Khóa luận Tang lễ của người thái với vận động xây dựng đời sống văn hoá mới ở Bản mo, thị xã Mường lay, tỉnh Điện Biên

Tang lÔ lµ nghi lÔ liªn quan ®Õn viÖc mai t¸ng ng−êi chÕt. Ngay tõ buæi b×nh minh cña lÞch sö, loµi ng−êi ®· cã c¸c h×nh thøc mai t¸ng ng−êi chÕt: ®Þa t¸ng (ch«n xuèng ®Êt), thñy t¸ng (th¶ xuèng s«ng, biÓn), háa t¸ng (thiªu), l−u t¸ng (cÊt vµo trong hang ®¸), ®iÓu t¸ng (®Ó ngoµi b·i cho qu¹, kÒn kÒn, diÒu h©u. ¨n), thùc t¸ng (nh÷ng ng−êi cßn sèng xÎ thÞt ng−êi chÕt ®Ó ¨n). . Cïng víi sù ph¸t triÓn cña lÞch sö loµi ng−êi, tang lÔ ngµy cµng cÇu kú, phøc t¹p, mang mµu s¾c t«n gi¸o tõ h×nh thøc t«n gi¸o nguyªn thñy s¬ khai ®Õn nh÷ng t«n gi¸o phøc t¹p nhÊt. Tang lÔ cña mçi céng ®ång ng−êi ®Òu cã sù kh¸c biÖt, nã chÞu sù quy ®Þnh bëi qu¸ tr×nh lÞch sö cña céng ®ång téc ng−êi còng nh− m«i tr−êng tù nhiªn vµ x· héi mµ hä sinh sèng.

pdf10 trang | Chia sẻ: ngoctoan84 | Ngày: 22/04/2019 | Lượt xem: 22 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Khóa luận Tang lễ của người thái với vận động xây dựng đời sống văn hoá mới ở Bản mo, thị xã Mường lay, tỉnh Điện Biên, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI KHOA VĂN HOÁ DÂN TỘC THIỂU SỐ ********************** HOÀNG MAI LAN TÊN ĐỀ TÀI: TANG LỄ CỦA NGƯỜI THÁI VỚI VẬN ĐỘNG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ MỚI Ở BẢN MO, THỊ Xà MƯỜNG LAY, TỈNH ĐIỆN BIÊN KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN VĂN HOÁ CHUYÊN NGÀNH VĂN HOÁ DÂN TỘC THIỂU SỐ Mà SỐ: 608 HÀ NỘI: 06/2009 2 Môc lôc Mở đầu ........................................................................................................................ 3 1.Lý do chọn đề tài ............................................................................................ 3 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................. 3 3. Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu ................................................................. 5 4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu ................................................................... 6 5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 6 6. Đóng góp của đề tài ....................................................................................... 6 7. Bố cục khóa luận ........................................................................................... 6 Chương 1. Khái quát về môi trường tự nhiên và môi trường xã hội bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên. ....................................................................................... 8 1.1. Khái quát môi trường tự nhiên bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên . 8 1.2. Khái quát môi trường xã hội bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên. ... 9 1.3. Khái quát về người Thái ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên... ... 10 1.4. Ảnh hưởng của môi trường tới đời sống văn hóa của người Thái ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên ............................................................................... 16 Chương 2. Tang lễ của người Thái trắng ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên ............................................................................................................................. 19 2.1. Quan niệm của người Thái về thế giới bên kia của người chết .................... 19 2.2.Tang lễ của người Thái trắng ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên 21 2.2.1. Chuẩn bị cho người tắc thở ..................................................................... 21 2.2.2. Nhập quan tài .......................................................................................... 24 2.2.3. Nghi thức mở tang .................................................................................. 29 2.2.4. Lễ tung trứng tìm nơi đào huyệt .............................................................. 33 2.2.5. Tiễn đưa hồn ........................................................................................... 33 2.2.5.1. Chuẩn bị mâm lễ để tiễn đưa hồn ........................................................ 33 2.2.5.2. Quám cáo xống cốn tai táy đón ............................................................ 35 2.2.5.3. Lễ bók ngái luông – khai khin .............................................................. 35 3 2.2.6. Các thủ tục đưa tang và chôn cất ............................................................. 36 2.2.7. Các thủ tục sau khi chôn cất .................................................................... 42 2.3. So sánh tang lễ của người Thái trắng ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên với tang lễ các ngành Thái khác ........................................................................... 48 Chương 3. Ảnh hưởng của tang lễ trong việc xây dựng đời sống văn hóa mới tại bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên và một số giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị của nó trong thời đại hiện nay. .................................................................................. 50 3.1. Định hướng của Đảng và Nhà nước trong tổ chức tang lễ ........................... 50 3.2. Những giá trị trong tang lễ của người Thái trắng ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên ..................................................................................................... 51 3.2.1. Về giá trị văn hóa .................................................................................... 51 3.2.2. Về giá trị lịch sử ..................................................................................... 55 3.2.3. Về những mặt hạn chế, hủ tục ................................................................... 3.3. Thực trạng tang lễ của người Thái trắng ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên .................................................................................................................... 56 3.4. Một số biện pháp bảo tồn và phát huy giá trị tang lễ trong thời đại hiện nay58 3.4.1. Phương hướng bảo tồn, phát huy các yếu tố tích cực trong tang lễ hiện nay... ........................................................................................................................... 58 3.4.2. Một số giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các yếu tố tích cực trong tang lễ của người Thái ở bản Mo, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên ...................................... 59 Kết luận ...................................................................................................................... 63 Phụ lục ........................................................................................................................ 66 Những người cung cấp tư liệu .................................................................................. 103 Tài liệu tham khảo .................................................................................................... 104 4 Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi N−íc ta cã 54 d©n téc anh em, ngoµi nh÷ng nÐt chung vÒ v¨n hãa, mçi d©n téc trªn l·nh thæ n−íc ta ®Òu cã mét s¾c th¸i riªng lµm cho v¨n hãa n−íc ta ®a d¹ng, thèng nhÊt vµ giµu b¶n s¾c. §iÓm t¹o sù kh¸c biÖt ®ã chÝnh lµ phong tôc tËp qu¸n cña mçi téc ng−êi. C¸c di s¶n v¨n hãa thÕ hÖ ®i tr−íc ®Ó l¹i, thÕ hÖ sau cã tr¸ch nhiÖm ph¶i t×m hiÓu ®Ó tõ ®ã cã ý thøc t«n träng, gi÷ g×n vµ ph¸t huy nã. Tang lÔ chiÕm mét vÞ trÝ quan träng trong ®êi sèng v¨n hãa ViÖt Nam nãi chung vµ tõng téc ng−êi nãi riªng bëi nã g¾n liÒn víi ®êi sèng t©m linh, lµ mét h×nh thøc sinh ho¹t v¨n hãa cña c¶ céng ®ång. Trong vßng xo¸y ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, v¨n hãa cña mçi quèc gia, d©n téc hay céng ®ång téc ng−êi ®ang cã sù biÕn ®æi m¹nh mÏ do qu¸ tr×nh tiÕp xóc vµ giao l−u v¨n hãa gi÷a c¸c d©n téc. Trong qu¸ tr×nh ®ã ®· x¶y ra hai tr¹ng th¸i: mét lµ yÕu tè v¨n hãa “ngo¹i sinh” lÊn ¸t, triÖt tiªu v¨n hãa “néi sinh”; hai lµ cã sù céng h−ëng lÉn nhau, yÕu tè v¨n hãa “ngo¹i sinh” dÇn dÇn trë thµnh yÕu tè “néi sinh” hoÆc nã bÞ phai nh¹t c¨n tÝnh. V¨n hãa Th¸i nãi chung vµ tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng nãi riªng còng kh«ng n»m ngoµi quy luËt cña sù biÕn ®æi ®ã. Tang lÔ cña d©n téc Th¸i ®· ®−îc nhiÒu häc gi¶ quan t©m nghiªn cøu. Tuy nhiªn viÖc nghiªn cøu nh÷ng ®Æc tr−ng ë mçi vïng miÒn ch−a râ nÐt. Nh÷ng ®Æc tr−ng dÉn tíi sù kh¸c biÖt ®ã cÇn ph¶i ®−îc nghiªn cøu vµ lµm s¸ng tá. Víi kiÕn thøc cña mét sinh viªn khoa v¨n hãa d©n téc thiÓu sè, ng−êi viÕt ®· chän ®Ò tµi: “Tang lÔ cña ng−êi Th¸i víi vËn ®éng x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa míi ë b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay, tØnh §iÖn Biªn” lµm ®Ò tµi khãa luËn tèt nghiÖp cña m×nh, ®ång thêi gãp mét phÇn nhá bÐ vµo viÖc b¶o tån, ph¸t huy b¶n s¾c v¨n hãa Th¸i ë M−êng Lay, §iÖn Biªn. 2. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò Tang lÔ lµ mét ®Ò tµi thu hót ®−îc sù quan t©m nghiªn cøu cña nhiÒu ngµnh khoa häc x· héi, ®Æc biÖt lµ trong lÜnh vùc d©n téc häc vµ v¨n hãa häc. 5 HÇu nh− trªn thÕ giíi cã bao nhiªu d©n téc th× cã bÊy nhiªu nghiªn cøu vÒ tang lÔ cña d©n téc ®ã. Tang lÔ cña ng−êi Th¸i nãi chung vµ cña ng−êi Th¸i tr¾ng nãi riªng lµ mét trong sè nh÷ng nghiªn cøu nh− vËy. Ta cã thÓ kÓ ®Õn mét vµi c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c nhµ d©n téc häc: Tr−íc hÕt, nghiªn cøu vÒ tang lÔ cña ng−êi Th¸i ®en vµ Th¸i tr¾ng ®−îc viÕt trong cuèn “LuËt tôc Th¸i ë ViÖt Nam”, NXB VHDT, HN,1999, do hai t¸c gi¶ Ng« §øc ThÞnh, CÇm Träng s−u tÇm, dÞch vµ giíi thiÖu. §©y lµ nguån t− liÖu ®−îc t¸c gi¶ s−u tÇm tõ «ng Liªm PhÝch - mét gi¸o viªn tiÓu häc cña x· ChiÒng Mu«n. Bµi viÕt ®· m« t¶ l¹i kh¸ ®Çy ®ñ, chi tiÕt vÒ c¸c b−íc tiÕn hµnh tang lÔ vµ nh÷ng lêi cóng ®−îc ®äc trong nghi lÔ tang cña hai nhãm Th¸i ®en vµ Th¸i tr¾ng trong x· héi x−a. Nh÷ng nghi lÔ nµy chØ dµnh cho tr−êng hîp ng−êi qua ®êi b×nh th−êng, ch−a thÊy nãi vÒ c¸c tr−êng hîp chÕt ®Æc biÖt. Bµi viÕt míi chØ dõng l¹i ë viÖc giíi thiÖu tang lÔ mµ ch−a cã sù nhËn xÐt, lý gi¶i c¸c lÖ tôc diÔn ra trong lÔ tang. Cuèn s¸ch “Tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng” cña t¸c gi¶ L−¬ng ThÞ §¹i, NXB VHDT, HN ®· giíi thiÖu tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng rÊt chi tiÕt vµ ®Çy ®ñ. Tuy nhiªn cuèn s¸ch còng chØ dõng l¹i ë viÖc kh¶o t¶ mµ ch−a cã lý gi¶i vµ nhËn xÐt cô thÓ. Cuèn “V¨n hãa c¸c d©n téc T©y B¾c ViÖt Nam”, cña PGS. TS Hoµng L−¬ng, tr−êng §¹i häc V¨n hãa Hµ Néi, 2005, ®· ph©n chia tôc lÖ tang lÔ cña ng−êi Th¸i ®en vµ Th¸i tr¾ng thuéc tôc lÖ ma chay ë vïng thÊp cïng víi c¸c d©n téc kh¸c nh− Tµy, M−êng. Trong bµi viÕt nµy t¸c gi¶ ®· kh¸i qu¸t c¸c b−íc tiÕn hµnh tang lÔ cña ng−êi Th¸i, cã sù so s¸nh víi nh÷ng nghi lÔ tang cña d©n téc Tµy, M−êng. Trªn ®©y lµ mét sè kh¶o cøu vÒ lÞch sö nghiªn cøu tang lÔ cu¶ ng−êi Th¸i. MÆc dï sù kh¶o cøu nµy ch−a thËt ®Çy ®ñ nh−ng qua nh÷ng tµi liÖu ng−êi viÕt ®· tiÕp cËn, cã thÓ nãi c¸c nghiªn cøu nµy ®· kh¶o t¶ l¹i c¸c nghi lÔ tang cña d©n téc Th¸i rÊt ®Çy ®ñ, chi tiÕt, lµ nguån t− liÖu quý cho c¸c nhµ nghiªn cøu sau häc hái vµ tham kh¶o. Tuy nhiªn c¸c nghiªn cøu nµy ch−a ®−a ra nh÷ng lý gi¶i, nhËn xÐt 6 cô thÓ, vµ cho ®Õn nay ch−a cã c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu kü vÒ tang lÔ ng−êi Th¸i tr¾ng ë b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay. Theo thêi gian, cuéc sèng cïng nh÷ng sinh ho¹t v¨n hãa, tÝn ng−ìng cña ®ång bµo Th¸i ë b¶n Mo ®· cã nhiÒu thay ®æi. Nh−ng ch−a cã c«ng tr×nh nghiªn cøu nµo ®Ò cËp tíi sù thay ®æi nµy. §©y chÝnh lµ kho¶ng trèng mµ chóng ta cÇn ph¶i bæ khuyÕt ®Ó lµm râ h¬n ®Æc tr−ng v¨n hãa Th¸i. 3. NhiÖm vô vµ môc ®Ých nghiªn cøu Tang lÔ lµ nghi lÔ liªn quan ®Õn viÖc mai t¸ng ng−êi chÕt. Ngay tõ buæi b×nh minh cña lÞch sö, loµi ng−êi ®· cã c¸c h×nh thøc mai t¸ng ng−êi chÕt: ®Þa t¸ng (ch«n xuèng ®Êt), thñy t¸ng (th¶ xuèng s«ng, biÓn), háa t¸ng (thiªu), l−u t¸ng (cÊt vµo trong hang ®¸), ®iÓu t¸ng (®Ó ngoµi b·i cho qu¹, kÒn kÒn, diÒu h©u.... ¨n), thùc t¸ng (nh÷ng ng−êi cßn sèng xÎ thÞt ng−êi chÕt ®Ó ¨n). ... Cïng víi sù ph¸t triÓn cña lÞch sö loµi ng−êi, tang lÔ ngµy cµng cÇu kú, phøc t¹p, mang mµu s¾c t«n gi¸o tõ h×nh thøc t«n gi¸o nguyªn thñy s¬ khai ®Õn nh÷ng t«n gi¸o phøc t¹p nhÊt. Tang lÔ cña mçi céng ®ång ng−êi ®Òu cã sù kh¸c biÖt, nã chÞu sù quy ®Þnh bëi qu¸ tr×nh lÞch sö cña céng ®ång téc ng−êi còng nh− m«i tr−êng tù nhiªn vµ x· héi mµ hä sinh sèng. Nghiªn cøu tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng ë b¶n Mo gióp ta thÊy ®−îc quy tr×nh diÔn ra cña lÔ tang, ®ång thêi qua ®ã cßn thÊy ®−îc nh÷ng mèi quan hÖ trong x· héi Th¸i - mèi quan hÖ gi÷a con ng−êi víi con ng−êi, con ng−êi víi tù nhiªn vµ con ng−êi víi siªu nhiªn. Tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng cßn gióp ta t×m hiÓu vÒ nguån gèc h×nh thµnh d©n téc Th¸i tr¾ng trªn ®Þa bµn b¶n Mo nãi riªng vµ ë ViÖt Nam nãi chung bëi v× hån ng−êi chÕt vÒ ®Õn ®©u th× ®ã chÝnh lµ khëi thñy h×nh thµnh d©n téc ®ã. Th«ng qua bµi khãa luËn nµy, ng−êi viÕt mong muèn gãp phÇn nhá bÐ bæ sung nguån t− liÖu vÒ tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng ë b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay, tØnh §iÖn Biªn. Ngoµi ra, ng−êi viÕt cßn nghiªn cøu sù ¶nh h−ëng cña tang lÔ víi vËn ®éng x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa míi ®Ó th«ng qua viÖc nghiªn cøu nµy t×m ra gi¶i ph¸p h¹n chÕ tiªu cùc, ph¸t huy nh÷ng nÐt tÝch cùc trong x©y dùng ®êi 7 sèng v¨n hãa míi. C«ng tr×nh nµy cã thÓ dïng lµm tµi liÖu tham kh¶o cho c¸c nhµ qu¶n lý v¨n hãa ë ®Þa ph−¬ng ®Ó b¶o tån, ph¸t huy, vËn dông vµo x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa míi. 4. Ph¹m vi vµ ®èi t−îng nghiªn cøu Khãa luËn chØ t×m hiÓu vÒ tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng ë b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay, tØnh §iÖn Biªn vµ ¶nh h−ëng cña nã tíi viÖc vËn ®éng x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa míi. 5. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu - Ph−¬ng ph¸p biÖn chøng tù nhiªn, ph−¬ng ph¸p biÖn chøng lÞch sö - Ph−¬ng ph¸p ®iÒn d· d©n téc häc, thu thËp tµi liÖu, kh¶o s¸t thùc ®Þa t¹i b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay, pháng vÊn, trao ®æi víi mét sè ng−êi cao tuæi t¹i b¶n Mo, ph−¬ng ph¸p xö lý t− liÖu. - Ph−¬ng ph¸p ph©n lo¹i, thèng kª, miªu t¶, so s¸nh, quy n¹p, diÔn dÞch, tæng hîp. 6. §ãng gãp cña ®Ò tµi B−íc ®Çu t×m hiÓu, s−u tÇm hÖ thèng t− liÖu vµ m« t¶ hÖ thèng nghi lÔ trong tang lÔ, nh÷ng biÕn ®æi, sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng ë b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay víi tang lÔ cña mét sè nhãm Th¸i kh¸c. ChØ ra nh÷ng ¶nh h−ëng cña tang lÔ víi viÖc x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa, nh÷ng tËp tôc cßn tån t¹i vµ ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p ph¸t huy nh÷ng −u ®iÓm, h¹n chÕ ®Ó xãa bá dÇn nh÷ng ®iÓm kh«ng cßn phï hîp trong thêi ®¹i hiÖn nay. 7. Bè côc cña khãa luËn Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, phô lôc, khãa luËn ®−îc tr×nh bµy trong 3 ch−¬ng chÝnh: Ch−¬ng 1: Kh¸i qu¸t vÒ m«i tr−êng tù nhiªn, m«i tr−êng x· héi b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay, tØnh §iÖn Biªn Ch−¬ng 2: Tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng ë b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay, tØnh §iÖn Biªn 8 Ch−¬ng 3: ¶nh h−ëng cña tang lÔ trong viÖc x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa míi t¹i b¶n Mo, thÞ x· M−êng Lay, tØnh §iÖn Biªn vµ mét sè gi¶i ph¸p ®Ó b¶o tån, ph¸t huy gi¸ trÞ cña nã trong thêi ®¹i hiÖn nay 105 Tµi liÖu tham kh¶o 1. B¶n s¾c v¨n hãa Th¸i Lai Ch©u- §iÖn Biªn, së VHTT tØnh §iÖn Biªn, §iÖn Biªn, 2004. 2. Bé chÝnh trÞ, Ban chÊp hµnh TW §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam (12/01/1998), chØ thÞ sè 27 vÒ lÜnh vùc thùc hiÖn nÕp sèng v¨n minh trong viÖc c−íi, tang, lÔ héi. 3. Chu Th¸i S¬n - CÇm Träng. Ng−êi Th¸i. NXB TrÎ,2005. 4. §Æng Nghiªm V¹n - CÇm Träng - Kh¶ TiÕn - Tèng Kim ¢n. T− liÖu nghiªn cøu vÒ lÞch sö vµ x· héi ng−êi Th¸i. NXB Khoa häc x· héi, HN, 1977. 5. §Æng §øc Siªu. Sæ tay v¨n hãa ViÖt Nam. NXB Lao ®éng, HN, 2005. 6. §æng Träng Im. D©n ca nghi lÔ ng−êi Th¸i tr¾ng. NXB VHDT, HN, 2001. 7. Gi÷ g×n, ph¸t huy di s¶n v¨n hãa c¸c d©n téc T©y B¾c. T¹p chÝ V¨n hãa nghÖ thuËt, HN, 2001. 8. Hái vµ ®¸p vÒ v¨n hãa ViÖt Nam, NXB VHDT, HN, 1998. 9. Hoµng L−¬ng. LuËt tôc víi viÖc b¶o tån vµ ph¸t huy di s¶n v¨n hãa truyÒn thèng mét sè d©n téc T©y B¾c ViÖt Nam. NXB VHDT, HN, 2004. 10. Hoµng L−¬ng. V¨n hãa c¸c d©n téc T©y B¾c ViÖt Nam. Tr−êng ®¹i häc V¨n hãa Hµ Néi, HN, 2005. 11. Hoµng Nam. B−íc ®Çu t×m hiÓu v¨n hãa téc ng−êi ViÖt Nam, NXB VHDT, HN, 1998. 12. Hoµng Nam. D©n téc häc ®¹i c−¬ng. NXB VHDT, HN, 1997. 13. H−íng dÉn nghiÖp vô c«ng t¸c x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa c¬ së. Ban chØ ®¹o phong trµo toµn d©n ®oµn kÕt x©y dùng ®êi sèng v¨n hãa, Lai Ch©u, 2001. 14. L−¬ng ThÞ §¹i. Tang lÔ cña ng−êi Th¸i tr¾ng. NXB VHTT, HN, 2005. 106 15. Lª Ngäc Th¾ng. B¶n s¾c v¨n hãa c¸c d©n téc ViÖt Nam. NXB VHDT, HN, 1990. 16. NguyÔn V¨n Huy. Bøc tranh v¨n hãa c¸c d©n téc ViÖt Nam. NXB Gi¸o dôc, HN, 1998. 17. Phan KÕ BÝnh. ViÖt Nam phong tôc (t¸i b¶n). NXB Tp HCM, 1990. 18. Phan Kim DuÖ (chñ biªn). LÔ tôc ViÖt Nam x−a vµ nay. NXB Thanh niªn, HN, 2000. 19. TrÇn Ngäc Thªm. T×m vÒ b¶n s¾c v¨n hãa ViÖt Nam. NXB Tp HCM, 1996. 20. Tóy lang NguyÔn V¨n Toµn, Viªn Tµi, Hµ TÊn Ph¸t. Tôc c−íi hái vµ ma chay cña ng−êi ViÖt Nam. NXB Lao ®éng, HN, 2007.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfhoang_mai_lan_tom_tat_9698_2065238.pdf
Luận văn liên quan