Trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ dân sự

Nếu người có nghĩa vụ chưa thực hiện nghĩa vụ khi đã đến hạn thì người có quyền có thể gia hạn để người có nghĩa vụ thực hiện xong nghĩa vụ của mình, nếu quá thời hạn này mà nghĩa vụ vẫn chưa được thực hiện xong thì thì theo yêu cầu cảu bên cso quyền, bên cso nghãI vụ vẫn phỉa thực hiện nghĩa vụ và bồi thường thiệt hại; nếu việc thực hiện nghĩa vụ không còn cần thiết đối với bên có quyền thì bên này có quyền từ chối tiếp nhận việc thực hiện nghĩa vụ và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Ví dụ: A thuê b xây một căn nhà cấp bốn rộng 60m2 để A làm kho chứa hàng. Hạn đến ngày 30-6-1995 phảI xong để kịp thòi chuyển hàng vào kho. Nhưng đến ngày 30-6-1995 khi A tập kết hàng về thì B chưa xây xong nhà kho. Hàng để ngoài trời, gặp trời mưa lớn nên bị hư hỏng nặng. Trong trường hợp này A có quyền yêu cầu B tiếp tục xây xong căn nhà kho, đồng thời phảI bồi thường thiệt hại do số hàng bị hỏng.

doc7 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 2180 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ dân sự, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
A. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò: I. Kh¸I niÖm: Tr¸ch nhiÖm cña ng­êi thùc hiÖn nghÜa vô kh«ng ®óng cam kÕt (sau ®ay gäi lµ tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô) lµ mét tr¸ch nhiÖm ph¸p lÝ nãi chung. §ã lµ mét h×nh thøc c­ìng chÕ cña Nhµ n­íc ®Ó thùc hiÖn c¸c quy ph¹m c¶u ph¸p luËt, ¸p dông ®èi víi nh÷ng ng­êi cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt, g©y nªn hËu qu¶ ph¸p lÝ kh«ng cã lîi cho ng­êi ®ã. Khi x¸c lËp mét cam kÕt (hîp ®ång) d©n sù, c¸c bªn cã c¸c quyÒn vµ nghÜa vô theo néi dung c¶u cam kÕt ®ã. NÕu mét bªn vi ph¹m nghÜa vô (kh«ng thùc hiÖn hoÆc thùc hiÖn kh«ng ®óng, kh«ng ®Çy ®ñ). Th× ph¶I g¸nh chÞu nh÷ng hËu qu¶ bÊt lîi mµ ph¸p luËt ®· dù liÖu. Kho¶n 1 §iÒu 302 BLDS quy ®Þnh: “Bªn cã nghÜa vô mµ kh«ng thùc hiÖn hoÆc thùc hiÖn kh«ng ®óng nghÜa vô th× ph¶I chÞu tr¸ch nhiÖm d©n sù ®èi víi bªn cã quyÒn”. Nh­ vËy, c¸c bªn cã nghÜa vô d©n sù ®èi víi nhau kÓ tõ khi quan hÖ nghÜa vô ®­îc x¸c lËp nh­ng tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô chØ ph¸t sinh khi cã mét bªn kh«ng thùc hiÖn, thùc hiÖn kh«ng ®óng, kh«ng ®Çy ®ñ nghÜa vô cña m×nh. Tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô lµ mét trong nh÷ng lo¹i tr¸ch nhiÖm ph¸p lÝ nãi chung nªn gièng nh­ lo¹i tr¸ch nhiÖm ph¸p lÝ kh¸c, nã cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chung sau ®©y: - ChØ ®­îc ¸p dông khi cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt vµ chØ ¸p dông ®èi víi ng­êi cã hµnh vi vi ph¹m ®ã. - Lµ mét h×nh thøc c­ìng chÕ cña Nhµ n­ícvµ do c¬ quan Nhµ n­íc cã thÈm quyÒn ¸p dông. - Lu«n mang ®Õn mét hËu qu¶ ph¸p lÝ bÊt lîi cho ng­êi cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt. Ngoµi nh÷ng ®Æc ®iÓm ®· nªu trªn, tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô cßn cã nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng biÖt sau: - BiÓu hiÖn cô thÓ cña hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt trong tr¸ch nhiÖm d©n sù lµ viÖc kh«ng thùc hiÖn, thùc hiÖn kh«ng ®óng, kh«ng ®Çy ®ñ nghÜa vô c¶u ng­êi cã nghÜa vô d©n sù. - Tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô bao giê còng liªn quan trùc tiÕp (g¾n liÒn) víi tµi s¶n. Lîi Ých mµ c¸c bªn h­íng tíi trong c¸c quan hÖ nghÜa vô bao giê còng mang tÝnh chÊt tµi s¶n, v× vËy viÖc vi ph¹m nghÜa vô cña bªn nµy sÏ lµm ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn lîi Ých vËt chÊt cña bªn kia. Do ®ã, tr¸ch nhiÖm d©n sùu cña ng­êi vi ph¹m lµ ph¶I bï ®¾p cho bªn bÞ vi ph¹m nh÷ng lîi Ých vËt chÊt. - Tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô ®­îc ¸p dông ®èi víi ng­êi cã hµnh vi vi ph¹m ngh·I vô nh­ng còng cã thÓ ®­îc ¸p dông ®èi víi ng­êi kh¸c (ng­êi ®¹i diÖn cho ng­êi ch­a thµnh niªn). - HËu qu¶ bÊt lîi mµ ng­êi vi ph¹m nghÜa vô ph¶I g¸nh chÞu lµ viÖc b¾t buéc ph¶I tiÕp tôc thùc hiÖn nghÜa vô hoÆc ph¶I båi th­êng thiÖt h¹i nh»m ®Ó tháa m·n quyÒn lîi chÝnh ®¸ng cña ng­êi bÞ vi ph¹m, kh¾c phôc nh÷ng hËu qu¶ vËt chÊt cho ng­êi bÞ vi ph¹m. V× vËy, vÒ mÆt kh¸ch quan, tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô lµ tæng hîp c¸c quy ph¹m ph¸p luËt ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ ph¸t sinh gi÷a c¸c chñ thÓ ®ang tham gia víi nhau mét quan hÖ ngh·I vô d©n sù khi cã mét bªn vi ph¹m nghÜa vô d©n sù ®ã; vÒ mÆt chñ quan, tr¸ch nhiÖm d©n sù ®­îc hiÓu lµ viÖc g¸nh chÞu mét hËu qu¶ mang tÝnh tµi s¶n cña bªn vi ph¹m nghÜa vô , qua ®ã ®Î kh¾c phôc hËu qu¶ cña bªn bÞ vi ph¹m. Tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô d©n sù lµ sù c­ìng chÕ c¶u Nhµ n­íc buéc bªn vi ph¹m nghÜa vô ph¶i tiÕp tôc thùc hiÖn ®óng nghÜa vô hoÆc ph¶I båi th­êng thiÖt h¹i do hµnh vi vi ph¹m nghÜa vô cña m×nh g©y ra cho phÝa bªn kia. Tr¸ch nhiÖm d©n sù nãi chung lµ mét chÕ tµi cña ngµnh luËt d©n sù vµ tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô lµ mét chÕ tµi trong nghÜa vô. §èi víi c¸c chñ thÓ tham gia mét quan hÖ nghÜa vô, bªn c¹nh viÖc ®Ó cho c¸c bªn tù gi¸c thùc hiÖn, ph¸p luËt cßn ®Æt ra c¸c biÖn ph¸p c­ìng chÕ nh»m t¸c ®éng ®Õn ý thøc tù gi¸c cña c¸c chñ thÓ, ®ång thêi ®Ó ¸p dông khi cã sù vi ph¹m nghÜa vô d©n sù. II. Ph©n lo¹i tr¸ch nhiÖm d©n sù do vi ph¹m nghÜa vô. Khi ®Õn thêi h¹n thùc hiÖn nhÜa vô mµ ng­êi cã ngh·I vô kh«ng thùc hiÖn, thùc hiÖn kh«ng ®óng, kh«ng ®Çy ®ñ nghÜa vô th× sÏ ph¸t sinh tr¸ch nhiÖm d©n sù víi ng­êi cã quyÒn. Tuy nhiªn, nÕu sù vi ph¹m nµy ch­a g©y ra thiÖt h¹i th× ng­êi vi ph¹m chØ cã tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn ®óng nghÜa vô. MÆt kh¸c, nÕu sù vi ph¹m nghÜa vô ®· g©y ra mét thiÖt h¹i cho ng­êi bÞ vi ph¹m th× ng­êi vi ph¹m ph¶I chÞu tr¸ch nhiÖm båi th­êng thiÖt h¹i. V× vËy, tïy thuéc vµo tÝnh chÊt, hËu qu¶ cña sù vi ph¹m nghÜa vô mµ tr¸ch nhiÖm d©n sù nµy ®­îc ph©n thµnh hai lo¹i: Tr¸ch nhiÖm ph¶I thùc hiÖn nghÜa vô d©n sù vµ tr¸ch nhiÖm båi th­êng thiÖt h¹i. 1. Tr¸ch nhiÖm phØa thùc hiÖn nghÜa vô d©n sù. Víi tr¸ch nhiÖm nµy, ng­êi vi ph¹m nghÜa vô ph¶i tiÕp tôc thùc hiÖn nghÜa vô theo yªu cÇu cña bªn kia. NÕu bªn cã quyÒn ®· yªu cÇu mµ bªn cso ngh·I vô vÉn kh«ng thùc hiÖn, th× cã quyÒn yªu cÇu c¬ quan Nhµ n­íc cã thÈm quyÒn ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p c­ìng chÕ buéc bªn kia ph¶I thùc hiÖn nghÜa vô d©n sù. Lo¹i tr¸ch nhiÖm nµy bao gåm: Tr¸ch nhiÖm do kh«ng thùc hiÖn nghÜa vô giao vËt (§iÒu 302 BLDS). Tr¸ch nhiÖm do kh«ng thùc hiÖn nghÜa vô ph¶i lµm mét c«ng viÖc hoÆc kh«ng ®­îc lµm mét c«ng viÖc. (§iÒu 304 BLDS). Tr¸ch nhiÖm do chËm thùc hiÖn nghÜa vô d©n sù (§iÒu 305 BLDS). Tr¸ch nhiÖm do chËm tiÕp nhËn viÖc thùc hiÖn nghÜa vô d©n sù (®iÒu 306 BLDS). a. Tr¸ch nhiÖm do kh«ng thùc hiÖn nghÜa vô giao vËt.(§iÒu 304 BLDS). Trong viÖc thùc hiÖn nghÜa vô giao vËt, ph¶I c¨n cø vµo ®èi t­îng lµ vËt ®Ó thùc hiÖn. NÕu lµ vËt ®Æc ®Þnh, tøc lµ vËt ph©n biÖt ®­îc víi c¸c vËt kh¸c b»ng nh÷ng dÆc tr­ng riªng vÒ kÝ hiÖu, h×nh d¸ng, mµu s¾c, chÊt liÖu, ®Æc tÝnh, vÞ trÝ, th× ng­êi cã nghÜa vô ph¶I giao ®óng vËt ®ã. NÕu vËt kh«ng cßn hoÆc bÞ h­ háng th× ng­êi cã nghÜa vô ph¶I thanh to¸n gi¸ trÞ cña vËt vµ båi th­êng thiÖt h¹i kh¸c (nÕu cã). VÊn ®Ò nµy ®­îc quy ®Þnh t¹i kho¶n 1 §iÒu 304 BLDS. “Khi bªn cã nghÜa vô kh«ng thùc hiÖn nghÜa vô giao vËt ®Æc ®Þnh th× ng­êi cã quyÒn ®­îc quyÒn yªu cÇu bªn cso nghÜa vô ph¶I giao ®óng vËt ®ã; nÕu vËt kh«ng cßn hoÆc bÞ h­ háng th× ph¶I thanh to¸n gi¸ trÞ cña vËt.” VÝ dô: A kÝ hîp ®ång cho B thuª mét c¨n nhµ mÆt ®­êng réng 40m2 ®Ó B më qu¸n ¨n. Hai bªn tháa thuËn ®Õn th¸ng 4- 1996 th× A giao nhµ cho B. Th¸ng 4 – 1996, khi B ®· chuÈn bÞ ®å chuyÓn c¨n nhµ ®­îc thuª theo gi¸ tháa thuËn víi A th× lóc nµy A vÉn ®ang cho ng­êi kh¸c thuª. A ®· ng¨n ®«I c¨n phßng vµ ®Þnh giao cho b c¨n phßng bªn trong (kh«ng cã mÆt ®­êng). B kh«ng nhÊt trÝ vµ ®ßi A ph¶I båi th­êng cho B v× A kh«ng giao ®óng nhµ nh­ tháa thuËn. Nh­ vËy, trong tr­êng hîp nµy, A lµ ng­êi vi ph¹m nghÜa vô, ®· kh«ng giao ®óng vËt nh­ ®· tháa thuËn víi B. Do vËy, A ph¶I båi th­êng thiÖt h¹i cho B khi B kh«ng më ®­îc qu¸n theo kÕ ho¹ch. Cßn ®èi víi vËt cïng lo¹i- lµ vËt ®­îc x¸c ®Þnh b»ng nh÷ng ®¬n vÞ ®o l­êng do chóng cã nh÷ng dÊu hiÖu, tÝnh n¨ng, t¸c dông hoÆc phÈm chÊt chung nh­ g¹o, ®­êng, muèi…NÕu ng­êi cã nghÜa vô kh«ng thùc hiÖn ®­îc ngh·I vô giao vËt th× ph¶I thanh to¸n gi¸ trÞ cña vËt vµ ph¶I båi th­êng thiÖt h¹i (nÕu cã). Tr­êng hîp ®èi t­îng cña nghÜa vô lµ vËt cïng lo¹i th× ng­êi cã nghÜa vô ph¶I giao ®óng sè l­îng, chÊt l­îng, quy c¸ch nh­ ®· tháa thuËn, ph¶I giao ®óng ®Þa ®iÓm, ®óng thêi gian, ®óng ph­¬ng thøc nh­ hîp ®ång ®· tháa thuËn. VÊn ®Ò nµy ®­îc quy ®Þnh t¹i kh¶on 2 §iÒu 304 BLDS: “Khi bªn cã ngh·I vô kh«ng thùc hiÖn ®­îc ngh·I vô giao vËt cïng lo¹i th× ph¶I thanh to¸n gi¸ trÞ cña vËt”. VÝ dô: Tõ th¸ng 6 – 1990 ®Õn th¸ng 8- 1990, vî chång anh L vµ chÞ T vay cña vî chång chÞ H tæng sè tiÒn lµ 22.208.000 ®ång vµ tháa thuËn miÖng l·i suÊt 9%/th¸ng. Th¸ng 12- 1990, chÞ H ®ßi vî chång chÞ T phØa tr¶ c¶ gèc vµ l·I nh­ng vî chång chÞ T kh«ng cã ®Ó tr¶. Ngµy 2-12-1990, anh L ®Õn nhµ chÞ H viÕt giÊy b¸n nhµ (mµ vî chång anh ®ang ë) cho anh M – chång chÞ H víi gi¸ 25 triÖu ®ång. Trong giÊy nµy, anh L ghi ®· nhËn ®ñ sè tiÒn trªn t¹i nhµ anh M, chÞ H vµ ®Ò nghÞ ñy ban x· cho lµm thuÕ tr­íc b¹ 2,5 triÖu ®ång. Sau ®ã anh L kh«ng giao nhµ cho chÞ H nªn ngµy 17-12-1990 vî chång chÞ H cã ®¬n kiÖn ®Õn Toµ ¸n yªu cÇu vî chång anh L ph¶I giao nhµ cho chÞ H. Tßa ¸n tèi cao xÐt hîp ®ång mua b¸n nhµ gi÷a anh L vµ anh M ngµy 2-12-1990 thùc chÊt lµ giÊy g¸n nî vµ kh«ng ®­îc vî anh L lµ chÞ T tháa thuËn nªn kh«ng cã gi¸ trÞ. Do vËy, Tßa ¸n hñy hîp ®ång mua b¸n nhµ nµy, ®ång th­ßi theo quy ®Þnh cña Ng©n hµng Nhµ n­íc ®èi víi c¸c ho¶n tiÒn vay kh«ng thêi h¹n vµ cã l·i ë ngoµi tæ chøc tÝn dông th× møc l·I suÊt trong thêi gian vî chång anh L vay nî chÞ H lµ 6%/th¸ng. Tõ ®ã tÝnh sè tiÒn c¶ gèc vµ l·I mµ vî chång anh L ph¶I tr¶ chÞ H. Chóng ta thÊy, ®èi víi nghÜa vô giao vËt, nÕu ng­êi cã ngh·I vô kh«ng thùc hiÖn viÖc giao vËt theo ®óng th¶o thuËn hay quy ®Þnh cña ph¸p luËt th× ®Òu ph¶I thanh to¸n gi¸ trÞ cña vËt vµ båi th­êng thiÖt h¹i nÕu cã, tøc lµ cïng víi viÖc giao vËt thùc tÕ vÉn ph¶I båi th­êng thiÖt h¹i, theo nh­ quy ®Þnh t¹i kh¶on 3 §iÒu 304 BLDS: “trong tr­êng hîp bªn cã ngh·I vô kh«ng thùc hiÖn ®­îc ngh·I vô theo quy ®Þnh t¹i kho¶n 1 vµ kho¶n 2 §iÒu nµy mµ g©y thiÖt h¹i cho bªn cã quyÒn th× ngoµi viÖc thanh to¸n gi¸ trÞ cña vËt cßn ph¶I båi th­êng thiÖt h¹i cho bªn cã quyÒn”. b. Tr¸ch nhiÖm do kh«ng thùc hiÖn nghÜa vô ph¶I lµm mét viÖc hoÆc kh«ng ®­îc lµm mét c«ng viÖc. Khi c¸c bªn trong quan hÖ d©n sù tháa thuËn vÒ viÖc ph¶I thùc hiÖn mét c«ng viÖc nµo ®ã th× bªn cã nghÜa vô ph¶I thùc hiÖn c«ng viÖc theo ®óng c¸c nguyªn t¾c thùc hiÖn nghÜa vô: ®óng ®åi t­îng, ®óng ®Þa ®iÓm, ®óng ph­¬ng thøc…nh­ c¸c bªn ®· tháa thuËn hoÆc theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. “Trong tr­êng hîp bªn cã nhÜa vô kh«ng thùc hiÖn mét c«ng viÖc mµ m×nh ph¶I thùc hiÖn th× bªn cã quyÒn cã thÓ yªu cÇu bªn cã nghÜa vô tiÕp tôc thùc hiÖn hoÆc tù m×nh thùc hiÖn hoÆc giao cho ng­êi kh¸c thùc hiÖn c«ng viÖc ®ã vµ yªu cÇu bªn cã nghÜa vô thanh to¸n chi phÝ hîp lÝ vµ båi th­êng thiÖt h¹i.” (Kho¶n 1 §iÒu 304) VÝ dô: A hîp ®ång thuª b chë cho A 50 t¹ xi m¨ng ®Õn c«ng tr×nh vµo ngµy 1-4-1995. §Õn ngµy 1-4-1995 kh«ng thÊy B chë ®Õn, A ph¶I thuª ng­êi kh¸c chë tõ n¬I kh¸c ®Õn ®Ó kÞp c«ng tr×nh. Trong tr­êng hîp nµy, A cso quyÒn yªu cÇu B ph¶I thanh to¸n chi phÝ thuª ng­êi chë xi m¨ng vµ buéc B ph¶I båi th­êng mét kho¶n nhÊt ®Þnh. §èi víi nghÜa vô mµ ®èi t­îng cña nã lµ kh«ng ®­îc lµm mét c«ng viÖc nhÊt ®Þnh, mµ ng­êi cã ngh·I vô l¹i lµm c«ng viÖc ®ã th× "g­êi cã quyÒn ®­îc quyÒn yªu cÇu ng­êi cã nghÜa vô ph¶i chÊm døt viÖc thùc hiÖn, kh«I phôc t×nh trang ban ®Çu vµ båi th­êng thiÖt h¹i”. (kho¶n 2 §iÒu 304). Ch¼ng h¹n tr­êng hîp A thuª nµh cña B. Trong hîp ®ång quy ®Þnh a kh«ng ®­îc söa ssang, thay ®æi kiÕn tróc ng«I nhµ. Nh­ng sau ®ã A ®· tù ý dì bá mét phÇn ng«I nµ ®Ó lµm s©n cho môc ®Ých riªng cña m×nh. Nh­ vËy A ®· vi ph¹m nghÜa vô kh«ng ®­îc lµm mét viÖc nhÊt ®Þnh. B cã quyÒn buéc A kh«I phôc l¹i t×nh tr¹ng ban ®Çu cña ng«I nhµ ®ång thêi buéc A phØa båi th­êng thiÖt h¹i. c. Tr¸ch nhiÖm do chËm thùc hiÖn nghÜa vô d©n sù (§iÒu 305). NÕu ng­êi cã nghÜa vô ch­a thùc hiÖn nghÜa vô khi ®· ®Õn h¹n th× ng­êi cã quyÒn cã thÓ gia h¹n ®Ó ng­êi cã nghÜa vô thùc hiÖn xong nghÜa vô cña m×nh, nÕu qu¸ thêi h¹n nµy mµ nghÜa vô vÉn ch­a ®­îc thùc hiÖn xong th× th× theo yªu cÇu c¶u bªn cso quyÒn, bªn cso ngh·I vô vÉn phØa thùc hiÖn nghÜa vô vµ båi th­êng thiÖt h¹i; nÕu viÖc thùc hiÖn nghÜa vô kh«ng cßn cÇn thiÕt ®èi víi bªn cã quyÒn th× bªn nµy cã quyÒn tõ chèi tiÕp nhËn viÖc thùc hiÖn nghÜa vô vµ yªu cÇu båi th­êng thiÖt h¹i. VÝ dô: A thuª b x©y mét c¨n nhµ cÊp bèn réng 60m2 ®Ó A lµm kho chøa hµng. H¹n ®Õn ngµy 30-6-1995 ph¶I xong ®Ó kÞp thßi chuyÓn hµng vµo kho. Nh­ng ®Õn ngµy 30-6-1995 khi A tËp kÕt hµng vÒ th× B ch­a x©y xong nhµ kho. Hµng ®Ó ngoµi trêi, gÆp trêi m­a lín nªn bÞ h­ háng nÆng. Trong tr­êng hîp nµy A cã quyÒn yªu cÇu B tiÕp tôc x©y xong c¨n nhµ kho, ®ång thêi ph¶I båi th­êng thiÖt h¹i do sè hµng bÞ háng.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docTrách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ dân sự.doc
Luận văn liên quan