Đề tài Hệ thống chế độ bảo hiểm xã hội

Hệ thống chế độ BHXH I. Cơ sở hình thành và đặc điểm của hệ thống chế độ BHXH 1.1 Cơ sở hình thành hệ thống chế độ BHXH Chính sách BHXH là một trong những chính sách xã hội cơ bản nhất, là hạt nhân của hệ thống an sinh xã hội của mỗi quốc gia. Mảng chính sách này mang tính khái quát cao và thể hiện rõ mục đích, quan điểm, định hướng, phạm vi và các mối quan hệ điều chỉnh giữa Nhà nước với người lao động và người sử dụng lao động. Việc ban hành chính sách BHXH phải dựa vào điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong mỗi thời kỳ và xu hướng vận động khách quan của nền kinh tế - xã hội. Chính sách BHXH thường được thể hiện dưới dạng các văn bản pháp quy, các bộ luật và hiến pháp của mỗi nước. Để triển khai và thực hiện chính sách BHXH, vấn đề cốt lõi là phải cụ thể hoá chính sách thông qua các chế độ BHXH. Chế độ BHXH là những quy định cụ thể và chi tiết, là sự bố trí, sắp xếp những chế định thực hiện BHXH đối với người lao động. Nói cách khác, đó là một hệ thống các quy định được pháp luật hoá về đối tượng và phạm vi; về nghĩa vụ và quyền lợi, về điều kiện và mức đóng góp cho từng trường hợp BHXH cụ thể. Chế độ BHXH được cụ thể hoá dưới dạng các văn bản pháp luật và dưới luật, các thông tư, điều lệ . Vì thế, khi thực hiện mỗi chế độ thường phải nắm vững những vấn đề mang tính cốt lõi của chính sách BHXH để đảm bảo sự đúng đắn và tính nhất quán trong toàn bộ hệ thống các chế độ BHXH Theo khuyến nghị của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đã nêu trong Công ước số 102 tháng 6 năm 1952 tại Giơnevơ, hệ thống chế độ BHXH bao gồm 9 chế độ sau đây: 1. Chăm sóc y tế 2. Trợ cấp ốm đau 3. Trợ cấp thất nghiệp 4. Trợ cấp tuổi già 5. Trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp 6. Trợ cấp gia đình 7. Trợ cấp sinh đẻ 8. Trợ cấp khi tàn phế 9. Trợ cấp tiền tuất (trợ cấp mất người nuôi dưỡng) Chín chế độ trên hình thành 1 hệ thống chế độ BHXH. Tuỳ theo điều kiện kinh tế - xã hội mà mỗi nước tham gia công ước Giơnevơ thực hiện khuyến nghị đó ở mức độ khác nhau, nhưng ít nhất là phải thực hiện được 3 chế độ. Trong đó, ít nhất phải có một trong 5 chế độ : (3), (4), (5), (8), và (9). Hệ thống các chế độ BHXH được hình thành dựa trên những cơ sở chủ yếu sau:

doc39 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 02/04/2013 | Lượt xem: 3524 | Lượt tải: 28download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Hệ thống chế độ bảo hiểm xã hội, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ëi v× ®iÒu kiÖn thùc hiÖn vµ nhu cÇu tham gia chÕ ®é nµy lµ rÊt thùc tÕ c¶ ë phÝa ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng. 3.3 ChÕ ®é trî cÊp thÊt nghiÖp 3.3.1 Môc ®Ých ThÊt nghiÖp lµ lo¹i rñi ro nghÒ nghiÖp mµ ng­êi lao ®éng th­êng gÆp ph¶i trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr­êng. Lo¹i rñi ro nµy cã ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, t¸c ®éng ®Õn tÊt c¶ nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ - x· héi cña mçi quèc gia. V× thÕ, ChÝnh phñ c¸c n­íc rÊt quan t©m ®Õn vÊn ®Ò thÊt nghiÖp. Song, gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp l¹i lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc nan gi¶i, bëi nã võa lµ vÊn ®Ò kinh tÕ, võa lµ vÊn ®Ò chÝnh trÞ x· héi. §Ó gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp, ChÝnh phñ c¸c n­íc th­êng ¸p dông rÊt nhiÒu biÖn ph¸p tuú theo ®iÒu kiÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ va x· héi cña n­íc m×nh. VÒ c¬ b¶n vµ l©u dµi c¸c n­íc th­êng ¸p dông hai biÖn ph¸p: Trî cÊp thÊt nghiÖp vµ B¶o hiÓm thÊt nghiÖp. Trî cÊp thÊt nghiÖp lµ mét trong chÝn chÕ ®é cña BHXH, cßn b¶o hiÓm thÊt nghiÖp ®­îc triÓn khai ®éc lËp va nã ®­îc coi lµ mét chÝnh s¸ch riªng t¸ch khái BHXH. Tuy vËy, Trî cÊp thÊt nghiÖp vµ B¶o hiÓm thÊt nghiÖp vÒ c¬ b¶n cã môc ®Ých gièng nhau lµ: Mét lµ, gãp phÇn æn ®Þnh thu nhËp vµ t©m lý cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä. Gióp ng­êi lao ®éng bÞ thÊt nghiÖp sím cã c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn quay trë l¹i thÞ tr­êng lao ®éng. Hai lµ, gãp phÇn æn ®Þnh kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ x· héi cña quèc gia, bëi v× hËu qu¶ c¸c t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp th­êng ¶nh h­ëng s©u s¾c ®Õn tÊt c¶ nh÷ng lÜnh vùc nµy. Víi t­ c¸ch lµ mét trong sè chÝn chÕ ®é cña BHXH nªn hiÖn nay ®· cã h¬n 70 n­íc thùc hiÖn ®­îc chÕ ®é nµy. Vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam còng ®ang khÈn tr­¬ng nghiªn cøu xóc tiÕn ®Ó tr¶ trî cÊp thÊt nghiÖp cho ng­êi lao ®éng. 3.3.2 §èi t­îng ®­îc trî cÊp thÊt nghiÖp §iÒu 21 cña C«ng ­íc sè 102 ®· quy ®Þnh nh÷ng ®èi t­îng ®­îc trî cÊp thÊt nghiÖp. Song trªn thùc tÕ, nh÷ng n­íc thùc hiÖn chÕ ®é nµy ®Òu ph¶i tiÕn hµnh luËt ho¸ mét c¸ch rÊt chi tiÕt vµ cô thÓ. Ch¼ng h¹n, ng­êi lao ®éng bÞ thÊt nghiÖp vµ n»m trong ®èi t­îng ®­îc trî cÊp, nh­ng nÕu ChÝnh phñ gi¶m tuæi nghØ h­u, mµ ng­êi ®ã l¹i võa vµo ®é tuæi nghØ h­u th× chØ ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ chø kh«ng thuéc ®èi t­îng ®­îc trî cÊp thÊt nghiÖp. Hay c¸c sü quan qu©n ®éi mÆc dï cã tham gia BHXH nh­ng nÕu ph¶i gi¶i ngò v× mét lý do chÝnh ®¸ng nµo ®ã vµ hä ®ang trong qu¸ tr×nh t×m kiÕm viÖc lµm, thêi gian nµy hä kh«ng ®­îc trî cÊp thÊt nghiÖp nÕu ChÝnh phñ hoÆc Bé Quèc phßng n­íc ®ã ®· chu cÊp cho hä mét kho¶n tiÒn "Trî cÊp qu©n nh©n". HoÆc do khñng ho¶ng kinh tÕ, thÞ tr­êng lao ®éng biÕn ®éng lín vµ ng­êi lao ®éng bÞ thÊt nghiÖp gia t¨ng th× ®èi t­îng ®­îc trî cÊp thÊt nghiÖp còng cã thÓ ph¶i ®­îc ®iÒu chØnh l¹i theo ngµnh nghÒ vµ thêi gian tham gia BHXH... Nh­ vËy, vÒ mÆt lý thuyÕt, nÕu ng­êi lao ®éng tham gia BHXH bÞ thÊt nghiÖp hä sÏ lµ ®èi t­îng ®­îc trî cÊp thÊt nghiÖp. Song, do tÝnh æn ®Þnh cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng kh«ng cao vµ ®èi t­îng tham gia BHXH ngµy cµng ®a d¹ng, cho nªn ®èi t­îng nµy ®Òu ®­îc ChÝnh phñ c¸c n­íc ®iÒu tiÕt b»ng ph¸p luËt. 3.3.3 §iÒu kiÖn ®­îc hîp trî cÊp thÊt nghiÖp §iÒu 20 cña C«ng ­íc sè 102 quy ®Þnh "Tr­êng hîp b¶o vÖ ph¶i bao gåm t×nh tr¹ng gi¸n ®o¹n thu nhËp nh­ ph¸p luËt hoÆc ph¸p quy quèc gia quy ®Þnh vµ x¶y ra do kh«ng thÓ cã ®­îc mét c«ng viÖc thÝch hîp, trong t×nh tr¹ng ng­êi ®­îc b¶o vÖ cã kh¶ n¨ng lµm viÖc va s½n sµng lµm viÖc". C«ng ­íc 68 n¨m 1988 ®· bæ sung thªm "ng­êi ®ã ph¶i tÝch cùc t×m kiÕm viÖc lµm". Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, c¸c n­íc ®· vµ ®ang thùc hiÖn chÕ ®é nµy ®Òu ph¶i cô thÓ ho¸: c¸c tr­êng hîp ®­îc trî cÊp ph¶i cã c¸c ®iÒu kiÖn sau: - Ng­êi lao ®éng tham gia BHXH bÞ thÊt nghiÖp lµm gi¸n ®o¹n thu nhËp; - ThÊt nghiÖp kh«ng ph¶i do lçi cña ng­êi lao ®éng; - Ng­êi thÊt nghiÖp ph¶i tÝch cùc t×m kiÕm viÖc lµm vµ s½n sµng lµm bÊt cø c«ng viÖc g× ë bÊt cø ®©u do c¸c c¬ quan giíi thiÖu viÖc lµm giíi thiÖu; - Ph¶i tÝch cùc tham gia c¸c kho¸ ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i tay nghÒ ®Ó sím quay trë l¹i thÞ tr­êng lao ®éng; - Cã mét sè n¨m ®ãng phÝ b¶o hiÓm cÇn thiÕt. Víi ®iÒu kiÖn cuèi cïng nµy, §iÒu 23 cña C«ng ­íc sè 102 còng ®· quy ®Þnh: "Trong tr­êng hîp b¶o vÖ, Ýt nhÊt ph¶i ®¶m b¶o cho ng­êi ®­îc b¶o vÖ ®· cã mét th©m niªn c«ng t¸c cã thÓ ®­îc coi lµ cÇn thiÕt ®Ó tr¸nh sù l¹m dông". 3.3.4 Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp §Ó tr¸nh sù l¹m dông vµ ®Ó ng­êi thÊt nghiÖp tÝch cùc t×m kiÕm viÖc lµm, møc trî cÊp thÊt nghiÖp bao giê còng thÊp h¬n møc l­¬ng thùc tÕ cña ng­êi lao ®éng tr­íc khi bÞ thÊt nghiÖp. Cã nh÷ng n­íc quy ®Þnh møc trî cÊp b»ng 70% møc thu nhËp thùc tÕ b×nh qu©n 3 th¸ng cuèi cïng tr­íc khi bÞ thÊt nghiÖp (N­íc Nga vµ Ba Lan). Song do møc l­¬ng thùc tÕ gi÷a nh÷ng ng­êi lao ®éng rÊt kh¸c nhau (Cã ng­êi l­¬ng thùc tÕ tr­íc khi bÞ thÊt nghiÖp rÊt cao, cã ng­êi l¹i rÊt thÊp), v× thÕ cã nh÷ng n­íc l¹i quy ®Þnh møc trî cÊp thÊt nghiÖp ®­îc tÝnh to¸n c¨n cø vµo møc tiÒn l­¬ng tèi thiÓu chung cña c¶ n­íc... Tuy nhiªn, dï x¸c ®Þnh nh­ thÕ nµo ®i ch¨ng n÷a, th× møc trî cÊp thÊt nghiÖp ®Òu phô thuéc vµo c¸c yÕu tè sau ®©y: - Quü b¶o hiÓm x· héi; - T×nh h×nh biÕn ®éng cña thÞ tr­êng lao ®éng; - ChÕ ®é tiÒn l­¬ng cña quèc gia, ngµnh nghÒ hay cña doanh nghiÖp; - §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cña quèc gia ... Thêi gian ®­îc h­ëng trî cÊp thÊt nghiÖp dµi hay ng¾n tuú thuéc vµo thêi gian tham gia BHXH vµ thêi gian ®· ®­îc h­ëng trî cÊp thÊt nghiÖp tr­íc ®ã. Trong C«ng ­íc sè 102 quy ®Þnh tõ 13 ®Õn 26 tuÇn trong mét n¨m vµ "thêi gian chê" lµ 7 ngµy ®Çu tiªn sau khi bÞ thÊt nghiÖp. Cã nghÜa lµ 7 ngµy sau khi bÞ thÊt nghiÖp kh«ng ®­îc h­ëng trî cÊp. Kho¶n trî cÊp ®­îc chi tr¶ ®Þnh kú, cã thÓ theo th¸ng hoÆc theo tuÇn. §iÒu 24 c¶u C«ng ­íc 102 cßn quy ®Þnh: NÕu lµ ngowfi lao ®éng theo thêi vô th× thêi gian ®­îc trî cÊp vµ thêi gian chê cã thÓ ®­îc quy ®Þnh thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn lµm viÖc cña hä. §Õn n¨m 1988, C«ng ­íc 68 cña Tæ chøc lao ®éng quèc tÕ cßn bæ sung thªm: "NÕu thêi gian thÊt nghiÖp kÐo dµi tíi 24 th¸ng th× thêi gian ®­îc trî cÊp thÊt nghiÖp cã thÓ kÐo dµi liªn tôc 39 tuÇn. Trî cÊp thÊt nghiÖp còng ®­îc coi lµ mét chÕ ®é BHXH ng¾n h¹n, võa mang tÝnh hoµn tr¶, võa mang tÝnh kh«ng hoµn tr¶. Møc phÝ ph¶i nép hoÆc ph©n bæ cho chÕ ®é nµy phô thuéc chñ yÕu vµo c¸c yÕu tè nh­: Sè ng­êi tham gia b¶o hiÓm x· héi, quy m« quü dù phßng BHXH, ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n­íc ... Thùc hiÖn chÕ ®é trî cÊp thÊt nghiÖp lµ t­¬ng ®èi khã kh¨n ®èi víi nh÷ng quèc gia cã tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi yÕu kÐm. V× thÕ, nã th­êng ®­îc thùc hiÖn sau cïng so víi c¸c chÕ ®é kh¸c trong hÖ thèng c¸c chÕ ®é BHXH. Bëi lÏ, thu nhËp cña ng­êi lao ®éng thÊp, kh¶ n¨ng ®ãng gãp phÝ gÆp khã kh¨n, kh¶ n¨ng tµi trî cña ng©n s¸ch Nhµ n­íc cho quü BHXH còng rÊt h¹n chÕ. MÆt kh¸c, nÕu tr×nh ®é kinh tÕ - x· héi ph¸t triÓn yÕu kÐm, th× thÞ tr­êng lao ®éng lu«n cã sù biÕn ®éng, kh¶ n¨ng x¶y ra t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp vµ sè ng­êi lao ®éng bÞ thÊt nghiÖp gia t¨ng. C¬ quan BHXH rÊt khã dù ®o¸n sè l­îng, ph¹m vi vµ møc ®é th©m hôt cña quü BHXH nãi chung vµ quü B¶o hiÓm thÊt nghiÖp nãi riªng. 3.4 ChÕ ®é trî cÊp h­u trÝ (trî cÊp tuæi giµ) 3.4.1 Môc ®Ých Trong hÖ thèng chÕ ®é BHXH, chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ (hay cßn gäi lµ trî cÊp tuæi giµ) cã vai trß ®Æc biÖt quan träng, bëi nã thÓ hiÖn rÊt râ hÖ thèng phóc lîi x· héi, thùc tr¹ng an ninh x· héi còng nh­ tr×nh ®é v¨n minh vµ tiÒm lùc kinh tÕ cña mçi n­íc. Trong mèi quan hÖ víi c¸c chÕ ®é kh¸c cña hÖ thèng, chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ lµ chÕ ®é chñ ®¹o nhÊt. ChÕ ®é nµy liªn quan ®Õn toµn bé ng­êi lao ®éng tõ khi hä tham gia BHXH ®Õn khi hä chÕt. PhÇn ®ãng vµ h­ëng cña chÕ nµy th­êng chiÕm mét tû träng rÊt cao trong phÇn ®ãng vµ h­ëng cña toµn bé hÖ thèng c¸c chÕ ®é BHXH. Bªn c¹nh ®ã, ho¹t ®éng thu chi cho chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ còng ¶nh h­ëng chñ yÕu vµ trùc tiÕp ®Õn ho¹t ®éng cña quü BHXH nãi chung. ChÝnh v× thÕ, chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ hÇu nh­ ®­îc tÊt c¶ c¸c n­íc trªn thÕ giíi quan t©m x©y dùng vµ thùc hiÖn. Vµ ®©y còng lµ mét trong nh÷ng chÕ ®é ®­îc thùc hiÖn sím nhÊt trong lÞch sö tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña BHXH. Môc ®Ých cña chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ lµ: - §¶m b¶o thùc hiÖn quyÒn lîi hîp ph¸p cña ng­êi lao ®éng sau khi ®· hoµn thµnh nghÜa vô lao ®éng víi x· héi; - ThÓ hiÖn sù quan t©m cña Nhµ n­íc, cña ng­êi sö dông lao ®éng ®èi víi ng­êi lao ®éng kh«ng chØ khi hä cßn trÎ, khoÎ mµ c¶ khi hä ®· giµ yÕu, kh«ng thÓ lao ®éng ®­îc n÷a. Sù quan t©m nµy kh«ng chØ thuÇn tuý lµ nghÜa vô, tr¸ch nhiÖm mµ cßn lµ ®¹o lý cña mçi d©n téc mçi chÕ ®é chÝnh trÞ - x· héi; - Gióp ng­êi lao ®éng tiÕt kiÖm cho b¶n th©n m×nh ngay trong qu¸ tr×nh lao ®éng ®Ó ®¶m b¶o æn ®Þnh cuéc sèng khi vÒ giµ, tõ ®ã gãp phÇn gi¶m bít g¸nh nÆng cho ng­êi th©n, gia ®×nh vµ x· héi. - Trong xu h­íng giµ ho¸ cña d©n sè thÕ giíi hiÖn nay, chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ cßn trùc tiÕp gãp phÇn ®¶m b¶o an sinh x· héi cho mçi n­íc, mçi d©n téc. B¶ng 3.1: Tû lÖ d©n sè trªn 60 tuæi cña mét sè n­íc Ch©u ¸ (1990 - 2050) §¬n vÞ tÝnh: % N¨m N­íc 1990 2000 2010 2020 2030 2050 1. Campuchia 5,5 5,6 7,2 10,1 13,0 16,9 2. Trung Quèc 8,9 10,2 12,0 16,0 21,9 26,1 3. Lµo 4,9 4,8 4,9 5,2 5,8 9,4 4. M«ng Cæ 5,5 5,9 6,9 8,3 11,1 18,4 5. ViÖt Nam 6,7 6,6 6,6 9,2 13,7 22,2 Nguån: Dù b¸o cña Ng©n hµng ThÕ giíi ®äc t¹i Héi th¶o cña ILO tiÓu khu vùc Ch©u ¸ vÒ BHXH ë c¸c n­íc cã nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi, n¨m 1998. 3.4.2 §èi t­îng ®­îc trî cÊp h­u trÝ MÆc dï §iÒu 27 cña C«ng ­íc sè 102 ®· quy ®Þnh nh÷ng ng­êi ®­îc b¶o vÖ (tøc nh÷ng ng­êi ®­îc trî cÊp h­u trÝ) gÇn gièng víi c¸c chÕ ®é b¶o hiÓm x· héi kh¸c, song do ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cña mçi n­íc lu«n cã sù thay ®æi, cho nªn hiÖn nay trªn thÕ giíi ®· cã 3 hÖ thèng b¶o hiÓm h­u trÝ: - HÖ thèng thø nhÊt: TiÕn hµnh tr¶ l­¬ng h­u c¬ b¶n gièng nhau cho tÊt c¶ mäi ng­êi; - HÖ thèng thø hai: TiÕn hµnh tr¶ l­¬ng h­u theo møc thu nhËp cho tõng ng­êi; - HÖ thèng thø ba: TiÕn hµnh tr¶ l­¬ng h­u theo møc ®¨ng ký tõ tr­íc cña tõng ng­êi tõ hÖ thèng b¶o hiÓm t­ nh©n, b¶o hiÓm tù nguyÖn, b¶o hiÓm nghÒ nghiÖp. Trong ®ã, cã mét sè n­íc, nh­: PhÇn Lan, Nauy, Ba Lan, NhËt B¶n ... cïng mét lóc thùc hiÖn c¶ hai hÖ thèng. Mét hÖ thèng quy ®Þnh nh÷ng kho¶n trî cÊp h­u c¬ b¶n gièng nhau cho tÊt c¶ mäi ng­êi vµ mét hÖ thèng quy ®Þnh nh÷ng kho¶n trî cÊp h­u trÝ tuú theo møc thu nhËp cña tõng ng­êi lao ®éng. ChÝnh v× thÕ mµ ®èi t­îng ®­îc trî cÊp h­u trÝ hiÖn nay ®· cã nh÷ng thay ®æi ®¸ng kÓ. Mét sè n­íc kinh tÕ ph¸t triÓn ®· thùc hiÖn trî cÊp h­u trÝ phæ th«ng cho tÊt c¶ mäi ng­êi lao ®éng trong x· héi ®Ó ®¶m b¶o cuéc sèng cho hä khi vÒ giµ. Mét sè n­íc kh¸c chØ giíi h¹n trong nh÷ng ng­êi lao ®éng tham gia BHXH, khi hä ®¹t ®­îc nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh theo quy ®Þnh cña luËt ph¸p. Tuy nhiªn, do nhu cÇu tham gia vµo hÖ thèng BHXH ngµy cµng t¨ng nh­ng kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu l¹i cã h¹n vÒ tµi chÝnh cña ng­êi lao ®éng vµ nguån bæ sung cña ng©n s¸ch Nhµ n­íc vµo quü BHXH, cho nªn cßn cã mét bé phËn ng­êi lao ®éng n÷a chØ tham gia vµo hÖ thèng BHXH mét hoÆc mét sè chÕ ®é, trong ®ã cã chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ. Cßn ®èi víi hÖ thèng b¶o hiÓm t­ nh©n th× ®èi t­îng ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ ®­¬ng nhiªn chØ cã nh÷ng ng­êi tham gia míi ®­îc h­ëng. ThÕ nh­ng nh÷ng ng­êi tham gia vµo hÖ thèng nµy l¹i rÊt linh ho¹t vµ ®a d¹ng. ThËm chÝ hä võa tham gia BHXH cho chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ, võa tham gia b¶o hiÓm h­u trÝ tù nguyÖn. Nh÷ng ng­êi lao ®éng tù do phÇn lín chØ tham gia b¶o hiÓm h­u trÝ tù nguyÖn ... Nh­ vËy, ®èi t­îng ®­îc trî cÊp h­u trÝ cã thÓ lµ toµn bé ng­êi lao ®éng , cã thÓ gåm nh÷ng ng­êi lao ®éng thùc tÕ tham gia BHXH, hoÆc tham gia BHXH cho chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ. Nh÷ng ®èi t­îng nµy ®Òu ®­îc quy ®Þnh bëi luËt ph¸p cña mçi quèc gia. Riªng lo¹i h×nh b¶o hiÓm h­u trÝ tù nguyÖn, ®èi t­îng ®­îc trî cÊp h­u trÝ cßn ®­îc ®iÒu tiÕt b»ng nh÷ng bé luËt ®Æc thï, nh­: LuËt Kinh doanh b¶o hiÓm, LuËt D©n sù v.v... 3.4.3 §iÒu kiÖn ®­îc trî cÊp h­u trÝ §iÒu 26 cña C«ng ­íc sè 102 quy ®Þnh: "1. Tr­êng hîp b¶o vÖ lµ t×nh tr¹ng sèng l©u h¬n mét ®é tuæi ®­îc quy ®Þnh. 2. §é tuæi quy ®Þnh kh«ng ®­îc qu¸ 65, tuy nhiªn c¸c nhµ chøc tr¸ch cã thÈm quyÒn cã thÓ Ên ®Þnh mét ®é tuæi cao h¬n, xÐt theo kh¶ n¨ng lµm viÖc cña nh÷ng ng­êi cao tuæi trong lóc ®ã 3. Ph¸p luËt hoÆc ph¸p quy quèc gia cã thÓ ®×nh chØ trî cÊp nÕu ng­êi thô h­ëng tiÕn hµnh nh÷ng ho¹t ®éng cã thu nhËp v­ît qu¸ mét møc quy ®Þnh vµ cã thÓ gi¶m bít trî cÊp kh«ng cã tÝnh chÊt ®ãng gãp khi thu nhËp hay nh÷ng ph­¬ng tiÖn sinh sèng kh¸c cña ng­êi ®ã, hoÆc c¶ hai thø céng l¹i, v­ît qu¸ mét møc quy ®Þnh." §Ó nh÷ng quy ®Þnh nªu trªn ®i vµo thùc tiÔn cuéc sèng hÇu hÕt c¸c n­íc tham gia C«ng ­íc sè 102 ®Õn nay ®Òu ®· cô thÓ ho¸ nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ. a. §é tuæi nghØ h­u §é tuæi nghØ h­u lµ ®é tuæi mµ t¹i ®ã ng­êi lao ®éng ngõng lµm c«ng viÖc ®Çy ®ñ, ®Òu ®Æn vµ c¬ b¶n, do tuæi ®· cao hoÆc kh«ng ®ñ søc khoÎ ®Ó tiÕp tôc lµm viÖc. §é tuæi nghØ h­u kh¸c víi ®é tuæi ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ. Theo ILO, ®é tuæi ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ lµ ®é tuæi tèi thiÓu mµ t¹i ®ã ng­êi lao ®éng tham gia BHXH ®· ®¹t ®­îc nh÷ng ®iÒu kiÖn quy ®Þnh ®Ó h­ëng tiÒn l­¬ng h­u. Tuy kh¸c nhau, nh­ng gi÷a ®é tuæi nghØ h­u vµ ®é tuæi ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ cã quan hÖ chÆt chÏ víi nhau trong toµn bé qu¸ tr×nh thùc hiÖn chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ. Ch¼ng h¹n, nÕu ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong mét sè ngµnh nghÒ ®Æc thï (nh­: DiÔn viªn xiÕc, sü quan qu©n ®éi ...) th× cã thÓ ®Õn mét ®é tuæi nµo ®ã kh«ng thÓ tiÕp tôc c«ng viÖc ®­îc n÷a hä ®­îc nghØ h­u theo quy ®Þnh (th­êng sím h¬n ®é tuæi nghØ h­u). §é tuæi mµ nh÷ng ng­êi nµy b¾t ®Çu ®­îc nghØ lµ ®é tuæi ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ. Nh­ng nÕu c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c ch­a ®ñ ®Ó nhËn tiÒn l­¬ng h­u hä cã thÓ chuyÓn ngµnh nghÒ ®Ó ®Õn khi ®ñ tuæi nghØ h­u ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ, th× ®é tuæi nµy lµ ®é tuæi nghØ h­u. ViÖc x¸c ®Þnh ®é tuæi nghØ h­u cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc x¸c ®Þnh quyÒn lîi vµ nghÜa vô cña ng­êi lao ®éng tham gia BHXH. C¸c chuyªn gia cña ILO ®· ®iÒu tra, tÝnh to¸n vµ cho r»ng nÕu ®é tuæi nghØ h­u lµ 55 th× chi phÝ cho chÕ ®é h­u trÝ sÏ t¨ng thªm 50% so víi ®é tuæi nghØ h­u lµ 60 tuæi. §iÒu nµy sÏ ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn viÖc c©n ®èi thu chi quü BHXH vµ møc ®é an toµn cña quü. ChÝnh v× thÕ, khi x¸c ®Þnh ®é tuæi nghØ h­u ph¶i dùa vµo c¸c yÕu tè: - Kh¶ n¨ng lµm viÖc, giíi tÝnh, tuæi thä b×nh qu©n cña ng­êi lao ®éng (Thùc chÊt lµ nh÷ng c¬ së sinh häc liªn quan ®Õn ng­êi lao ®éng); - §iÒu kiÖn vµ m«i tr­êng lµm viÖc (yÕu tè nµy thùc chÊt liªn quan ®Õn ngµnh nghÒ cña ng­êi lao ®éng); - Sè lao ®éng tham gia BHXH v× kh¶ n¨ng tµi chÝnh cña quü BHXH. - §iÒu kiÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi cña cña mçi n­íc. B¶ng 3.2: §é tuæi nghØ h­u cña mét sè n­íc trªn thÕ giíi N­íc §é tuæi nghØ h­u th«ng th­êng N÷ giíi Nam giíi Mü 65 65 Canada 65 65 Anh 60 65 Ph¸p 65 65 §øc 63 65 Hunggary 65 65 Ba Lan 60 65 Nga 60 60 Hµn Quèc 60 60 NhËt B¶n 65 65 Trung Quèc 55 60 Ên §é 55 55 Philippin 60 60 Indonexia 55 55 Malaysia 55 55 Singapore 55 55 ViÖt Nam 55 60 Nguån: Social Throughout the World (n¨m 2002). Theo sè liÖu cña b¶ng trªn th× ®é tuæi nghØ h­u th«ng th­êng tõ 60 ®Õn 65 tuæi. §é tuæi nghØ h­u cña nam vµ n÷ cã thÓ b»ng nhau nh­ng th«ng th­êng tuæi nghØ h­u cña lao ®éng n÷ thÊp h¬n lao ®éng nam 5 tuæi. §é tuæi ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ cña ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong nh÷ng ngµnh nghÒ nÆng nhäc, ®éc h¹i th­êng thÊp h¬n nh÷ng ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn lao ®éng b×nh th­êng. b. Thêi gian ®ãng BHXH Thêi gian ®ãng BHXH ®Ó ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu ®­îc khi x¸c lËp chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ. ViÖc quy ®Þnh nµy nh»m x¸c ®Þnh sù cèng hiÕn cña ng­êi lao ®éng cho x· héi nãi chung vµ cho hÖ thèng BHXH nãi riªng. Thêi gian ®ãng BHXH cßn lµ ®iÒu kiÖn vÒ mÆt tµi chÝnh ®Ó c©n ®èi gi÷a qu¸ tr×nh ®ãng vµ h­ëng trî cÊp h­u trÝ nh»m ®¶m b¶o sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn l©u dµi cña quü BHXH, ®¶m b¶o c¶ tÝnh c«ng b»ng gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia BHXH. Theo C«ng ­íc sè 102 vµ C«ng ­íc sè 128 cña Tæ chøc lao ®éng quèc tÕ, trî cÊp h­u trÝ cã thÓ ®­îc tr¶ cho nh÷ng ng­êi ®· cã ®ñ 15 n¨m ®ãng gãp hoÆc lµm viÖc. Trong thùc tÕ, ®Ó tr¸nh l¹m dông quü BHXH nhiÒu n­íc quy ®Þnh thêi gian tèi thiÓu ®ãng BHXH ®Ó ®­îc h­ëng chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ lµ 20 n¨m. ë n­íc ta, theo quy ®Þnh hiÖn hµnh, thêi gian tèi thiÓu ®Ó ng­êi lao ®éng ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ lµ 15 n¨m tham gia vµ ®ãng gãp vµo quü BHXH. c. Møc ®ãng BHXH Còng nh­ tÊt c¶ c¸c chÕ ®é BHXH kh¸c, trî cÊp h­u trÝ ®­îc tÝnh to¸n dùa trªn c¬ së møc ®ãng BHXH. Trong tæng møc ®ãng BHXH, hÇu hÕt c¸c n­íc ®Òu quy ®Þnh râ møc ®ãng cho tõng chÕ ®é, ®Æc biÖt lµ nh÷ng n­íc ph©n chia quü BHXH thµnh c¸c quü BHXH thµnh phÇn(tøc mçi chÕ ®é mét quü ®éc lËp). Nh­ng dï qu¶n lý quü tËp trung thèng nhÊt hay chia ra c¸c quü thµnh phÇn th× møc ®ãng gãp cho chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ do c¶ ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng cïng ®ãng gãp. Møc ®ãng gãp cña mçi bªn th­êng ®­îc quy ®Þnh b»ng mét tû lÖ phÇn tr¨m nµo ®ã so víi tiÒn l­¬ng cña ng­êi lao ®éng vµ quü l­¬ng cña ng­êi sö dông lao ®éng. Cã mét sè n­íc cßn quy ®Þnh møc thu nhËp trÇn ®Ó ®ãng gãp cho quü BHXH nãi chung vµ quü h­u trÝ nãi riªng. NÕu ng­êi lao ®éng cã møc thu nhËp cao h¬n møc trÇn, th× hä cã thÓ tham gia thªm c¸c lo¹i h×nh h­u trÝ tù nguyÖn. ChÕ ®é trî cÊp h­u trÝ chñ yÕu mang tÝnh hoµn tr¶, v× thÕ møc ®ãng gãp cao sÏ cã møc trî cÊp cao vµ ng­îc l¹i. Cho nªn ®iÒu kiÖn vÒ møc ®ãng gãp còng ph¶i ®­îc luËt ho¸ mét c¸ch rÊt chi tiÕt vµ cô thÓ. Ch¼ng h¹n, ë n­íc ta theo §iÒu 36 cña §iÒu lÖ BHXH ban hµnh kÌm theo NghÞ ®Þnh sè: 12/CP ngµy26/01/1995 cña ChÝnh phñ cã quy ®Þnh: "Quü BHXH ®­îc h×nh thµnh tõ c¸c nguån sau ®©y: 1. Ng­êi sö dông lao ®éng ®ãng b»ng 15% so víi tæng quü l­¬ng cña nh÷ng ng­êi tham gia BHXH trong ®¬n vÞ, trong ®ã 10% ®Ó chi c¸c chÕ ®é h­u trÝ, tö tuÊt vµ 5% ®Ó chi c¸c chÕ ®é èm ®au, thai s¶n, tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp. 2. Ng­êi lao ®éng ®ãng b»ng 5% tiÒn l­¬ng th¸ng ®Ó chi c¸c chÕ ®é h­u trÝ vµ tö tuÊt. 3. Nhµ n­íc ®ãng vµ hç trî thªm ®Ó ®¶m b¶o thùc hiÖn c¸c chÕ ®é BHXH ®èi víi ng­êi lao ®éng. 4. C¸c nguån kh¸c. 3.4.4 Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp Møc trî cÊp h­u trÝ lµ sè tiÒn mµ ng­êi vÒ h­u nhËn ®­îc hµng th¸ng kÓ tõ khi nghØ h­u. Møc trî cÊp nµy còng phô thuéc vµo c¸c yÕu tè: - T×nh tr¹ng mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng; - TiÒn l­¬ng khi ng­êi lao ®éng cßn ®ang ®i lµm; - Tuæi thä b×nh qu©n cña ng­êi lao ®éng; - §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n­íc trong tõng thêi kú. VÒ nguyªn t¾c, møc trî cÊp h­u trÝ ph¶i thÊp h¬n møc l­¬ng lóc ®ang ®i lµm, nh­ng thÊp nhÊt còng ph¶i ®¶m b¶o møc sèng tèi thiÓu. Nguyªn t¾c nµy võa thÓ hiÖn tÝnh céng ®ång x· héi, võa ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh ph©n phèi l¹i quü BHXH gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia BHXH. Møc trî cÊp h­u trÝ th­êng ®­îc Ên ®Þnh b»ng mét tû lÖ phÇn tr¨m nhÊt ®Þnh so víi tiÒn l­¬ng lóc ®ang ®i lµm vµ theo C«ng ­íc sè 102, tû lÖ nµy lµ 40%. §Õn C«ng ­íc sè 128, tû lÖ nµy ®­îc n©ng lªn møc 45%. MÆc dï quy ®Þnh nh­ vËy, song tuú theo ®iÒu kiÖn thùc tÕ mµ mçi n­íc trªn thÕ giíi l¹i vËn dông kh¸c nhau. Th«ng th­êng, nÕu møc tiÒn l­¬ng thùc tÕ tÝnh theo sè tuyÖt ®èi qu¸ thÊp th× tû lÖ nµy ph¶i Ên ®Þnh ë møc cao h¬n (VÝ dô: ë n­íc ta quy ®Þnh b»ng 75% tiÒn l­¬ng b×nh qu©n 5 n¨m ®ang lµm viÖc tr­íc khi vÒ h­u). HoÆc cã nh÷ng n­íc quy ®Þnh, nÕu ng­êi thô th­ëng tiÕn hµnh nh÷ng ho¹t ®éng cã thu nhËp v­ît qu¸ tiÒn l­¬ng h­u th× møc trî cÊp cã thÓ bÞ c¾t gi¶m. Bëi v×, thùc tÕ cho thÊy. ë nh÷ng n­íc ®ang ph¸t triÓn nh÷ng ng­êi cã tr×nh ®é, tay nghÒ cao phÇn lín l¹i lµ nh÷ng ng­êi cã tuæi cao, do ®ã nh÷ng ng­êi nµy khi vÒ h­u vÉn cã thÓ ®­îc mêi l¹i lµm viÖc. Vµ cïng mét lóc hä vÉn cã thÓ võa nhËn ®­îc tiÒn l­¬ng h­u, võa nhËn ®­îc thï lao lao ®éng ë nh÷ng c«ng viÖc míi, c«ng viÖc lµm thªm cho nªn thu nhËp cña hä cao h¬n rÊt nhiÒu so víi l­¬ng h­u. Ngoµi ra, tuú theo luËt ph¸p cña tõng n­íc mµ ng­êi vÒ h­u cßn ®­îc b¶o hiÓm y tÕ vµ khi qua ®êi cßn ®­îc h­ëng c¶ chÕ ®é trî cÊp tö tuÊt. HoÆc ®èi víi nh÷ng ng­êi lao ®éng nghØ viÖc nh­ng ch­a ®ñ tuæi nghØ h­u ®Ó ®­îc h­ëng trî cÊp hµng th¸ng hä vÉn cã thÓ ®­îc trî cÊp mét lÇn vµ sè tiÒn trî cÊp cã thÓ t­¬ng ®­¬ng víi mét sè th¸ng tiÒn l­¬ng tr­íc khi nghØ viÖc. Thêi gian h­ëng trî cÊp h­u trÝ ®­îc tÝnh tõ khi ng­êi lao ®éng b¾t ®Çu nghØ h­u ®Õn khi qua ®êi. Víi mçi ng­êi lao ®éng th× thêi gian ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ th­êng kh¸c nhau, bëi v× ®é tuæi nghØ h­u vµ tuæi thä cña hä phÇn lín kh«ng gièng nhau. Do vËy, ®Ó cã c¬ së x¸c lËp chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ, cßn ph¶i ph©n tÝch thªm chØ tiªu thêi gian ®­îc h­ëng trî cÊp h­u trÝ b×nh qu©n cho mét ng­êi vÒ h­u nãi chung vµ tÝnh riªng cho tõng ®èi t­îng lµ nam vµ n÷. Th«ng th­êng, thêi gian ®­îc trî cÊp h­u trÝ ng¾n h¬n kho¶ng thêi gian ®ãng phÝ BHXH. Tuy nhiªn, ®é tuæi nghØ h­u l¹i cã tÝnh t­¬ng ®èi æn ®Þnh (Thêi gian kho¶ng 55 ®Õn 65 tuæi), trong khi ®ã tuæi thä b×nh qu©n l¹i cã xu h­íng ngµy cµng t¨ng, vÊn ®Ò cã tÝnh quy luËt nµy buéc c¸c nhµ nghiªn cøu ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ph¸p luËt ph¶i tÝnh ®Õn ®Ó ®iÒu chØnh ®é tuæi nghØ h­u cho phï hîp. ChÕ ®é trî cÊp h­u trÝ lµ chÕ ®é dµi h¹n, ®­îc thùc hiÖn ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng vµ sè tiÒn trî cÊp ®­îc c¬ quan BHXH chi tr¶ ®Þnh kú theo th¸ng cho ng­êi vÒ h­u. ChÕ ®é nµy chñ yÕu mang tÝnh hoµn tr¶ vµ cã sù t¸ch biÖt t­¬ng ®èi gi÷a ®ãng vµ h­ëng trî cÊp. Ng­êi lao ®éng tham gia ®ãng phÝ trong suèt qu¸ tr×nh lao ®éng vµ sau khi vÒ h­u hä míi ®­îc h­ëng tiÒn trî cÊp h­u trÝ. §iÒu nµy thÓ hiÖn sù kÕ thõa liªn tiÕp gi÷a c¸c thÕ hÖ ng­êi lao ®éng ®Ó h×nh thµnh quü trî cÊp h­u trÝ. ChÝnh v× vËy, viÖc x¸c ®Þnh møc ®ãng gãp vµ møc h­ëng trî cÊp ®Ó phôc vô cho viÖc c©n ®èi quü h­u trÝ lµ rÊt phøc t¹p. HiÖn nay, trªn thÕ giíi ng­êi ta ¸p dông phæ biÕn 3 ph­¬ng ph¸p sau ®©y ®Ó tÝnh to¸n tµi chÝnh cho chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ: - Ph­¬ng ph¸p thu ®Õn ®©u chi ®Õn ®ã (PAYGO - Pay-as-you-go); - Ph­¬ng ph¸p tµi kho¶n c¸ nh©n; - Ph­¬ng ph¸p kÕt hîp. Mçi ph­¬ng ph¸p ®Òu cã nh÷ng ­u vµ nh­îc ®iÓm riªng v× thÕ ¸p dông ph­¬ng ph¸p nµo cßn tuú vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña tõng n­íc. 3.5 ChÕ ®é trî cÊp tai n¹n lao ®éng hoÆc bÖnh nghÒ nghiÖp 3.5.1 Môc ®Ých Tai n¹n lao ®éng (TNL§) hoÆc bÖnh nghÒ nghiÖp (BNN) lµ nh÷ng rñi ro th­êng x¶y ra ®èi víi mçi ng­êi lao ®éng, nhÊt lµ nh÷ng ng­êi lao ®éng trùc tiÕp s¶n xuÊt trong c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ. Lo¹i rñi ro nµy ph¸t sinh do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau nh­: Kh«ng ®¶m b¶o an toµn vÖ sinh lao ®éng, m¸y mãc thiÕt bÞ trôc trÆc kü thuËt; c«ng t¸c b¶o hé lao ®éng yÕu kÐm; m«i tr­êng lao ®éng bÞ « nhiÔm do thêi tiÕt, tiÕng ån ... §Ó phßng tr¸nh vµ kh¾c phôc hËu qu¶ cña TNL§ vµ BNN loµi ng­êi ®· sö dông rÊt nhiÒu biÖn ph¸p, song b¶o hiÓm (dï lµ BHXH hay BHTM) lu«n ®­îc coi lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p h÷u hiÖu nhÊt. Khi ng­êi lao ®éng bÞ TNL§ hay BNN th­êng dÉn ®Õn t×nh tr¹ng bÞ mÊt søc lao ®éng t¹m thêi hay vÜnh viÔn hoÆc bÞ chÕt. Trong thêi gian ®iÒu trÞ, thu nhËp cña hä bÞ gi¸n ®o¹n vµ nÕu mÊt søc lao ®éng vÜnh viÔn hay bÞ chÕt th× hä hoµn toµn bÞ mÊt thu nhËp tõ lao ®éng. V× vËy chÕ ®é trî cÊp TNL§ hoÆc BNN lµ mét trong nh÷ng chÕ ®é ®­îc thùc hiÖn sím nhÊt ë c¸c n­íc c«ng nghiÖp ch©u ¢u. Tr­íc khi cã C«ng ­íc sè 102, mét sè n­íc ®· thùc hiÖn chÕ ®é nµy vµ th­êng ®­a ra quy ®Þnh buéc giíi chñ ph¶i cã tr¸ch nhiÖm b¶o vÖ ng­êi lao ®éng. Môc ®Ých thùc hiÖn chÕ ®é nµy lµ: - Gãp phÇn ®¶m b¶o thu nhËp cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä khi ng­êi lao ®éng kh«ng may bÞ TNL§ hoÆc BNN; - §¶m b¶o phôc håi kh¶ n¨ng lao ®éng cho ng­êi lao ®éng tõ ®ã gióp hä sím quay l¹i thÞ tr­êng lao ®éng; - N©ng cao tinh thÇn tr¸ch nhiÖm cña ng­êi sö dông lao ®éng ®èi víi ng­êi lao ®éng mµ hä sö dông. Tr¸ch nhiÖm nµy thÓ hiÖn c¶ khi ng­êi lao ®éng khoÎ m¹nh lÉn khi hä bÞ TNL§ hoÆc BNN. 3.5.2 §èi t­îng ®­îc trî cÊp TNL§ hoÆc BNN §iÒu 33 cña C«ng ­íc sè 102 quy ®Þnh ®èi t­îng ®­îc trî cÊp kh«ng chØ bao gåm ng­êi lao ®éng tham gia BHXH bÞ TNL§ hoÆc BNN, mµ cßn c¶ nh÷ng ng­êi th©n cña hä (vî, chång, con c¸i) nÕu sau khi bÞ TNL§ hoÆc BNN, ng­êi lao ®éng bÞ chÕt. §èi t­îng nµy cßn cã thÓ bao gåm c¶ nh÷ng ng­êi ch¨m sãc hµng ngµy cho ng­êi lao ®éng bÞ TNL§ hoÆc BNN nÆng ®­îc h­ëng trî cÊp dµi h¹n vµ cÇn sù ch¨m sãc, nu«i d­ìng. 3.5.3 §iÒu kiÖn trî cÊp TNL§ hoÆc BNN Ng­êi lao ®éng bÞ TNL§ hoÆc BNN trong c¸c tr­êng hîp sau ®©y sÏ ®­îc xÐt trî cÊp: a. §èi víi tr­êng hîp bÞ TNL§ - BÞ TNL§ trong giê lµm viÖc, t¹i n¬i lµm viÖc hoÆc ngoµi giê lµm viÖc do yªu cÇu cña ng­êi sö dông lao ®éng; - BÞ TNL§ ngoµi n¬i lµm viÖc khi thùc hiÖn c¸c yªu cÇu cña ng­êi sö dông lao ®éng; - BÞ tai n¹n trªn tuyÕn ®­êng ®i vµ vÒ tõ n¬i ë ®Õn n¬i lµm viÖc. Nh­ vËy, nÕu ng­êi lao ®éng bÞ tai n¹n, nh­ng kh«ng ph¶i lµ TNL§ sÏ kh«ng ®­îc h­ëng trî cÊp theo chÕ ®é nµy, mµ tai n¹n ®ã chØ lµ tai n¹n rñi ro th«ng th­êng n»m ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng khi cam kÕt víi ng­êi sö dông lao ®éng. b. §èi víi tr­êng hîp m¾c BNN Ng­êi lao ®éng ®­îc xÐt trî cÊp trong tr­êng hîp nµy khi hä bÞ m¾c c¸c chøng bÖnh nghÒ nghiÖp n»m trong b¶ng danh môc BNN do c¬ quan cã thÈm quyÒn quy ®Þnh. Lo¹i bÖnh m¾c ph¶i ph¶i cã liªn quan ®Õn nghÒ nghiÖp ®ang lµm, ch¼ng h¹n: bÞ bÖnh bôi phæi silÝc nÕu nh­ ng­êi lao ®éng lµm trong c¸c ngµnh nghÒ cã liªn quan Ýt nhiÒu ®Õn lo¹i bôi nµy (ngµnh s¶n xuÊt xi m¨ng, than ®¸, lµm ®­êng... ) hay bÞ bÖnh nhiÔm ®éc Nicotin trong ngµnh y tÕ, bÖnh nhiÔm ®éc ho¸ chÊt trõ s©u trong n«ng l©m nghiÖp v.v... §Ó ®­îc h­ëng trî cÊp trong c¸c tr­êng hîp nªu trªn, ng­êi lao ®éng ph¶i l©m vµo c¸c t×nh tr¹ng sau: - èm ®au; - MÊt kh¶ n¨ng lao ®éng t¹m thêi; - MÊt kh¶ n¨ng lao ®éng vÜnh viÔn; - BÞ chÕt. T×nh tr¹ng èm ®au ë ®©y kh«ng ph¶i lµ èm ®au th«ng th­êng ph¸t sinh tõ bªn trong c¬ thÓ ng­êi lao ®éng mµ lµ èm ®au do TNL§ hoÆc bÖnh nghÒ nghiÖp g©y nªn. 3.5.4 Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp Møc trî cÊp TNL§ hoÆc BNN phô thuéc chñ yÕu vµo møc ®é suy gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng cña ng­êi lao ®éng. Møc ®é suy gi¶m nµy th­êng do Héi ®ång gi¸m ®Þnh y khoa x¸c ®Þnh vµ chøng nhËn. Ngoµi ra, nã cßn ®­îc tÝnh to¸n c¨n cø vµo tiÒn l­¬ng th¸ng cuèi cïng cña ng­êi lao ®éng tr­íc khi bÞ TNL§ hoÆc BNN. HoÆc c¨n cø vµo møc tiÒn l­¬ng tèi thiÓu cña quèc gia. NÕu møc ®é suy gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng Ýt, ng­êi lao ®éng sÏ ®­îc trî cÊp mét lÇn, cßn ng­îc l¹i hä sÏ ®­îc trî cÊp ®Þnh kú hµng th¸ng. Ch¼ng h¹n, theo §iÒu 17 §iÒu lÖ BHXH ViÖt Nam ban hµnh kÌm theo NghÞ ®Þnh 12/CP cña chÝnh phñ ngµy 26/01/1945 cã quy ®Þnh: 1. BÞ suy gi¶m 5% ®Õn 30% kh¶ n¨ng lao ®éng ®­îc h­ëng trî cÊp theo quy ®Þnh d­íi ®©y: Møc suy gi¶m kh¶ n¨ng L§ Møc trî cÊp 1 lÇn Tõ 5% ®Õn 10% 4 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 11% ®Õn 20% 8 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 21% ®Õn 30% 12 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu 2. BÞ suy gi¶m tõ 31% kh¶ n¨ng lao ®éng trë lªn ®­îc h­ëng trî cÊp hµng th¸ng kÓ tõ ngµy ra ViÖn theo quy ®Þnh d­íi ®©y: Møc suy gi¶m kh¶ n¨ng L§ Møc trî cÊp hµng th¸ng Tõ 31% ®Õn 40% 0,4 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 41% ®Õn 50% 0,6 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 51% ®Õn 60% 0,8 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 61% ®Õn 70% 1,0 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 71% ®Õn 80% 1,2 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 81% ®Õn 90% 1,4 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu Tõ 91% ®Õn 100% 1,6 th¸ng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu - §èi víi nh÷ng ng­êi bÞ chÕt do TNL§ hoÆc BNN th©n nh©n cña hä cßn ®­îc h­ëng trî cÊp tö tuÊt. Ngoµi ra, nh÷ng ng­êi thuéc diÖn trî cÊp dµi h¹n, nÕu cÇn sù ch¨m sãc cña ng­êi kh¸c cho c¸c nhu cÇu c¸ nh©n hµng ngµy cßn ®­îc trî cÊp c¶ nh÷ng chi phÝ cho sù ch¨m sãc nµy. Khi ng­êi lao ®éng bÞ TNL§ hoÆc BNN cßn ®­îc h­ëng c¸c quyÒn lîi sau ®©y: - §­îc ch¨m sãc y tÕ; - §­îc bè trÝ c¸c c«ng viÖc phï hîp víi t×nh tr¹ng søc khoÎ sau khi th­¬ng tËt, bÖnh tËt ®­îc phôc håi; - §­îc trî gióp c¸c ph­¬ng tiÖn sinh ho¹t phï hîp víi c¸c tæn th­¬ng chøc n¨ng nh­: bÞ côt ch©n, tay, háng m¾t, ®iÕc tai ; - §­îc gi¸m ®Þnh l¹i y khoa nÕu vÕt th­¬ng t¸i ph¸t; - §­îc ®µo t¹o l¹i nghÒ nghiÖp cho phï hîp víi nh÷ng c«ng viÖc míi ®¶m nhËn... Nh÷ng kho¶n chi phÝ liªn quan ®Õn nh÷ng quyÒn lîi nªu trªn th«ng th­êng do ng­êi sö dông lao ®éng ph¶i ®¶m nhiÖm. Thêi gian h­ëng trî cÊp tÝnh tõ lóc ng­êi lao ®éng bÞ TNL§ hoÆc BNN ph¶i vµo viÖn ®iÒu trÞ cho ®Õn khi ra viÖn. NÕu lµ trî cÊp dµi h¹n hµng th¸ng th× thêi gian nµy kÐo dµi ®Õn khi ng­êi lao ®éng bÞ chÕt. Trong tr­êng hîp ng­êi lao ®éng bÞ chÕt do TNL§ hoÆc BNN th©n nh©n cña hä còng cã thÓ ®­îc trî cÊp dµi h¹n hµng th¸ng theo quy ®Þnh cô thÓ cña ph¸p luËt. ChÕ ®é trî cÊp TNL§ hoÆc BNN võa lµ chÕ ®é BHXH ng¾n h¹n võa lµ chÕ ®é dµi h¹n; võa mang tÝnh hoµn tr¶ võa mang tÝnh kh«ng hoµn tr¶. §ång thêi, nã ®­îc thùc hiÖn c¶ trong qu¸ tr×nh lao ®éng vµ ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng. Møc phÝ BHXH cña chÕ ®é nµy th­êng do chñ sö dông ®ãng gãp toµn bé. Nã cã thÓ lµ mét møc thèng nhÊt chung cho tÊt c¶ c¸c chñ sö dông lao ®éng (nh­: Philippin vµ Malaysia) hoÆc còng cã thÓ tÝnh riªng cho tõng ngµnh kh¸c nhau, v× x¸c suÊt TNL§ vµ BNN th­êng cã sù kh¸c nhau gi÷a c¸c ngµnh nghÒ (nh­: Th¸i Lan vµ Indonexia). Møc phÝ cô thÓ phô thuéc vµo quü l­¬ng cña c¸c chñ sö dông lao ®éng, sè lao ®éng tham gia BHXH, x¸c suÊt TNL§ hoÆc BNN.v.v... 3.6 ChÕ ®é trî cÊp gia ®×nh 3.6.1 Môc ®Ých Gia ®×nh lu«n lµ "tÕ bµo" cña x· héi, lµ chç dùa v÷ng ch¾c ®Ó ng­êi lao ®éng yªn t©m, phÊn khëi c«ng t¸c vµ cã ®iÒu kiÖn tham gia c¸c ho¹t ®éng x· héi. Muèn cã mét gia ®×nh h¹nh phóc, tr­íc hÕt ph¶i cã mét nguån thu nhËp ®¶m b¶o t­¬ng ®æi æn ®Þnh cho gia ®×nh. Nguån thu nhËp nµy lµ c¬ së vËt chÊt tèi thiÓu ®Ó ®¶m b¶o sinh ho¹t vµ ch¨m sãc, nu«i d¹y con c¸i. Trong mçi gia ®×nh, ng­êi lao ®éng lµ ng­êi t¹o ra nguån thu nhËp chñ yÕu. Song nÕu nguån thu nhËp cña gia ®×nh cã h¹n vµ sè con l¹i kh¸ ®«ng, th× hoµn c¶nh sèng cña hä sÏ gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. Tõ ®ã, con c¸i cña hä sÏ kh«ng ®­îc ch¨m sãc vµ nu«i d¹y chu ®¸o. ChÝnh v× vËy, ngay tõ khi ban hµnh C«ng ­íc sè 102, Tæ chøc Lao ®éng Quèc tÕ ®· coi trî cÊp gia ®×nh lµ mét trong 9 chÕ ®é cña BHXH. Môc ®Ých cña chÕ ®é trî cÊp gia ®×nh lµ nh»m: - Hç trî cho nh÷ng ng­êi lao ®éng ®«ng con cã ®­îc nh÷ng trî gióp vËt chÊt cÇn thiÕt, tèi thiÓu ®Ó ch¨m sãc vµ nu«i d¹y con c¸i; - KhuyÕn khÝch ng­êi lao ®éng tham gia BHXH vµ t¹o nguån lao ®éng trong t­¬ng lai; - Gãp phÇn ®¶m b¶o sù b×nh ®¼ng trong x· héi, tõ ®ã gãp phÇn ®¶m b¶o an sinh x· héi. §Õn nay, trªn thÕ giíi ®· cã 81 n­íc thùc hiÖn ®­îc chÕ ®é trî cÊp gia ®×nh. Nh÷ng n­íc ch­a thùc hiÖn ®­îc dï Ýt dï nhiÒu ®Òu ®· cã nh÷ng chÝnh s¸ch x· héi kh¸c ®Ó trî gióp cho nh÷ng gia ®×nh ®«ng con, bÊt h¹nh. 3.6.2 §èi t­îng ®­îc trî cÊp gia ®×nh ChÕ ®é trî cÊp gia ®×nh liªn quan ®Õn viÖc lµm, v× thÕ ®èi t­îng ®­îc trî cÊp chØ bao gåm nh÷ng ng­êi lao ®éng tham gia BHXH ®ang lµm viÖc vµ gia ®×nh hä. Trong ®ã, chØ nh÷ng ng­êi lao ®éng ®«ng con, gia c¶nh gÆp nhiÒu khã kh¨n míi ®­îc xÐt h­ëng trî cÊp. Tr¸ch nhiÖm trî cÊp chñ yÕu thuéc vÒ phÝa ng­êi sö dông lao ®éng. Ng­êi sö dông lao ®éng chi tr¶ chÕ ®é nµy nµy cã thÓ b»ng c¸ch bæ sung thªm c¸c quyÒn lîi cho ng­êi ®­îc trî cÊp vµo tiÒn l­¬ng, tiÒn c«ng cña hä, hoÆc cã thÓ tr¶ c¶ b»ng nh÷ng hiÖn vËt thiÕt yÕu cho hä. TÊt nhiªn, phÇn chi tr¶ nµy ph¶i ®­îc c©n ®èi vµo møc ®ãng gãp cña ng­êi sö dông lao ®éng cho quü BHXH. Nh÷ng gia ®×nh ®«ng con hay sè ng­êi sèng phô thuéc vµo thu nhËp cña ng­êi lao ®éng tham gia BHXH nhiÒu ®Õn møc nµo míi ®­îc trî cÊp lµ tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi cô thÓ cña tõng n­íc vµ còng ph¶i ®­îc quy ®Þnh cô thÓ trong luËt ph¸p. 3.6.3 §iÒu kiÖn trî cÊp Theo §iÒu 42 cña C«ng ­íc sè 102, ®iÒu kiÖn trî cÊp lµ: a. ViÖc chi tr¶ ®Þnh kú cho mäi ng­êi ®­îc b¶o vÖ ®· cã mét th©m niªn quy ®Þnh; b. HoÆc viÖc cung cÊp cho con c¸i thùc phÈm, quÇn ¸o, chç ë, ®i nghØ hÌ, hoÆc sù trî gióp vÒ néi trî; c. HoÆc gåm c¸c trî cÊp ®­îc ghi trong c¶ hai ®iÓm a & b Nh­ vËy, ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Þnh ®Ó ng­êi lao ®éng tham gia BHXH ®ang lµm viÖc ®­îc trî cÊp gia ®×nh lµ ng­êi ®ã ®· lµm viÖc vµ tham gia ®ãng gãp vµo quü BHXH mét thêi gian nhÊt ®Þnh, th­êng lµ tõ 3 th¸ng ®Õn 1 n¨m, tuú theo quy ®Þnh cña tõng n­íc. §iÒu kiÖn c¬ b¶n thø hai lµ cßn tuú thuéc vµo quy m« gia ®×nh, sè trÎ em b×nh qu©n 1 lao ®éng ph¶i nu«i d­ìng, ch¨m sãc; nhu cÇu tiªu dïng b×nh qu©n cña nh÷ng gia ®×nh ®«ng con. §iÒu kiÖn thø ba lµ kh¶ n¨ng thanh to¸n cña quü BHXH. Nh÷ng ®iÒu kiÖn nµy ®­îc l­îng ho¸ b»ng nh÷ng chØ tiªu cô thÓ ®Ó cã c¨n cø xÐt trî cÊp hîp lý. 3.6.4 Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp Theo §iÒu 44 cña c«ng ­íc sè 102 th×: "Tæng gi¸ trÞ trî cÊp cho ng­êi lao ®éng ®­îc b¶o vÖ lµ: a. 3% tiÒn l­¬ng cña ng­êi lao ®éng nam giíi thµnh niªn th«ng th­êng, ®­îc x¸c ®Þnh theo nh÷ng quy t¾c nªu t¹i §iÒu 46, nh©n víi tæng sè con cña ng­êi ®­îc b¶o vÖ. b. HoÆc 1,5% tiÒn l­¬ng nãi trªn, nh©n víi tæng sè con cña ng­êi th­êng tró. C¨n cø vµo C«ng ­íc sè 102, nh÷ng n­íc thùc hiÖn chÕ ®é nµy th­êng x¸c ®Þnh møc trî cÊp nh­ sau: + Tæng gi¸ trÞ trî cÊp cho 1 gia ®×nh b»ng 3% tiÒn l­¬ng trung b×nh cña mét ng­êi lao ®éng trong x· héi nh©n víi sè con trong gia ®×nh hä. VÝ dô: mét gia ®×nh cã 5 con vÞ thµnh niªn, møc tiÒn l­¬ng trung b×nh cña 1 ng­êi lao ®éng trong c¶ n­íc lµ 1.000.000 ®/th¸ng. Th× tæng gi¸ trÞ trî cÊp cho gia ®×nh nµy trong mét th¸ng ®­îc tÝnh nh­ sau: = 1.000.000 ® x 3% x 5 = 150.000 ® + HoÆc còng cã n­íc quy ®Þnh nh÷ng gia ®×nh ®­îc trî cÊp theo chÕ ®é nµy ph¶i cã tèi thiÓu lµ mÊy con trë lªn vµ mçi ®øa con mét th¸ng ®­îc trî cÊp cô thÓ lµ bao nhiªu tiÒn. C¸ch lµm nµy th­êng ®­îc g¾n víi chÝnh s¸ch d©n sè cña mçi n­íc. Thêi gian trî cÊp th­êng tÝnh tõ khi gia ®×nh v­ît mét sè con theo quy ®Þnh, tham gia lùc l­îng lao ®éng vµ t¹o ra thu nhËp. Ch¼ng h¹n, gia ®×nh «ng A cã hai ®øa con, mét ®øa sinh n¨m 1999, mét ®øa sinh n¨m 2003. §Õn n¨m 2005 gia ®×nh «ng l¹i sinh thªm mét ®øa con n÷a. Theo quy ®Þnh vèn cã 3 con trë lªn sÏ ®­îc xÐt trî cÊp gia ®×nh. VËy, thêi gian xÐt trî cÊp cho gia ®×nh «ng A ®­îc tÝnh tõ n¨m 2005 ®Õn khi ®øa con thø nhÊt ®ñ 15 tuæi tham gia lùc l­îng lao ®éng. Cã nghÜa lµ ®­îc xÐt trî cÊp 9 n¨m liªn tôc, v× ®øa con thø nhÊt sÏ ®i lµm vµo n¨m 2014 (2014 - 2005 = 9). ChÕ ®é trî cÊp gia ®×nh ®­îc thùc hiÖn ®Þnh kú hµng th¸ng. VÒ c¬ b¶n ®©y lµ chÕ ®é dµi h¹n, võa mang tÝnh hoµn tr¶ võa mang tÝnh kh«ng hoµn tr¶. §Ó thùc hiÖn ®­îc chÕ ®é nµy ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi nhÊt ®Þnh vµ hÖ thèng BHXH ph¶i thùc sù v÷ng m¹nh, ph¸t triÓn. 3.7 ChÕ ®é trî cÊp thai s¶n 3.7.1 §Æc ®iÓm cña lao ®éng n÷ trong lùc l­îng lao ®éng x· héi Lao ®éng n÷ lµ lùc l­îng lao ®éng quan träng vµ c¬ cÊu lao ®éng n÷ cña c¸c n­íc th­êng chiÕm kho¶ng 40% ®Õn 45% lùc l­îng lao ®éng x· héi. Trong mét sè ngµnh nghÒ ®Æc thï cña x· héi, c¬ cÊu lao ®éng n÷ chiÕm tû lÖ kh¸ cao, kho¶ng 70% ®Õn 80% nh­ c¸c ngµnh: dÖt may, y tÕ, gi¸o dôc, chÕ biÕn n«ng s¶n thùc phÈm. Trong lùc l­îng lao ®éng x· héi, lao ®éng n÷ kh«ng chØ t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm vËt chÊt vµ dÞch vô cho x· héi mµ hä cßn t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm tinh thÇn cho x· héi. V× vËy khi ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi cÇn ph¶i tÝnh ®Õn mét sè ®Æc ®iÓm sau: + ThÓ chÊt, t×nh tr¹ng søc khoÎ vµ t©m sinh lý cña lao ®éng n÷ cã nhiÒu ®iÓm rÊt kh¸c biÖt so víi nam giíi. Th«ng th­êng thÓ chÊt vµ søc khoÎ cña nam giíi tèt h¬n n÷ giíi. V× thÕ, hä cã thÓ lµm ®­îc nhiÒu c«ng viÖc nÆng nhäc, thêi gian tham gia lao ®éng ®­îc nhiÒu h¬n vµ còng Ýt èm ®au h¬n so víi n÷ giíi. §Æc biÖt, trong toµn bé qu¸ tr×nh lao ®éng; lao ®éng n÷ th­êng bÞ gi¸m ®o¹n do sinh ®Î, v× lÏ hä cßn thùc hiÖn mét chøc n¨ng quan träng h¬n, ®ã lµ chøc n¨ng lµm mÑ. §Æc ®iÓm nµy chi phèi rÊt nhiÒu ®Õn chÝnh s¸ch BHXH nãi riªng vµ c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi kh¸c liªn quan ®Õn lao ®éng n÷ nãi chung. + Tr×nh ®é chuyªn m«n, tay nghÒ vµ n¨ng suÊt lao ®éng cña lao ®éng n÷ nh×n chung bÞ h¹n chÕ so víi nam giíi. §Æc ®iÓm nµy còng xuÊt ph¸t chñ yÕu tõ nh÷ng ®Æc ®iÓm sinh häc nãi trªn. ThËt vËy, nÕu trong nh÷ng ®iÒu kiÖn b×nh th­êng, tr×nh ®é chuyªn m«n, tay nghÒ vµ n¨ng suÊt lao ®éng cña n÷ giíi kh«ng hÒ kÐm nam giíi, thËm chÝ cã nhiÒu c«ng viÖc hä cßn lµm tèt h¬n nam giíi do søc chÞu ®ùng, ®é dÎo dai, khoÐ lÐo vµ tÝnh kiªn tr×, bÒn bØ vèn cã cña hä. Tuy nhiªn, do võa ph¶i tham gia lao ®éng ®Ó kiÕm sèng, võa ph¶i thùc hiÖn thiªn chøc cña ng­êi mÑ vµ ch¨m lo gia ®×nh nªn thêi gian häc tËp ®Ó n©ng cao tay nghÒ vµ kü n¨ng lµm viÖc cña lao ®éng n÷ gÆp nhiÒu trë ng¹i. §Æc ®iÓm nµy liªn quan rÊt nhiÒu ®Õn chÝnh s¸ch sö dông vµ ®·i ngé ®èi víi lao ®éng n÷. + VÊn ®Ò viÖc lµm vµ thu nhËp cña lao ®éng n÷ còng lµ mét ®Æc ®iÓm næi bËt cÇn ph¶i xem xÐt khi x©y dùng vµ hoµn thiÖn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi. §Æc ®iÓm nµy thÓ hiÖn kh¸ râ trong c¸c cuéc ®iÒu tra lao ®éng viÖc lµm vµ ®iÒu tra møc sèng d©n c­ ë nhiÒu n­íc. B¶ng 3.4: ViÖc lµm vµ thu nhËp cña lao ®éng n÷ ë ViÖt Nam (1997 - 1998) ChØ tiªu §¬n vÞ 1997 1998 1. Tæng nguån lao ®éng x· héi TriÖu ng­êi 34,71 36,01 Trong ®ã: Lao ®éng n÷ TriÖu ng­êi 17,45 18,25 Tû träng lao ®éng n÷ % 50,28 50,67 2. Lao ®éng n÷ trong khu vùc QD TriÖu ng­êi 1,42 1,31 Tû träng % 8,19 7,21 3. Lao ®éng n÷ trong khu vùc ngoµi QD TriÖu ng­êi 16,03 16,93 Tû träng % 91,81 92,76 4. TiÒn l­¬ng b×nh qu©n th¸ng 1.000 ® 506,13 522,61 Trong ®ã: Lao ®éng nam 1.000 ® 546,01 570,76 Lao ®éng n÷ 1.000 ® 417,05 447,15 Nguån:§iÒu tra lao ®éng viÖc lµm vµ ®iÒu tra møc sèng d©n c­ ë ViÖt Nam (1997 - 1998) Sè liÖu B¶ng 4 cho thÊy: TuyÖt ®¹i bé phËn lao ®éng n÷ ®Òu lµm viÖc ë khu vùc kinh tÕ ngoµi quèc doanh vµ lao ®éng thñ c«ng lµ chñ yÕu. Thu nhËp cña lao ®éng n÷ lu«n thÊp h¬n nam giíi. Khi nÒn kinh tÕ bÞ khñng ho¶ng hoÆc cã nh÷ng biÕn ®éng lín, lao ®éng n÷ rÊt khã t×m kiÕm viÖc lµm vµ hä lµ nh÷ng ng­êi dÔ bÞ thÊt nghiÖp. + Trong nÒn kinh tÕ quèc d©n, kh«ng ph¶i ngµnh kinh tÕ nµo, c«ng viÖc nµo lao ®éng n÷ còng cã thÓ lµm ®­îc, bëi lÏ nh÷ng ngµnh nghÒ, nh÷ng c«ng viÖc ®ã lu«n cã t¸c ®éng xÊu ®Õn søc khoÎ, kh¶ n¨ng sinh ®Î, di truyÒn vµ kh¶ n¨ng nu«i con cña hä, ch¼ng h¹n, nh÷ng ngµnh, nh÷ng c«ng viÖc liªn quan ®Õn ho¸ chÊt ®éc h¹i, khai kho¸ng, thî ®µo hÇm lß. ChÝnh v× thÕ, chÝnh phñ c¸c n­íc ph¶i ban hµnh c¸c danh môc ngµnh nghÒ, c«ng viÖc cÊm sö dông lao ®éng n÷ trong ®é tuæi sinh ®Î, trong thêi kú mang thai vµ nu«i con bó hoÆc toµn bé lao ®éng n÷ nãi chung. + Trong hÖ thèng chÝnh s¸ch BHXH, lao ®éng kh«ng chØ lµ ®èi t­îng trùc tiÕp ®­îc h­ëng quyÒn lîi tõ chÕ ®é thai s¶n, mµ hä cßn lµ ®èi t­îng nghiªn cøu ®Ó h×nh thµnh toµn bé hÖ thèng c¸c chÕ ®é BHXH nãi chung. Víi chÕ ®é trî cÊp h­u trÝ, hä lµ ®èi t­îng nghiªn cøu khi x¸c ®Þnh ®é tuæi vÒ h­u. Víi chÕ ®é TNL§ hoÆc BNN hä lµ ®èi t­îng nghiªn cøu khi x©y dùng danh môc c¸c ngµnh nghÒ, vµ x¸c ®Þnh møc ®é th­¬ng tËt, bÖnh tËt. HoÆc víi chÕ ®é èm ®au, lao ®éng n÷ ngoµi viÖc ®­îc nghØ èm vµ h­ëng trî cÊp èm ®au hä cßn ®­îc nghØ khi con èm. 3.7.2 Môc ®Ých ChÕ ®é trî cÊp thai s¶n ra ®êi nh»m môc ®Ých: - Bï ®¾p hoÆc thay thÕ nguån thu nhËp cho lao ®éng n÷ khi sinh ®Î vµ nu«i con nhá, t¹m thêi bÞ mÊt thu nhËp tõ lao ®éng; - T¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng cho lao ®éng n÷ vµ cho nh÷ng thÕ hÖ lao ®éng kÕ tiÕp; - Gãp vèn thùc hiÖn b×nh ®¼ng nam n÷ vµ c¸c quyÒn vÒ phô n÷ nãi chung. B×nh ®¼ng nam n÷ ë ®©y ph¶i ®­îc hiÓu theo nghÜa réng lµ: b×nh ®¼ng vÒ viÖc lµm vµ thu nhËp; b×nh ®¼ng vÒ nghÜa vô gia ®×nh gi÷a nam vµ n÷; b×nh ®¼ng trong ®èi xö cña giíi chñ víilao ®éng nam vµ lao ®éng n÷; b×nh ®¼ng vÒ c¬ héi nghÒ nghiÖp, b×nh ®¼ng vÒ mµu da, t«n gi¸o, chñng téc, chÝnh kiÕn vµ nguån gèc quèc gia.v.v... TÝnh ®Õn hÕt n¨m 2003, trªn thÕ giíi ®· cã 139 n­íc thùc hiÖn chÕ ®é trî cÊp thai s¶n ®èi víi lao ®éng n÷. Ngoµi ra, rÊt nhiÒu quèc gia ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi ®Ó ®¶m b¶o thªm quyÒn lîi cho hä, tÊt c¶ v× sù tiÕn bé cña phô n÷. 3.7.3 §èi t­îng ®­îc trî cÊp thai s¶n TÊt c¶ lao ®éng n÷ tham gia BHXH mang thai vµ sinh ®Î ®Òu lµ ®èi t­îng ®­îc trî cÊp. Ngoµi ra, tuú theo luËt ph¸p cña tõng n­íc mµ ®èi t­îng nµy cßn bao gåm c¶ nh÷ng ng­êi xin con nu«i vµ ®øa con ®ã d­íi 4 th¸ng tuæi. HoÆc c¶ nh÷ng ng­êi n¹o, hót thai còng ®­îc h­ëng trî cÊp 3.7.4 §iÒu kiÖn h­ëng trî cÊp §iÒu 47 cña C«ng ­íc 102 quy ®Þnh: Tr­êng hîp b¶o vÖ gåm thai nghÐn, sinh ®Î vµ nh÷ng hËu qu¶ tiÕp theo lµm gi¸n ®o¹n thu nhËp cña lao ®éng n÷ theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt mçi n­íc. Tuy nhiªn, hä ph¶i ®ãng phÝ BHXH ®­îc mét thêi gian nhÊt ®Þnh nh»m tr¸nh sù l¹m dông chÕ ®é. Thêi gian nµy th­êng ®­îc gäi lµ thêi gian dù bÞ. ë Mianma thêi gian nµy lµ 26 tuÇn, ë §µi Loan lµ 10 th¸ng, ë Ên §é lµ 18 tuÇn.v.v... Mét sè n­íc (nh­ Ên §é, Trung Quèc, ViÖt Nam...) cßn lång ghÐp chÝnh s¸ch d©n sè vµo chÕ ®é nµy v× thÕ ®«i khi cã nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc hoÆc tiªu cùc ®Õn qu¸ tr×nh thùc hiÖn chÕ ®é. Ch¼ng h¹n, ë n­íc ta quy ®Þnh mçi gia ®×nh chØ cã tõ 1 ®Õn 2 con, do ®ã nh÷ng lao ®éng n÷ sinh con thø 3 kh«ng ®­îc xÐt trî cÊp, thËm chÝ cßn bÞ ph¹t... ViÖc quy ®Þnh nµy thùc chÊt ®· ®i ng­îc l¹i môc ®Ých vµ nguyªn t¾c cña BHXH. Bëi v×, thai s¶n lµ mét "sù kiÖn" dÉn ®Õn lao ®éng n÷ bÞ gi¸n ®o¹n thu nhËp. VÒ nguyªn t¾c hä ph¶i ®­îc bï ®¾p kho¶n thiÕu hôt nµy ®Ó cã ®iÒu kiÖn phôc håi søc khoÎ, sinh con nhá vµ thùc chÊt lµ b¶o vÖ hä khi sinh con. ë ®©y ®· cã sù lÉn lén gi÷a chÝnh s¸ch BHXH víi chÝnh s¸ch d©n sè vµ kÕ ho¹ch ho¸ gia ®×nh. Môc tiªu cña 2 lo¹i chÝnh s¸ch nµy lµ hoµn toµn kh¸c nhau, cho nªn ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p kh¸c nhau ®Ó thùc hiÖn, kh«ng thÓ coi BHXH lµ mét biÖn ph¸p. 3.7.5 Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp Theo quy ®Þnh cña Tæ chøc lao ®éng quèc tÕ hiÖn nay th× møc trî cÊp thai s¶n Ýt nhÊt ph¶i b»ng 2/3 thu nhËp cña lao ®éng n÷ tr­íc khi sinh ®Î. §«ng thêi cßn khuyÕn c¸o c¸c n­íc t¨ng møc trî cÊp lªn ®Õn 100% thu nhËp tr­íc khi sinh vµ kh«ng giíi h¹n sè lÇn sinh ®Î. VËn dông sù quy ®Þnh nµy, cã mét sè n­íc nh­ Ên §é, Anh ®· quy ®Þnh mét møc h­ëng ®ång ®Òu cho tÊt c¶ phô n÷ sinh con. §ång thêi, nÕu gÆp ph¶i nh÷ng hËu qu¶ tiÕp theo khi sinh con hä ph¶i ®­îc h­ëng quyÒn lîi cña chÕ ®é ch¨m sãc y tÕ. QuyÒn lîi nµy ®­îc ®¶m b¶o c¶ ë tr­íc, trong vµ sau khi sinh con, c¶ ë nh÷ng n­íc mµ hÖ thèng BHXH ch­a cã chÕ ®é ch¨m sãc y tÕ. B¶ng 3.5: Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp thai s¶n ë mét sè n­íc Tªn n­íc Møc trî cÊp (% so víi tiÒn l­¬ng) Thêi gian trî cÊp (ngµy) 1. Trung Quèc 100 90 2. NhËt B¶n 60 84 3. Iran 66,7 90 4. Malaysia 100 60 5. Ên §é 100 90 6. Th¸i Lan 75 90 7. Singapore 100 60 8. Myanma 66,7 90 9. Mü 100 90 10. §øc 100 90 Nguån: ChÝnh s¸ch ®èi víi lao ®éng n÷ - Bé lao ®éng th­¬ng binh vµ x· héi ViÖt Nam (2003) VÒ thêi gian trî cÊp, ILO quy ®Þnh tèi thiÓu lµ 12 tuÇn. Tuy vËy, quyÒn lîi nµy ®­îc vËn dông kh¸ linh ho¹t ë mçi n­íc, ch¼ng h¹n nh­ ë n­íc ta quy ®Þnh khi lao ®éng n÷ mang thai ®­îc nghØ 3 lÇn, mçi lÇn 1 ngµy ®i kh¸m thai. Tr­êng hîp bÞ s¶y thai ®­îc nghØ tõ 20 ®Õn 30 ngµy. Khi sinh con ®­îc nghØ 4 th¸ng nÕu lao ®éng n÷ lµm viÖc ë ®iÒu kiÖn b×nh th­êng hoÆc 5 th¸ng nÕu lµm nh÷ng c«ng viÖc nÆng nhäc, ®éc h¹i. Khi lao ®éng n÷ sinh ®«i trë lªn, mçi ®øa con sinh thªm ®­îc nghØ 30 ngµy.v.v... Theo quan ®iÓm cña nh÷ng ng­êi lµm luËt, viÖc quy ®Þnh thêi gian nghØ ®Î cña lao ®éng n÷ kh«ng chØ xuÊt ph¸t tõ c¬ së sinh häc khi x©y dùng chÕ ®é, mµ chñ yÕu ph¶i c¨n cø vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi; ®iÒu kiÖn vÒ lao ®éng vµ viÖc lµm cña tõng n­íc. Nh×n chung, nÕu quy ®Þnh thêi gian nµy qu¸ dµi sÏ ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn c«ng ¨n viÖc lµm cña lao ®éng n÷, v× lÏ c¸c chñ sö dông sÏ kh«ng tuyÓn dông lao ®éng n÷. ChÕ ®é trî cÊp thai s¶n lµ chÕ ®é BHXH ng¾n h¹n, tÝnh hoµn tr¶ vµ kh«ng hoµn tr¶ thÓ hiÖn kh¸ râ. Møc phÝ ®ãng gãp cho chÕ ®é nµy hÇu nh­ giíi chñ ph¶i g¸nh v¸c toµn bé. Khi x¸c ®Þnh møc phÝ chñ yÕu ph¶i c¨n cø vµo c¸c yÕu tè nh­: sè nguån tham gia BHXH, nhu cÇu khi sinh con ®èi víi lao ®éng n÷ vµ nh÷ng tµi liÖu thèng kª qu¸ khø liªn quan ®Õn chÕ ®é nãi chung. 3.8 ChÕ ®é trî cÊp tµn tËt 3.8.1 Môc ®Ých Trong cuéc sèng, ng­êi lao ®éng cã thÓ gÆp ph¶i nh÷ng rñi ro ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng mµ hËu qu¶ cã thÓ lµm cho hä bÞ tµn tËt dÉn ®Õn t×nh tr¹ng mÊt søc lao ®éng vÜnh viÔn. Khi bÞ mÊt søc lao ®éng vÜnh viÔn th× mét tÊt yÕu x¶y ra lµ hä bÞ mÊt hoµn toµn thu nhËp tõ lao ®éng. ë nh÷ng n­íc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn, sè ng­êi lao ®éng tham gia BHXH chiÕm mét tû träng cao trong tæng nguån lao ®éng x· héi, khi x©y dùng vµ ban hµnh chÝnh s¸ch BHXH th­êng thùc hiÖn c¶ chÕ ®é nµy nh»m c¸c môc ®Ých: - Gãp phÇn æn ®Þnh cuéc sèng cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, khi ng­êi lao ®éng kh«ng may bÞ tµn tËt; - KhuyÕn khÝch ng­êi lao ®éng tham gia BHXH; - Gãp phÇn ®¶m b¶o an sinh x· héi cho ®Êt n­íc. ChÕ ®é trî cÊp tµn tËt cã ý nghÜa nh©n ®¹o vµ nh©n v¨n s©u s¾c. Tuy nhiªn, ®Ó thùc hiÖn ®­îc chÕ ®é nµy lµ t­¬ng ®èi khã kh¨n, v× nã ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn møc ®é th©m hôt quü BHXH, nÕu nh­ kh«ng lµm tèt c¸c kh©u: qu¶n lý chÕ ®é, gi¸m ®Þnh y khoa... 3.8.2 §èi t­îng ®­îc trî cÊp Theo §iÒu 55 cña C«ng ­íc 102 vµ §iÒu 9 cña C«ng ­íc 128, ®èi t­îng trî cÊp theo chÕ ®é nµy lµ tÊt c¶ mäi ng­êi lao ®éng tham gia BHXH gÆp ph¶i tai n¹n rñi ro vµ nh÷ng nguyªn nh©n ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng. §èi t­îng nµy cßn bao gåm c¶ nh÷ng lao ®éng ®ang trong giai ®o¹n häc nghÒ nh­ng ®· cã mét qu¸ tr×nh tham gia BHXH nhÊt ®Þnh. Trong thêi kú ®Çu triÓn khai BHXH, phÇn lín c¸c n­íc thùc hiÖn chÕ ®é nµy chØ giíi h¹n ®èi víi nh÷ng ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong c¸c c¬ së s¶n xuÊt cña ngµnh c«ng nghiÖp 3.8.3 §iÒu kiÖn ®­îc trî cÊp - Ng­êi lao ®éng bÞ mÊt søc lao ®éng vÜnh viÔn. Tøc lµ 2/3 kh¶ n¨ng lao ®éng trë lªn vµ ph¶i cã giÊy x¸c nhËn cña Héi ®ång gi¸m ®Þnh y khoa do c¸c cÊp cã thÈm quyÒn cña Nhµ n­íc quy ®Þnh. - Ng­êi lao ®éng ®ã ph¶i tham gia ®ãng gãp vµo quü BHXH Ýt nhÊt lµ 3 n¨m trë lªn. 3.8.4 Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp Theo §iÒu 29 cña C«ng ­íc 128, møc trî cÊp tµn tËt b»ng 50% tiÒn l­¬ng cña ng­êi lao ®éng tr­íc khi bÞ tai n¹n rñi ro dÉn ®Õn bÞ mÊt søc lao ®éng. Møc trî cÊp cao hay thÊp cßn tuú thuéc vµo thêi gian ®ãng gãp BHXH. NÕu søc khoÎ cã chiÒu h­íng håi phôc, hä cßn ®­îc ®µo t¹o l¹i nghÒ miÔn phÝ ®Ó ng­êi sö dông lao ®éng bè trÝ nh÷ng c«ng viÖc míi thÝch hîp. Khi ®· t×m kiÕm ®­îc c«ng viÖc thÝch hîp cã thu nhËp, møc trî cÊp sÏ bÞ c¾t gi¶m hoÆc ngõng trî cÊp. Thêi gian trî cÊp kÐo dµi tõ khi ng­êi lao ®éng bÞ tai n¹n rñi ro ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng cho tíi khi ®­îc thay thÕ b»ng chÕ ®é trî cÊp tuæi giµ. HoÆc cho ®Õn khi søc khoÎ håi phôc, ng­êi lao ®éng ®­îc bè trÝ lµm nh÷ng c«ng viÖc míi cã thu nhËp ®Ó ®¶m b¶o cuéc sèng cho b¶n th©n vµ gia ®×nh. Trî cÊp tµn tËt lµ chÕ ®é BHXH dµi h¹n, võa mang tÝnh hoµn tr¶, võa mang tÝnh kh«ng hoµn tr¶. Mét sè n­íc coi ®©y lµ chÕ ®é mÊt søc lao ®éng v× nh÷ng nguyªn nh©n ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng. ChÕ ®é nµy rÊt dÔ bÞ l¹m dông trong kh©u gi¸m ®Þnh y khoa . 3.9 ChÕ ®é trî cÊp tiÒn tuÊt (trî cÊp mÊt ng­êi nu«i d­ìng) 3.9.1 Môc ®Ých ChÕ ®é trî cÊp tiÒn tuÊt lµ chÕ ®é cã tÝnh nh©n ®¹o nhÊt trong sè 9 chÕ ®é BHXH. V× vËy, hÇu hÕt c¸c quèc gia trªn thÕ giíi ®Òu thùc hiÖn chÕ ®é nµy, bëi nã kh«ng chØ lµ nhu cÇu tÊt yÕu cña mäi ng­êi lao ®éng, mµ cßn nh»m môc ®Ých cung cÊp kho¶n thu nhËp cho gia ®×nh ng­êi lao ®éng tham gia BHXH kh«ng may bÞ chÕt. Tõ ®ã, gãp phÇn kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n tøc thêi vµ æn ®Þnh cuéc sèng cho c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh hä. 3.9.2 §èi t­îng ®­îc trî cÊp - Nh÷ng ng­êi lo mai t¸ng, ch«n cÊt cho ng­êi chÕt. - Vî (chång), con c¸i, bè mÑ cña ng­êi lao ®éng bÞ chÕt. Nh÷ng ®èi t­îng nµy ®Òu ®­îc ph¸p luËt hoÆc ph¸p quy cña c¸c n­íc quy ®Þnh rÊt cô thÓ. Ch¼ng h¹n, theo §iÒu 32 - Ch­¬ng II - §iÒu lÖ BHXH ViÖt Nam quy ®Þnh: "Ng­êi lao ®éng ®· cã thêi gian ®ãng BHXH ®ñ 15 n¨m trë lªn, ng­êi lao ®éng nghØ viÖc chê gi¶i quyÕt chÕ ®é h­u trÝ hµng th¸ng; ng­êi ®ang h­ëng l­¬ng h­u hoÆc trî TNL§, BNN hµng th¸ng vµ ng­êi lao ®éng ®ang lµm viÖc bÞ TNL§ hoÆc BNN chÕt th× nh÷ng th©n nh©n do hä trùc tiÕp nu«i d­ìng sau ®©y ®­îc h­ëng tiÒn tuÊt hµng th¸ng. 1. Con ch­a ®ñ 15 tuæi (bao gåm: con ®Î, con nu«i, hîp ph¸p, con ngoµi gi¸ thó ®­îc luËt ph¸p c«ng nhËn, con ®Î mµ khi ng­êi chång chÕt ng­êi mÑ ®ang mang thai). NÕu con cßn ®i häc th× ®­îc h­ëng tiÒn tuÊt cho ®Õn khi 18 tuæi. 2. Bè mÑ (c¶ bªn vî vµ bªn chång); vî hoÆc chång ng­êi nu«i d­ìng hîp ph¸p ®· hÕt tuæi lao ®éng (nam ®ñ 60 tuæi trë lªn, n÷ ®ñ 55 tuæi)". 3.9.3 §iÒu kiÖn ®­îc trî cÊp Khi xÐt trî cÊp tiÒn tuÊt ®ßi hái ph¶i cã c¶ ®iÒu kiÖn "cÇn" vµ "®ñ" sau ®©y: - §iÒu kiÖn cÇn lµ ng­êi lao ®éng tham gia BHXH ®ang lµm viÖc kh«ng may bÞ chÕt ph¶i cã mét thêi gian ®ãng phÝ BHXH tèi thiÓu (kho¶ng 15 n¨m trë lªn). HoÆc ng­êi lao ®éng nghØ viÖc chê gi¶i quyÕt chÕ ®é h­u trÝ hµng th¸ng; ng­êi ®ang h­ëng l­¬ng h­u, hay ®ang h­ëng trî cÊp TNL§, BNN hµng th¸ng bÞ chÕt. - §iÒu kiÖn ®ñ lµ nh÷ng ng­êi cßn sèng ph¶i lo ch«n cÊt, mai t¸ng cho ng­êi chÕt. HoÆc bè, mÑ, vî (chång), con c¸i cña ng­êi chÕt bÞ mÊt ph­¬ng tiÖn sinh sèng, kh«ng thÓ tù lo liÖu cho nh÷ng nhu cÇu c¸ nh©n cña m×nh. Nh­ vËy, nh÷ng th©n nh©n nµy thùc chÊt lµ nh÷ng ng­êi ®­îc thô h­ëng quyÒn lîi b¶o hiÓm vµ ®­îc luËt ph¸p c¸c n­íc quy ®Þnh rÊt cô thÓ. 3.9.4 Møc trî cÊp vµ thêi gian trî cÊp NÕu nh÷ng ng­êi thô h­ëng quyÒn lîi b¶o hiÓm vÉn cã kh¶ n¨ng lao ®éng t¹o ra thu nhËp, th× møc trî cÊp th­êng ®­îc thùc hiÖn 1 lÇn cïng víi nh÷ng chi phÝ mai t¸ng, ch«n cÊt cho ng­êi lao ®éng bÞ chÕt. Møc trî cÊp nµy cao hay thÊp cßn phô thuéc vµo sè n¨m ®ãng BHXH, sè n¨m ®· ®­îc h­ëng l­¬ng h­u... Ng­îc l¹i sau c¸i chÕt cña ng­êi lao ®éng (hoÆc ng­êi vÒ h­u, ng­êi ®­îc trî cÊp TNL§, BNN) nÕu nh÷ng ng­êi thô h­ëng quyÒn lîi b¶o hiÓm kh«ng cã kh¶ n¨ng lao ®éng t¹o ra thu nhËp (tøc mÊt ph­¬ng tiÖn sinh sèng) th× hä sÏ ®­îc trî cÊp hµng th¸ng. Møc trî cÊp phô thuéc vµo tiÒn l­¬ng (hay thu nhËp) cña ng­êi lao ®éng bÞ chÕt, hoÆc vµo tiÒn trî cÊp h­u trÝ, trî cÊp TNL§, BNN cña ng­êi chÕt. Trong ®ã, ng­êi vî (chång) cã quyÒn ®­îc nhËn 40% vµ mçi ®øa con ph¶i nu«i d­ìng ®­îc nhËn 20%, nh­ng tæng céng tèi ®a kh«ng qu¸ 100%. Nh÷ng ng­êi th©n kh¸c cña ng­êi chÕt, nh­: bè, mÑ... cã thÓ ®­îc nhËn trî cÊp hµng th¸ng tõ 10% ®Õn 20% hoÆc tèi ®a kh«ng qu¸ 100%. Trî cÊp tiÒn tuÊt hµng th¸ng ®­îc thùc hiÖn tõ khi ng­êi lao ®éng, ng­êi vÒ h­u, ng­êi bÞ tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp chÕt ®Õn khi nh÷ng ng­êi thu h­ëng cã "hoµn c¶nh thay ®æi" nh­: con c¸i v­ît qu¸ tuæi tèi ®a, lËp gia ®×nh, bè, mÑ chÕt, vî con ®i lµm vµ t¹o ra thu nhËp.v.v... ChÕ ®é trî cÊp tiÒn tuÊt lµ mét trong nh÷ng chÕ ®é BHXH võa cã tÝnh ng¾n h¹n, võa cã tÝnh dµi h¹n vµ lµ chÕ ®é thÓ hiÖn kh¸ râ tÝnh hoµn tr¶ trong BHXH. Møc phÝ tÝnh riªng hoÆc ph©n bæ cho chÕ ®é nµy phô thuéc vµo tuæi thä b×nh qu©n ng­êi lao ®éng, x¸c suÊt tö vong, sè con trung b×nh cña ng­êi chÕt, thêi gian ®ãng phÝ vµ nh÷ng chi phÝ tèi thiÓu liªn quan ®Õn viÖc mai t¸ng, ch«n cÊt ng­êi chÕt...

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docHệ thống chế độ BHXH.doc