch ®iÖn ph©n thÊm ®Õn c¸c b¶n cùc . Chóng ph¶i bÒn v÷ng cã ®é dÎo , chÞu axit vµ kh«ng chøa c¸c t¹p chÊt cã haÞ , nhÊt lµ s¾t . C¸c tÊm ng¨n hiÖn nay th­êng ®­îc chÕ t¹o b»ng mipo ( ªb«nit xèp mÞn ) , mipl¸t ( p«liclounnhin xèp mÞn ) , platchipo ( pªclovinhin xèp mÞn ) , p«r«vinhin , pªn«ph¸t hoÆc b«ng thuû tinh ghÐp víi miplat hoÆc gç v.v... CÊu t¹o tÊm ng¨n cã d¹ng h×nh ch÷ nhËt . C¸c tÊm ng¨n b»ng mipo , mipl¸t , pªn«pl¸t th­êng dÊy 1,5 ¸ 2,4 mm vµ cã mét mÆt ph¼ng h­íng vÒ phÝa b¶n cùc ©m cßn mét mÆt cã h×nh sãng hoÆc cã gå h­íng vÒ phÝa b¶n cùc d­¬ng , t¹o ®iÒu kiÖn cho dung dÞch ®iÖn ph©n dÔ lu©n chuyÓn h¬n ®Õn c¸c b¶n cùc d­¬ng vµ dung dÞch l­u th«ng tèt h¬n . §Ó ®¶m b¶o c¸ch ®iÖn tèt nhÊt , c¸c tÊm ng¨n ®­îc lµm réng h¬n so víi c¸c b¶n cùc ®Æc biÖt lµ chiÒu cao . §èi víi c¸c tÊm ng¨n kÕt hîp th× líp b«ng thuû tinh th­êng dµy 0,4 ¸0,8 mm ghÐp víi tÊm ng¨n mipl¸t t¹o thµnh tÊm ng¨n hai líp hay th­êng gäi lµ tÊm ng¨n kÐp . Lo¹i nµy t¨ng ®­îc tuæi thä cña ¾c quy nh­ng ®Æc tÝnh sö dông l¹i kÐm ®i kho¶ng 10% . Trong mét vµi tr­êng hîp ng­êi ta cßn sö dông tÊm ng¨n kÐp b»ng gç vµ l­íi nhùa d) N¾p , nót vµ cÇu nèi : N¾p lµm b»ng nhùa ªb«nit (®èi víi b×nh lµm b»ng ªb«nit ) vµ b»ng bakªlit ( ®èi víi b×nh b»ng nhùa axphant«pÐc ) . N¾p cã hai lo¹i : 1-Tõng n¾p riªng cho mçi ng¨n ( n¾p ng¨n ) 2-N¾p chung cho c¶ b×nh ( n¾p b×nh ) . Lo¹i nµy kÕt cÊu phøc t¹p nh­ng ®é kÝn tèt . KÕt cÊu cña lo¹i n¾p ng¨n th«ng dông nhÊt hiÖn nay . C¸c lç bªn ®Ó luån c¸c vÊu cùc cña khèi b¶n cùc ra . Lç cã ren 2 æ gi÷a ®­îc gäi lµ lç ®æ , ®Ó dung dÞch ®iÖn ph©n vµo c¸c ng¨n vµ ®Ó kiÓm tra møc dung dÞch ®iÖn ph©n , nhiÖt ®é vµ nång ®é dung dÞch trong ¾c quy . §Ó ®¶m b¶o kÝn tèt , khi chÕ t¹o ng­êi ta Ðp c¸c lç bªn cña n¾p nh÷ng èng ch× . Khi hµn nèi c¸c ¾c quy ®¬n víi nhau ®Çu vÊu cùc sÏ ch¶y ra vµ g¾n liÒn víi èng ch× nµy vµ cÇu nèi thµnh mét khèi b¶o ®¶m hoµn toµn kÝn ë chç l¾p r¸p . Lç ®æ ®­îc ®Ëy kÝn b»ng nót cã ren ®Ó gi÷ cho dung dÞch ®iÖn ph©n trong b×nh khái bÞ bÈn vµ bÞ s¸nh ra ngoµi . ë nót cã lç nhá ®Ó th«ng khÝ tõ trong b×nh ra ngoµi trêi lóc n¹p ¾c quy . N¾p mét sè lo¹i ¾c quy cã lç th«ng khÝ riªng , n»m s¸t lç ®æ . KÕt cÊu nh­ vËy rÊt thuËn tiÖn cho viÖc ®iÒu chØnh møc dung dÞch trong b×nh ¾c quy . Trong tr­êng hîp nµy æ nót kh«ng cã lç khÝ n÷a. e)Dung dÞch ®iÖn ph©n Dung dÞch ®iÖn ph©n trong b×nh ¾c quy lµ dung dÞch axit sunfuric ( H2SO4 ) ®­îc pha chÕ tõ axit nguyªn chÊt víi n­íc cÊt theo nång ®é quy ®Þnh tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn khÝ hËu mïa vµ vËt liÖu lµm tÊm ng¨n . Nång ®é cña ¾c quy cã thÓ tõ 1,21g/cm3 ®Õn 1,31g/cm3 . CÇn nhí r»ng : nång ®é qu¸ cao sÏ chãng háng tÊm ng¨n , chãng háng b¶n cùc , dÔ bÞ sunfat ho¸ trong c¸c b¶n cùc nªn tuæi thä vµ ®iÖn dung cña ¾c quy còng gi¶m dÇn ®i rÊt nhanh . Nång ®é qu¸ thÊp th× ®iÖn dung ®Þnh møc vµ thÕ hiÖu cña ¾c quy gi¶m vµ ë nh÷ng n­íc xø l¹nh vµo mïa ®«ng dung dÞch dÔ bÞ ®ãng b¨ng . Nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n lu«n thay ®æi theo møc phãng vµ møc n¹p cña ¾c quy . Ngoµi ra cßn phô thuéc vµo nhiÖt ®é cña dung dÞch . Ng­êi ta th­êng lÊy nhiÖt ®é +15oC lµm mèc ®Ó tiªu chuÈn ho¸ nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n .§Ó x¸c ®Þnh nång ®é ng­êi ta dïng tû träng kÕ . Mçi mét ®é chªnh lÖch so víi mèc +15oC ®Òu cho sai sè 0,0007g/cm3 . Do ®ã khi thÊy nhiÖt ®é cña dung dÞch cao h¬n +15oC th× ph¶i céng thªm sai sè vµo kÕt qu¶ ®äc ®­îc theo tû träng kÕ cßn nÕu thÊy nhiÖt ®é dung dÞch thÊp h¬n +15oC th× ph¶i trõ ®i . *Nh÷ng chó ý khi pha chÕ dung dÞch ®iÖn ph©n cho ¾c quy axit : (+)Kh«ng ®­îc dïng axit cã thµnh phÇn t¹p chÊt cao nh­ lo¹i axit kü thuËt th«ng th­êng vµ n­íc kh«ng ph¶i lµ n­íc cÊt v× dïng nh­ v©þ sÏ lµm t¨ng c­êng ®é qu¸ tr×nh tù phãng ®iÖn cña ¾c quy . (+)C¸c dông cô pha chÕ ph¶i lµm b»ng thuû tinh , sø hoÆc chÊt dÎo chÞu axit . Chóng ph¶i s¹ch kh«ng chøa c¸c muèi kho¸ng , dÇu mì vµ c¸c t¹p chÊt v.v.. (+)§Ó ®¶m b¶o an toµn trong khi pha chÕ tuyÖt ®èi kh«ng ®­îc ®Ó n­íc vµo axit ®Æc mµ ph¶i ®æ tõ tõ axit vµo n­íc vµ dïng que thuû tinh khuÊy ®Òu . 2).Qu¸ tr×nh ho¸ häc trong c¸c ¾c quy axit : Trong ¾c quy th­êng x¶y ra hai qu¸ tr×nh ho¸ häc thuËn nghÞch ®Æc tr­ng lµ qu¸ tr×nh n¹p vµ phãng ®iÖn . -Khi n¹p nhê nguån ®iÖn n¹p mµ ë m¹ch ngoµi c¸c ®iÖn tö “e” chuyÓn ®éng tõ c¸c b¶n cùc ©m ®Õn c¸c b¶n cùc d­¬ng - ®ã lµ dßng ®iÖn n¹o In . -Khi phãng ®iªn d­íi t¸c ®éng cña søc ®iÖn ®éng riªng cña ¾c quy c¸c ®iÖn tö sÏ chuyÓn ®éng theo h­íng ng­îc l¹i ( tõ d­¬ng ®Õn ©m vµ t¹o thµnh dßng ®iÖn phãng Ip . -Khi ¾c quy ®· n¹p no , chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc d­¬ng lµ PbO2 cßn ë c¸c b¶n cùc ©m lµ ch× xèp Pb , khi phãng ®iÖn c¸c chÊt t¸c dông ë hai b¶n cùc ®Òu trë thµnh sunfat ch× PbSO4 cã d¹ng tinh thÓ nhá . C¸c qu¸ tr×nh ho¸ häc x¶y ra trong ¾c quy cã thÓ viÕt mét c¸ch v¾n t¾t nh­ sau : Trªn b¶n cùc d­¬ng : phãng PbO2 + 3H+ + HSO4- +2e PbSO4 + 2H2O n¹p Trªn b¶n cùc ©m : phãng Pb + HSO4 PbSO4 + 2e + 2H n¹p ë d¹ng tæng qu¸t , cã thÓ ®Æc tr­ng c¸c qóa tr×nh trªn b»ng c¸ch lËp b¶ng : Tr¹ng th¸i cña ¾c quy B¶n cùc d­¬ng Dung dÞch ®iÖn ph©n B¶n cùc ©m §· ®­îc n¹p no §· phãng hÕt ®iÖn PbO2 (oxit ch× ) PbSO4 (Sunphat ch× tinh thÓ nhá) 2H2SO4 (axit sufuric ) 2H2SO4 ( N­íc ) Pb (Ch× xèp nguyªn chÊt ) PbSO4 (Sunfat ch× tinh thÓ nhá ) Nh­ vËy khi phãng ®iÖn axÝt sunfuric bÞ hÊp thô ®Ó t¹o thµnh sunfat cßn n­íc bÞ ph©n ho¸ ra , do ®ã nång ®é cña dung dÞch gi¶m ®i . Khi n¹p ®iÖn th× ng­îc l¹i , nhê hÊp thô n­íc vµ t¸i sinh ra axit sufuric nªn nång ®é cña dung dÞch t¨ng lªn . Sù thay ®æi nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n khi phãng vµ n¹p lµ mét trong nh÷ng dÊu hiÖu ®Ó x¸c ®Þnh møc phãng ®iÖn cña ¾c quy trong sö dông . 3) .C¸c ®Æc tÝnh cña ¾c quy axit Mçi ng¨n cña b×nh ¾c quy lµ mét ¾c quy ®¬n cã ®Çy ®ñ c¸c tÝnh chÊt ®Æc tr­ng cho c¶ b×nh .Së dÜ ng­êi ta nèi tiÕp nhiÒu ng¨n l¹i thµnh b×nh ¾c quy lµ ®Ó t¨ng thÕ hiÖu cña b×nh ¾c quy ®Õn mét gÝa trÞ ®Þnh møc nµo ®ã nh­ 6V , 12V ch¼ng h¹n . Do ®ã khi nghiªn cøu ®Æc tÝnh cña b×nh ¾c quy ta chØ cÇn kh¶o s¸t mét ¾c quy ®¬n lµ ®ñ . Søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy axit Søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy axit phô thuéc chñ yÕu vµo ®iÖn thÕ trªn c¸c cùc , tøc lµ phô thuéc vµo ®Æc tÝnh lý ho¸ cña vËt liÖu ®Ó lµm c¸c b¶n cùc vµ c¸c dung dÞch ®iÖn ph©n mµ kh«ng phô thuéc vµo kÝch th­íc cña c¸c b¶n cùc Søc ®iÖn ®éng cßn phô thuéc vµo nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n vµ cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc mét c¸ch kh¸ chÝnh x¸c b»ng c«ng thøc thùc nghiÖm sau : Eo = 0,85 + r (V) +)Eo : Søc ®iªn ®éng cña ¾c quy ®¬n . Søc ®iÖn ®éng tÜnh ®o trong tr­êng hîp ¾c quy kh«ng phãng ®iÖn vµ b»ng v«n kÕ ®Æc biÖt . +)r : Nång ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n kh«ng lÊy theo ®¬n vÞ g/cm3 mµ tÝnh b»ng V quy vÒ +15oC Nh­ vËy , ®èi víi c¸c ¾c quy axit cã nång ®é dung dÞch thay ®æi trong kho¶ng 1,12 ¸ 1,29 g/cm3 ,søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy còng t¨ng nh­ng nång ®é cña dung dÞch kh«ng thÓ t¨ng hoÆc gi¶m qu¸ nh­ ®· nãi ë trªn . Thùc tÕ cho thÊy r»ng ¾c quy lµm viÖc kh¸ tèt khi nång ®é dung dÞch ®iÖn ph©n b»ng 1,23 ¸1,29 g/cm3 cßn ë nø¬c ta tèt nhÊt lµ 1,23¸ 1,26 g/cm3 Ngoµi ra , søc ®iÖn ®éng cßn phô thuéc vµo nhiÖt ®é cña dung dÞch ®iÖn ph©n n÷a VD: NhiÖt ®é thay ®æi tõ 20oC ¸- 40oC th× søc ®iÖn ®éng cña ¾c quy ®¬n gi¶m tõ 2,12 V ®Õn 2,096 V . C¸c ®Æc tÝnh phãng vµ n¹p cña ¾c quy +)§Æc tÝnh phãng ®iÖn : §iÓm cuèi cña qu¸ tr×nh phãng A(1,70V) t(h) Ip=5,4 ΔE Eo Eaq Khi phãng b»ng mét dßng ®iÖn Ip kh«ng ®æi th× nång ®é dung dÞch gi¶m theo ®­êng th¼ng v× sè l­îng chÊt t¸c dông tham gia ph¶n øng vµ axit sunfuric ®­îc thay thÕ b»ng n­íc trong mçi gi©y ®Òu b»ng nhau . Nång ®é ban ®Çu gi¶ sö b»ng 1,27 g/cm3 , cßn nång ®é cuèi cïng phô thuéc vµo sè l­îng axit sunfuric tiªu tèn trong thêi gian phãng vµ tr÷ l­îng dung dÞch trong b×nh tøc lµ phô thuéc vµo kÕt cÊu cña b×nh ¾c quy . §­êng ®Æc tÝnh cña søc ®iÖn ®éng tÜnh Eo tÝnh theo Eo = 0,85 + S còng cã d¹ng nh­ S nh­ng nÕu tÝnh gi¸ trÞ thùc tÕ cña søc ®iÖn ®éng Eqq = Hp +Ip Rqq th× søc ®iÖn ®éng Eqq sÏ nhá h¬n søc ®iÖn ®éng Eo mét l­îng b»ng ΔE Raq - §iÖn trë trong cña ¾c quy Ip – C­êng ®é dßng ®iÖn phãng Up – ThÕ ®iÖn cña ¾c quy trong qu¸ tr×nh phãng ΔE – Møc chªnh lÖch søc ®iÖn ®éng trong qu¸ tr×nh phãng hoÆc n¹p Së dÜ cã sù chªnh lÖch gi÷a Eqq vµ Eo lµ v× trong qu¸ tr×nh phãng ®iÖn nång ®é dung dÞch chøa trong chÊt t¸c dông cña b¶n cùc bÞ gi¶m ®i do tèc ®é khuÕch t¸n dung dÞch ®Õn c¸c b¶n cùc chËm , lµm cho nång ®é dung dÞch thùc tÕ ë trong lßng b¶n cùc lu«n thÊp h¬n nång ®é dung dÞch chung trong tõng ng¨n . NÕu m¹ch ngoµi cña ¾c quy hë ( kh«ng phãng ®iÖn ) th× do khuÕch t¸n mµ nång ®é dung dÞch trong chÊt t¸c dông vµ nång ®é dung dÞch chung ë mçi ng¨n sÏ c©n b»ng nhau vµ thÕ hiÖu cña ¾c quy còng sÏ b»ng søc ®iÖn ®éng tÜnh Eo . Søc ®iÖn ®éng thùc tÕ Eqq vµ Up trong qu¸ tr×nh phãng ®iÖn thay ®æi theo quy luËt phøc t¹p . Ta cã thÓ ph©n tÝch kü h¬n qu¸ tr×nh phãng ®iÖn theo ®Æc tÝnh trªn nh­ sau : sau khi ®ãng m¹ch phô t¶i R cho ¾c quy phãng ®iÖn do ph¶n øng ho¸ häc mµ nång ®é chung bÞ gi¶m ®i , x¶y ra sù chªnh lÖch vÒ nång ®é t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc khuÕch t¸n líp dung dÞch míi vµo b¶n cùc , Nång ®é trong c¸c b¶n cùc ngµy cµng gi¶m ®i , th× sù chªnh lÖch nång ®é vµ sè l­îng dung dÞch khuÕch t¸n vµo trong c¸c b¶n cùc ngµy cµng t¨ng . Qu¸ trinh nµy tiÕp tôc cho ®Õn khi cã sù c©n b»ng sè l­îng axit tiªu tèn trong ph¶n øng phãng ®iÖn . ΔE lµ hËu qu¶ cña qu¸ tr×nh ®ã . Qóa tr×nh phãng ®iÖn chØ thùc hiÖn ®Õn ®iÓm A v× sau ®iÓm nµy thÕ hiÖu cña ¾c quy sÏ gi¶m ®i rÊt nhanh .ThÕ hiÖu cña ¾c quy øng víi ®iÓm nµy ®­îc gäi lµ thÕ hiÖu phãng cuèi cïng . Khi thÕ hiÖu ¾c quy gi¶m ®Õn thÕ hiÖu phãng cuèi cïng th× ng­êi ta th× ng­êi ta coi lµ ¾c quy ®· bÞ phãng hÕt ®iÖn . +)§Æc tÝnh n¹p cña ¾c quy ( §Æc tÝnh n¹p víi dßng ®iÖn kh«ng ®æi vµ n¹p mét nÊc ) H×nh trªn miªu t¶ n¹p b»ng dßng ®iÖn kh«ng ®æi . Nång ®é dung dÞch n¹p t¨ng theo quy luËt ®­êng th¼ng tõ 1,11 g/cm3 ®Õn 1,27 g/cm3 ë cuèi qu¸ tr×nh n¹p . ThÕ hiÖu trªn c¸c cùc cña ¾c quy khi n¹p Un vµ Uaq thay ®æi theo quy luËt ng­îc víi khi phãng ®iÖn vµ còng ®­îc gi¶i thÝch b»ng hiÖn t­îng khuÕch t¸n dung dÞch . Khi n¹p ®iÖn , trong lßng c¸c b¶n cùc t¹o thµnh axit sunfuric vµ nång ®é dung dÞch chøa trong c¸c b¶n cùc trë nªn ®Ëm ®Æc h¬n nång ®é dung dÞch chung m do ®ã Eqq khi n¹p lín h¬n Eo mét l­îng b»ng ΔE ,cßn thÕ hiÖu cña ¾c quy khi n¹p b»ng : Un = Eqq + In - Raq ë cuèi qu¸ tr×nh n¹p søc ®iÖn ®éng vµ thÕ hiÖu Un t¨ng lªn kh¸ nhanh cïng víi c¸c bät khÝ ®­îc t¹o thµnh trong ¾c quy . Khi qu¸ tr×nh n¹p kÕt thóc vµ chÊt t¸c dông ë c¸c b¶n cùc ®· trë l¹i tr¹ng th¸i ban ®Çu th× dßng ®iÖn n¹p In coi nh­ thõa . Nã chØ ®iÖn ph©n n­íc thµnh oxy vµ hy®r« vµ tho¸t ra d­íi d¹ng c¸c bät khÝ . HiÖn t­îng nµy gäi lµ sù s«i cña ¾c quy vµ ®ã lµ dÊu hiÖu cuèi qu¸ tr×nh n¹p . Trong khi ®iÖn ph©n n­íc , c¸c Ion H+ tiÕn tíi c¸c b¶n cùc ©m , chóng bÞ trung hoµ mét Ýt ( tøc lµ liªn kÕt víi c¸c ®iÖn tö trong c¸c b¶n cùc ©m ®Ó thµnh nguyªn tö khÝ hy®r« ) cßn phÇn lín dån lai quanh b¶n cùc ©m vµ t¹o nªn mét ®iÖn thÕ phô kho¶ng 0,33 V . §ã chÝnh lµ nguyªn nh©n g©y nªn sù t¨ng thÕ ë cuèi qu¸ tr×nh n¹p . Sù s«i b¾t ®Çu trong ¾c quy khi hiÖu ®iÖn thÕ ë mçi ¾c quy ®¬n t¨ng tíi 2,4 V råi ngay sau ®ã thÕ hiÖu t¨ng vät vµ ®Õn khi ®· ®¹t gi¸ trÞ tËn cïng 2,70 V th× ngõng t¨ng ( ®iÓm B trªn h×nh trªn ) . §iÓm nµy thùc chÊt ®· lµ ®iÓm cuèi qu¸ tr×nh n¹p vµ cã thÓ kÕt thóc n¹p ë ®©y , nh­ng th­êng ng­êi ta ph¶i tiÕp tôc n¹p kháang 3h n÷a , khi thÊy r»ng suèt trong thêi gian ®ã thÕ hiÖu vµ nång ®é ¾c quy kh«ng thay ®æi th× míi tin ch¾c lµ ¾c quy ®· ®­îc n¹p no . Sau khi ng¾t dßng ®iÖn n¹p ,thÕ hiÖu cña ¾c quy sôt h¼n xuèng b»ng Eaq vµ sau mét kho¶ng thêi gian “nghØ” ( tøc lµ khi ®· c©n b»ng nång ®é dung dÞch vµ ®· tho¸t hÕt bät khÝ ) nã gi¶m tèi ®a søc ®iÖn ®éng tÜnh cho ®Õn gÝa trÞ Eo = 2,11V¸ 1,12 V øng víi ¾c quy ®· ®­îc n¹p no . Nh­ vËy nh÷ng dÊu hiÖu biÓu thÞ mèc cuèi cïng cña qu¸ tr×nh n¹p lµ : ThÕ hiÖu vµ nång ®é dung dÞch cña ¾c quy ngõng t¨ng vµ chóng kh«ng thay ®æi trong 3 giê liÒn . Cã sù s«i m¹nh trong tÊt c¶ c¸c ng¨n . §iÖn l­îng cung cÊp cho ¾c quy khi n¹p Qn tÝnh b»ng Qn=In.tn trong ®ã tn tÝnh ®Õn B . Trong khi ¾c quy lµm viÖc do cã tæn hao vÒ nhiÖt vµ cho qu¸ tr×nh ph¶n øng ho¸ häc kh«ng hoµn l¹i nªn khi n¹p ph¶i cung cÊp cho ¾c quy mét ®iÖn l­îng nhiÒu h¬n l­îng nã cã thÓ s¶n sinh ra khi phãng ®iÖn . Ngoµi ra , do ph¶i tiªu tèn n¨ng l­îng cho viÖc ®iÖn ph©n H2O trong 3 giê nªn khi n¹p ®iÖn l­îng cung cÊp cho ¾c quy cÇn ph¶i lín h¬n ®iÖn dung Q thu ®­îc trong qu¸ tr×nh phãng kho¶ng 10 ¸ 15 % n÷a . 4).C¸c ph­¬ng ph¸p n¹p ®iÖn cho ¾c quy §Ó n¹p ®iÖn cho ¾c quy ng­êi ta sö dông hai ph­¬ng ph¸p c¬ b¶n sau : a) N¹p b»ng dßng ®iÖn kh«ng ®«Ø : Theo c¸ch n¹p nµy dßng ®iÖn n¹p th­êng ®­îc gi÷ ë mét trÞ sè kh«ng ®æi trong suèt thêi gian n¹p ( n¹p mét nÊc ) . Trong tr­êng hîp n¹p v«i cho phÐp n¹p hai nÊc tøc lµ ®­îc thay ®æi c­êng ®é dßng ®iÖn mét lÇn . V× dßng ®iÖn n¹p mµ Eaq trong khi n¹p t¨ng dÇn nªn , nªn muèn gi÷ cho In = const , trong qu¸ tr×nh n¹p ph¶i t¨ng dÇn thÕ hiÖu n¹p Un . §Ó thùc hiÖn ®­îc viÖc nµy nguån ®iÖn n¹p ph¶i cã nhiÒu nÊc ®iÖn thÕ , nÕu kh«ng ph¶i m¾c thªm mét biÕn trë nèi tiÕp víi ¾c quy . NÕu tiÕn hµnh n¹p 2 nÊc th× nÊc thø nhÊt kÕt thóc khi thÕ hiÖu cña mçi ¾c quy ®¬n ®Æt 2,4V ( b¾t ®Çu sñi bät khÝ trong ¾c quy ) sau ®ã chuyÓn sang nÊc thø hai víi c­êng ®é dßng ®iÖn n¹p gi¶m ®i vµ kÕt qu¸ tr×nh n¹p ë cuèi nÊc nµy . Theo ph­¬ng ph¸p nµy , tÊt c¶ ¾c quy ( kh«ng lÖ thuéc vµo thÕ hiÖu ®Þnh møc ) ®­îc m¾c nèi tiÕp víi nhau vµ chØ cÇn ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn : tæng sè c¸c ¾c quy ®¬n trong m¹ch n¹p kh«ng v­ît qu¸ gi¸ trÞ Ung/2,7 ( Ung lµ thÕ hiÖu cña nguån n¹p hoÆc thiÕt bÞ n¹p ®iÖn ) . Mét ®iÒu kiÖn n÷a còng nªn ®¶m b¶o lµ tÊt c¶ c¸c ¾c quy ph¶i cã ®iÖn dung nh­ nhau nÕu kh«ng sÏ ph¶i chän c­êng ®é dßng ®iÖn n¹p theo ¾c quy cã ®iÖn dung nhá nhÊt v× vËy ¾c quy cã ®iÖn dung lín sÏ ph¶i n¹p rÊt l©u . V× thÕ hiÖu cña mçi ¾c quy ®¬n lóc b¾t ®Çu n¹p chØ b»ng 2,0 V nªn muèn khö ®iÖn ¸p d­ biÕn trë ph¶i cã ®iÖn trë Naq: tæng sè ¾c quy ®¬n khi nèi tiÕp nhau trong m¹ch n¹p N¹p b»ng dßng ®iÖn kh«ng ®æi lµ ph­¬ng ph¸p n¹p chñ yÕu vµ tæng qu¸t nhÊt , trong ®ã n¹p mét nÊc lµ c¬ b¶n , cßn n¹p hai nÊc chØ ¸p dông khi cÇn rót ng¾n thêi gian n¹p . Ph­¬ng ph¸p nµy cho tuú ý chän c­êng ®é dßng ®iÖn n¹p cho thÝch hîp víi tõng lo¹i ¾c quy . TÊt c¶ c¸c ¾c quy míi tr­íc khi ®em vµo sö dông nãi chung ®Òu ph¶i tr¶i qua c¸ch n¹p nµy . Nh­îc ®iÓm cña ph­¬ng ph¸p nµy lµ thêi gian kÐo dµi vµ ph¶i th­êng xuyªn theo dâi , ®iÒu chØnh c­êng ®é dßng ®iÖn n¹p. b)N¹p b»ng ph­¬ng ph¸p thÕ hiÖu kh«ng ®æi : Trong c¸ch n¹p nµy tÊt c¶ c¸c ¾c quy ®­îc m¾c song song víi nguån ®iÖn n¹p ( m¸y ph¸t ®iÖn , m¸y n¹p riªng ) vµ ®¶m b¶o thÕ hiÖu cña nguån b»ng 2,3 ¸2,5 V trªn c¸c ¾c quy ®¬n . §Ó cã thÕ n¹p mét lóc c¸c ¾c quy 6V vµ 12 V ng­êi ta lËp m¹ng 3 d©y 2x7,0 V hoÆc 2x7,5V . ThÕ hiÖu cña nguån n¹p ph¶i ®­îc gi÷ æn ®Þnh víi ®é chÝnh x¸c ®Õn 3% ®­îc theo dâi b»ng c¸c v«n kÕ . lóc ®Çu sÏ rÊt lín sau ®ã khi Eaq t¨ng dÇn th× In gi¶m ®i kh¸ nhanh . +)¦u: Cã thêi gian n¹p ng¾n , Ýt tèn c«ng => n¹p bæ sung . +)Nh­îc : Kh«ng n¹p no ®­îc , cã h¹i cho tuæi thä cña ¾c quy . B)Tæng quan vÒ UPS UPS (Uniterruptible Power Supply) lµ bé nguån liªn tôc.Víi kü thuËt t­¬ng tù chÊt l­îng ®iÖn chØ bao gåm 2 chØ tiªu quan träng nhÊt lµ ®iÖn ¸p vµ tÇn sè. Vµo cuèi thÕ kû thø 20, ®é tin cËy cung cÊp ®iÖn cña c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn vµo kho¶ng 99.9%. §iÒu nµy qui ra thêi gian mÊt ®iÖn trong 1 n¨m lµ 8h, phæ biÕn d­íi d¹ng mÊt 1 vµi phót. Thêi l­îng mÊt ®iÖn nh­ vËy kh«ng quan träng l¾m víi hÖ thèng chiÕu s¸ng hoÆc hÖ thèng ®iÖn c¬. §èi víi hÖ thèng kü thuËt sè, vÊn ®Ò kh«ng ®¬n gi¶n nh­ vËy.§é tin cËy cung cÊp ®iÖn cña c¸c hÖ thèng cã m¸y tÝnh c«ng nghiÖp cÇn ph¶i t¨ng lªn rÊt nhiÒu v× mÊt ®iÖn dï chØ trong 1 vµi mili gi©y cã nguy c¬ mÊt hÕt th«ng tin hoÆc lµm rèi lo¹n qu¸ tr×nh trao ®æi d÷ liÖu m¸y tÝnh ; yªu cÇu hÖ thèng kü thuËt sè ph¶i khëi ®éng l¹i. Ngµy nay, yªu cÇu ®é tin cËy cung cÊp ®iÖn lªn tíi 10 con sè 9 nghÜa lµ 99.909999999%! C¸c øng dông cña UPS. Ngµy nay UPS ®­îc øng dông rÊt réng r·i nh­ trong y häc c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö y sinh, trong c¸c phßng mæ (scanner, ®iÖn t©m ®å, thËn nh©n t¹o ...). Trong ng©n hµng: m¸y rót tiÒn, thÞ tr­êng trøng kho¸n... Trong ngµnh th«ng tin liªn l¹c( ®iÖn tho¹i, truyÒn h×nh, fax)... §Æc biÖt c¸c hÖ thèng ®o l­êng ®iÒu khiÓn hiÖn ®¹i nh­ c¸c bé logic lËp tr×nh PLC, c¸c bé ®iÒu khiÓn gi¸m s¸t vµ thu nhËp d÷ liÖu Scada, c¸c m¸y tÝnh c«ng nghiÖp, c¸c d©y chuyÒn s¶n xuÊt tù ®éng. S¬ ®å khèi cña UPS. ChØnh l­u/ N¹p NghÞch l­u HTCC 2 HTCC 1 Ac qui T¶i *)C¸c chÕ ®é vËn hµnh cña UPS ViÖc vËn hµnh UPS theo c¸c chÕ ®é kh¸c nhau tuú theo t×nh tr¹ng nguån vµ t¶i.B×nh th­êng t¶i ®­îc cung cÊp tõ hÖ thèng cung cÊp 1(HTCC1); ¸cqui lu«n ®­îc n¹p tõ hÖ thèng cung cÊp 2(HTCC 2). Khi x¶y ra sù cè l­íi cung cÊp, t¶i ®­îc cÊp ®iÖn tõ acqui qua bé nghÞch l­u. S¬ ®å khèi chi tiÕt: ChØnh l­u §KCL §KNL Läc BiÕn ¸p ra NghÞch l­u Ac qui BiÕn ¸p vµo Nguån cho ®kNL §KNL Nguån cho ®kCL 2. NhiÖm vô thiÕt kÕ phÇn chØnh l­u víi tham sè. §iÖn ¸p nguån 220 VAC 10%; f = 50 Hz. C«ng suÊt 15 kVA 1%. §iÖn ¸p ra 220 VAC 1%. Acqui axÝt lo¹i kÝn. +Thêi gian l­u ®iÖn 10 phót. Ch­¬ng II: ThiÕt kÕ vµ tÝnh to¸n m¹ch lùc 1)TÝnh dung l­îng acqui - Víi yªu cÇu c«ng suÊt P = 15kW. Thêi gian liªn ®iÖn lµ 10’=1/ 6 h. ÞChän 18 b×nh acqui 12V( 18*12V ). Gi¶ sö khi phãng ®iÖn ¸p trªn b×nh acqui lµ ®Çy. V× 18 b×nh lµ m¾c nèi tiÕp nªn: Dßng ®iÖn phãng cña acqui: Dung l­îng cña acqui lµ: Trong thùc tÕ kh«ng cho acqui phãng qu¸ møc, nÕu kh«ng nh÷ng h¹t sunph¸t ch× nhá sÏ b¸m vµo chÊt h÷u hiÖu thµnh nh÷ng h¹t kÕt tinh cã néi trë lín, khi n¹p ®iÖn rÊt khã kh«i phôc nh­ cò. Trong tr­êng hîp nµy, ®Ó ®¶m b¶o tuæi thä cho acqui, ph¶i chän t¨ng dung l­îng lín h¬n gÊp 4 lÇn so víi tÝnh to¸n. ÞChän acqui cã dung l­îng 50 Ah. Chän dßng n¹p lµ I=10%A= 5A( trong 10h). §iÖn ¸p ®Æt lªn acqui lóc n¹p no lµ: 2.7*6*18=291.6(V) 2. TÝnh chän van. Víi sè liÖu ban ®Çu P=15 kW. §Ó chän van ph¶i dùa vµo chÕ ®é lµm viÖc nÆng nÒ nhÊt mµ van ph¶i chÞu. *)TÝnh U: Van ph¶i chÞu ®iÖn ¸p nÆng nÒ nhÊt khi n¹p no Dßng ®iÖn trung b×nh lín nhÊt: Thùc tÕ ph¶i chän van chÞu ®­îc hÖ sè qu¸ ¸p k=1.6 vµ hÖ sè qu¸ dßng k=1.2 §iÖn ¸p ng­îc: Dßng ®iÖn van: Chän van cã chÕ ®é lµm m¸t: Van cã ®iÒu kiÖn lµm m¸t b»ng kh«ng khÝ cã c¸nh t¶n nhiÖt lµ 25%, dïng qu¹t lµ 3035%, t¶n nhiÖt b»ng n­íc lµ 80%, ë ®©y van dÉn dßng kh«ng lín l¾m nªn chän ph­¬ng ph¸p t¶n nhiÖt b»ng c¸nh t¶n nhiÖt cho ®ì phøc t¹p vµ tèn kÐm. Tõ c¸c th«ng sè tÝnh to¸n, chän lo¹i thyristor 50RIF60W20 cã c¸c th«ng sè sau: - §iÖn ¸p ng­îc cùc ®¹i: U= 600A. -Dßng ®iÖn lµm viÖc cùc ®¹i: I= 50A. -Dßng ®iÖn ®Ønh cùc ®¹i: . -Dßng ®iÖn xung ®iÒu khiÓn: I=150 mA. -§iÖn ¸p xung ®iÒu khiÓn: U= 3 V. -Dßng ®iÖn rß: I=15 mA. -Dßng ®iÖn tù gi÷: I= 200mA. -Sôt ¸p trªn thyristor ë tr¹ng th¸i dÉn: -§¹o hµm ®iÖn ¸p: -Thêi gian chuyÓn m¹ch : . -NhiÖt ®é lµm viÖc cùc ®¹i: T=125C. 3)B¶o vÖ van a) B¶o vÖ qu¸ dßng ®iÖn cho van. Aptomat dïng ®Ó ®ãng c¾t m¹ch ®éng lùc, tñ ®éng lùc, b¶o vÖ khi qu¸ t¶i vµ ng¾n m¹ch thyristor, ng¾n m¹ch ®Çu ra bé biÕn ®æi, ng¾n m¹ch thø cÊp m¸y biÕn ¸p, ng¾n m¹ch ë chÕ ®é nghÞch l­u. Chän 1 aptomat cã: U=220V Cã 3 tiÕp ®iÓm chÝnh, cã thÓ ®ãng c¾t b»ng tay hoÆc b»ng nam ch©m ®iÖn. ChØ ®inh dßng ng¾n m¹ch Dßng qu¸ t¶i CÇu dao dïng ®Ó t¹o khe hë an toµn khi söa ch÷a hÖ truyÒn ®éng, chän cÇu dao cã dßng ®Þnh møc Dïng d©y ch¶y t¸c ®éng nhanh ®Ó b¶o vÖ ng¾n m¹ch c¸c thyristor, ng¾n m¹ch ®Çu ra cña bé nghÞch l­u. Nhãm 1 c©ï ch× : dßng ®iÖn ®Þnh møc d©y ch¶y nhãm 1 cÇu ch× Nhãm 2 c©ï ch× : dßng ®iÖn ®Þnh møc d©y ch¶y nhãm cÇu ch× Nhãm 3 c©ï ch× : dßng ®iÖn ®Þnh møc d©y ch¶y nhãm 3 cÇu ch× VËy chän cÇu ch¶y nhãm nhãm 1 cÇu ch×: lo¹i 5(A) nhãm 2 cÇu ch×: lo¹i 2(A) nhãm 3 cÇu ch×: lo¹i 6(A) b)B¶o vÖ qu¸ ®iÖn ¸p cho van B¶o vÖ qu¸ ®iÖn ¸p do qu¸ tr×nh ®ãng c¾t c¸c thyristor ®­îc thùc hiÖn ®­îc b»ng c¸ch m¾c R-C song song víi T. Khi cã sù chuyÓn m¹ch, c¸c ®iÖn tÝch tô trong c¸c líp b¸n dÉn phãng ra ngoµi t¹o dßng ®iÖn ng­îc trong kho¶ng thêi gian ng¾n. Sù biÕn thiªn nhanh chãng cña dßng ®iÖn ng­îc g©y ra søc ®iÖn ®éng c¶m øng rÊt lín trong c¸c ®iÖn c¶m lµm cho qu¸ ®iÖn ¸p gi÷a anèt vµ catèt cña thyristor. Khi cã m¹ch R-C m¾c song song víi thyristor t¹o ra vßng phãng ®iÖn trong qu¸ tr×nh chuyÓn m¹ch nªn thyristor kh«ng bÞ qu¸ ®iÖn ¸p. 4.)TÝnh to¸n m¸y biÕn ¸p chØnh l­u -Chän m¸y biÕn ¸p 3 pha 3 trô s¬ ®å ®Çu d©y lµm m¸t b»ng kh«ng khÝ tù nhiªn. -TÝnh c¸c th«ng sè c¬ b¶n. 1.C«ng suÊt biÓu kiÕn cña m¸y biÕn ¸p TÝnh cho chÕ ®é lµm viÖc nÆng nÒ nhÊt cña m¸y biÕn ¸p. U=291.6(V) I=5A (W) LÊy hiªu suÊt 2. §iÖn ¸p pha s¬ cÊp MBA: 3. §iÖn ¸p pha thø cÊp MBA Ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p khi t¶i: Trong ®ã: =10 gãc dù tr÷ khi cã suy gi¶m ®iÖn ¸p l­íi. sôt ¸p trªn thyristor. = 0 sôt ¸p trªn d©y nèi. : sôt ¸p trªn ®iÖn trë vµ d©y kh¸ng MBA. Chän s¬ bé: Tõ ph­¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p khi cã t¶i, cã : §iÖn ¸p pha thø cÊp MBA: 4. Dßng ®iÖn hiÖu dông thø cÊp MBA: 5. Dßng ®iÖn hiÖu dông s¬ cÊp MBA 6. TiÕt diÖn s¬ bé trô: K: hÖ sè phô thuéc vµo ph­¬ng thøc lµm m¸t, lÊy K=6. m: sè trô cña biÕn ¸p, m=3. f: tÇn sè nguån ®iÖn xoay chiÒu, f=50 Hz. Thay sè: 7. §­êng kÝnh trô: ChuÈn ho¸ ®­êng kÝnh trô theo tiªu chuÈn ( b¶ng 4.2a-Phô lôc s¸ch thiÕt kÕ m¸y biÕn ¸p - Phan Tö Thô) : d = 8 cm. 8. Chän lo¹i thÐp , c¸c l¸ thÐp cã ®é dµy 0.5 mm. Chän s¬ bé mËt ®é tõ c¶m trong trô B=1(T). 9. Chän tØ sè m==2.3h=m*d=2.3*8=18.4(cm). (Th«ng th­êng m=22.5) Chän chiÒu cao trô h =19 cm. TÝnh to¸n d©y quÊn: 10. Sè vßng d©y mçi pha s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p: 11. Sè vßng d©y mçi pha thø cÊp cña m¸y biÕn ¸p: W= 12. Chän s¬ bé mËt ®é dßng ®iÖn trong m¸y biÕn ¸p. Víi d©y dÉn b»ng ®ång, m¸y biÕn ¸p kh« chän 13. TiÕt diÖn d©y dÉn s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p. Chän d©y dÉn cã tiÕt diÖn trßn vµ cã c¸ch ®iÖn.( B¶ng 20 - thiÕt kÕ m¸y ®iÖn-Phan Tö Thô). Chän d©y dÉn ®ång B cã tiÕt diÖn 0.5809(mm); ®­êng kÝnh d=0.86(mm); ®­êng kÝnh kÓ c¶ c¸ch ®iÖn D=0.95(mm). 14. TiÕt diÖn d©y dÉn thø cÊp m¸y biÕn ¸p. Chän d©y ®ång cã tiÕt diÖn trßn, c¸ch ®iÖn 2 phÝa 2=0.3 mm. Chän d©y ®ång cã tiÕt diÖn 1.5394 mm; ®­êng kÝnh d=1.4(mm) ®­êng kÝnh kÓ c¶ c¸ch ®iÖn D =1.9(mm). KÕt cÊu d©y quÊn s¬ cÊp. Thùc hiÖn d©y quÊn ®ång t©m theo chiÒu däc trô. 15.TÝnh s¬ bé vßng d©y trªn 1 líp cña d©y quÊn s¬ cÊp. k: hÖ sè Ðp chÆt k=0.95. h: chiÒu cao cña trô. hg: kho¶ng c¸ch tõ g«ng ®Õn cuén d©y s¬ cÊp. d: ®­êng kÝnh d©y. Chän s¬ bé kho¶ng c¸ch c¸ch ®iÖn ®Õn g«ng: hg=1.5 cm. 16. TÝnh s¬ bé sè líp d©y ë cuén s¬ cÊp. Chän n= 17. ChiÒu cao thùc tÕ cña cuén s¬ cÊp 18. Chän èng quÊn d©y lµm b»ng vËt liÖu c¸ch ®iÖn cã bÒ dµy S=0.1cm 19. Kho¶ng c¸ch tõ trô tíi cuén d©y s¬ cÊp: a=1.0 cm. 20. §­êng kÝnh trong cña èng c¸ch ®iÖn. 21. §­êng kÝnh trong cña cuén d©y s¬ cÊp 22. Chän bÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a c¸c líp d©y ë cuén s¬ cÊp: cd=0.1(mm). 23. BÒ dµy cuén s¬ cÊp 24. §­êng kÝnh ngoµi cña cuén s¬ cÊp. 25. §­êng kÝnh trung b×nh cña cuén d©y s¬ cÊp: 26. ChiÒu dµi d©y quÊn s¬ cÊp. 27.Chän bÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a cuén s¬ cÊp vµ cuén thø cÊp: cd=1.0(cm) KÕt cÊu d©y quÊn thø cÊp. 28. Chän s¬ bé chiÒu cao cét thø cÊp : 29. TÝnh s¬ bé sè vßng d©y trªn 1 líp. 30. TÝnh s¬ bé sè líp d©y quÊn thø cÊp Chän n=3 líp. 31. ChiÒu cao thùc tÕ cña cuén thø cÊp 32. §­êng kÝnh trong cña cuén d©y thø cÊp 33. Chän bÒ dµy c¸ch ®iÖn gi÷a c¸c líp d©y ë cuén s¬ cÊp: cd=0.1(mm). 34. BÒ dµy cuén s¬ cÊp 35. §­êng kÝnh ngoµi cña cuén thø cÊp. 36. §­êng kÝnh trung b×nh cña cuén d©y thø cÊp: 37. ChiÒu dµi d©y quÊn thø cÊp. 38. §­êng kÝnh trung b×nh c¸c cuén d©y. 27.Chän kho¶ng c¸ch gi÷a 2 cuén thø cÊp: a=2.0(cm). TÝnh kÝch th­íc m¹ch tõ 40. Víi d=8 cm tiÕt diÖn trô cã sè bËc lµ 4 (b¶ng 41a-ThiÕt kÕ m¸y ®iÖn- Phan Tö Thô). C¸c bËc thang ghÐp thµnh trô. 41. Toµn bé tiÕt diÖn bËc thang cña trô. 42. TiÕt diÖn hiªu qu¶ cña trôa: 43. Tæng chiÒu dµy c¸c bËc thang cña trô. 44. Sè l¸ thÐp dïng trong c¸c bËc . BËc 1: n=2*(l¸ thÐp). BËc 2: n=2*(l¸ thÐp). BËc 3: n=2*(l¸ thÐp). BËc 4: n=2*(l¸ thÐp). §Ó ®¬n gi¶n trong chÕ t¹o g«ng tõ, chän g«ng cã tiÕt diÖn h×nh ch÷ nhËt cã c¸c kÝch th­íc sau: ChiÒu dµy g«ng b»ng chiÒu dµy cña trô: b=d=6.8(cm). ChiÒu cao cña g«ng b»ng chiÒu réng tËp l¸ thÐp thø nhÊt cña trô a=7.5(cm). TiÕt diÖn g«ng: . 45. TiÕt diÖn hiÖu qu¶ cña g«ng: 46. Sè l¸ thÐp dïng trong 1 g«ng: ( l¸ thÐp ) 47. TÝnh chÝnh x¸c mËt ®é tõ c¶m trong trô: 48. MËt ®é tõ c¶m trong g«ng: 49. ChiÒu réng cöa sæ 50. TÝnh kho¶ng c¸c gi÷a 2 t©m trôc 51. ChiÒu réng m¹ch tõ 52. ChiÒu cao m¹ch tõ TÝnh khèi l­îng cña s¾t vµ ®ång 53. ThÓ tÝch cña trô 54. ThÓ tÝch cña g«ng 55. Khèi l­îng cña trô 56. Khèi l­îng cña g«ng 57. Khèi l­îng cña s¾t 58. ThÓ tÝch cña ®ång TÝnh c¸c th«ng sè cña m¸y biÕn ¸p 60. §iÖn trë trong cña cuén s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p ë 75C trong ®ã 61. §iÖn trë trong cña cuén thø cÊp m¸y biÕn ¸p ë 75C trong ®ã 62. §iÖn trë m¸y biÕn ¸p qui ®æi vÒ thø cÊp 63. Sôt ¸p trªn ®iÖn trë m¸y biÕn ¸p 64. §iÖn kh¸ng m¸y biÕn ¸p qui ®æi vÒ thø cÊp 65. §iÖn c¶m m¸y biÕn ¸p qui ®æi vÒ thø cÊp 66. Sôt ¸p trªn ®iÖn kh¸ng m¸y biÕn ¸p 67. Sôt ¸p trªn m¸y biÕn ¸p 68. §iÖn ¸p trªn t¶i cã gãc më §ñ dïng khi n¹p no. 69. Tæng trë ng¾n m¹ch qui ®æi vÒ thø cÊp 70. Tæn hao ng¾n m¹ch trong m¸y biÕn ¸p 71. Tæn hao kh«ng t¶i cã kÓ ®Õn 15% tæn hao phô 72. §iÖn ¸p ng¾n m¹ch t¸c dông 73. §iÖn ¸p ng¾n m¹ch ph¶n kh¸ng 74. §iÖn ¸p ng¾n m¹ch phÇn tr¨m 75. Dßng ®iÖn ng¾n m¹ch x¸c lËp 76. Dßng ®iÖn ng¾n m¹ch tøc thêi cùc ®¹i I: ®Ønh xung dßng ®iÖn lín nhÊt cña thyristor 77. KiÓm tra m¸y biÕn ¸p thiÕt kÕ cã ®ñ ®iÖn kh¸ng ®Ó h¹n chÕ tèc ®é biÕn thiªn cña dßng ®iÖn chuyÓn m¹ch. Gi¶ sö chuyÓn m¹ch tõ T sang T cã ph­¬ng tr×nh VËy biÕn ¸p sö dông tèt. Ch­¬ng 4 TÝnh to¸n vµ thiÕt kÕ m¹ch ®iÒu khiÓn A . ThiÕt kÕ m¹ch ®iÒu khiÓn Tiristor I - Nguyªn lý chung m¹ch ®iÒu khiÓn §Æc ®iÓm Tiristor vÒ mÆt ®iÒu khiÓn · Tiristor chØ më kho¸ khi cã hai ®iÒu kiÖn: §iÖn ¸p (+) ®Æt vµo A §iÖn ¸p (-) ®Æt vµo K Xung ®iÒu khiÓn ®Æt vµo G · Khi Tiristor ®· më th× xung ®iÒu khiÓn kh«ng cã t¸c dông g× n÷a. · §iÒu chØnh ®­îc vÞ trÝ xung ®iÒu khiÓn trong ph¹m vi nöa chu k× d­¬ng cña ®iÖn ¸p ®Æt lªn A - K cña Tiristor. ·T¹o ra xung ph¶i cã ®ñ ®iÒu kiÖn më Tiristor, ®é réng xung tx <10 ms. BiÓu thøc ®é réng xung: tx = Idt : dßng duy tr× cña Tiristor di/dt : tèc ®é t¨ng tr­ëng cña dßng t¶i CÊu tróc s¬ ®å khèi cña m¹ch ®iÒu khiÓn Tiristor Udk : ®iÖn ¸p ®iÒu khiÓn, ®iÖn ¸p mét chiÒu Ur : ®iÖn ¸p ®ång bé, ®iÖn ¸p xoay chiÒu hoÆc biÕn thÓ cña nã, ®ång bé víi ®iÖn ¸p A - K cña Tiristor. HiÖu ®iÖn ¸p Udk - Ur ®­îc ®­a vµo kh©u so s¸nh 1 lµm viÖc nh­ mét trig¬. Khi Udk - Ur = 0 th× trig¬ lËt tr¹ng th¸i, ë ®Çu ra cña nã ta nhËn ®­îc 1 chuçi xung sinnus ch÷ nhËt. Kh©u 2: ®a hµi 1 tr¹ng th¸i æn ®Þnh Kh©u 3 : khuÕch ®¹i xung Kh©u 4 : BA xung B»ng c¸ch t¸c ®éng vµo Udk cã thÓ ®iÒu chØnh ®­îc vÞ trÝ xung ®iÒu khiÓn tøc lµ ®iÒu chØnh gãc a. Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn Trong thùc tÕ th­êng dïng hai ph­¬ng ph¸p ®iÒu khiÓn: + Th¼ng ®øng tuyÕn tÝnh + Th¼ng ®øng arcos ®Ó thùc hiÖn viÖc ®iÒu chØnh vÞ trÝ xung trong nöa chu k× d­¬ng cña ®iÖn ¸p ®Æt trªn Tiristor. a ) Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng tuyÕn tÝnh Theo nguyªn t¾c nµy ng­êi ta dïng hai ®iÖn ¸p : + §iÖn ¸p ®ång bé, kÝ hiÖu lµ Ur cã d¹ng r¨ng c­a, ®ång bé víi ®iÖn ¸p ®Æt trªn A - K Tiristor + §iÖn ¸p ®k, kÝ hiÖu Udk kµ ®iÖn ¸p 1 chiÒu cã thÓ ®iÒu chØnh biªn ®é. h×nh 4.1 - nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn tuyÕn tÝnh tæng ®¹i sè cña Udk + Ur ®­îc ®­a ®Õn ®Çu vµo 1 kh©u so s¸nh. Nh­ vËy, b»ng c¸ch lµm biÕn ®æi U®k ng­êi ta cã thÓ ®k ®­îc thêi ®iÓm xuÊt hiÖn xung ra tøc lµ ®k ®­îc gãc a. Khi U®k = 0 ta cã a = 0 U®k 0 Gi÷a a vµ U®k cã quan hÖ : a = ng­êi ta lÊy U®kmax = Urmax Nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng arcos Theo nguyªn t¾c nµy ng­êi ta còng dïng hai ®iÖn ¸p : + §iÖn ¸p ®ång bé Ur v­ît tr­íc ®iÖn ¸p A - K Tiristor 1 gãc b»ng p/2. NÕu UAK = Asinwt th× Ur = Bcoswt. + §iÖn ¸p ®iÒu khiÓn U®k lµ ®iÖn ¸p 1 chiÒu cã thÓ ®iÒu chØnh biªn ®é theo hai h­íng (+) vµ (-). h×nh 4.2 - nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn th¼ng ®øng arcos trªn h×nh vÏ ®­êng nÐt ®øt lµ ®iÖn ¸p A - K Tiristor, tõ ®iÖn ¸p nµy ng­êi ta t¹o ra Ur. Tæng ®¹i sè Ur + U®k ®­îc ®­a ®Õn ®Çu vµo cña kh©u so s¸nh. Khi Ur + U®k = 0 ta nhËn ®­îc1 xung ë ®Çu ra cña kh©u so s¸nh U®k + Bcosa = 0 Trong ®ã a = arcos(-U®k/B) Th­êng lÊy B = Udkmax Khi Udk = 0 th× a = p/2 Khi U®k = U®kmax th× a = p Khi U®k - -U®kmax th× a = 0 Nh­ vËy khi cho U®k biÕn thiªn tõ -U®kmax ®Õn +U®k max th× a biÕn thiªn tõ 0 ®Õn p Nguyªn t¾c nµy ®­îc sö dông trong c¸c thiÕt bÞ chØnh l­u ®ßi hái chÊt l­îng cao. NhËn xÐt: Ta chän m¹ch ®iÒu khiÓn dùa trªn nguyªn t¾c ®k th¼ng ®øng tuyÕn tÝnh v× ph­¬ng ph¸p nµy ®¬n gi¶n h¬n mµ vÉn phï hîp víi yªu cÇu thÕt kÕ. TÝnh BAX Theo phÇn tÝnh to¸n ë m¹ch lùc ta chän van Tiristor lo¹i C149D. Van cã c¸c th«ng sè: Ug = 3 V Ig = 150 mA Gi¶ trÞ nµy lµ gi¸ trÞ dßng vµ ¸p ë thø cÊp m¸y biÕn ¸p. Chän vËt liÖu lµn lâi s¾t Ferit HM lâi cã d¹ng h×nh xuyÕn, lµm viÖc trªn mét phÇn cña ®Æc tÝnh tõ ho¸ cã DB = 0,3 T ; DH = 30 A/m kh«ng cã khe hë kh«ng khÝ. + TØ sè BAX : th­êng m = 2 ¸ 3 , chän m = 3 + §iÖn ¸p cuén thø cÊp BAX U2 = U®k = 3,0 V + §iÖn ¸p ®Æt lªn cuén s¬ cÊp BAX : U1 = m.U2 = 3.3 = 9 V + Dßng ®iÖn thø cÊp BAX: I2 = I®k = 0,15 A + Dßng ®iÖn s¬ cÊp BAX: I1 = = = 0,05 A + §é tõ thÈm trung b×nh t­¬ng ®èi cña lâi s¾t: mtb = = = 8.103 trong ®ã : m0 = 1,25.10-6 H/m lµ ®é tõ thÈm cña kh«ng khÝ + ThÓ tÝch cña lâi thÐp cÇn cã: V = Ql = Trong ®ã : mtb : ®é tõ thÈm trung b×nh cña lâi s¾t m0 : ®é tõ thÈm cña kh«ng khÝ tx : chiÒu dµi xung truyÒn qua BAX cã gi¸ trÞ tõ 10 ¸ 600 ms. ë ®©y chän tx = 100 ms Sx : ®é sôt biªn ®é xung lÊy Sx = 0,15 U1 : ®iÖn ¸p s¬ cÊp I1 : dßng ®iÖn s¬ cÊp Thay sè vµo ta ®­îc : V = = 7,5.10-6 m3 Þ chän m¹ch tõ cã thÓ tÝnh V = 1,4 cm2 víi thÓ tÝch ®ã ta cã c¸c kÝch th­íc m¹ch tõ: a = 4,5 mm b = 6 mm d = 12 mm D = 21 mm Q = 0,27 cm2 = 27 mm2 ChiÒu dµi trung b×nh m¹ch tõ : l = 5,2 cm Sè vßng quÊn d©y s¬ cÊp BAX: Theo luËt c¶m øng ®iÖn tõ : U1 = w1Q = ww1Q à w1 = = = 111 vßng Sè vßng d©y thø cÊp : w2 = = = 37 vßng tiÕt diÖn d©y quÊn thø cÊp S1 = Chän mËt ®é dßng ®iÖn J1 = 6 A/mm2 à S1 = = 0,0083 mm2 §­êng kÝnh d©y quÊn s¬ cÊp : d1 = = = 0,1 mm à chän d©y cã ®­êng kÝnh 0,1 mm TiÕt diÖn d©y quÊn thø cÊp: S2 = = = 0,0375 mm2 Chän mËt ®é d® J2 = 4 A/mm2 §­êng kÝnh d©y quÊn thø cÊp: d2 = = = 0,218 mm à chän d©y cã ®­êng kÝnh d2 = 0,22 mm KiÓm tra hÖ sè lÊp ®Çy: kl® = = = = 0,02 < 1 Nh­ vËy cöa sæ ®ñ diÖn tÝch cÇn thiÕt. TÝnh to¸n kh©u K§ cuèi cïng Tr3 : chän transistor c«ng suÊt lo¹i 2SC911 lµm viÖc ë chÕ ®é xung cã c¸c th«ng sè: + transistor lo¹i npn, vËt liÖu b¸n dÉn lµ Si + ®iÖn ¸p gi÷a collector vµ baz¬ lµ khi hë m¹ch Emito : UCB0 = 40 V + ®iÖn ¸p gi÷a Emito vµ Baz¬ khi hë m¹ch Colecto : UEB0 = 4 V + dßng ®iÖn lín nhÊt ë Colecto cã thÓ chÞu ®ùng ®­îc : ICmax = 500 mA + c«ng suÊt tiªu t¸n ë Colecto : PC = 1,7 W +NhiÖt ®é lín nhÊt ë mÆt tiÕp gi¸p +HÖ sè khuyÕch ®¹i b = 50 + Dßng lµm viÖc cña colector +Dßng lµm viÖc cña bazo Ta thÊy r»ng víi lo¹i Tiristo ®· chän cã c«ng suÊt ®iÒu khiÓn kh¸ bÐ U®k = 3 V ; I®k = 0.15 A nªn dïng dßng colecto – bazo cña Tranzito kh¸ bÐ, trong tr­êng hîp nµy ta chØ cÇn dïng 1 tranzito mµ vÉn ®ñ c«ng suÊt ®iÒu khiÓn Tranzito + Chän nguån cung cÊp cho m¸y biÕn ¸p xung : E = + 12 V. Víi nguån 12V ta ph¶i m¾c thªm ®iÖn trë R nèi tiÕp víi cùc Emito cña . +TÊt c¶ c¸c §iot trong m¹ch ®iÒu khiÓn dïng lo¹i 1N4009 cã c¸c tham sè : Dßng ®iÖn ®Þnh møc : I®m = 10 (mA) §iÖn ¸p ng­îc lín nhÊt : UN = 25 (V) §iÖn ¸p ®Ó cho Diot më th«ng : Um =1(V)

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docThuyet minh 1.doc
  • docThuyet minh 2.doc