Thương mại điện tử toàn cầu trong khuôn khổ WTO và giải pháp đối với Việt Nam

Mục lục Lời nói đầu 1 Chương I Tổng quan về thương mại điện tử và tổ chức thương mại thế giới 4 I. Những nội dung cơ bản về thương mại điện tử 4 1. Thương mại điện tử là gì? 4 1.1. Số hoá và nền kinh tế số hoá 4 1.2. Khái niệm Thương mại điện tử 5 1.3. Các phương tiện kỹ thuật của TMĐT 6 1.4. Các hình thức hoạt động và giao dịch của TMĐT 8 2. Những lợi ích chính của thương mại điện tử 10 2.1. Phát triển "hệ thống thần kinh" của nền kinh tế 10 2.2. Giảm chi phí sản xuất, tiếp thị, giao dịch và bán hàng 11 2.3. Mở rộng cơ hội gia nhập thị trường và thay đổi cấu trúc thị trường 13 2.4. Thúc đẩy công nghệ thông tin phát triển, tạo điều kiện sớm tiếp cận "nền kinh tế số hóa" 15 II. Khái quát về WTO và thương mại quốc tế trong khuôn khổ WTO 15 1. Quá trình hình thành và phát triển của WTO 15 1.1. Hiệp định chung về thuế quan và thương mại GATT - Tổ chức tiền thân của WTO 15 1.2. Vòng đàm phán Uruguay và sự ra đời của WTO. 21 2. Những nguyên tắc cơ bản trong hệ thống thương mại thế giới theo quy định của WTO 24 3. Thương mại quốc tế trong khuôn khổ WTO 27 Chương II Phát triển thương mại điện tử toàn cầu và thương mại điện tử trong khuôn khổ WTO 30 I. Phát triển thương mại điện tử toàn cầu 30 1. Thương mại điện tử thúc đẩy thương mại quốc tế 30 2. Thách thức của TMĐT và các nỗ lực tiếp cận TMĐT ở cấp độ toàn cầu 31 2.1. Nước Mỹ 32 2.2. Liên minh Châu Âu (EU: European Union) 34 2.3. Các tổ chức khu vực 35 2.4. Các tổ chức quốc tế 37 II. Thương mại điện tử trong khuôn khổ WTO 38 1. Vai trò của WTO trong TMĐT toàn cầu 38 2. Quá trình đưa TMĐT vào chương trình nghị sự của WTO 39 3. Các vấn đề đặt ra 41 3.1. Lập trường về thương mại điện tử trong các cuộc thảo luận của WTO 41 3.2 GATT hay GATS 42 3.3. Đánh thuế giao dịch TMĐT (thuế nội địa) 45 3.4. Mở cửa thị trường công nghệ thông tin 48 3.5. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (IPRs) 48 III. Nhận xét chung về khuôn khổ thể chế cho thương mại điện tử trong WTO 52 Chương III Thương mại điện tử tại các nước đang phát triển trong khuôn khổ WTO và giải pháp hội nhập TMĐT toàn cầu của Việt nam 54 I. Thương mại điện tử tại các nước đang phát triển trong khuôn khổ WTO 54 1. Một vài nét về các thành viên đang phát triển trong khuôn khổ WTO 54 2. Thương mại điện tử tại các thành viên đang phát triển trong WTO 60 2.1. Lợi ích tiềm năng của thương mại điện tử với các thành viên đang phát triển 60 2.2. Thách thức với các thành viên đang phát triển trong thương mại điện tử 62 2.3. Vài nét về chính sách phát triển TMĐT tại các nước thành viên 70 II. Giải pháp hội nhập TMĐT toàn cầu trong khuôn khổ WTO của Việt nam 71 1. Tính tất yếu phát triển TMĐT tại Việt Nam 71 2. Giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến trình gia nhập WTO- tiền đề để hội nhập thương mại điện tử trong khuôn khổ WTO 74 3. Những giải pháp hội nhập TMĐT trong khuôn khổ WTO 77 Kết luận 82 Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục

doc87 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 1889 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Thương mại điện tử toàn cầu trong khuôn khổ WTO và giải pháp đối với Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
c n­íc ®ang ph¸t triÓn lµ mét h­íng ®i ®óng ®¾n. Tuy vËy, ®Ó c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu hµng ®Çu tr­íc m¾t lµ lµm thÕ nµo cã thÓ mét mÆt héi nhËp ®­îc tèt víi qu¸ tr×nh tù do ho¸ th­¬ng m¹i quèc tÕ, ®Êu tranh dµnh quyÒn b×nh ®¼ng trong nhiÒu lÜnh vùc, mÆt kh¸c vÉn gi÷ ®­îc æn ®Þnh vµ duy tr× ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ trong n­íc l¹i lµ mét vÊn ®Ò phøc t¹p. §iÒu nµy ®ßi hái sù quyÕt t©m vµ nç lùc cao h¬n n÷a cña c¸c n­íc nµy trong cuéc chiÕn ®ßi hái sù b×nh ®¼ng h¬n trong hÖ thèng th­¬ng m¹i thÕ giíi mµ hä ®ang ®øng ë vÞ thÕ cña nh÷ng kÎ yÕu. 2. Th­¬ng m¹i ®iÖn tö t¹i c¸c thµnh viªn ®ang ph¸t triÓn trong WTO 2.1. Lîi Ých tiÒm n¨ng cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö víi c¸c thµnh viªn ®ang ph¸t triÓn Sù ph¸t triÓn c«ng nghÖ th«ng tin ngµy nay t¹o nªn kho¶ng c¸ch kh¸ lín gi÷a c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Tuy vËy, sè ng­êi dïng Internet ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn t¨ng lªn víi tèc ®é nhanh chãng trong mÊy n¨m gÇn ®©y. §iÒu ®ã nãi lªn r»ng c¸c n­íc nµy cã thÓ bá qua mét sè giai ®o¹n thùc hiÖn “®i t¾t, ®ãn ®Çu” vµ øng dông c«ng nghÖ míi nhÊt dùa trªn thµnh tùu khoa häc c«ng nghÖ mµ c¸c n­íc ph¸t triÓn ®em l¹i. ViÖc øng dông TM§T ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nhê vËy sÏ mÊt Ýt thêi gian vµ chi phÝ ®Çu t­ h¬n. Ng­îc l¹i, viÖc øng dông TM§T sÏ lµ mét ®éng lùc thóc ®Èy c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn tiÕp cËn c«ng nghÖ tiªn tiÕn, thùc hiÖn b­íc nh¶y vät thu hÑp kho¶ng c¸ch vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn víi c¸c n­íc c«ng nghiÖp tiªn tiÕn. Tuy vËy, viÖc thùc hiÖn b­íc nh¶y vät ®ã ®ßi hái chÝnh phñ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ph¶i cã chiÕn l­îc t¨ng c­êng n¨ng lùc nghiªn cøu vµ øng dông khoa häc cña nguån nh©n lùc trong n­íc, ®ång thêi dì bá rµo c¶n ®éc quyÒn nhµ n­íc lµm trë ng¹i ®Õn søc ph¸t triÓn cña ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy c¹nh tranh vµ hiÖu qu¶, cung cÊp c¬ së v÷ng ch¾c cho Internet vµ TM§T. Trong ng¾n h¹n, mÆc dï c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ch­a thÓ øng dông TM§T mét c¸ch toµn diÖn, m¹ng Internet vÉn cã thÓ ®em l¹i nhiÒu lîi Ých cho c«ng viÖc kinh doanh cña ng­êi d©n ë c¸c n­íc nµy qua viÖc kÕt nèi hä víi thÕ giíi bªn ngoµi. Ên §é lµ mét trong c¸c ®iÓn h×nh nµy. Nhê ch­¬ng tr×nh Gyandoor “§¹i sø tri thøc” cña chÝnh phñ, mét triÖu ng­êi d©n vïng Dhar, mét vïng n«ng th«n xa x«i hÎo l¸nh cña Ên §é, ®· cã thÓ biÕt ®Õn Internet. ë nh÷ng ®iÓm truy cËp Internet trong vïng, qua c¸c nh©n viªn h­íng dÉn sö dông, ng­êi n«ng d©n chØ cÇn bá ra mét sè tiÒn rÊt nhá lµ cã thÓ biÕt ®­îc gi¸ c¶ n«ng s¶n trªn toµn quèc. Nhê vËy, hä cã thÓ tr¸nh ®­îc viÖc gi¶m thu nhËp tõ viÖc b¸n n«ng s¶n v× thiÕu th«ng tin gi¸ c¶ nh­ tr­íc kia. NhiÒu ng­êi cßn cã thÓ b¸n ®Êu gi¸ bß qua m¹ng vµ nép hå s¬ ®iÖn tö vay vèn ng©n hµng trong mét thêi gian ng¾n h¬n tr­íc kia nhiÒu lÇn. Ch­¬ng tr×nh nµy còng gióp c¶i thiÖn c¸c dÞch vô c«ng khi ng­êi d©n cã thÓ bµy tá ý kiÕn cña m×nh víi chÝnh quyÒn th«ng qua th­ ®iÖn tö. “Internet vÒ n«ng th«n”, Thêi b¸o kinh tÕ Sµi Gßn sè 51, 2002 ë Bangladesh, ng­êi d©n n«ng th«n còng cã thÓ tiÕp xóc víi c¸c dÞch vô ®iÖn tho¹i miÔn phÝ ®­îc ®Çu t­ tõ ng©n s¸ch ®Þa ph­¬ng (village-pay phone). Trong mét tr­êng hîp kh¸c, mét ng­êi phô n÷ Pakistan ®· nhËn ®­îc ®¬n ®Æt hµng th¶m dÖt tay trÞ gi¸ hµng ngh×n USD qua viÖc ®¨ng qu¶ng c¸o trªn m¹ng. Ngoµi ra, hµng lo¹t c¸c th«ng tin bu«n b¸n, gi¸o dôc, y tÕ... ®­îc chuyÓn t¶i miÔn phÝ qua m¹ng còng ®em l¹i c¬ héi phæ cËp kiÕn thøc vµ n©ng cao tr×nh ®é d©n trÝ ë c¸c vïng xa x«i. Trong dµi h¹n, nhiÒu nghiªn cøu cho r»ng viÖc tham gia vµo TM§T quèc tÕ sÏ ®em l¹i cho c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn c¬ héi ®Èy m¹nh tèc ®é héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi. ViÖc cã ®­îc th«ng tin vÒ c¸c c¬ héi bu«n b¸n vµ ®Çu t­ ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn mét c¸ch dÔ dµng vµ kh¶ n¨ng di chuyÓn vèn nhanh chãng sÏ thu hót c¸c c«ng ty ®a quèc gia vµ xuyªn quèc gia më réng c¸c chi nh¸nh vµ nèi kÕt nÒn kinh tÕ c¸c n­íc nµy vµo d©y chuyÒn ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ, gi¶m dÇn sù phô thuéc vµo c¸c quan hÖ kinh tÕ truyÒn thèng dùa trªn kho¶ng c¸ch ®Þa lý. Panagriya “Panagriya, “E-commerce, WTO and developing countries”, WTO study series 2, Geneva, 2000 dÉn ra tr­êng hîp Mü cã h¬n 100 c«ng ty cã m· sè phÇn mÒm ë Ên §é, n¬i mµ c«ng viÖc ®­îc hoµn thµnh vµ chuyÓn vÒ mét c¸ch nhanh chãng b»ng ®iÖn tö nhê c¸c nhµ lËp tr×nh cã tay nghÒ cao víi mét chi phÝ lao ®éng thÊp h¬n ë Mü. Ng­êi ta ­íc tÝnh cã h¬n 4 triÖu ng­êi trong lùc l­îng lao ®éng ë Mü ®ang sèng ë c¸c n­íc kh¸c vµ lµm viÖc cho c¸c c«ng ty Mü th«ng qua hÖ thèng ®iÖn tö víi møc l­¬ng thÊp h¬n thÞ tr­êng truyÒn thèng. C¸c n­íc nh­ Trung Quèc, Ên §é, Malaysia... lµ nh÷ng n­íc cã kh¶ n¨ng khai th¸c tèt nhÊt lîi Ých tiÒm n¨ng nµy trong TM§T, nh­ng c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn kh¸c vÉn cã c¬ héi xuÊt khÈu lao ®éng tr×nh ®é cao trong c¸c lÜnh vùc kh¸c. Nhê vËy, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cã thÓ ng¨n chÆn ®­îc phÇn nµo n¹n “ch¶y m¸u chÊt x¸m”. C¸c ngµnh kh¸c nh­ dÞch vô du lÞch vµ xuÊt b¶n còng ®­îc chê ®îi sÏ tËn dông ®­îc c¬ héi më réng trong TM§T. 2.2. Th¸ch thøc víi c¸c thµnh viªn ®ang ph¸t triÓn trong th­¬ng m¹i ®iÖn tö * Hè ng¨n c¸ch sè (digital divide) VÒ lý thuyÕt, kh«ng thÓ phñ nhËn r»ng TM§T cã tiÒm n¨ng rÊt to lín. Song khi nh×n nhËn thùc tr¹ng ph¸t triÓn c«ng nghÖ th«ng tin vµ TM§T trªn thÕ giíi, ngay c¶ nh÷ng chuyªn gia l¹c quan nhÊt còng ph¶i thõa nhËn r»ng chØ n­íc Mü biÕt c¸ch chuyÓn ho¸ tiÒm n¨ng ®ã thµnh hiÖn thùc Nezu. R, “E-commerce, a revolution with power”, OECD Directorate for Science, Technology and Industry, 2000 . Møc ®é s½n sµng cho TM§T (e-readiness) ®­îc ®¸nh gi¸ qua 3 yÕu tè: møc ®é phæ cËp Internet, h¹ tÇng c¬ së c«ng nghÖ th«ng tin vµ hÖ thèng luËt ph¸p. Trong ®ã yÕu tè h¹ tÇng së c«ng nghÖ th«ng tin lµ ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt. Trªn thùc tÕ, gi÷a c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn vµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn tån t¹i mét “Hè ng¨n c¸ch sè”, hÖ qu¶ cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kh«ng ®ång ®Òu. “Hè ng¨n c¸ch sè” ®­îc hiÓu lµ sù chªnh lÖch trong tr×nh ®é ph¸t triÓn h¹ tÇng c¬ së c«ng nghÖ th«ng tin. NguyÔn Ngäc Tr©n, “Mét sè vÊn ®Ò kinh tÕ toµn cÇu hiÖn nay”, NXN ThÕ giíi, Hµ Néi, 2002 Møc ®é tiÕp cËn Internet ph©n bè rÊt kh«ng ®ång ®Òu gi÷a c¸c khu vùc trªn thÕ giíi. MÆc dï sè ng­êi sö dông Internet ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn t¨ng nhanh trong vµi n¨m trë l¹i ®©y, con sè nµy vÉn duy tr× ë møc thiÓu sè t­¬ng ®èi so víi c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn (xem biÓu ®å 6). KÕt qu¶ nµy xuÊt ph¸t tõ thùc tr¹ng h¹ tÇng c¬ së c«ng nghÖ th«ng tin ë nhiÒu n­íc ®ang ph¸t triÓn cßn l¹c hËu, chi phÝ cao vµ dÞch vô nghÌo nµn. VÝ dô nh­ sè l­îng ®­êng thuª bao ®iÖn tho¹i ë c¸c n­íc Ch©u Phi Sahara chØ b»ng 1/70 ë c¸c n­íc OECD vµ 1/17 ë c¸c n­íc Mü La Tinh. Chi phÝ thuª ®­êng truyÒn ë nhiÒu n­íc kÐm ph¸t triÓn cao gÊp 20 lÇn ë n­íc Mü . Trong khi c«ng nghÖ truyÒn th«ng vÖ tinh ®· ph¸t triÓn hµng chôc n¨m, ë nhiÒu vïng trªn thÕ giíi, ®iÖn tho¹i vµ m¸y thu h×nh vÉn cßn lµ mét ®iÒu xa xØ. Nguyªn nh©n chñ yÕu cña t×nh tr¹ng nµy lµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn kh«ng ®ñ tiÒm lùc tµi chÝnh ®Ó ®Çu t­ cho c¬ së h¹ tÇng th«ng tin. H¬n n÷a, viÖc øng dông c¸c thµnh tùu khoa häc c«ng nghÖ th«ng tin cña thÕ giíi ®ßi hái c¸c n­íc ph¶i cã nguån nh©n lùc hiÓu biÕt khoa häc c«ng nghÖ. Lùc l­îng lao ®éng ë nhiÒu n­íc ®ang ph¸t triÓn kh«ng cã ®­îc ®iÒu nµy. Thªm vµo ®ã, c¸c n­íc nµy cßn ®ang ph¶i ®èi mÆt víi n¹n “ch¶y m¸u chÊt x¸m” (brain drain) do c¸c chuyªn gia giái kh«ng cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn trong n­íc bÞ thu hót sang c¸c n­íc cã nÒn c«ng nghÖ tiªn tiÕn h¬n. ChÝnh s¸ch ®éc quyÒn nhµ n­íc lo¹i trõ c¹nh tranh trong ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin còng ®ãng gãp vµo t×nh tr¹ng l¹c hËu ®ã Mody,B. “ The Internet in the Other Three-Quarter of the World”, 2001 at httt://www.economist.com . NÕu t×nh tr¹ng l¹c hËu vÒ tr×nh ®é c«ng nghÖ th«ng tin vµ øng dông Internet tiÕp tôc kÐo dµi, “hè ng¨n c¸ch sè” sÏ ngµy cµng më réng v× c«ng nghÖ th«ng tin kh«ng ngõng ph¸t triÓn. §iÒu ®ã sÏ khiÕn cho viÖc tËn dông c¸c c¬ héi TM§T më ra ®Ó ph¸t triÓn b¾t kÞp víi thÕ giíi trë thµnh kh«ng t­ëng. * LÖ thuéc c«ng nghÖ Hè ng¨n c¸ch sè t¹o nªn mét nghÞch lý trong TM§T. B¶n th©n TM§T t¹o nªn mét kh«ng gian kh«ng cã biªn giíi, nh­ng kh«ng gian kh«ng cã biªn giíi Êy l¹i n»m trong lßng n­íc Mü. Trªn thùc tÕ, n­íc Mü ®ang khèng chÕ toµn bé c«ng nghÖ th«ng tin quèc tÕ, tõ phÇn cøng ®Õn phÇn mÒm. HÖ ®iÒu hµnh Windows sö dông réng r·i trªn thÕ giíi lµ cña Mü, chuÈn c«ng nghÖ Internet do Mü thiÕt lËp, c¶ c¸c phÇn mÒm tÇm cøu ®­îc øng dông nhiÒu nhÊt còng do c¸c c«ng ty Mü ph¸t minh. Mü còng ®i ®Çu trong kinh tÕ sè hãa vµ TM§T. Tªn miÒn .com (®¹i diÖn cho website th­¬ng m¹i cña Mü) hiÖn chiÕm 50% sè l­îng website trªn Internet, c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô Internet phæ biÕn nhÊt nh­ AOL Time Warner, Yahoo!, MSN, Microsoft, Excite@Home hay LycosNetwork còng ®Òu ë n­íc Mü McGann, S., King, J. and Lyytinen, K., “Globalization of E-Commerce: Growth and Impacts in the United States of America”. Sprouts: Working Papers on Information Environments, Systems and Organization, Vol 2, Spring, 2002, at . §iÓm kh¸c biÖt c¨n b¶n gi÷a kinh tÕ Mü vµ kinh tÕ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn lµ trong lóc hÇu c¸c n­íc cßn l¹i cßn ®ang chËt vËt trong nÒn “kinh tÕ vËt thÓ “ th× Mü ®· v­ît lªn vµ tiÕn nhanh vµo nÒn kinh tÕ tri thøc, lÊy së h÷u trÝ tuÖ vµ gi¸ trÞ chÊt x¸m lµm nÒn t¶ng, lÊy c«ng nghÖ th«ng tin lµm ®éng lùc thóc ®Èy t¨ng tr­ëng kinh tÕ. Sù kh¸c biÖt ®ã béc lé cµng râ trong TM§T. §ã lµ nguyªn nh©n t¹i sao Mü lu«n ®Ò cao vÊn ®Ò b¶o hé së h÷u trÝ tuÖ trong ®µm ph¸n th­¬ng m¹i vµ lµ n­íc cæ vò, thóc ®Èy TM§T m¹nh mÏ nhÊt. Mét khi TM§T trë thµnh ph­¬ng tiÖn chÝnh cña th­¬ng m¹i quèc tÕ th× toµn thÕ giíi sÏ n»m trong tÇm chi phèi c«ng nghÖ cña Mü. Lóc ®ã, Mü sÏ gi÷ vai trß ng­êi b¸n c«ng nghÖ cho c¸c n­íc kh¸c, vµ ®æi l¹i, c¸c n­íc kh¸c tiÕp tôc s¶n xuÊt cña c¶i vËt thÓ phôc vô cho Mü. Sù lÖ thuéc Êy sÏ ngµy cµng lín v× c«ng nghÖ lu«n lu«n ®æi míi, c¸c n­íc cã tr×nh ®é c«ng nghÖ tiªn tiÕn muèn ®uæi kÞp Mü ph¶i cã nh÷ng nç lùc chiÕn l­îc lín lao, trong khi n­íc Mü kh«ng ®øng yªn. C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn vèn chËm ch©n, sÏ cã thÓ m·i m·i ë tÇm thÊp h¬n vÒ c«ng nghÖ vµ kho¶ng c¸ch sè hãa gi÷a nh÷ng n­íc nµy vµ c¸c n­íc ph¸t triÓn sÏ t¨ng theo cÊp sè nh©n. Sù phô thuéc ®ã kh«ng chØ ®em l¹i nh÷ng thiÖt thßi vÒ kinh tÕ mµ ë mét tÇm cao h¬n, an ninh quèc gia cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn bÞ ®e do¹ v× c¸c n­íc ph¸t triÓn cã thÓ chi phèi tr×nh ®é c«ng nghÖ vµ biÕt hÕt th«ng tin cña c¸c n­íc thuéc ®¼ng cÊp c«ng nghÖ thÊp h¬n. Theo ®¸nh gi¸ cña nhiÒu c¬ quan nghiªn cøu chiÕn l­îc, ®©y cã thÓ lµ mét nÐt ®Æc tr­ng cña trËt tù kinh tÕ quèc tÕ trong thÕ kû 21. Do ®ã, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®· ®­îc c¶nh b¸o ph¶i x©y dùng mét chiÕn l­îc ®èi phã thÝch hîp. §ãng cöa tr­íc TM§T ®ång nghÜa víi viÖc thóc ®Èy nhanh h¬n qu¸ tr×nh tôt hËu so víi xu thÕ ph¸t triÓn c«ng nghÖ vµ th­¬ng m¹i chung trªn thÕ giíi. Do ®ã, sù du nhËp TM§T lµ viÖc nªn lµm vµ cã c¬ héi vÒ l©u dµi. MÆc dï vËy, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cÇn ph¶i cã chiÕn l­îc tiÕp cËn TM§T song song víi ph¸t triÓn n¨ng lùc trong n­íc vÒ khoa häc kü thuËt, ®Æc biÖt lµ trong c«ng nghÖ th«ng tin ®Ó khái trë thµnh quèc gia thø cÊp vÒ c«ng nghÖ. * Th¸ch thøc tõ c¸c ®Ò xuÊt TM§T toµn cÇu ä BÞ ®éng trong qu¸ tr×nh ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch chung Trong lóc c¸c n­íc ph¸t triÓn ®­a ra hµng lo¹t c¸c ®Ò nghÞ vÒ TM§T trong WTO, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn bÞ ®Æt vµo mét t×nh thÕ bÊt lîi. C¸c n­íc nµy ph¶i ®èi mÆt víi ¸p lùc ph¶i lËp tøc tham gia vµo qu¸ tr×nh ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ë cÊp ®é quèc tÕ trong mét lÜnh vùc mµ hiÖn t¹i vÉn cßn kh¸ m¬ hå, ch­a ®­îc ®Þnh nghÜa râ rµng. H¬n n÷a, hÇu hÕt c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ch­a cã hoÆc cã rÊt Ýt kinh nghiÖm, hiÓu biÕt chuyªn m«n vÒ TM§T, tr×nh ®é kü thuËt c«ng nghÖ cña hä cßn rÊt h¹n chÕ. NhiÒu n­íc ch­a l­êng hÕt t¸c ®éng cña TM§T c¶ vÒ mÆt kinh tÕ hay mÆt x· héi trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña m×nh. Nh­ thÕ, hä buéc ph¶i ngåi vµo bµn ®µm ph¸n vµ cã thÓ sÏ ph¶i vµ ®­a ra c¸c cam kÕt mµ kh«ng ý thøc ®­îc ®Çy ®ñ c¸c lîi Ých vµ nguy c¬ tõ viÖc lµm ®ã. NhiÒu n­íc ph­¬ng Nam, bÞ hÊp dÉn bëi viÔn c¶nh bay cao trªn ®«i c¸nh TM§T, ®· véi v· chÊp nhËn c¸c tuyªn bè vµ nh÷ng lêi høa hÑn tõ c¸c n­íc ph¸t triÓn mµ kh«ng tÝnh ®Õn thùc lùc hiÖn t¹i cña m×nh. Trªn thùc tÕ, TM§T ®ang n»m trong tay sè Ýt c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ c¸c tËp ®oµn ®a quèc gia. ThiÓu sè nµy thiÕt lËp c¸c tiªu chuÈn kü thuËt, c¸c nguyªn t¾c vµ nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c trong TM§T mét c¸ch cã lîi nhÊt cho hä vµ hÇu nh­ kh«ng chó ý ®Õn ¶nh h­ëng ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. C¸c chÝnh s¸ch toµn cÇu ®èi víi ®éng lùc chñ yÕu cña th­¬ng m¹i quèc tÕ trong t­¬ng lai ®­îc ho¹ch ®Þnh nh­ thÕ sÏ t¹o nªn nh÷ng h×nh thøc thèng trÞ vµ phô thuéc míi trong nÒn kinh tÕ toµn cÇu thÕ kû 21. V× vËy, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cÇn nhiÒu nç lùc vµ cÇn ®­îc hç trî vÒ th«ng tin vµ kü thuËt trong tiÕp cËn TM§T mét c¸ch kü l­ìng ë c¶ cÊp ®é quèc gia vµ toµn cÇu, ®Ó TM§T trë thµnh c«ng cô thu hÑp kho¶ng c¸ch ph¸t triÓn, c«ng nghÖ vµ tri thøc, h¬n lµ lµm s©u thªm hè ng¨n c¸ch, l¹c hËu vµ bÊt b×nh ®¼ng gi÷a c¸c n­íc trªn thÕ giíi. ä Th©m hôt th­¬ng m¹i vµ b¶o hé thÞ tr­êng Th©m hôt c¸n c©n thanh to¸n (nhËp siªu) lu«n lµ mét th¸ch thøc ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Nguån thu xuÊt khÈu cña c¸c n­íc nµy phÇn lín ®Õn tõ viÖc b¸n c¸c s¶n phÈm th« (n«ng s¶n, kho¸ng s¶n), c¸c s¶n phÈm tiªu dïng hoÆc qua thùc hiÖn c¸c dÞch vô gia c«ng cã hµm l­îng lao ®éng cao vµ gi¸ trÞ gia t¨ng thÊp ra n­íc ngoµi. Ng­îc l¹i hä nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm c«ng nghÖ cao, m¸y mãc vµ c¸c dÞch vô ®¾t tiÒn tõ c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. Do vËy, c¸n c©n thanh to¸n cña nhiÒu n­íc th­êng th©m hôt vµ hä th­êng ph¶i vay nî n­íc ngoµi ®Ó trang tr¶i. Mét khi tham gia vµo TM§T, nhiÒu kh¶ n¨ng t×nh tr¹ng th©m hôt th­¬ng m¹i kh«ng nh÷ng kh«ng ®­îc c¶i thiÖn mµ cßn xÊu ®i. Bu«n b¸n trong TM§T th­êng tËp trung chñ yÕu trong lÜnh vùc dÞch vô cã hµm l­îng tri thøc cao vµ c¸c s¶n phÈm c«ng nghÖ truyÒn th«ng, lµ nh÷ng lÜnh vùc c¸c n­íc ph¸t triÓn chiÕm ­u thÕ tuyÖt ®èi. MÆt kh¸c trong t×nh h×nh hiÖn t¹i, Mü ®ang lµ n­íc xuÊt siªu trong TM§T vµ xu h­íng ®ã cßn kÐo dµi trong nhiÒu n¨m n÷a. MÆt kh¸c, c¸c biÖn ph¸p b¶o hé thÞ tr­êng truyÒn thèng nh­ thuÕ quan hay quota ®Òu khã cã thÓ ¸p dông trong TM§T. Do ®ã, ngo¹i trõ mét sè n­íc nh­ Ên §é, Malaysia hay Trung Quèc cã nhiÒu tiÒm n¨ng xuÊt khÈu trong c¸c lÜnh vùc s¶n phÈm vµ dÞch vô c«ng nghÖ th«ng tin, kÕ to¸n... ra n­íc ngoµi, c¬ héi dµnh cho hÇu hÕt c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn kh¸c lµ Ýt h¬n. Kh«ng liªn quan trùc tiÕp ®Õn ho¹t ®éng giao dÞch TM§T nh­ng viÖc më cöa thÞ tr­êng cho c¸c s¶n phÈm vµ dÞch vô c«ng nghÖ th«ng tin lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng cho TM§T. §©y l¹i lµ lÜnh vùc mµ ®a sè c¸c n­íc ph¸t triÓn thùc hiÖn chÝnh s¸ch b¶o hé ®Ó ®¶m b¶o sù an toµn cho ngµnh c«ng nghÖ th«ng tin cßn non trÎ cña n­íc m×nh. ChÊp nhËn TM§T còng ®ång nghÜa víi viÖc ph¶i dì bá rµo c¶n b¶o hé vµ chÊp nhËn sù c¹nh tranh kh«ng c©n søc víi s¶n phÈm vµ dÞch vô c«ng nghÖ th«ng tin tõ bªn ngoµi. ä MÊt nguån thu cho ng©n s¸ch nhµ n­íc tõ thuÕ quan §¸nh thuÕ giao dÞch TM§T nh­ thÕ nµo vÉn cßn lµ mét ®iÒu g©y bÊt ®ång gi÷a c¸c n­íc vµ rÊt khã t×m ®­îc c¬ chÕ ¸p dông, v× thÕ c¸c n­íc ®· ®ång ý duy tr× WTO Moratorium trong hiÖn t¹i. Theo tÝnh to¸n cña UNCTAD, viÖc kh«ng ¸p ®Æt thuÕ quan cho TM§T chØ g©y thÊt tho¸t kho¶ng h¬n 1% nguån thu tõ thuÕ cho ng©n s¸ch chÝnh phñ c¶ thÕ giíi Sè liÖu ®· trÝch nguån . Tuy nhiªn, con sè nµy chØ dùa trªn c¬ së thuÕ quan ¸p dông cho c¸c dung liÖu cã h×nh thøc h÷u h×nh t­¬ng ®­¬ng vµ bá qua yÕu tè kh¸c nh­ doanh thu cã thÓ thu ®­îc tõ viÖc ®¸nh thuÕ c¸c dÞch vô thùc hiÖn qua TM§T. H¬n n÷a, khi nh×n vµo con sè thÊt tho¸t tuyÖt ®èi (kho¶ng h¬n 60 tû USD) vµ phÇn ®ãng gãp cña thuÕ quan vµo tæng thu ng©n s¸ch chÝnh phñ c¸c n­íc trªn thÕ giíi, mét nghiªn cøu cña chÝnh UNCTAD Susanne Teltscher, “Tariff, taxes and Electronic Commerce: Revenue Implications for Developing Countries”, Policy Issues in International Trade and Commodities Study Series No. 5, UNCTAD, 2001 cho thÊy c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn sÏ chÞu thiÖt nhiÒu h¬n. BiÓu ®å: Thu ng©n s¸ch thÕ giíi PhÇn tr¨m ®ãng gãp cña thuÕ vµo ng©n s¸ch PhÇn tr¨m thuÕ néi ®Þa trong doanh thu tõ thuÕ PhÇn tr¨m ®ãng gãp cña thuÕ nhËp khÈu vµo ng©n s¸ch PhÇn tr¨m thuÕ nhËp khÈu trong doanh thu tõ thuÕ PhÇn tr¨m thuÕ nhËp khÈu vµ thuÕ néi ®Þa trong tæng doanh thu tõ thuÕ 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 Toµn thÕ giíi C¸c n­íc ph¸t triÓn C¸c n­íc ®ang PT Nguån: Susanne Teltscher, “Tariff, taxes and Electronic Commerce: Revenue Implications for Developing Countries”, UNCTAD, 2001. BiÓu ®å trªn cho thÊy thuÕ lµ nguån thu chñ yÕu cña ng©n s¸ch chÝnh phñ c¸c n­íc trªn thÕ giíi (kho¶ng 80%). ThuÕ néi ®Þa ®¸nh trªn hµng hãa vµ dÞch vô dãng gãp nhiÒu nhÊt vµo doanh thu tõ thuÕ, doanh thu tõ thuÕ nhËp khÈu chiÕm 13.2% ng©n s¸ch vµ 17,5% doanh thu tõ thuÕ. MÆc dï vËy, tû lÖ nµy rÊt kh¸c nhau gi÷a c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. ThuÕ nhËp khÈu ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn chiÕm 15.8% nguån thu ng©n s¸ch (ë ViÖt Nam lµ gÇn 30% UNDP, MPI/DSI, “ViÖt Nam h­íngtíi 2010”, NXB CTQG, 2001 ) trong khi con sè ®ã ë c¸c n­íc ph¸t triÓn chØ lµ 3%. H¬n n÷a nhiÒu n­íc ph¸t triÓn ®· tiÕn hµnh tù do ho¸ th­¬ng m¹i, do ®ã thuÕ nhËp khÈu kh«ng ph¶i lµ nguån thu quan träng ®èi víi hä. Ng­îc l¹i, nhiÒu n­íc ®ang ph¸t triÓn kh«ng thÓ ®¸nh thuÕ vµo thu nhËp ®· qu¸ thÊp cña ng­êi d©n, buéc ph¶i dùa vµo thuÕ nhËp khÈu ®Ó trang tr¶i mét phÇn lín chi tiªu chÝnh phñ. Trong ®iÒu kiÖn khèi l­îng TM§T trong th­¬ng m¹i quèc tÕ t¨ng nhanh, viÖc thÊt tho¸t nguån thu tõ thuÕ nhËp khÈu sÏ cµng lµm cho chÝnh phñ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn r¬i vµo t×nh tr¹ng khã kh¨n h¬n. ä §èi diÖn víi nh÷ng bÊt æn tµi chÝnh quèc tÕ ThÞ tr­êng tµi chÝnh quèc tÕ ®ang lµ mét trong c¸c thÞ tr­êng mang tÝnh toµn cÇu nhiÒu nhÊt víi khèi l­îng hµng ngh×n tû USD giao dÞch mçi ngµy, ®ång thêi thÞ tr­êng nµy còng chøa ®ùng nhiÒu rñi ro tiÒm tµng vµ bÊt æn nhÊt. TM§T t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy nhanh h¬n luång tµi chÝnh ra vµo c¸c n­íc vµ lµm v« hiÖu ho¸ c¸c quy ®Þnh cña nhµ n­íc vÒ kiÓm so¸t ngo¹i hèi do ng­êi giao dÞch cã thÓ kinh doanh qua thÞ tr­êng chøng kho¸n ¶o vµ ng©n hµng trung ­¬ng ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn khã cã ®iÒu kiÖn kiÓm so¸t luång tµi chÝnh v« h×nh nµy. §©y lµ c¬ héi tèt ®Ó thÞ tr­êng tµi chÝnh quèc tÕ ph¸t triÓn thuËn lîi nh­ng còng lµ c¬ héi tèt cho c¸c nhµ ®Çu c¬ lòng ®o¹n nÒn tµi chÝnh dÔ bÞ tæn th­¬ng cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. VÝ dô ®iÓn h×nh lµ trong cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ §«ng ¸ n¨m 1998, nhµ tû phó ng­êi Mü George Soros chØ ngåi tr­íc bµn m¸y vi tÝnh vµ kiÕm lîi hµng triÖu USD tõ viÖc ®Çu c¬ tiÒn tÖ qua thÞ tr­êng chøng kho¸n ¶o cña Th¸i Lan vµ Indonesia. HiÖu øng cña cuéc khñng ho¶ng lan truyÒn rÊt nhanh chãng qua nhiÒu n­íc kh¸c v× c¸c nhµ ®Çu t­ liªn tôc rót vèn ra khái c¸c n­íc nµy. Nguyªn nh©n cña cuéc khñng ho¶ng cã nhiÒu nh­ng mét trong sè ®ã lµ thÞ tr­êng chøng kho¸n trªn m¹ng vµ kh¶ n¨ng di chuyÓn vèn tøc thêi ®· ®Æt nÒn tµi chÝnh c¸c n­íc bÞ khñng ho¶ng ®èi diÖn trùc tiÕp víi nh÷ng ho¹t ®éng ®Çu c¬ vµ c¸c bÊt æn tµi chÝnh bªn ngoµi. ä QuyÒn së h÷u trÝ tuÖ g©y khã kh¨n cho viÖc tiÕp cËn tiÕn bé KHKT Internet ®em l¹i kh¶ n¨ng ph¸t t¸n th«ng tin nhanh h¬n bÊt kú ph­¬ng tiÖn nµo kh¸c vµ v× thÕ më ra c¬ héi cho c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn tiÕp cËn nhanh chãng nguån th«ng tin vÒ tiÕn bé khoa häc kü thuËt, ®Æc biÖt lµ c¸c phÇn mÒm øng dông c«ng nghÖ th«ng tin vµ c¸c ph­¬ng ph¸p tæ chøc kinh doanh. MÆc dï viÖc nh©n b¶n c¸c phÇn mÒm tin häc mµ kh«ng ®­îc phÐp cña chñ së h÷u lµ bÊt hîp ph¸p, thùc tÕ nµy ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c øng dông c«ng nghÖ th«ng tin vµ tin häc ph¸t triÓn réng r·i trong d©n chóng ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. C«ng b»ng mµ nãi, nh÷ng ng­êi s¸ng t¹o ra tri thøc xøng ®¸ng ®­îc tr¶ tiÒn khi s¶n phÈm cña hä ®­îc ng­êi kh¸c ¸p dông. §iÒu ®ã còng t¹o ra ®éng c¬ cho ho¹t ®éng s¸ng chÕ ra c«ng nghÖ míi. Tuy nhiªn, phÇn mÒm c«ng nghÖ th«ng tin liªn tôc ®æi míi buéc ng­êi sö dông ph¶i liªn tôc cËp nhËt nÕu kh«ng muèn bÞ l¹c hËu so víi thÕ giíi. Trong khi ®ã, ng­êi tiªu dïng ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng liªn tôc mua b¶n quyÒn c¸c phiªn b¶n phÇn mÒm míi víi gi¸ cao nh­ hiÖn nay. H¬n thÕ n÷a, viÖc c¸c tiªu chuÈn th«ng tin bÞ khèng chÕ bëi mét sè Ýt c¸c tËp ®oµn ®a quèc gia ë c¸c n­íc ph¸t triÓn trong hiÖn t¹i còng triÖt tiªu kh¶ n¨ng tù ph¸t triÓn n¨ng lùc c«ng nghÖ th«ng tin ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. LÊy vÝ dô nh­ khi hÖ ®iÒu hµnh Windows cña c«ng ty Microsoft ®­îc ¸p dông réng r·i trªn thÕ giíi, ng­êi tiªu dïng buéc ph¶i sö dông c¸c phÇn mÒm øng dông kh¸c cña Microsoft ch¹y trªn hÖ ®iÒu hµnh nµy. Khi mét c«ng ty kh¸c muèn ph¸t triÓn mét phÇn mÒm øng dông t­¬ng tù trªn nÒn Windows, hä sÏ gÆp khã kh¨n khi Microsoft sö dông quyÒn së h÷u trÝ tuÖ vÒ c¸c tiªu chuÈn Windows ®Ó lo¹i trõ ®èi thñ c¹nh tranh vµ duy tr× thÕ ®éc quyÒn cña m×nh. MÆc dï hiÖn nay ë c¸c n­íc ph¸t triÓn ®· cã nhiÒu quy ®Þnh lo¹i bá ®éc quyÒn trong c«ng nghÖ th«ng tin, h×nh thøc ®éc quyÒn vÉn tån t¹i d­íi nhiÒu d¹ng thøc kh¸c nhau vµ lµ trë ng¹i cho viÖc thóc ®Èy c«ng nghÖ th«ng tin phæ biÕn trªn thÕ giíi. Còng nh­ v©y, quyÒn së h÷u trÝ tuÖ vÒ ph­¬ng ph¸p tæ chøc kinh doanh theo ®Ò nghÞ cña Mü sÏ ng¨n trë c¸c n­íc kh¸c vËn dông vµ s¸ng t¹o c¸c ph­¬ng ph¸p míi n©ng cao hiÖu qu¶ trong ho¹t ®éng kinh doanh ë n­íc m×nh. B¶o vÖ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ lµ cÇn thiÕt, song mét quy ®Þnh vÒ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ trong TM§T ph¶i b¶o ®¶m c¬ héi cho c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn øng dông thµnh tùu tri thøc vµo qu¸ tr×nh thóc ®Èy tiÕn bé kinh tÕ x· héi cña hä v× xÐt cho cïng tri thøc lµ tµi s¶n chung cña nh©n lo¹i. Do ®ã, c¸c n­íc nµy cÇn ph¶i nªu lªn vÊn ®Ò nµy trong c¸c cuéc th¶o luËn vÒ TM§T trong WTO vµ Tæ chøc WIPO. 2.3. Vµi nÐt vÒ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn TM§T t¹i c¸c n­íc thµnh viªn Sù ph¸t triÓn cña TM§T nh­ mét xu h­íng næi tréi trong th­¬ng m¹i quèc tÕ vµ mét phÇn cña ®êi sèng kinh tÕ thÕ giíi trong t­¬ng lai lµ ®iÒu ®­îc lÆp ®i lÆp l¹i trong c¸c nghiªn cøu dù b¸o vÒ thÕ kû 21. Tuy nhiªn, ®iÒu quan träng lµ ph¶i xem xÐt nh÷ng ¶nh h­ëng cña nã ®èi víi môc tiªu kinh tÕ x· héi mµ mét n­íc ®ang theo ®uæi. Tõ viÖc ®¸nh gi¸ nh÷ng t¸c ®éng cña TM§T ®èi víi n­íc m×nh, chÝnh phñ mét n­íc ®ã míi cã thÓ quyÕt ®Þnh xem ®©u lµ c¬ héi, ®©u lµ th¸ch thøc vµ ®©u lµ vÞ trÝ cña n­íc m×nh trong kh«ng gian TM§T quèc tÕ. Ngay c¶ mét n­íc ph¸t triÓn nh­ Ph¸p còng ph¶i mÊt nhiÒu n¨m ®Ó kh¼ng ®Þnh Internet lµ c¬ héi. C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cÇn cã hiÓu biÕt, nhËn ®Þnh vµ ¸p dông ph­¬ng thøc th­¬ng m¹i tiªn tiÕn nµy phôc vô cho môc tiªu t¨ng tr­ëng vµ ph¸t triÓn c«ng b»ng, trong khi h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt cã thÓ nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña nã ®èi víi lîi Ých quèc gia. Kh¶ n¨ng lµm ®­îc viÖc ®ã phô thuéc vµo viÖc h¹ tÇng c¬ së c«ng nghÖ th«ng tin s½n cã, nguån nh©n lùc trong n­íc, mét m«i tr­êng kinh tÕ-ph¸p lý cã ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña TM§T hay kh«ng vµ tïy thuéc trªn hÕt vµo mét chiÕn l­îc tiÕp cËn TM§T hîp lý. Trong bèi c¶nh n¨ng lùc cña khu vùc kinh tÕ t­ nh©n cßn h¹n chÕ, viÖc x©y dùng chiÕn l­îc ph¸t triÓn TM§T ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®ßi hái vai trß tiªn phong vµ dÉn d¾t cña chÝnh phñ. Vai trß ®ã ®­îc thÓ hiÖn trªn b×nh quèc gia vµ quèc tÕ. ë cÊp ®é quèc gia, chÝnh phñ t¹o lËp m«i tr­êng thuËn lîi cho TM§T vµ ph¸t triÓn n¨ng lùc quèc gia vÒ c«ng nghÖ th«ng tin qua c¸c chÝnh s¸ch ®Çu t­, khuyÕn khÝch c¹nh tranh vµ ph¸t triÓn nhËn thøc vÒ TM§T. Hîp t¸c gi÷a chÝnh phñ vµ giíi doanh nghiÖp cÇn ®­îc ®Èy m¹nh, trong ®ã c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá (SMEs) lµ ®èi t­îng chñ yÕu cÊn ®­îc h­íng tíi. ë cÊp ®é quèc tÕ, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cÇn x©y dùng lËp tr­êng riªng vÒ TM§T khi tham gia vµo c¸c diÔn ®µn chÝnh s¸ch TM§T quèc tÕ ®a ph­¬ng, ®Æc biÖt lµ trong WTO. ChÝnh phñ c¸c n­íc nµy cÇn ph¶i nªu lªn mèi quan t©m vÒ kho¶ng c¸ch ph¸t triÓn vµ vËn ®éng c¸c n­íc kh¸c ®­a nh÷ng quy t¾c ®èi xö ®Æc biÖt vµo khu«n khæ ®iÒu chØnh TM§T quèc tÕ ®Ó ®¶m b¶o c¬ héi c«ng b»ng cho tÊt c¶ c¸c n­íc. Do TM§T vÉn lµ mét lÜnh vùc kh¸ míi mÎ, viÖc x©y dùng lËp tr­êng ®µm ph¸n ®ßi hái ph¶i cã mét thêi gian ph©n tÝch vµ th¶o luËn l©u dµi. Trong thêi gian ®ã, c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cÇn tranh thñ mäi sù gióp ®ì tõ bªn ngoµi vÒ kinh nghiÖm vµ ®Çu t­, ®ång thêi ph¶i thóc ®Èy sù hîp t¸c Nam-Nam ®Ó thèng nhÊt lËp tr­êng vµ t¹o ®èi träng víi c¸c n­íc ph¸t triÓn trªn bµn ®µm ph¸n. II. Gi¶i ph¸p héi nhËp TM§T toµn cÇu trong khu«n khæ WTO cña ViÖt nam 1. TÝnh tÊt yÕu ph¸t triÓn TM§T t¹i ViÖt Nam Nh÷ng tiÕn bé to lín vÒ c«ng nghÖ, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ th«ng tin, trong nh÷ng thËp niªn cuèi cña thÕ kû 20, ®· t¹o ra b­íc ngoÆt míi cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ vµ x· héi toµn cÇu. Khoa häc ®· trë thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt trùc tiÕp vµ mét nÒn kinh tÕ míi dùa trªn tri thøc vµ th«ng tin ®· trë thµnh ®Ých ®Õn cña kinh tÕ toµn cÇu, ®Æc biÖt lµ ë c¸c n­íc ph¸t triÓn. Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn c¸c siªu lé th«ng tin (information highway) víi kh¶ n¨ng phôc vô ngµy cµng hoµn h¶o ®· t¨ng c­êng ph­¬ng tiÖn cho qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ vèn ®· vµ ®ang chi phèi mäi mÆt ®êi sèng quèc tÕ tõ cuèi thËp kû 80 ®Õn nay. Trªn nÒn t¶ng ®ã, TM§T xuÊt hiÖn víi t­ c¸ch mét ph­¬ng thøc th­¬ng m¹i quèc tÕ míi. NhËn thøc ®­îc vai trß cña TM§T trong chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc, nhiÒu quèc gia trªn thÕ giíi vµ khu vùc ®ang chó träng ®Çu t­ ph¸t triÓn lÜnh vùc nµy. Víi n­íc ta, ®ßi hái b¾t kÞp víi nÒn kinh tÕ tri thøc cã tÝnh toµn cÇu ®· trë thµnh vÊn ®Ò “tån t¹i hay kh«ng tån t¹i”. Mét c©u hái lín ®­îc nªu ra lµ: tõ thùc tr¹ng kinh tÕ x· héi n­íc ta hiÖn nay - mét n­íc n«ng nghiÖp ®ang ph¸t triÓn, nghÌo th«ng tin vµ thiÕu tri thøc - liÖu chóng ta cã thÓ x©y dùng kinh tÕ tri thøc ®­îc kh«ng? Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng cho r»ng kh«ng thÓ “®èt ch¸y giai ®o¹n” mµ chØ cã thÓ thùc hiÖn mét giai ®o¹n “qu¸ ®é” thóc ®Èy nhanh c¸c ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn cÇn thiÕt. V× vËy, chØ cã c¸ch lµ ph¶i nç lùc b»ng hai ®Ó thùc hiÖn mét nhiÖm vô kÐp hay nãi chÝnh x¸c h¬n lµ ph¶i nç lùc ®æi míi chÝnh m×nh, vÒ t­ duy, vÒ nhËn thøc vµ hµnh ®éng ®Ó t¹o dùng nh÷ng yÕu tè nÒn mãng cho sù ph¸t triÓn trong t­¬ng lai. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®· x¸c ®Þnh ®­êng h­íng ph¸t triÓn cho ®Êt n­íc lµ ph¶i tiÕn hµnh qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ (CNH - H§H). NhiÖm vô CNH - H§H ®­îc ®Æt ra trong bèi c¶nh cña kû nguyªn th«ng tin vµ xu thÕ toµn cÇu ho¸. Th¸ch thøc ®èi víi chóng ta lµ ph¶i ®ång thêi thùc hiÖn cuéc c¸ch m¹ng vÒ c«ng nghiÖp, võa ph¶i thùc hiÖn cuéc c¸ch m¹ng vÒ th«ng tin trong khi mµ nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi ®· ®¹t ®Õn tr×nh ®é cao vÒ c«ng nghÖ. Hai trô cét ®Ó thùc hiÖn ®­êng h­íng chiÕn l­îc ®ã lµ ®Èy m¹nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ. KÕ thõa vµ ph¸t triÓn quan ®iÓm cña c¸c §¹i héi §¶ng trong thêi kú ®æi míi, §¹i héi §¶ng IX ®Æt ra nhiÖm vô tiÕp tôc chñ ®éng vµ tÝch cùc héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ toµn cÇu ®Ó tËn dông mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho qu¸ tr×nh CNH - H§H ®Êt n­íc. Liªn quan ®Õn khoa häc c«ng nghÖ, V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng IX x¸c ®Þnh: “... cÇn t¹o b­íc ph¸t triÓn míi cã hiÖu qu¶ trong c¸c lÜnh vùc nghiªn cøu vµ øng dông c¸c thµnh qu¶ khoa häc vµ c«ng nghÖ vµo s¶n xuÊt, kinh doanh, n©ng cao tû träng ®ãng gãp cña khoa häc c«ng nghÖ vµo t¨ng tr­ëng trong tõng ngµnh, tõng s¶n phÈm vµ tõng lÜnh vùc kinh tÕ... ViÖc ®æi míi c«ng nghÖ sÏ h­íng vµo chuyÓn giao c«ng nghÖ, tiÕp thu lµm chñ c«ng nghÖ míi,...®i nhanh vµo mét sè ngµnh, lÜnh vùc sö dông c«ng nghÖ cao nh­ tin häc, c«ng nghÖ th«ng tin vµ viÔn th«ng...”. Ngµy nay, gièng nh­ h×nh ¶nh sao chæi, TM§T ®­îc ®Èy ®i tr­íc, kÐo theo sau nã lµ hµng lo¹t vÊn ®Ò kh¸c. Víi kh¶ n¨ng mua b¸n toµn cÇu, thÞ tr­êng më ra gÇn nh­ v« tËn víi c¸c doanh nghiÖp nÕu nh­ s¶n phÈm hµng ho¸ cña hä ®¹t tiªu chuÈn quèc tÕ, ®­îc ng­êi tiªu dïng ­a thÝch vµ c¸c ®iÒu kiÖn hç trî kÌm theo hoµn h¶o, TM§T còng gióp cho viÖc trao ®æi th«ng tin vµ tiÕp cËn víi khoa häc c«ng nghÖ míi nhanh h¬n. M«i tr­êng thuËn tiÖn gióp chóng ta ph¸t triÓn nhanh chÝnh lµ Internet vµ m«i tr­êng ®Ó céng ®ång doanh nghiÖp ViÖt Nam lµm quen vµ thö søc héi nhËp víi quèc tÕ lµ TM§T. V× vËy chóng ta cÇn øng dông nh÷ng ph­¬ng tiÖn ®ã ®Ó thùc hiÖn CNH - H§H. Trong lé tr×nh héi nhËp víi céng ®ång thÕ giíi hiÖn nay, ViÖt Nam ®· cã nh÷ng b­íc tiÕn dµi vµ v÷ng ch¾c vµo nÒn kinh tÕ khu vùc vµ quèc tÕ. Mét mèc quan träng ®¸nh dÊu qu¸ tr×nh ®ã lµ viÖc ký kÕt HiÖp ®Þnh th­¬ng m¹i ViÖt-Mü n¨m 2000, më ra c¬ héi hîp t¸c, ®Çu t­ vµ t¨ng c­êng xuÊt khÈu vµo thÞ tr­êng Mü. Tuy nhiªn, viÖc hiÖn thùc hãa nh÷ng tiÒm n¨ng ®ã ®ßi hái nhiÒu ®iÒu kiÖn, mét trong sè ®ã lµ viÖc lµm quen víi tËp qu¸n, t¸c phong khi ®µm ph¸n, ký kÕt hîp ®ång víi doanh nghiÖp Mü vµ chÝnh s¸ch ngo¹i th­¬ng cña Mü. Nh­ ®· th¶o luËn ë ch­¬ng II, TM§T ®· trë thµnh mét ph­¬ng thøc kinh doanh vµ giao dÞch ®­îc øng dông réng r·i trong giíi kinh doanh ë Mü, chÝnh s¸ch cña Mü lµ ®i ®Çu trong TM§T quèc tÕ. Mü ®· vµ ®ang nªu lªn vÊn ®Ò nµy trong c¸c hiÖp ®Þnh th­¬ng m¹i song ph­¬ng vµ ®a ph­¬ng. Do ®ã, viÖc nhiÒu doanh nghiÖp Mü t×m c¬ héi hîp t¸c vµ ®Çu t­ ë ViÖt Nam th«ng qua con ®­êng ®iÖn tö sÏ lµ viÖc phæ biÕn. NÕu doanh nghiÖp ViÖt Nam kh«ng sím lµm quen vµ thÝch nghi víi ph­¬ng thøc th­¬ng m¹i nµy, mét rµo c¶n v« h×nh sÏ ®­îc dùng lªn, ng¨n c¸ch doanh nghiÖp hai bªn trong viÖc tiÕp cËn vµ t×m hiÓu c¬ héi lµm ¨n. Nh÷ng tiÒm n¨ng vµ c¬ héi ph¸t triÓn sÏ chØ m·i cßn n»m trªn giÊy tê. H¬n n÷a, theo cam kÕt trong HiÖp ®Þnh th­¬ng m¹i ViÖt-Mü, ViÖt Nam sÏ ®­a h×nh thøc liªn doanh vµo viÔn th«ng vµ Internet b¾t ®Çu tõ n¨m 2006; trong thêi gian hiÖn nay, ViÖt Nam ph¶i n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp trong n­íc ®Ó tËp d­ît cho viÖc héi nhËp nµy. Do ®ã, ph¸t triÓn TM§T lµ mét trong c¸c gi¶i ph¸p cÇn ®­îc thùc hiÖn ®Ó ®ãn b¾t c¬ héi vµ ®¸p øng c¸c ®ßi hái trong viÖc thùc thi hiÖp ®Þnh nµy. Trong mét kÕ ho¹ch dµi h¬i h¬n, ViÖt Nam ®ang trªn ®­êng ®µm ph¸n ®Ó gia nhËp WTO trong thêi gian sím nhÊt cã thÓ (dù kiÕn lµ n¨m 2005). §Ó cã thÓ lµ thµnh viªn cña WTO, ViÖt Nam cÇn ®¹t c¸c tho¶ thuËn víi tÊt c¶ c¸c n­íc thµnh viªn trong tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc th­¬ng m¹i hµng ho¸ vµ dÞch vô d­íi sù ®iÒu chØnh cña c¸c cam kÕt theo HiÖp ®Þnh WTO. TM§T ®ang ®­îc c¸c n­íc th¶o luËn trong tæ chøc nµy vµ cã kh¶ n¨ng trë thµnh mét phÇn trong c¸c cam kÕt d­íi HiÖp ®Þnh WTO. §ãn ®Çu TM§T sÏ lµ b­íc chuÈn bÞ cã tÝnh chÊt chiÕn l­îc gióp ViÖt Nam khái bì ngì vµ thóc ®Èy nhanh h¬n qu¸ tr×nh ®µm ph¸n gia nhËp tæ chøc nµy, nhê ®ã chóng ta cã thÓ héi nhËp réng r·i vµ v÷ng ch¾c vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi trong thêi gian tíi. 2. Gi¶i ph¸p nh»m ®Èy nhanh tiÕn tr×nh gia nhËp WTO- tiÒn ®Ò ®Ó héi nhËp th­¬ng m¹i ®iÖn tö trong khu«n khæ WTO b¶ng tiÕn tr×nh gia nhËp WTO tÝnh ®Õn th¸ng 12/2003 xin xem phô lôc 1 Thø nhÊt, ChÝnh phñ ViÖt Nam cÇn khÈn tr­¬ng x©y dùng hÖ thèng ph¸p luËt ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c, phï hîp víi c¸c nguyÒn t¾c, quy ®Þnh cña WTO, cã kh¶ n¨ng ®¶m b¶o cho mäi ho¹t ®éng th­¬ng m¹i quèc tÕ gi÷a ViÖt Nam víi c¸c n­íc thµnh viªn WTO kh¸c ®­îc thùc hiÖn b×nh th­êng. Trong t×nh h×nh hiÖn nay, nªn tÝnh ®Õn sù ph¸t triÓn kh«ng ngõng cña th­¬ng m¹i thÕ giíi nãi chung vµ th­¬ng m¹i ®iÖn tö nãi riªng ®Ó cã sù ®iÒu chØnh thÝch hîp. Thø hai, ViÖt Nam cÇn x©y dùng hÖ thèng thuÕ quan thÝch øng cho tÊt c¶ lÜnh vùc kinh tÕ, n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp...còng nh­ mäi ngµnh dÞch vô. ViÖt Nam ph¶i sím c¾t gi¶m vµ lo¹i bá c¸c rµo c¶n phi thuÕ quan theo ®óng c¸c HiÖp ®Þnh cña WTO, nh»m më réng thÞ tr­êng cho c¸c n­íc thµnh viªn lµ b¹n hµng. Nh­ vËy ViÖt Nam míi thÓ hiÖn ®­îc chÝnh s¸ch tù do hãa mËu dÞch, tranh thñ ®­îc sù ®ång t×nh cña c¸c quèc gia trªn thÕ giíi. Nh­ng bªn c¹nh ®ã, chÝnh phñ ViÖt Nam còng cÇn ph¶i nghiªn cøu vµ ®¸nh gi¸ ®­îc cô thÓ nh÷ng thiÖt h¹i ®èi víi nÒn kinh tÕ n­íc nhµ do thùc hiÖn tÊt c¶ c¸c biÖn ph¸p trªn, nh­ c¾t gi¶m thuÕ vµ hµng rµo phi thuÕ quan...®Ó tõ ®ã cã nh÷ng hµnh ®éng, biÖn ph¸p kh¾c phôc gi¶m thiÓu nh÷ng thua thiÖt cã thÓ cã. Thø ba, trong ®µm ph¸n c¸c hiÖp ®Þnh th­¬ng m¹i, ViÖt Nam cÇn quan t©m tíi c¸c quy t¾c ®ßi hái ph¶i t¹o dùng ®­îc mét m«i tr­êng kinh doanh b×nh ®¼ng gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong vµ ngoµi n­íc nh­ c¸c ®iÒu kiÖn ®·i ngé Tèi huÖ quèc (MFN) vµ ®·i ngé quèc gia (NT). V× vËy chÝnh phñ cÇn ph¶i thay ®æi chÝnh s¸ch ®èi víi c¸c doanh nghiÖp trong n­íc, t¹o ®iÒu kiÖn cho tÊt c¶ mäi doanh nghiÖp ®­îc b×nh ®¼ng trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, quyÒn lîi, nghÜa vô...§èi víi doanh nghiÖp nhµ n­íc, ®iÒu kiªn trªn ®ßi hái ph¶i lo¹i bá c¸c ­u ®·i mµ chÝnh phñ ®ang chØ dµnh cho khu vùc nµy, nh­ cÊp vèn, cÊp quota, c¸c thñ tôc ph¸p lÝ...ChÝnh phñ ph¶i ®èi xö b×nh ®¼ng víi tÊt c¶ mäi thµnh phÇn kinh tÕ trong n­íc, ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n. ViÖt nam ph¶i sím t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n ph¸t triÓn, v× c¸c doanh nghiÖp nµy lµ lùc l­îng quan träng trong sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, nhê ®ã c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n míi cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó ®èi mÆt víi sù canh tranh gay g¾t cña qóa tr×nh tù do th­¬ng m¹i thÕ giíi. §èi víi doanh nghiÖp n­íc ngoµi, chóng ta ph¶i lo¹i bá tÊt c¶ c¸c ph©n biÖt ®èi xö víi hä, nhÊt lµ chÕ ®é hai gi¸ hay lµ chÕ ®é ­u ®·i thuÕ cho c¸c doanh nghiÖp trong n­íc. Thø t­, c«ng cuéc c¶i c¸ch mËu dÞch ph¶i ®ång thêi gi¶i quyÕt hai vÊn ®Ò: chÝnh s¸ch tµi chÝnh, tû gi¸ hèi ®o¸i vµ chÝnh s¸ch ngo¹i th­¬ng. ChÝnh v× vËy bªn c¹nh ph¸t triÓn chÝnh s¸ch ngo¹i th­¬ng cÇn ph¶i thay ®æi vµ ph¸t triÓn chÝnh s¸ch vÒ tµi chÝnh vµ tû gi¸ hèi ®o¸i. §èi víi chÝnh s¸ch tØ gi¸ nÕu chóng ta muèn tËn dông ®­îc lîi thÕ mµ WTO sÏ ®em l¹i, muèn n©ng cao hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu còng nh­ nhËp khÈu, chóng ta cÇn ph¶i thiÕt lËp mét hÖ thèng tû gi¸ æn ®Þnh, ®iÒu ®ã sÏ mang l¹i sù an toµn cho nÒn kinh tÕ cña ViÖt Nam. §Ó lµm ®­îc ®iÒu nµy chóng ta nªn kÕt hîp víi chÝnh s¸ch b¶o l·nh tÝn dông. §èi víi chÝnh s¸ch tµi chÝnh, nh­ chóng ta ®· biÕt, WTO ®· ®Æt ra mét hÖ thèng tiªu chuÈn vÒ tµi chÝnh mét c¸ch kh¸ chuÈn mùc. V× vËy nÕu muèn tham gia vµo tæ chøc nµy ViÖt Nam kh«ng cßn c¸ch nµo kh¸c lµ ph¶i tu©n thñ theo nh÷ng chuÈn mùc ®ã. C«ng viÖc c¶i c¸ch hµnh chÝnh còng ph¶i ®i theo h­íng nµy ®Ó chóng ta cã thÓ hoµ nhËp víi nh÷ng th«ng lÖ vµ luËt ch¬i quèc tÕ thêi hiÖn ®¹i. Thø n¨m, ViÖt Nam ph¶i dù tÝnh mét tho¶ thuËn chuyÓn ®æi khi tham gia WTO ®Ó chóng ta cã thÓ nhËn ®­îc c¸c lîi Ých sím h¬n cña tù do th­¬ng m¹i theo c¸c hiÖp ®Þnh cña vßng ®µm ph¸n Urugoay. Ngoµi ra, c¸c c¶i c¸ch th­¬ng m¹i cña ViÖt Nam ph¶i g¾n víi sù h­íng dÉn cña WTO trong thêi k× chuyÓn ®æi. Thø s¸u, tiÕp thu vµ häc tËp kinh nghiÖm cña c¸c n­íc thµnh viªn WTO trong ph¸t triÓn kinh tÕ còng nh­ trong tiÕn tr×nh gia nhËp WTO tr­íc ®©y. Thø b¶y, tiÕp tôc tiÕn hµnh c¸c cuéc ®µm ph¸n víi c¸c n­íc thµnh viªn WTO nh»m xóc tiÕn qu¸ tr×nh xin gia nhËp cña m×nh. Thø t¸m, ViÖt Nam tham gia vµo WTO ®ßi hái c¸c thÓ chÕ míi vµ nhu cÇu míi vÒ kiÕn thøc vµ kü n¨ng cña bé m¸y qu¶n lý. NhÊt lµ nh÷ng ng­êi trùc tiÕp tham gia vµo qu¸ tr×nh ®µm ph¸n gia nhËp WTO vµ nh÷ng ng­êi ho¹ch ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch cña nÒn kinh tÕ. Ngoµi ra, tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cña ta còng nh­ mäi ng­êi d©n ®Òu ph¶i n¾m râ c¸c vÊn ®Ò vÒ WTO vµ qu¸ tr×nh héi nhËp cña ViÖt Nam. V× vËy, ta nªn chó träng vµo c«ng t¸c ®µo t¹o c¸n bé, gi¸o dôc ng­êi d©n cã ®ñ kiÕn thøc vÒ WTO ®Ó chóng ta cã thÓ thÝch øng nhanh chãng víi tiÕn tr×nh héi nhËp vµ ®Èy nhanh tiÕn tr×nh ®µm ph¸n gia nhËp cña ta. HiÖn t¹i, ViÖt Nam ®· lËp ban chØ ®¹o vÒ WTO, thùc hiÖn c¬ chÕ ®Ó rµ so¸t toµn bé c¬ chÕ chÝnh s¸ch, ph¸p luËt cña ta theo c¸c quy ®Þnh cña WTO, tham gia c¸c cuéc häp cña WTO víi chøc n¨ng quan s¸t viªn. ViÖt Nam cÇn t¨ng c­êng quan hÖ víi c¸c n­íc thµnh viªn ®Ó tranh thñ ®­îc sù ñng hé cña hä ®èi víi tiÕn tr×nh gia nhËp cña ta. ViÖc trë thµnh thµnh viªn cña WTO ®Æc biÖt quan träng ®èi víi ViÖt Nam. MÆc dï chóng ta ph¶i ®èi mÆt víi nhiÒu khã kh¨n khi thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh cña WTO nh­ng ®­îc lµ thµnh viªn sÏ lµ ®éng lùc ®Ó ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ cña ta, thu hÑp ®ùoc kho¶ng c¸ch víi c¸c n­íc trªn thÕ giíi, hoµ nhËp víi xu h­ãng toµn cÇu ho¸ hiÖn nay. 3. Nh÷ng gi¶i ph¸p héi nhËp TM§T trong khu«n khæ WTO Nh­ ®· ph©n tÝch ë trªn, ph¸t triÓn vµ héi nhËp TM§T trong giai ®o¹n hiÖn nay kh«ng chØ lµ mét gi¶i ph¸p kh«ng thÓ thiÕu ®Ó b¾t kÞp nÒn kinh tÕ toµn cÇu mµ nã cßn lµ b­íc ®ãn ®Çu nh»m gióp n­íc ta héi nhËp cã hiÖu qu¶ h¬n vµo tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi WTO. Kinh tÕ ViÖt Nam ®ang cã nh÷ng chuyÓn biÕn tÝch cùc vµ m¹nh mÏ theo xu thÕ héi nhËp vµ triÓn khai thùc c¸c cam kÕt CEPT/AFTA, HiÖp ®Þnh th­¬ng m¹i ViÖt Mü vµ tham gia tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi (WTO). Trong n­íc, qu¸ tr×nh tiÕp tôc hoµn thiÖn c¸c c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ, khung luËt ph¸p vÒ th­¬ng m¹i vµ tæ chøc, s¾p xÕp l¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc, ph¸t triÓn thÞ tr­êng chøng kho¸n... ®· cã nh÷ng b­íc tiÕn râ rÖt. Song song víi nh÷ng thuËn lîi ®ã, n­íc ta vÉn cßn ®ang ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng th¸ch thøc vÒ tr×nh ®é c«ng nghÖ cßn l¹c hËu so víi thÕ giíi, søc c¹nh tranh kÐm vµ thiÕu vèn ®Çu t­ cho ph¸t triÓn. Trong bèi c¶nh ®ã, viÖc øng dông vµ ph¸t triÓn TM§T cÇn ®­îc thùc hiÖn trªn 3 quan ®iÓm c¬ b¶n: (i) TM§T ph¶i ®­îc nh×n nhËn vµ xö lý trªn b×nh diÖn toµn x· héi (ii) TM§T cÇn ®­îc nh×n nhËn võa nh­ mét c¬ héi, võa nh­ mét th¸ch thøc ®ßi hái sù hiÓu biÕt vÒ tinh thÇn vµ tr¸ch nhiÖm quèc gia (iii) CÇn tranh thñ tèi ®a c¸c nguån lùc vµ hç trî tõ bªn ngoµi. Dùa trªn nh÷ng quan ®iÓm trªn muèn héi nhËp th­¬ng m¹i ®iÖn tö n­íc ta vµo nÒn kinh tÕ toµn cÇu mµ môc tiªu tr­íc m¾t lµ ®­a th­¬ng m¹i ®iÖn tö héi nhËp vµo khu«n khæ WTO, chóng ta tr­íc hÕt cÇn ph¶i x©y dùng cho th­¬ng m¹i ®iÖn tö mét nÒn t¶ng c¬ së thËt sù v÷ng ch¾c, t¹o ®iÒu kiÖn cho th­¬ng m¹i ®iÖn tö cña ViÖt Nam ph¸t triÓn ngang víi mÆt b»ng trung b×nh cña quèc tÕ, tr¸nh t×nh tr¹ng cµng ngµy cµng tôt hËu xa h¬n vÒ c«ng nghÖ. Chóng ta cã thÓ tËp trung xem xÐt c¸c h­íng sau: Hç trî vÒ c¬ së h¹ tÇng, phæ biÕn kiÕn thøc vÒ TM§T ®Õn mäi doanh nghiÖp vµ ng­êi d©n trªn c¬ së th­êng xuyªn tuyªn truyÒn qua c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng, c¸c cuéc héi th¶o..., phæ cËp ho¸ Internet th«ng qua c¸c ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o cÊp ®¹i häc vµ phæ th«ng; ®¶m b¶o kü thuËt vµ gi¶m c­íc viÔn th«ng, phÝ truy cËp…§­a ®Çu t­ vÒ c¬ së h¹ tÇng cho TM§T vµo kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ hµng n¨m, ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch ­u ®·i vÒ thuÕ vµ thñ tôc cho c¸c ®¬n vÞ tham gia ch­¬ng tr×nh TM§T vµ kinh doanh c«ng nghÖ th«ng tin. Ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng th«ng tin vµ ho¹t ®éng chuÈn ho¸ th«ng tin, gi¶m dÇn ®éc quyÒn nhµ n­íc trong ngµnh th«ng tin viÔn th«ng, khuyÕn khÝch mäi thµnh phÇn kinh tÕ tham gia c¹nh tranh, ®Æc biÖt chó ý ®Õn c¸c c«ng ty viÔn th«ng uy tÝn trªn quèc tÕ ®Ó tËn dông c¬ héi tiÕp thu c«ng nghÖ cao; thµnh lËp c¸c trung t©m khoa häc nghiªn cøu øng dông vÒ TM§T; hoµn chØnh c¸c ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o c¸n bé c«ng nghÖ th«ng tin vµ nh©n lùc øng dông TM§T trong c¸c tr­êng ®¹i häc, mêi chuyªn gia vµ göi ng­êi ®i ®µo t¹o ë n­íc ngoµi. (HiÖn nay nhµ n­íc ®· cã quyÕt ®Þnh më cöa thÞ tr­êng c«ng nghÖ th«ng tin cho c¸c c«ng ty n­íc ngoµi vµo ®Çu t­ d­íi h×nh thøc liªn doanh nh­ng vÉn chñ tr­¬ng nhµ n­íc së h÷u 51%.) TÝnh ®Õn thùc lùc cña m×nh khi tiÕn hµnh héi nhËp, tr­íc m¾t ®èi víi thÞ tr­êng c¸c s¶n phÈm vµ dÞch vô c«ng nghÖ th«ng tin (®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn h¹ tÇng cho TM§T) chóng ta chØ nªn më cöa dÇn dÇn kÓ c¶ khi chóng ta ®· gia nhËp tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi WTO. ViÖc më cöa toµn bé còng ®ång nghÜa víi viÖc ph¶i chÊp nhËn c¹nh tranh kh«ng c©n søc víi c¸c s¶n phÈm vµ dÞch vô c«ng nghÖ th«ng tin tõ bªn ngoµi (Trong WTO cã quy chÕ ­u ®·i h¬n cho c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn cã thÓ ho·n hoÆc kÐo dµi thêi h¹n thùc thi mét sè hiÖp ®Þnh) Thóc ®Èy hîp t¸c quèc tÕ vµ khu vùc, ®Æc biÖt lµ víi c¸c n­íc thµnh viªn cña WTO vÒ c¸c lÜnh vùc ph¸p lý vµ khoa häc c«ng nghÖ trªn c¬ së khung ph¸p lý theo quy ®Þnh cña tæ chøc nµy. C¸c c¸n bé ngµnh vµ c¸c ®¬n vÞ qu¶n lý cÇn ký kÕt c¸c tho¶ thuËn hîp t¸c triÓn khai mét sè thö nghiÖm víi c¸c n­íc khu vùc vÒ th­¬ng m¹i, thuÕ, kü thuËt ®Ó thùc hiÖn c¸c dù ¸n TM§T quèc gia theo tiªu chuÈn quèc tÕ. Tr­íc m¾t nªn thóc ®Èy c¸c ch­¬ng tr×nh hîp t¸c trong APEC, ASEAN vµ tham gia ch­¬ng tr×nh TRADEPOINT (t©m ®iÓm mËu dÞch) cña Liªn HiÖp Quèc nh­ mét thÝ ®iÓm cã liªn quan tíi TM§T. CÇn ph¶i cã nh÷ng nhËn thøc ®óng ®¾n vµ tØnh t¸o tr­íc c¸c ®Ò xuÊt th­¬ng m¹i ®iÖn tö toµn cÇu ®Æc biÖt lµ trong khu«n khæ WTO mét khi chóng ta ®· gia nhËp tæ chøc nµy. Bëi v× nh­ chóng ta ®· biÕt hiÖn nay TM§T ®ang chØ lµ s©n ch¬i cña nh÷ng c­êng quèc ph¸t triÓn, nh÷ng ®Ò xuÊt mµ hä ®­a ra nÕu kh«ng nh»m phôc vô lîi Ých cña chÝnh hä th× còng lµ rÊt khã ®Ó c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nh­ ViÖt Nam cã thÓ thùc sù héi nhËp vµ thùc thi nÕu kh«ng muèn nãi lµ kh«ng thÓ. T¹o m«i tr­êng tin cËy vµ an toµn cho c¸c giao dÞch th«ng qua viÖc x©y dùng hÖ thèng ph¸p luËt ®¶m b¶o thõa nhËn tÝnh ph¸p lý cña c¸c giao dÞch TM§T vµ gi¶i quyÕt tranh chÊp trong TM§T. Trªn c¸c néi dung nh­ ch÷ ký ®iÖn tö, hîp ®ång ®iÖn tö… tiÕn hµnh tiªu chuÈn ho¸, cung cÊp c¸c dÞch vô x¸c thùc (CA), s¶n phÈm mËt m·, phæ biÕn c¸c biÖn ph¸p chèng truy cËp bÊt hîp ph¸p, ®Ò phßng tin tÆc, ®Ò ra c¸c quy ®Þnh xö lý vÒ vi ph¹m bÝ mËt an toµn riªng t­, thuÕ quan vµ b¶o vÖ së h÷u trÝ tuÖ phï hîp víi c¸c tiªu chuÈn vµ nguyªn t¾c quèc tÕ. Hç trî ®µo t¹o kiÕn thøc vÒ qu¶n lý dù ¸n TM§T qua kho¸ ®µo t¹o ng¾n h¹n vµ dµi h¹n, trao ®æi kinh nghiÖm gi÷a c¸c nhµ qu¶n lý vµ c¸c doanh nghiÖp. Thµnh lËp ®Çu mèi quèc gia cã sù tham gia cña tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn cã liªn quan lµm c«ng t¸c t­ vÊn vµ gióp chÝnh phñ ho¹ch ®Þnh ch­¬ng tr×nh ®iÒu hµnh c«ng t¸c ph¸t triÓn TM§T trong c¶ n­íc mét c¸ch ®ång bé vµ toµn diÖn. Trong c¸c ®Þnh h­íng trªn, vÊn ®Ò xuyªn suèt nhÊt lµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cho c«ng nghÖ th«ng tin nãi chung vµ TM§T nãi riªng, v× con ng­êi lu«n lµ nh©n tè trung t©m cña mäi sù ph¸t triÓn, tõ kh©u qu¶n lý ®iÒu hµnh ®Õn trùc tiÕp thùc hiÖn. Trong ®iÒu kiÖn tr×nh ®é khoa häc c¬ b¶n vµ c«ng nghÖ cßn thÊp, vèn ®Çu t­ Ýt, ViÖt Nam kh«ng thÓ tù m×nh ®Çu t­ ph¸t triÓn c«ng nghÖ trong ®iÒu kiÖn c¸c n­íc kh¸c trªn thÕ giíi ®· tiÕn rÊt xa. V× vËy, chiÕn l­îc ph¸t triÓn hîp lý lµ “®øng trªn vai ng­êi khæng lå”, nghÜa lµ tËn dông thµnh tùu ph¸t triÓn ®· cã trªn thÕ giíi vµ nghiªn cøu ¸p dông vµo ViÖt Nam. Nhê ®ã, chóng ta cã thÓ rót ng¾n thêi gian vµ tiÕt kiÖm tiÒn b¹c ®Çu t­ vµo nghiªn cøu ph¸t triÓn, ®ång thêi thùc hiÖn qu¸ tr×nh “®i t¾t, ®ãn ®Çu” c«ng nghÖ tiªn tiÕn trªn thÕ giíi. Khi thùc hiÖn qu¸ tr×nh ®ã, ViÖt Nam cã mét lîi thÕ rÊt c¬ b¶n lµ nguån nh©n lùc. NhiÒu chuyªn gia trªn thÕ giíi ®· nhËn xÐt lîi thÕ so s¸nh cña ViÖt Nam trong toµn cÇu ho¸ kinh tÕ n»m ë chÝnh con ng­êi ViÖt Nam víi t­ chÊt th«ng minh, s¸ng t¹o, tÝnh cÇn cï chÞu khã vµ kh¶ n¨ng thÝch øng nhanh víi c«ng nghÖ míi, ®Æc biÖt lµ trong lÜnh vùc øng dông c¸c phÇn mÒm c«ng nghÖ th«ng tin. §iÒu nµy ®· ®­îc nhiÒu h·ng ngo¹i quèc cã uy tÝn nh­ CrÐdit Lyonais, Pepsicola, Caterpillar hay Microsoft x¸c nhËn. Nguån nh©n lùc ®Ó tham gia vµo ph¸t triÓn TM§T cña n­íc ta rÊt lín v× n­íc ta cã lùc l­îng sinh viªn dåi dµo tèt nghiÖp ®¹i häc hµng n¨m tõ c¸c chuyªn ngµnh kh¸c nhau. Cuéc thi “TrÝ tuÖ ViÖt Nam” do VTV3 §µi TruyÒn h×nh ViÖt Nam vµ c¸c cuéc thi viÕt phÇn mÒm tin häc kh¸c cho thÊy kh¶ n¨ng øng dông vµ s¸ng t¹o c«ng nghÖ th«ng tin kh«ng chØ giíi h¹n trong c¸c tr­êng ®¹i häc chuyªn vÒ lÜnh vùc nµy. H¬n n÷a, ho¹t ®éng trong lÜnh vùc TM§T ®ßi hái sè l­îng lín chuyªn gia c¸c chuyªn ngµnh kh¸c nhau tõ qu¶n lý, kinh doanh, khoa häc kü thuËt ®Õn x· héi nh©n v¨n. Do vËy viÖc ¸p dông TM§T sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho nguån nh©n lùc nµy ph¸t huy hÕt tiÒm n¨ng. TËn dông tèt lîi thÕ ®ã sÏ lµ ch×a kho¸ ®Ó më ra thµnh c«ng trong øng dông th­¬ng m¹i TM§T ë ViÖt Nam. Tuy vËy nguån nh©n lùc cho TM§T cña ViÖt Nam còng cßn nhiÒu h¹n chÕ v× thÕ cÇn cã nh÷ng ®iÒu chØnh vµ ®æi míi trong ph­¬ng thøc ®µo t¹o ë c¸c tr­êng ®¹i häc vµ phæ th«ng. §­a øng dông tin häc vµo ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o, lËp thªm c¸c khoa ®µo t¹o vÒ TM§T ë tr×nh ®é ®¹i häc vµ cao h¬n. Më réng hîp t¸c quèc tÕ trong lÜnh vùc ®µo t¹o c«ng nghÖ th«ng tin vµ c¸c lÜnh vùc kh¸c còng lµ mét h­íng kh¾c phôc c¸c h¹n chÕ vÒ tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ vµ ph¸t huy nh©n tè con ng­êi thóc ®Èy nhanh qu¸ tr×nh øng dông réng r·i TM§T ë n­íc ta. Trong thêi gian tõ 2001 ®Õn 2005, TM§T ViÖt Nam h­íng vµo môc tiªu ®­a ho¹t ®éng nµy øng dông an toµn trªn kh¾p c¶ n­íc, tuyªn truyÒn n©ng cao nhËn thøc, tr×nh ®é sö dông m¸y tÝnh còng nh­ dÞch vô m¹ng ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp, c¸c c¬ quan chÝnh phñ vµ ng­êi tiªu dïng tiÕp xóc víi ph­¬ng thøc kinh doanh tiªn tiÕn cña thÕ giíi. Nh×n xa h¬n, víi nç lùc cña toµn x· héi vµ nh÷ng b­íc ®i v÷ng ch¾c cña chÝnh phñ, ch¾c ch¾n TM§T ViÖt Nam sÏ cã nhiÒu ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn vµ t×m ®­îc chç ®øng v÷ng ch¾c trong c¬ chÕ thÞ tr­êng, gãp phÇn ®­a th­¬ng m¹i n­íc nhµ hoµ nhËp chung víi thÕ giíi theo xu thÕ tù do ho¸ th­¬ng m¹i vµ h­íng ®Õn nÒn kinh tÕ tri thøc. KÕt luËn Sù ra ®êi cña xa lé th«ng tin, ®Æc biÖt lµ c¸c øng dông c«ng nghÖ th«ng tin dùa trªn kü thuËt sè, l­u tr÷ d÷ liÖu vµ hÖ thèng lµm viÖc network ®· ®­a ®Õn kh¸i niÖm nÒn kinh tÕ sè hãa vµ lµ ®éng lùc chñ yÕu cña qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ ®ang biÕn ®æi s©u s¾c nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ t¸c ®éng ®Õn tõng quèc gia. Vai trß cña c«ng nghÖ th«ng tin vµ TM§T ®èi víi nÒn kinh tÕ thêi kú hËu c«ng nghiÖp kh«ng cßn ai nghi ngê ®­îc n÷a. Internet vµ m¹ng WWW, mét thµnh tùu trong øng dông c«ng nghÖ th«ng tin, ®­îc ®¸nh gi¸ lµ ph¸t kiÕn vÜ ®¹i nhÊt thÕ kû 20. TM§T lµm thay ®æi m¹nh mÏ ph­¬ng thøc th­¬ng m¹i truyÒn thèng, xãa mê ranh giíi ®Þa lý trong giao l­u bu«n b¸n gi÷a c¸c quèc gia nhê ®em l¹i kh¶ n¨ng giao dÞch trùc tuyÕn liªn tôc vµ kh«ng h¹n chÕ. C¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ®­îc sè ho¸ vµ vËn hµnh trªn c¸c siªu xa lé th«ng tin, c¸c m¹ng l­íi m¸y tÝnh lan to¶ kh¾p n¬i; chu chuyÓn th«ng tin trë thµnh nguån sèng cña nÒn kinh tÕ. §iÒu nµy ®ßi hái c¸c n­íc ph¶i cã sù ®iÒu chØnh mét c¸ch toµn diÖn c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ v¨n hãa x· héi ®Ó thÝch øng víi yªu cÇu mµ sù ph¸t triÓn TM§T ®· ®Æt ra. Víi vai trß nh­ trªn, céng víi thùc tiÔn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· chøng minh th­¬ng m¹i ®iÖn tö thùc sù lµ mét ph­¬ng thøc giao dÞch th­¬ng m¹i cña t­¬ng lai. NhËn thøc râ ®iÒu nµy, c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®Ëc biÖt lµ nh÷ng c­êng quèc ph¸t triÓn ®· ra søc tËn dông nh÷ng lîi thÕ cña m×nh nh»m chiÕm ®­îc vÞ trÝ chñ ®éng trong ph­¬ng thøc th­¬ng m¹i míi mÎ vµ ®Çy triÓn väng nµy. Víi t­ c¸ch lµ tæ chøc th­¬ng m¹i quèc tÕ lín nhÊt thÕ giíi, WTO còng ®ang ph¶i ®øng tr­íc søc Ðp m¹nh mÏ tõ phÝa c¸c n­íc thµnh viªn nh»m ®­a ra mét hÖ thèng quy t¾c mang tÝnh ph¸p lý ®iÒu tiÕt sù ho¹t ®éng vµ ph¸t triÓn cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö quèc tÕ trong khu«n khæ tæ chøc nµy. Sù ph¸t triÓn cña TM§T còng ®em l¹i c¬ héi cho c¸c nÒn kinh tÕ ®ang ph¸t triÓn thóc ®Èy tèc ®é t¨ng tr­ëng, héi nhËp víi c¸c nÒn kinh tÕ tiªn tiÕn trªn thÕ giíi. Tuy nhiªn, nã còng ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc kh«ng nhá cho c¸c n­íc nµy tr­íc nguy cã vÒ sù lÖ thuéc vµ tôt hËu xa h¬n vÒ c«ng nghÖ mµ mét trong nh÷ng lý do chÝnh lµ sô h¹n chÕ vÒ tr×nh ®é vµ tiÒm lùc kinh tÕ. Lµ mét n­íc ®ang ph¸t triÓn, ViÖt Nam còng ®øng tr­íc nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc mµ xu thÕ ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ nãi chung vµ qu¸ tr×nh toµn cÇu hãa nãi riªng mang l¹i. ChiÕn l­îc ph¸t triÓn ®· ®­îc §¶ng Céng S¶n ViÖt Nam x¸c ®Þnh lµ ph¶i tiÕn hµnh qu¸ tr×nh CNH - H§H vµ chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Sù héi nhËp Êy cã thµnh c«ng hay kh«ng mét phÇn còng phô thuéc vµo viÖc øng dông vµ ph¸t triÓn Th­¬ng m¹i ®iÖn tö ë ViÖt Nam. §Ó lµm ®­îc ®iÒu nµy ®ßi hái chÝnh phñ vµ mäi thµnh phÇn kinh tÕ ph¶i nç lùc hÕt m×nh trong viÖc x©y dùng vµ hoµn thiÖn c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho ho¹t ®éng vµ ph¸t triÓn cña h×nh thøc th­¬ng m¹i cßn kh¸ míi mÎ nµy. Bªn c¹nh ®ã, lµ mét n­íc ®i sau chóng ta còng cÇn ph¶i cã nh÷ng sù kÕt hîp h÷u hiÖu gi÷a c¸c gi¶i ph¸p võa nh»m tËn dông ®­îc nh÷ng thµnh qu¶ mµ c¸c n­íc ®i tr­íc ®· mang l¹i, võa nh»m h¹n chÕ nh÷ng nguy c¬ cã thÓ ph¸t sinh tõ sù ph¸t triÓn cña th­¬ng m¹i ®iÖn tö vµ toµn cÇu ho¸./. Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 1. B¸o c¸o dù ¸n quèc gia “Kü thuËt th­¬ng m¹i ®iÖn tö”, Ban Th­¬ng m¹i ®iÖn tö - Bé Th­¬ng m¹i, 2001. 2. Bé Th­¬ng m¹i, “Th­¬ng m¹i ®iÖn tö”, NXB Thèng kª, 1999. 3. NguyÔn Thu Linh vµ Ph¹m ViÖt Long, “KhÝa c¹nh v¨n hãa trong TM§T”, NXB CTQG, Hµ Néi, 2003. 4. NguyÔn Ngäc Tr©n, “Mét sè vÊn ®Ò kinh tÕ toµn cÇu hiÖn nay”, NXB ThÕ giíi, Hµ Néi, 2002. 5. T­ liÖu héi th¶o “øng dông vµ ph¸t triÓn TM§T ë ViÖt Nam”, Phßng Th­¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖp ViÖt Nam, Hµ Néi, 2001. 6. T¹p chÝ Nghiªn cøu kinh tÕ, c¸c sè n¨m 2002, 2003. 7. T¹p chÝ Nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi, c¸c sè n¨m 2002. 8. T¹p chÝ PC World ViÖt Nam, c¸c sè n¨m 2000, 2001, 2002, 2003. 9. Thêi b¸o Kinh tÕ Sµi Gßn, c¸c sè n¨m 2002, 2003 10. Héi th¶o vÒ WTO vµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, Bé ngo¹i giao - 1999. 11. Toµn cÇu ho¸ vµ khu vùc ho¸. C¬ héi vµ th¸ch thøc ®ãi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, Trung t©m KHXH vµ NV Quèc gia - 2000. 12. Tõ diÔn ®µn Siat¬n. Toµn cÇu ho¸ vµ tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi, NXB chÝnh trÞ quèc gia - 2000. 13. ViÖt Nam vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ, NXB chÝnh trÞ quèc gia -2000. 14. WTO - future organization. 15. TS Vâ §¹i L­îc, Nh­ng vÊn ®Ò ®Æt ra cho qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ cña ViÖt Nam, t¹p chÝ Nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi - 16. NguyÔn Duy Khiªn, Tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi vµ nh÷ng th¸ch thøc ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, t¹p chÝ Nghiªn cøu kinh tÕ - sè 276, th¸ng 5/2001. 17. NguyÔn Xu©n Th¾ng, Toµn cÇu ho¸ & vÊn ®Ò c¬ cÊu l¹i nÒn kinh tÕ trong c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn vµ chuyÓn ®æi, t¹p chÝ Nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi - sè 5 (61)/1999. 18. ViÖt Nam vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ, NXB chÝnh trÞ quèc gia -2000. 19. NguyÔn Ngäc Tr©n, “Mét sè vÊn ®Ò kinh tÕ toµn cÇu hiÖn nay”, NXN ThÕ giíi, Hµ Néi, 2002 20. C¸c trang Web: 21. Somkiat Tangkitvanich, “Global E-commerce Policies seen from the South”, Thailand Development Research Institute, 2001 22. ‘Today Burgers, Tomorrow...?”, Economist, July 15-21. 2000 Internet vÒ n«ng th«n”, Thêi b¸o kinh tÕ Sµi Gßn sè 51, 2002 23. Panagriya, “E-commerce, WTO and developing countries”, WTO study series 2, Geneva, 2000 24. Nezu. R, “E-commerce, a revolution with power”, OECD Directorate for Science, Technology and Industry, 2000 25. Mody,B. “ The Internet in the Other Three-Quarter of the World”, 2001 at httt://www.economist.com 26. McGann, S., King, J. and Lyytinen, K., “Globalization of E-Commerce: Growth and Impacts in the United States of America”. Sprouts: Working Papers on Information Environments, Systems and Organization, Vol 2, Spring, 2002, at

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • dockhoaluan.doc
  • docbia kl.doc
  • docphu luc 1.doc