Luận văn Nghiên cứu vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Trong thời đại ngày nay việc nâng cao vai trò quản lý kinh tế của nhà nước là xu hướng khách quan đối với mọi quốc gia không phân biệt thể chế chính trị. Ngày nay không có một nhà nước nào đứng ngoài đời sống kinh tế, không có một nền kinh tế thị trường nào hoạt động thuần tuý mà ở những mức độ khác nhau đều có sự can thiệp của nhà nước. Nhà nước không còn được quan niệm giản đơn là người giữ trật tự, làm trọng tài mà nhà nước nằm trong cơ cấu kinh tế, điều tiết từ bên trong nền kinh tế.

pdf40 trang | Chia sẻ: lylyngoc | Ngày: 07/11/2013 | Lượt xem: 1455 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Luận văn Nghiên cứu vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
thị trường các nhân tố sản xuất. - Khuyết tật: Sự phát triển của sản xuất xã hội chứng minh rằng cơ chế thị trường là cơ chế điều tiết nền kinh tế hàng hoá đạt hiệu quả kinh tế cao. Song cơ chế thị trường không phải là hiện thân của sự hoàn hảo mà nó vốn có những khuyết tật đặc biệt về mặt xã hội. Cụ thể đó là: Do mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là lợi nhuận tối đa vì vậy họ có thể lạm dụng tài nguyên của xã hội, gây ô nhiễm môi trường sống của con người mà xã hội phải gánh chịu, do đó hiệu quả kinh tế xã hội không được bảo đảm. Có những mục tiêu xã hội mà dù cơ chế thị trường có hoạt động tốt cũng không thể đạt được. Cơ chế thị trường đưa đến sự phân hoá giàu nghèo, tác động xấu đến đạo đức tình người vì cơ chế thị trường hoạt động phi nhân tính không xét đến các khía cạnh đạo đức tình người: Cơ chế thị trường điều tiết khó tránh khỏi những thăng trầm khủng hoảng kinh tế có tính chu kỳ. Người ta nhận thấy rằng nền kinh tế hiện đại đứng trước một vấn đề nan giải của kinh tế vĩ mô không một nước nào trong thời gian dài lại có lạm phát thất nghiệp thấp và công ăn việc làm đầy đủ. 4 - Vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước đối với nền kinh tế Qua phân tích trên ta thấy nền kinh tế thị trường có khả năng tập hợp tự động được hành động, trí tuệ và tiềm lực của hàng triệu con người và hướng đến lợi ích chung của cả xã hội đó là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tăng năng suất lao động và tăng hiệu quả tăng sản xuất. Nhưng nền kinh tế thị trường không phải là một hệ thống được tổ chức hài hoà mà trong hệ thống đó cũng chứa đựng rất nhiều các yếu tố phức tạp và nan giải. Vì vậy để khắc phục hạn chế những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường cần thiết phải có sự can thiệp của Chính phủ vào nền kinh tế tạo ra cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước. Trong cơ chế thị trường đó nhà nước đóng vai trò là người định hướng thị trường, tạo điều kiện và môi trường cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều tiết các quan hệ kinh tế thông qua các chính sách kinh tế vĩ mô, phân bổ các nguồn lực, quản lý tài sản quốc gia nhằm đảm bảo phát triển các tài sản đó. Giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, hạn chế bất công bất bình đẳng trong phân phối và thu nhập. Tham gia sản xuất kinh doanh với tư cách là chủ sở hữu của các cơ sở kinh tế nhà nước để tác động vào thị trường bảo đảm định hướng chính trị phù hợp với mục tiêu phát triển của mỗi nước. Đặc biệt là đối với nước ta thị trường đang được hình thành thì cùng một lúc nhà nước phải đảm nhận hai vai trò lớn đó là vừa tạo lập thị trường vừa phải điều tiết sự vận động của cơ chế thị trường. Vậy vai tròquản lý vĩ mô nền kinh tế của nước ta trong nền kinh tế thị trường được thể hiện ở những điểm sau: Một là: Nhà nước phải xây dựng các chương trình kế haọch phát triển phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội nước ta theo các mục tiêu mong muốn. Trong nền kinh tế của chúng ta hiện nay các doanh nghiệp được quyền tự do lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh, nhà nước không can thiệp vào quyết định của họ về sản xuất cái gì ? bằng cách nào ? Tiêu thụ ở đâu ? Trong việc lựa chọn các phương án sản xuất kinh doanh doanh nghiệp lấy lợi nhuận của mình làm thước đo hiệu quả, đồng thời làm mục tiêu định hướng cho hành vi của họ. Chính vì vậy đã dẫn đến sự triệt tiêu các nguồn lực kinh tế làm cho môi trường kinh doanh bị phá huỷ và nền kinh tế không thể nào phát triển. Để khắc phục tình trạng này nhà nước cần phải định hướng cho sự phát triển kinh tế hay thực chất là nhà nước thống nhất các lợi ích để sao cho trong khi mỗi người theo đuổi lợi ích cá nhân của mình cũng đồng thời góp phần của mình vào việc theo đuổi lợi ích dân tộc. Để làm được điều này nhà nước phải là người hoạch định các chương trình phát triển kinh tế xã hội mà mỗi chương trình là mỗi cơ hội mở rộng đầu tư phát triển sản xuất cho các doanh nghiệp. Chỉ có con đường hoạch định chiến lược phát triển kinh tế nước ngoài mới có thể dẫn dắt các doanh nghiệp, chỉ cho họ thấy chỗ nào là có thể và cần phải đầu tư vào nơi nào là lợi cho mình đồng thời cho dân tộc. Bằng việc hoạch định các chiến lược phát triển kinh tế xã hội nhà nước có thể thực hiện được ý đồ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành, theo vùng lãnh thổ khai thác sử dụng có hiệu quả tài nguyên, đưa thị trường trong nước hoà nhập vào thị trường thế giới làm cho nền kinh tế phát triển tăng trưởng ổn định vững chắc công bằng và có hiệu quả. Hai là: Tạo môi trường thuận lợi cho nền sản xuất hàng hoá nhiều thành phần phát triển. Mỗi cơ chế kinh tế chỉ có thể hoạt động khi có môi trường với những điều kiện kinh tế - xã hội cần và đủ. Thực tiễn cho thấy rằng - Con đường lịch sử tự nhiên của các nước có nền kinh tế thị trường phát triển rất lâu dài. Ngày nay khi kinh nghiệm lịch sử của các nước đã trở thành lý luận các nước đi sau có thể rút ngắn chặng đường phát triển của mình chỉ bằng cách: nhà nước chủ động sử dụng kiến trúc thượng tầng. Quyền lực nhà nước để tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp yên tâm đầu tư mở rộng phát triển sản xuất. Để hoàn thành vai trò đó nhà nước cần phải: Tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tự do hoá giá cả, thương mại hoá nền kinh tế.  Qui định và bảo đảm các quyền của người chủ sở hữu về tư liệu sản xuất.  Đa dạng hoá chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất  Xây dựng hệ thống pháp luật của nền kinh tế thị trường  ổn định về chính trị và xã hội Ba là: Phân phối thu nhập quốc dân một cách công bằng hiệu quả tạo ra động lực của sản xuất. Trong nền kinh tế thị trường, thị trường càng mở rộng sự hoạt động của các qui luật càng dẫn đến sự phân hoá thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, chia lẻ dân cư thành các tầng lớp khác nhau trong quan hệ của họ dưới quyền lực kinh tế và quyền lực chính trị. Tình trạng bất bình đẳng khi vượt quá khuôn khổ cho phép sẽ dẫn đến sự phản ứng của dân cư trong lĩnh vực chính trị xã hội, mâu thuẫn gay gắt về lợi ích giữa các giai cấp có thể dẫn tới sự đe doạ ổn định về mặt chính trị, tạo môi trường xã hội lành mạnh cho các doanh nghiệp hoạt động. Nhà nước phải hoàn thành chức năng phân phối và phân phối lại thu nhập của các tầng lớp dân cư sao cho thoả mãn yêu cầu công bằng và hiệu quả. Trong nền kinh tế thị trường sự khác nhau về sở hữu của cài về năng lực sở trường trình độ tay nghề và may mắn dẫn đến sự khác nhau trong thu nhập. Nhà nước cần phải biết lựa chọn phương án phân phối lại như thế nào đó cho các hoạt động kinh tế có hiệu quả trong sự bất bình đẳng cho phép. Để giải quyết tình trạng bất bình đẳng trong thu nhập cần thiết phải xây dựng lại hệ thống thuế để điều tiết một phần thu nhập của lớp người giàu có. Đồng thời cần giúp đỡ những người nghèo có cơ hội trở thành giầu có. Nhà nước cần phải giúp đỡ tạo công ăn việc làm, bồi dưỡng nâng cao trình độ học vấn, trình độ nghiệp vụ, cho vay vốn ban đầu với cế độ ưu đãi thích đáng. Đồng thời cần phải hình thành các quĩ trợ cấp bảo hiểm từ nguòn vốn ngân sách và tư nguồn vốn huy động của dân để giúp cho những người tạm thời thất nghiệp những người già yếu... Phân phối lại thu nhập, hình thành các quĩ trợ cấp là một trong những công cụ có hiệu lực nhất để định hướng xã hội chủ nghiã của một nền kinh tế. Thể hiện tính cộng đồng dân tộc trong các chương trình phát triển kinh tế xã hội. Bốn là: Can thiệp vào quá trình kinh tế khi cần thiết. Định hướng tạo môi trường, phân phối thu nhập là những công việc cần thiết thể hiện vai trò của nhà nước trong mọt chiến lược dài hạn. Trong quá trình thực hiện các chiến lược đó dưới ảnh hưởng cả cơ chế cung cầu giá cả trong thị trường nôị địa đống thời dưới ảnh hưởng của quan hệ kinh tế quốc tế tạo ra các “cú sốc” làm chệch mục tiêu là điều không tránh khỏi. Trong trường hợp đó nhà nước cần phải sử dụng những công cụ như lãi suất, thuế khối lượng tiền tệ và chi tiêu ngân sách để làm giảm những chấn động do cú sôcs gây ra đưa nền kinh tế đi theo định hướng. Năm là: Quản lý tài sản quốc gia, phân bổ các nguồn lực một cách hợp lý. Nhà nước phải là người thay mặt nhân dân quản lý các đặc quyền đặc lợi về kinh tế trong cương vị quốc gia. Về mặt đối ngoại nhà nước có trách nhiệm bảo vệ các nguồn lực ngăn chặn mọi âm mưu từ bên ngoài đến các vùng trời và vùng biển. Về mặt đối nội nhà nước là chủ sở hữu các nguồn lực này phân bố sử dụng giữa các thành phần kinh tế sao cho hợp lý. Đồng thời nhà nước còn là chủ sở hữu của khu vực doanh nghiệp nhà nước. Với tư cách là chủ sở hữu của doanh nghiệp Nhà nước, nhà nước quản lý trực tiếp và đóng vai trò độc quyền ở các thị trường quan trọng, quyết định sự tồn tại của thể chế. Với tư cách là người chủ quản lý đất nước. Nhà nước là người trọng tài, là chủ thể của quá trình phân công lại vai trò giữa các thành phần kinh tế không làm triệt tiêu lợi ích chung của toàn xã hội. Tóm lại có thể nói rằng mọi quốc gia dù kinh tế có phát triển thành công hay suy thoái đình trệ, giàu hay nghèo, ổn định hay rối loạn đều tìm thấy nguyên nhân chủ yếu ở vai trò quản lý của nhà nước. Vì thế chuyển sang cơ chế thị trường chỉ là điều kiện cần còn điều kiện đủ phải là vai trò quản lý của nhà nước. Đó là nhân tố vô cùng quan trọng và cần thiết mà không quốc gia nào có thể bỏ qua. 5 - Đặc trưng kinh tế thị trường theo định hướng XHCN: Nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận động theo cơ chế hỗn hợp và được định hướng bởi lý tưởng của chủ nghĩa xã hội. Vì vậy nền kinh tế đó mang các đặc trưng của chủ nghĩa xã hội. Cụ thể là: - Sự phát triển kinh tế phải gắn liền với việc giải quyết những vấn đề xã hội. Để phát triển kinh tế chúng ta không chỉ quan tâm đến vấn đề sản xuất mà vấn đề xã hội là một trong những vấn đề day dứt hàng ngày của toàn xã hội. Vì vậy phải kết hợp chặt chẽ kinh tế với xã hội , xã hội với kinh tế. Mục tiêu của Đảng và nhà nước không chỉ là ổn định chính trị, xây dựng cơ sở vật chất cơ sở kỹ thuật, phát triển sản xuất mà còn giải quyết các vấn đề xã hội từ công ăn việc làm đến đời sống văn hoá, xây dựng các quan hệ xã hội tốt đẹp, lối sống lành mạnh, công bằng xã hội. Chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản đều sử dụng cỗ xe kinh tế hàng hoá, nhưng chỗ khác nhau là sự cân bằng giữa kinh tế xã hội, con người và quan hệ con người với con người, quan hệ phân phối, thiết chế chính trị cả hai đều sử dụng cạnh tranh làm động lực phát triển nhưng dưới chủ nghĩa tư bản không thể tránh khỏi qui luật cá lớn nuốt cá bé, bất bình đẳng bất công. Chúng ta chấp nhận thị trường là chấp nhận cạnh tranh đua tranh nhưng sẽ không dã man, tăng trưởng kinh tế đi đối với xoá đói giảm nghèo, sự gia tăng về mức sống những giữ gìn đạo đức bản sắc văn hoá dân tộc. - Phát triển kinh tế Việt Nam phải là phát triển bền vững: Kinh tế thị trường có thể nhanh chónh tăng trưởng và đạt đến đỉnh cao những cũng rất dễ dẫn đến suy thoái và khủng hoảng do đó mục tiêu phát triển kinh tế của chúng ta phải là phát triển bền vững. - Tốc độ phát triển kinh tế phải cao: Phải ổn định và phát triển sản xuất, nâng dần nhịp độ tăng trưởng và hiệu quả kinh tế xã hội. Ưu tiên phát triển những ngành trọng điểm những địa bàn và những cơ sở sớm đưa lại hiệu quả cao. Đẩy mạnh xuất khẩu, hợp tác nước ngoài. - Kinh tế nước ta là kinh tế nhiều thành phần trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Do đặc điểm lịch sử và sự phát triển kinh tế ở nước ta cả chủ quan lẫn khách quan đều có sự phát triển không đều về lực lượng sản xuất, có sự tư hữu khác nhau trong nền kinh tế. Vì vậy dẫn đến quan hệ sản xuất để phù hợp với nó phải là những quan hệ sản xuất không giống nhau. Điều này chính là cơ sở để hình thành nên các thành phần kinh tế khác nhau. Do đó đặc trưng của kinh tế nước ta là kinh tế nhiều thành phần trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Kinh tế quốc doanh giữ vai trò chủ đạo để có thể tác động được đến hoạt động của toàn nền kinh tế và các lĩnh vực cần thiết mà các thành phần kinh tế khác không có điều kiện hoặc không muốn đầu tư vì không sinh lãi hoạc lãi ít. Muốn vậy kinh tế quốc doanh phải mạnh phải nắm giữ một số ngành và lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. - Phát triển kinh tế cần phải có vai trò quản lý của nhà nước. Nền kinh tế thị trường không làm giảm nhẹ vai trò của nhà nước mà vấn đề đặt ralà phương thức quản lý của nhà nước như thế nào để vận dụng đầy đủ các qui luật và yêu cầu khách quan của bản thân nền kinh tế thị trường nhưng lại phải đảm bảo hướng XHCN không để cho nền kinh tế thị trường vận động tự phát đi theo con đường tư bản chủ nghĩa. Kinh tế thị trường là tự do làm giàu trong khuôn khổ luật pháp, bình đẳng trong cạnh tranh (không độc quyền, không đẳng cấp, không ngăn cách) năng động trên thị trường để tiêu thụ nhanh (số lượng, mặt hàng, chất lượng giá cả...) để tìm lợi thế tối đa và thị trường tự nó cũng đẻ ta nhiều bệnh tật (đầu cơ buôn lậu, tham nhũng, trốn thuế). Nhưng không có nền kinh tế thị trường và không có chế độ kinh tế nào tự do tuyệt đối mà đều có sự quản lý cuả nhà nước. - Kinh tế nước ta phải hoà nhập với kinh tế thể giới: Mở cửa nền kinh tế là một trong những thành tựu quan trọng trong đỏi mới cơ chế quản lý kinh tế. Thời gian qua chúng ta đã có những thay đổi có ý nghĩa trong xuất nhập khẩu và hợp tác đầu tư nước ngoài. Đối với xuất nhập khẩu chúng ta đã tự do hoá thương mại giảm bớt một số thủ tục nhập khẩu không cần thiết. Mở rộng thị trường xuất khẩu ra nhiều nước trên thế giới. áp dụng việc tự do trao đổi ngoại tệ tại các thị trường ngoại hối cũng góp phần đẩy mạnh xuất nhập khẩu. Đối với đầu tư hợp tác nước ngoài: Việc công bố luật đầu tư nước ngoài và thành lập một số khu chế xuất với nhiều điều khoản ưu đãi thể hiện tư duy phát huy lợi thế so sánh của nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới với nhiều công nghệ hiện đại và kinh nghiệm quản lý quí báu của nước ngoài góp phần giảm bớt sự căng thẳng về vốn trong nước. III - Mục tiêu và chức năng quản lý vĩ mô của nhà nước: 1 - Mục tiêu: Xuất phát từ khả năng thực tế và yêu cầu bức bách của cuộc sống, của thời đại nhằm nâng cao mọi mặt đời ssống các tầng lớp dân cư, thay đổi bộ mặt đất nước tạo thế vững vàng cho nước ta tham gia cạnh tranh và hợp tác trong tiến trình hội nhập cộng đồng quốc tế. Đại hội VIII của Đảng ta đề ra các mục tiêu kinh tế xã hội trong giai đoạn tới như sau: Một là: Thực hiện đồng thời 3 mục tiêu về kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá với nhịp độ tăng trưởng cao bền vững và có hiệu quả, ổn định vững chắc kinh tế vĩ mô, chuẩn bị các tiền đề cho bước phát triển cao hơn sau năm 2000. Chủ yếu là phát triển nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, kết cấu hạ tầng, hoàn thiện thể chế. Hai là: Tiếp tục thực hiện nhất quán lâu dài, chính sách kinh tế nhiều thành phần, phát huy mọi nguồn lực để phát triển lực lượng sản xuất, đồng thời hoàn thiện cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Ba là: Kết hợp hài hoà tăng trưởng kinh tế với phát triển xã hội, tập trung giải quyết những vấn đề bức xúc với phát triển xã hội, tập trung giải quyết những vấn đề bức xúc nhằm tạo được chuyển biến rõ về thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội. Bốn là: Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng an ninh nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực vừa phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế vừa phục vụ quốc phòng an ninh. Năm là: Kết hợp phát triển các vùng kinh tế trọng điểm với các vùng khác tạo điều kiện cho các vùng đều phát triển phát huy lợi thế của mỗi vùng tránh chênh lệch quá xa về nhịp độ tăng trưởng giữa các vùng. Tóm lại, có thể nói rằng mục tiêu lớn của chúng ta là: Tăng trưởng kinh tế nhanh hiệu quả cao và bền vững đi đối với giải quyết những vấn đề bức xúc về xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, cải thiện đời sống của nhân dân, nâng cao tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế tạo tiền đề vững chắc cho bước phát triển cao hơn vào đầu thế kỷ sau. 2 - Chức năng quản lý vĩ mô của nhà nước: Trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN nhà nước ở nước ta có các chức năng quản lý vĩ mô sau đây: Một là: Tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh tế. Bằng cách đảm bảo sự ổn định chính trị, xã hội thiét quán để tạo môi trường ổn định và thuận lợi cho giới kinh doanh làm ăn và có hiệu quả. Cụ thể: Đối với việc bảo đảm sự ổn định chính trị xã hội: Nhà nước cần phải duy trì thể chế chính trị ổn định sẽ thu hút được nhiều sự đầu tư của các nhà đầu tư trên thế giới bởi vì chính tị xã hội ổn định giúp các nhà đầu tư yên tâm, sản xuất kinh doanh và họ cảm thấy nguồn đem đầu tư của mình được bảo đảm an toàn và chắc chắn hơn. Để làm được điều đó, nhà nước cần phải tuân theo thể chế chính trị phù hợp với đại đa số quần chúng nhân dân bảo vệ lợi ích của nhân dân. Đó là thế chế chính trị xã hội chủ nghĩa. Nhà nước phải có nền an ninh quốc phòng có lực lượng quân đội vững mạnh. Giữ vững ổn định chính trị là điều kiện rất cần thiết để phát triển kinh tế đặc biệt là trong giai đoạn chúng ta chuyển sang cơ chế thị trường. Khi các mối quan hệ không còn chỉ bó hẹp ở trong nước mà lan rộng ra khắp các nước trên thế giới nền kinh tế của nước liên quan chặt chẽ đến nhiều nước thì chỉ một chút bất ổn về chính trị cũng có thể làm giảm sút đầu tư, ảnh hưởng trầm trọng đến các quan hệ kinh tế từ đó là cho nền kinh tế trở nên bất ổn. Đối với việc thiết lập khuôn khổ luật pháp: Nhà nước đặt ra khung pháp luật thống nhất đảm bảo tính dân chủ bình đẳng để mọi công dân mọi doanh nghiệp có thể tham gia vào các hoạt động thị trường mà không bị ai ngăn cản. Hệ thống pháp luật chỉ là công cụ hướng dẫn các chủ thể kinh tế được làm gì và không được làm gì và làm như thế nào thì đúng làm như thế nào thì sai chứ không ép buộc và qui định các chủ thể kinh tế phải làm như thế này không được làm thế kia. Hệ thống pháp luật chỉ là để tạo hành lang có trật tự cho các chủ thể kinh doanh hoạt động. Đẻ làm được điều này nhà nước cần phải xây dựng môi trường pháp lý hoàn chỉnh và thuận lợi cho sản xuất - kinh doanh của các doanh nghiệp trong cơ chế thị trường. Một khuôn khổ pháp luật đồng bộ và ổn định sẽ tạo hành lang cho phép các doanh nghiệp tiến hành cạnh tranh một cách lành mạnh và bảo đảm thực hiện tốt các hoạt động hợp tác liên kết . Đồng thời một hệ thống pháp luật đầy đủ hoàn thiện được thực thi nghiêm minh sẽ khắc phục được tình trạng buôn lậu trốn thuế làm hàng giả. Có thể nói nguyên nhân chính của tình trạng cạnh tranh lộn xộn trên thương trường hiện nay là lỗi ở hệ thống luật pháp của chúng ta chưa kịp chuyển đổi để phù hợp với yêu cầu kinh tế thị trường, còn thiếu quá nhiều luật và các điềukhoản không chặt chẽ. Hai là: Nhà nước phải định hướng sự phát triển trực tiếp đầu tư vào một số lĩnh vực để dẫn dắt nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, ổn định môi trường kinh tế vĩ mô như chống lạm phát, chống khủng hoảng ngăn ngừa những đột biến xấu trong nền kinh tế. Cơ chế thị trường hoạt động là vì lợi nhuận lấy lợi nhuận làm thước đo cho sự phát triển do đó nhiều khi các mục tiêu xã hội không thể thực hiện được vì vậy cần thiết phải định hướng cho sự phát triển. Phát triển kinh tế theo con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là sự nghiệp phát triển kinh tế đặt con người vào vị trí trung tâm, thống nhất tăng trưởng kinh tế với công bằng và tiến bộ xã hội. Để thực hiện được mục tiêu đó thì nhà nước cần phải trực tiếp đầu tư vào một số lĩnh vực trọng điểm và then chốt của nền kinh tế dẫn dắt nền kinh tế phát triển định hướng xã hội chủ nghĩa nhờ một hệ thống các doanh nghiệp nhà nước nòng cốt trong nền kinh tế. Cơ chế thị trường luôn thể hiện tính 2 mặt: Một mặt là khuyết tật như khủng hoảng kinh tế, lãng phí tài nguyên, phân hoá giàu nghèo bất hợp lý đầu cơ, tham nhũng buôn lậu... do đó chức năng quản lý vĩ mô của nhà nước trong lĩnh vực này là rất quan trọng. Nếu nhà nước buông lỏng cho thị trường vận động thì tác động đó xảy ra rất rõ, thực tế ở Đức những năm 20 đã xảy ra siêu lạm phát, ở Mỹ những năm 30 đã xảy ra đại suy thoái. Những kinh nghiệm đó giúp chúng ta nhận ra một điều bôt ích rằng nhà nước cần phải tìm mọi cách để kiểm soát và ngăn chặn những thăng trầm của chu kỳ kinh doanh, ngăn chặn đình trệ, khủng hoảng, lạm phát và thất nghiệp trong nền kinh tế. Con đường để thực hiện điều này đã được nhà kinh tế học vĩ đại Keynes vạch ra rõ đó là 2 chính sách tài chính và tiền tệ hữu hiệu mà nhà nước đang sử dụng và phát huy sức mạnh hơn nữa. Ba là: Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đảm bảo yêu cầu của phát triển kinh tế. Xây dựng cơ sở hạ tầng là những ngành những lĩnh vực mà tư nhân, doanh nghiệp không muốn hoặc không đủ khả năng và uy tín để đảm nhận nhưng lại là cơ sở kinh tế cần thiết cho sự tăng trưởng nhanh và bền vững của nền kinh tế đảm bảo cho nhà nước thực hiện tốt chính sách kinh tế - xã hội văn hoá - môi trường tốt. Vì vậy, nhà nước cần phải chú trọng đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng này. Bốn là: quản lý tài sản công và kiểm kê, kiểm soát toàn bộ hoạt động kinh tế - xã hội. Thực hiện đúng chức năng quan rlý nhà nước về kinh tế và chức năng chủ sở hữu tài sản công của nhà nước. Các Bộ và các cấp chính quyền không can thiệp vào chức năng hoạt động kinh doanh và quyền tự chủ của doanh nghiệp. Nhà nước là người thay mặt nhân dân quản lý các đặc quyền đặc lợi về kinh tế trong cương vị quốc gia. Do đó nhà nước có trách nhiệm bảo vệ các quyền lực của xã hội, quản lý các tài sản công, Mặt khác nhà nước là người chủ quản lý đất nước, là người trọng tài do đó nhà nước có chức năng kiểm tra, kiểm soát toàn bộ hoạt động kinh tế xã hội nhằm ngăn chặn tình trạng tham ô, tham nhũng làm thất thoát tài sản công. Năm là: Khắc phục hạn chế các mặt tiêu cực của cơ chế thị trường phân phối thu nhập quốc dân một cách công bằng, thực hiện tăng trưởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống nhân dân, với tiến bộ và công bằng xã hội. Thông qua chính sách công cụ nhà nước giảm đến mức thấp nhất mặt tiêu cực và hậu quả kinh tế xã hội do cạnh tranh gây ra nhằm đảm bảo phúc lợi công cộng như công bằng xã hội bảo vệ môi sinh, môi trường. IV - Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế: Về phía nền kinh tế chúng ta cần phải thực hiện các giải pháp lớn sau: 1 - Đối với hệ thống pháp luật: Nhà nước pháp quyền trước tiên phải được thể hiện ở những bộ luật đồng bộ, đầy đủ và khoa học sau đó là việc thực hiện pháp luật trên thực tế một cách nghiêm minh bảo đảm sự bình đẳng hoàn toàn cho mọi công dân trước pháp luật. Kinh tế thị trường gắn liến với nhà nước pháp quyền và nhà nước sẽ quản lý chủ yếu bằng pháp luật. Kinh tế thị trường lành mạnh chỉ có thể hoạt động trong khuôn khổ luật pháp. Đây là công cụ cực lỳ quan trọng tạo nên hành lang năng động và có trật tự cho các chủ thể kinh doanh. Theo hướng đó nhà nước cần phải dày công tạo dựng, bổ sung, hoàn chỉnh, chống đặc quyền hành chính bình đẳng giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh. Trước hết ban hành luật kinh doanh chuyển từ nguyên tắc “xin phép” sang nguyên tắc “được làm cái mà luật không cấm”. Theo từng nấc thang của kinh tế thị trường mà có thể chế hoá các quan hệ kinh tế. Trước mắt cần hoàn chỉnh bổ sung các luật liên quan đến tư cách pháp nhân như bổ sung và sửa đổi luật doanh nghiệp tư nhân, luật công ty ban hành luật doanh nghiệp nhà nước luật hợp tác xã, các luật liên quan đến điều kiện sản xuất kinh doanh. Nâng pháp lệnh ngân hàng thành luật, luật đất đai, bổ sung sửa đổi luật thuế, các luật liên quan đến hậu quả sản xuất kinh doanh như luật phá sản, thất nghiệp hiểm kinh doanh. Để có thể làm được việc này nhà nước cần phải thực hiện các nguyên tắc và quan điểm sau: a - Trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế, chúng ta phải đối mặt với một khó khăn lớn là phải tạo lập một hệ thống pháp luật trong đó cơ chế pháp lý của nó phản ánh đa dạng của các chủ thể kinh doanh và lợi ích kinh doanh nhưng lại phải theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Hệ thống pháp luật đó phải giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa lợi ích kinh doanh và công bằng xã hội. Một mô hình như thế chưa từng tồn tại trên thực tế, chưa kể đến quan hệ kinh tế thị trường cũng chỉ mới bước đầu phát sinh ở nước ta và pháp luật chỉ mới bắt đầu biết đến nó. Vì vậy việc hoàn thiện một cách nóng vội, muốn có đầy đủ ngay một hệ thống pháp luật ban hành dưới hình thức pháp luật cao sẽ không tránh khỏi những nhược điểm thiếu sót. Việc hoàn thiện pháp luật kinh tế phải được tiến hành từng bước vững chắc, có chương trình, trật tự ưu tiên sau khi pháp luật được ban hành và đưa vào điều chỉnh trong thực tế phải được ban hành và đưa vào điều chỉnh trong thực tế thì việc sửa đổi bổ sung pháp luật là một khâu quan trọng của hoạt động lập pháp. Nền kinh tế thị trường ở nước ta mới bắt đầu hình thành các quan hệ kinh tế chưa ổn định. Vì vậy cần thiết phải sửa đổi bổ sung thường xuyên. Mặt khác đặc biệt quan trọng là phải siết chặt kiểm tra thực hiện luật. Tiến hành thường xuyên việc tổ chức kiểm nghiệm lại hiệu lực thi hành của các văn bản pháp luật đã ban hành là vấn đề quan trọng nhằm giúp cho việc sửa đổi bổ sung kịp thời đáp ứng hoạt động kinh doanh có hiệu quả hiệu lực. điều cần hết sức tránh là ở chỗ một văn bản mới ban hành chưa thực thi thì đã có ngay một quyết định hoãn hoặc xoá bỏ nó như thời gian qua. b - Trong nền kinh tế thị trường quyền tự do kinh doanh là trung tâm, mục tiêu động lực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế. Tuy nhiên tự do kinh doanh không có nghĩ là vô chính phủ, là vô hạn mà nó được thực hiện trong sự tôn trọng lợi ích của xã hội của nhân dân, của các chủ thể kinh doanh khác. Pháp luật không thể là những qui định hạn chế quyền tự do kinh doanh mà phải tạo tiền đề pháp lý cho sự ổn định các quan hệ kinh doanh làm cho mọi thành phần kinh tế, mỗi doanh nghiệp và công dân yên tâm huy động mọi tiềm năng sáng tạo và tiềm năng kinh tế vào hoạt động kinh doanh. Vì vậy pháp luật về kinh tế phải rất rộng về nhiều phương diện và các bộ phận pháp luật hợp thành. c - Luật công ty và luật doanh nghiệp tư nhân được Quốc hội ban hành vào ngày 21/12/1990 và có hiệu lực từ ngày 15/4/1992 nhưng cho đến nay việc thi hành 2 luật này còn nhiều lúng túng lắm phiền hà bởi vì không một cơ quan có trách nhiệm nào của nhà nước có văn bản hướng dẫn qui trình xét duyệt cho phép thành lập công ty doanh nghiệp tư nhân theo luật định vậy cần nhanh chóng sửa đổi luạt công ty và luật doanh nghiệp tư nhân trên những nguyên tắc cơ bản của nền kinh tế thị trường. Cần nhanh chóng xây dựng và ban hành luật phá sản của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có quá trình ra đời hoạt động kinh doanh thì tất yếu có quá trình phá sản nếu không được chấp nhận. Do đó cần phải có qui định rõ ràng để nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. 2 - Đối với công tác kế hoạch và dự báo chiến lược phát triển kinh tế xã hội: Kế hoạch hoá là quá trình nhận thức và vận dụng tổng hợp các qui luật khách quan, trước hết là các qui luật kinh tế trong đó có các quy luật của thị trường để xây dựng và thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế và xã hội. Vì vậy kế hoạch hoá là một trong những công cụ trọng yếu thực hiện chính sách kinh tế của nhà nước hướng đến sự phát triển sản xuất để thoả mãn hơn nhu cầu vật chất và văn hoá của nhân dân. Nhờ kế hoạch nhà nước quản lý sản xuất xã hội, điều chỉnh sản xuất, phân phối và trao đổi của cải vật chất. Do đó để nâng cao hiệu quả của công tác kế hoạch nhà nước cần phải. - Vận dụng đúng đắn tổng hợp các qui luật khách quan trước hết là qui luật kinh tế trong đó có các qui luật của thị trường. Phải phân tích thực trạng kinh tế - xã hội của đất nước để rút ra xu hướng vận động của nó, tính toán các nguồn lực trong thời kỳ kế hoạch. Nguồn tích luỹ vốn,vay của nước ngoài, các khoản thu của ngân sách, trình độ quản lý và tổ chức từ đó xác định các mục tiêu và chiến lược phát triển. Kế hoạch kinh tế quốc dân trong những năm tới phải đảm bảo thực hiện phương hướng sắp xếp lại nền kinh tế, bố trí đúng cơ cấu sản xuất, cơ cấu đầu tư theo các chương trình mục tiêu. Các cân đối kế hoạch được xây dựng từ cơ sở và tổng hợp từ dưới lên với sự hướng dẫn và điều hoà của trung ương. Kết hợp chặt chẽ kế hoạch hoá theo ngành và kế hoạch hoá trên địa bàn lãnh thổ. Với quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh các đơn vị kinh tế cơ sở chủ động tiếp cận nhu cầu của thị trường, khai thác mọi khả năng để phát triển sản xuất kinh doanh nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của kế hoạch nhà nước. Hợp đồng kinh tế giữa các đơn vị sản xuất kinh doanh vừa là cơ sở để thực hiện kế hoạch. Cần tăng cường chế độ hợp đồng kinh tế và bảo đảm hiệu lực của nó bằng chế độ trọng tài kinh tế nhà nước. Nhà nước sử dụng các đòn bẩy kinh tế cả trong kế hoạch hoá trực tiếp và kế hoạch hoá gián tiếp để bảo đảm thực hiện những phương hướng mục tiêu của kế hoạch kinh tế quốc dân. Việc giao kế hoạch pháp lệnh chỉ hạn chế trong một số chỉ tiêu thật cần thiết nhằm bảo đảm những cân đối cơ bản và những nghĩa vụ cam kết với nước ngoài. Phấn đấu xây dựng từng bước lực lượng dự trữ của nhà nước để chủ động xử lý những trường hợp bất thường trong quá trình thực hiện kế hoạch. Uỷ ban kế hoạch nhà nước và các cơ quan khác ở trung ương có chức năng quản lý hành chính - kinh tế phải tập trung nhiều hơn vào việc nghiên cứu chiến lược kinh tế - xã hội, xây dựng kế hoạch dài hạn và trung hạn, bảo đảm các quan hệ cân đối tổng hợp trong nền kinh tế, xây dựng chính sách và luật kinh tế. 3 - Đối với chính sách tài chính tín dụng tiền tệ và giá cả. a - Đối với chính sách tài chính Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế nhất định biểu hiện dưới hình thức tiền tệ, phát sinh trong quá trình phân phối để hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm phát triển sản xuất và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Do đó chính sách tài chính là công cụ hữu hiệu để nâng cao vai trò quản lý của nhà nước thực hiện được mục tiêu xã hội chủ nghĩa. Cho nên nhà nước cần phải: Nghiên cứu và ban hàng chính sách tài chính quốc gia thống nhất phù hợp với đặc điểm nước ta, giải quyết đúng đắn việc phân phối và phân phối lại thu nhập quốc dân. Nhà nước cần phải định lại chế độ phân cấp quản lý thu chi ngân sách cho hợp lý. Trên cơ sở đẩy mạnh sản xuất, tăng cường quản lý thị trường, có chính sách khuyến khích đúng mức để tăng mạnh nguồn thu từ nội bộ nền kinh tế, chống thất thu. Mặt khác phải căn cứ vào nguồn thu mà bố trí chi tiêu, không chi vượt quá khả năng thu của ngân sách, triệt để tiết kiệm chi tiêu về mọi mặt. Bằng phương thức kế hoạch hoá gián tiếp, thúc đẩy xí nghiệp phấn đấu giảm giá thành, tăng tích luỹ cho nhà nước. Để đảm bảo nguồn thu tài chính nhà nước phải thực hiện thu thuế theo đúng thời giá và đối tượng không khoan nhượng đối với những đối tượng không chấp hành hoặc cố tình không nộp đủ thuế. Xúc tiến nghiên cứu và có sự điều chỉnh hợp lý đối với các loại thuế nông nghiệp, thuế vườn, thuế thuỷ sản thuế thu nhập... Mau chóng củng cố tổ chức ngành thuế, loại trừ số nhân viên tiêu cực, thực hiện hệ thống song trùng lãnh đạo. Nhà nước thực hiện thường xuyên chế độ thanh tra tài chính xử lý nghiêm theo pháp luật để nhanh chóng thiết lập trật tự kỷ cương về tài chính, phát động quần chúng kiểm soát giám sát để chống tệ tham nhũng, lãng phí. b - Đối với chính sách tín dụng: Nhà nước cần phải chuyển mạnh chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng phù hợp với cơ chế thị trường góp phần ổn định sức mua của đồng tiền Việt Nam, kiềm chế lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền, quản lý ngoại tệ, vàng bạc đá quí. Tổ chức tốt hệ thống quĩ tín dụng nhân dân. Quản lý chặt chẽ hoạt động của các ngân hàng thương mại và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Có biện pháp đồng bộ để giảm dần lãi suất, tạo điều kiện cho đầu tư phát triển. Có chính sách tỉ giá hối đoái và quản lý ngoại hối hợp lý thúc đẩy xuất khẩu và điều tiết được nhập khẩu từng bước làm cho đồng Việt Nam có giá trị chuyển đổi đầy đủ và là phương tiện lưu thông duy nhất trong nước. Nhà nước phải ban hành các văn bản pháp qui về tín dụng ngoại hối và ngân hàng đồng thời thực thi việc kiểm tra quá trình thực hiện của các ngân hàng, áp dụng các biện pháp quản lý nhằm đảm bảo sự tôn trọng các nguyên tắc hoạt động nghiệp vụ của các tổ chức tín dụng. Ngân hàng nhà nước cấp giấy phép hoạt động và kiểm tra các tổ chức tín dụng trong chấp hành pháp luật về tiền tệ tín dụng thanh toán ngoại hối và ngân hàng thi hành các biện pháp an toàn nhằm đảm bảo khả năng chi trả kịp thời đầy đủ theo yêu cầu khách hàng của các tổ chức tín dụng. Ngân hàng nhà nước công bố lãi suất chiết khấu lãi xuất tối thiểu về tiền gửi, tối đa về tiền vay cho các tổ chức tín dụng. Ngân hàng có quyền bắt buộc các tổ chức tín dụng duy trì các dự trữ pháp định các nguồn tiền khác sẵn sàng thanh toán các khoản tiền gửi và nợ theo qui định. Ban hành tỉ lệ dự trữ tối thiểu bắt buộc và tỷ lệ an toàn khác tuỳ theo loại hình của tổ chức tín dụng ngân hàng nhà nước qui định các giới hạn về các nghiệp vụ, hoa hồng lệ phí, dịch vụ... c - Đối với chính sách tiền tệ: Nhà nước cần có hệ thống chính sách thích hợp, thực thi một chính sách đúng đắn điều hoà cung cầu tiền tệ theo nhịp độ tăng trưởng kinh tế, cải tổ hệ thống ngân hàng hoạt động theo thông lệ của kinh tế thị trường. Ngân hàng nhà nước quản lý về mặt tiền tệ như chính sách lãi suất, điều tiết khối lượng tiền tệ phù hợp như bơm hút tiền vào lưu thông qua hệ thống ngân hàng thương mại để tác động vào cung cầu, dùng lực lượng dự trữ để can thiệp khi cần thiết. Nhà nước cần phải xem xét tuỳ theo thực trạng kinh tế và tình hình cụ thể mà thực hiện chính sách tiền tệ theo hướng thắt chặt hay mở rộng. d - Đối với chính sách giá cả: Nhà nước phải vận dụng tổng hợp nhiều qui luật trong đó qui luật giá trị có tác động trực tiếp. Giá cả phải phù hợp với giá trị đồng thời phù hợp với sức mua của đồng tiền và tính đến quan hệ cung cầu. Chính sách giá cả cần phải ổn định và kích thích các cơ sở sản xuất và mọi người lao động làm ra nhiều sản phẩm hàng hoá hạ giá thành. Không nên ổn định giá cả bằng cách giữ giá một cách cứng nhắc, bất chấp sức mua của đồng tiền, bất chấp quan hệ cung cầu và sự biến động của các yếu tố hình thành giá cả. Mặt khác phải có biện pháp tích cực khắc phục từng bước tính tự phát của giá cả thị trường tự do. Nhà nước cần phấn đấu thi hành chính sách một giá đó là kinh doanh thương nghiệp. Cần sớm ban hành cơ chế định giá và quản lý giá đúng đắn. 4 - Chính sách lao động, việc làm, thu nhập phân phối. a - Đối với chính sách lao động, việc làm: Trong những năm tới cần phải tạo thêm việc làm, sử dụng lực lượng lao động xã hội. Giải quyết công việc làm với mức cố gắng lớn nhất, thực hiện phân bố lại lao động, gắn lao động với khai thác đất đai, phát triển ngành nghề vận động định canh định cư, tinh giảm biên chế hành chính nhà nước nhằm phát triển sản xuất, tăng năng suất lao động nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội. Đối với lao động sản xuất, phải bằng mọi cách giải quyết việc làm cho phần lớn số lao động mới tăng nhất là thanh niên và học sinh. Sớm ban hành luật nghĩa vụ lao động đối với thanh niên. Theo hướng sử dụng các thành phần kinh tế ban hành các chính sách mở đường cho người lao động tự tạo việc làm bằng mọi hình thức với qui mô và trình độ thích hợp kể cả hình thức thuê mướn nhân công theo đúng luật pháp nhà nước. ở các thành phố của nước ta đang còn hàng chục vạn người lao động chưa có việc làm, trong số đó nhiều người có trình độ văn hoá có hiểu biết kỹ thuật. Do đó chúng ta phải phát huy thế mạnh của họ, hướng họ vào khu vực sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp dịch vụ và gia công hàng xuất nhập khẩu, phát triển kinh tế gia đình. Đồng thời gắn với qui hoạch phân bố lại lao động, đưa một bộ phận ra ngoại thành xây dựng vành đai thực phẩm, đưa đi các vùng kinh tế mới, tổ chức các đội lao động nghĩa vụ của thanh niên phục vụ các công trình trọng điểm. Số lao động tăng thêm ở nông thôn trước hết được sử dụng vào việc đẩy mạnh thâm canh, tăng vụ, khai hoang, trồng rừng nuôi cá và phát triển ngành nghề. b - Đối với chính sách thu nhập và phân phối. Đối với thu nhập nhà nước cần phải tăng cường đánh thuế thu nhập luỹ tiến đối với thu nhập của mỗi công dân. Tăng cường kiểm tra giám sát các nguồn thu nhập của dân cư. Tránh tình trạng phân hoá giàu nghèo sâu sắc. Đối với phân phối, thực hiện nhiều hình thức phân phối, lấy phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế là chủ yếu, đồng thời phân phối dựa trên mức đóng góp các nguồn lực khác vào kết quả sản xuất kinh doanh và phân phối thông qua phúc lợi xã hội, đi đôi với chính sách điều tiết hợp lý, bảo hộ quyền lợi người lao động. 5 - Chính sách xuất nhập khẩu a - Đối với xuất khẩu: Nhà nước cần phải có chính sách mở rộng thị trường xuất khẩu đổi mới cơ cấu và nâng cao chất lượng hàng xuất khẩu. Tăng tỉ trọng sản phẩm chế biến sâu và tinh, giảm mạnh việc xuất khẩu hàng thô. Tạo thêm mặt hàng nhóm hàng xuất khẩu có khối lượng và giá trị lớn. Tăng khối lượng các mặt hàng đặc sản có giá trị. Củng cố vị trí xuất khẩu ở các thị trường quen thuộc, khôi phục quan hệ với thị trường truyền thống, tìm thị trường và bạn hàng mới giảm sự tập trung quá mức vào một vài thị trường. Tạo một số thị trường và bạn hàng lâu dài về những mặt hàng xuất khẩu chủ yếu, giảm xuất khẩu qua thị trường trung gian. Thực hiện nhất quán các chính sách khuyến khích xuất khẩu bao gồm cả việc bảo hiểm về giá cho hàng xuất khẩu, điều tiết tỉ giá hối đoái hợp lý có lợi cho xuất khẩu. Xúc tiến việc tham gia diễn đàn kinh tế Châu á - Thái Bình Dương (APEC). Tổ chức thương mại quốc tế (WTO), từng bước tham gia các hoạt động của hệ thống toàn cầu về ưu đãi thương mại với các nước đang phát triển (GSTP), áp dụng các chuẩn mực thương mại quốc tế và lựa chọn tham gia một số hiệp hội xuất khẩu quốc tế về từng mặt hàng xuất khẩu. b - Đối với nhập khẩu: Hướng nhập khẩu là tập trung vào nguyên liệu, vật liệu các loại thiết bị công nghệ đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Từng bước thay thế nhập khẩu những mặt hàng có thể sản xuất hiệu quả ở trong nước. Tạo một số thị trường và bạn hàng lâu dài về nhập khẩu chủ yếu, giảm nhập khẩu qua thị trường trung gian. 6 - Chính sách xã hội Mở rộng chế độ bảo hiểm xã hội đối với người lao động thuộc các thành phần kinh tế, áp dụng bắt buộc đối với các cơ quan, các doanh nghiệp. Tổ chức quản lý và sử dụng tốt các quĩ bảo hiểm, bảo đảm đời sống của người nghỉ hưu. Mở rộng các quĩ làm việc nghĩa, việc thiện của nhân dân. Phát triển và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thông tin đại chúng và các phương tiện vui chơi giải trí đáp ứng nhu cầu đời sống văn hoá - tinh thần của nhân dân. Chú trọng các vùng miền núi, biên giới, hải đảo và các vùng nông thôn có nhiều khó khăn. Tăng nhanh số lượng các sản phẩm văn hoá, văn học nghệ thuật báo chí có chất lượng cao về nội dung tư tưởng và giá trị nghệ thuật. Từng bước hiện đại hoá các ngành phát thanh, truyền hình điện ảnh in, xuất bản. Nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh và truyền hình tăng công suất phát sóng truyền thanh truyền hình. Tiếp tục thực hiện 3 chương trình quốc gia về văn hoá thông tin: bảo tồn tôn tạo các di tích lịch sử và các di sản văn hoá dân tộc, xây dựng đời sống văn hoá trong đó chú trọng vấn đề gia đình văn hoá, làng bản văn hoá, nếp sống văn minh đô thị. Mở rộng giao lưu văn hoá, văn nghệ thể dục thể thao với các dân tộc nhất là với các nước trong khu vực. Tăng cường các biện pháp và phối hợp lực lượng của toàn xã hội, xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, đấu tranh bền bỉ và mạnh mẽ nhằm ngăn chặn, loại trừ các văn hoá phẩm độc hại và các tệ nạn xã hội. Cải thiện các chỉ tiêu cơ bản về sức khoẻ cho mọi người, từng bước nâng cao thể trạng và tầm vóc, trước hết là nâng cao thể lực bà mẹ trẻ em. Thực hiện chương trình dinh dưỡng quốc gia. Phát triển các hoạt động tình nghĩa trong xã hội, chăm sóc tốt hơn người có công với nước gia đình thương binh, liệt sỹ, những người khó khăn trong cuộc sống, người tàn tật, người già không nơi nương tựa và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Tóm lại, hơn bao giờ hết chúng ta cần phải luôn luôn kết hợp chặt chẽ kinh tế với xã hội, xã hội với kinh tế. Mục tiêu ổn định tình hình giải phóng năng lực sản xuất không chỉ là phát triển sản xuất mà còn là giải quyết các vấn đề xã hội từ công ăn việc làm đến đời sống vật chất và văn hoá bồi dưỡng sức dân, xây dựng các quan hệ xã hội tốt đẹp, lối sống lành mạnh, thực hiện công bằng xã hội với ý thức người lao động là lực lượng sản xuất lớn nhất là chủ thể của xã hội. - Về phía nhà nước. Để nâng cao vai trò quản lý nền kinh tế vĩ mô bản thân nhà nước cần phải cải cách một số đặc thù xấu còn tồn tại từ trước. Cụ thể là. 1 - Cải cách nền hành chính nhà nước: Nhà nước cần phải tiến hành công cuộc cải cách hành chính dựa trên cơ sở pháp luật và đồng bộ trên các mặt. Cải cách thể chế hành chính, tổ chức bộ máy và xây dựng, kiện toàn đội ngũ cán bộ và công chức hành chính. - Về cải cách thể chế hành chính: Thực hiện cải cách cơ bản các thủ tục hành chính cả về thể chế và tổ chức thực hiện loại bỏ những khâu bất hợp lí và phiền hà, ngăn chặn tệ cửa quyền tham nhũng, hối lộ, vi phạm pháp luật. Về tổ chức bộ máy: chấn chỉnh cơ cấu tổ chức, biên chế, qui chế hoạt động của bộ máy hành chính các cấp. Làm cho bộ máy tinh gọn bảo đảm sự điều hành tập trung, thống nhất, thông suốt có hiệu lực từ chính phủ đến chính quyền địa phương, cơ sở đồng thời phát huy tính chủ động, năng động của địa phương cơ sở. Xác định chức năng, nhiệm vụ quyền hạn và trách nhiệm của mỗi cấp chính quyền địa phương. Kiện toàn bộ máy chính quyền cấp huyện và cơ sở đủ sức quản lý, giải quyết kịp thời đúng thẩm quyền những vấn đề cuộc sống đặt ra và nhân dân đòi hỏi. - Về đội ngũ cán bộ, công chức hành chính: Xây dựng và ban hành văn bản pháp qui về chế độ công vụ và công chức. Định rõ nghĩa vụ, trách nhiệm, thẩm quyền, quyền lợi và kỷ luật công chức hành chính. Qui định các chế độ đào tạo tuyển dụng sử dụng công chức. Xây dựng đội ngũ cán bộ công chức nhà nước vừa có trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp cao vừa giác ngộ chính trị có tinh thần trách nhiệm, tận tuỵ, công tâm, vừa có đạo đức, liêm khiết khi thừa hành công vụ. 2 - Cải cách phương thức quản lý nền kinh tế của nhà nước: Sức mạnh của quản lý nhà nước chính là nhờ ở phương hướng hoạt động đúng đắn và nghệ thuật phối hợp các hoạt động toàn xã hội theo trật tự và phương hướng đã đề ra. Quản lý theo mệnh lệnh tác động trực tiếp đến đối tượng thực hiện. Còn quản lý vĩ mô tác động gián tiếp đến các đối tượng, gây nên phản ứng dây chuyền và từ đó có thể gặt hái những thành quả to lớn. Nếu sử dụng các công cụ quản lý vi mô một cách riêng lẻ như quản lý theo mệnh lệnh chẳng những kém hiệu quả mà có thể gây nên những thiệt hại nặng nề do tác động triệt tiêu lẫn nhau trong cả hệ thống dây chuyền. Vì vậy nhà nước cần phải tăng cường phối hợp các công cụ quản lý kinh tế vĩ mô bằng cách. - Tổ chức một bộ phận cán bộ chuyên trách đủ mạnh để: giúp chính phủ nghiên cứu một cách đồng bộ hệ thống mô hình cần tạo lập và lộ trình thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế của nước ta. Hình thành chương trình đổi mới toàn diện và những giải pháp thực hiện từng bước một cách nhất quán. Giám sát hoạt động của các cơ quan chức năng của Chính phủ trong việc phối hợp các công cụ quản lý kinh tế vĩ mô: kế hoạch ngân sách, tiền tệ, lao động tiền lương, khoa học kỹ thuật ngành và địa phương...hạn chế những mâu thuẫn trong sử dụng các công cụ quản lý kinh tế - xã hội. - Tăng cường điều hành hướng dẫn giảm mạnh vai trò điều hành trực tiếp có tính chất sự vụ của thủ tướng chính phủ, tăng cường hệ thống thông tin và hình thức phối hợp liên bộ trong điều hành vĩ mô. Cần giao cho một cơ quan có trách nhiệm chủ trì phối hợp thực hiện đường lối chính sách và mục tiêu của nhà nước đã xác định. Trường hợp có những ý kiến xa nhau mới trình Thủ tướng Chính phủ quyết định. - Cần hệ thống hoá việc sử dụng các công cụ quản lý vì tác động vĩ mô là tác động gián tiếp, gây phản ứng dây chuyền để đạt được hiệu quả tổng thể. Không thể tách rời việc nghiên cứu cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý với nghiên cứu cơ chế quản lý. Chỉ đạo phối hợp chặt chẽ việc sử dụng cơ cấu ngân sách gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện qui trình hợp lý trong việc chuẩn bị ban hành các chính sách một cách có hệ thống. c - Kết luận Trong thời đại ngày nay việc nâng cao vai trò quản lý kinh tế của nhà nước là xu hướng khách quan đối với mọi quốc gia không phân biệt thể chế chính trị. Ngày nay không có một nhà nước nào đứng ngoài đời sống kinh tế, không có một nền kinh tế thị trường nào hoạt động thuần tuý mà ở những mức độ khác nhau đều có sự can thiệp của nhà nước. Nhà nước không còn được quan niệm giản đơn là người giữ trật tự, làm trọng tài mà nhà nước nằm trong cơ cấu kinh tế, điều tiết từ bên trong nền kinh tế. Mọi quốc gia các trường hợp kinh tế phát triển thành công hay suy thoái, giàu hay nghèo, ổn định hay rối loạn đều tìm thấy nguyên nhân chủ yếu ở vai trò kinh tế của nhà nước. Vì thế chuyển sang kinh tế thị trường chỉ là điều kiện cần còn điều kiện đủ phải là vai trò kinh tế của nhà nước. Do vậy việc chuyển nền kinh tế nước ta vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước là phù hợp với xu hướng phát triển tất yếu khách quan của nền kinh tế, phù hợp với xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế, là con đường đúng đắn nhất mà Đảng và nhà nước ta đã chọn để đưa đất nước tiến lên sánh vai cùng cường quốc năm châu như lời Hồ Chí Minh đã dặn. Cơ chế mới với nhiều thách thức mới do đó hơn bao giờ hết cần thiết phải có vai trò kinh tế của nhà nước để đảm bảo cho sự phát triển là hiệu quả nhất và giữ vững được định hướng XHCN mà chúng ta đã xây dựng bằng mồ hôi và xương máu trong suốt 2 cuộc chiến tranh trường kỳ. Tài liệu tham khảo 1 - Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI NXB sự thật - 1987 2 - Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII NXB sự thật - 1991 3 - Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII NXB sự thật - 1996 4 - Kinh tế chính trị Mác - Lê nin (tập II) NXB giáo dục - 1998 5 - Cơ chế thị trường và vai trò nhà nước trong nền kinh tế Việt Nam NXB thống kê - 1991 Chủ biên: GS.TS Lương Xuân Quỳ 6 - Kinh tế thị trường định hướng XHCN NXB thống kê - 1991 Tác giả: PTS. Nguyễn Cúc 7 - Tạp chí kinh tế phát triển số 13/96 Bài “Vai trò nhà nước trong việc định hướng XHCN kinh tế thị trường của nước ta” Tác giả: Dương Thị Liễu 8 - Tạp chí nghiên cứu phát triển số 102/99 Bài “Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường “ Tác giả: TS Vũ Anh Tuấn. 9 - Paul. Samuellson: Kinh tế học, tập 1 chương III 10 - Kinh tế học của D.Beed Tập 1 chương IV. mục lục Lời nói đầu ..................................................................................................1 A - đặt vấn đề .......................................................................................................3 B - Giải quyết vấn đề ............................................................................................4 I - Lý luận về vai trò kinh tế của nhà nước. ...............................................4 1 - Các lý luận về vai trò kinh tế của Nhà nước ..........................................4 2 - Vai trò kinh tế của nhà nước nói chung trong lịch sử. ..........................6 II - Tính tất yếu khách quan về vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước đối với nền kinh tế ở Việt Nam. ...................................................7 1 - Sự cần thiết phải đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta ..................7 2 - Quá trình chuyển từ cơ chế cũ sang cơ chế mới ....................................9 3 - Cơ chế thị trường và những ưu khuyết của nó .................................... 10 4 - Vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước đối với nền kinh tế ...................... 12 5 - Đặc trưng kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ........................ 16 III - Mục tiêu và chức năng quản lý vĩ mô của nhà nước ............................ 19 1 - Mục tiêu ............................................................................................... 19 2 - Chức năng quản lý vĩ mô của nhà nước .............................................. 20 IV - Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế ...................................................................... 23 1 - Đối với hệ thống pháp luật ................................................................... 23 2 - Đối với công tác kế hoạch và dự báo chiến lược phát triển kinh tế xã hội 25 3 - Đối với chính sách tài chính tín dụng tiền tệ và giá cả. ....................... 26 4 - Chính sách lao động, việc làm, thu nhập phân phối. ........................... 29 5 - Chính sách xuất nhập khẩu ................................................................. 30 6 - Chính sách xã hội ................................................................................ 31 c - Kết luận ......................................................................................................... 35 Tài liệu tham khảo ............................................................................. 36

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfLUẬN VĂN- Nghiên cứu vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.pdf
Luận văn liên quan