Một số giải pháp nâng cao 2 kỹ năng nghe và nói cho học sinh Tiểu học

A. NHẬN THỨC CŨ – GIẢI PHÁP CŨ I. NHẬN THỨC CŨ 1. Dạy kỹ năng nghe: Hiện nay trường tiểu học của ta còn coi nhẹ việc rèn luyện ngôn ngữ nói, do đó tất yếu dẫn đến coi nhẹ kỹ năng nghe. Chương trình Tiếng Việt hiện hành ở bậc học này không có phần môn nào đặt trọng tâm kỹ năng nghe như Tập đọc rèn luyện kỹ năng đọc, Tập viết rèn kỹ năng viết, Kỹ năng nghe được rèn một cách tự phát qua việc học các phần môn như Tập đọc, Chính tả, Kể chuyện, Đồng thời kỹ năng nghe cũng không được xác định rõ mức độ cần đạt được qua từng lớp. Nhiều người đơn giản trong suy nghĩ thường cho rằng không cần dạy cho học sinh kỹ năng nghe với lập luận sau : - Ai nghe tiếng mẹ đẻ mà không hiểu? Đó là một sự ngộ nhận. Bởi thực tế, nhiều trường hợp nghe mà chỉ hiểu một phần hoặc thậm chí không hiểu hoặc có hiểu thì không thấu đáo, đầy đủ, không hiểu hết sự tinh vi, tinh tế của người nói. Vì vậy mà nhà trường cần rèn cho học sinh kỹ năng nghe. Nghe là một hoạt động nhận tin nhờ bộ máy thính giác. Trước hết người nghe phải nghe chính xác, đầy đủ thông báo; sau đó nhờ các hoạt động tư duy mà hiểu được các nội dung thông báo. Có hai hình thức nghe: - Nghe đối thoại ( trong giao tiếp hội thoại). - Nghe độc thoai ( trong giao tiếp truyền, phát tin) Người nghe đối thoại là người trong cuộc tham gia xác lập nội dung hội thoại. Trong quá trình giao tiếp, luôn có sự đổi vai từ người nghe sang người nói hoặc ngược lại. Đề tài cuộc giao tiếp có thể được xác định trước, cũng có khi tuỳ hứng của những người tham gia, song nội dung luôn phát triển, biến đổi suốt cuộc hội thoại. Người nghe độc thoại chỉ đóng vai trò là người nhận tin, không có sự chuyển vai như trong hội thoại. Nội dung của các cuộc độc thoại do người nói quy định, người nghe không tham dự trực tiếp vào việc xác lập nội dung. * Ưu điểm : - Trong quá trình dạy giáo viên dễ truyền tải đầy đủ nội dung bài học. - Không cần chú trọng khai thác nội dung bài học do đó, có nhiều thời gian và thời lượng để cung cấp kiến thức cho học sinh. * Nhược điểm : - Giáo viên không luyện được cho học sinh kỹ năng nói và các tín hiệu phi ngôn ngữ. - Không phát huy được kỹ năng giao tiếp cho học sinh. - Mức độ nghe của học sinh bị hạn chế, nhiều khi nghe mà không hiểu hay nghe mà thiếu phân tích. 2. Dạy kỹ năng nói : Nói là hoạt động phát tin nhờ bộ máy phát âm. đầu tiên người nói phải xác định nội dung lời nói, lựa chọn nội dung để diễn tả nội dung đó. Sau đó người nói sử dụng bộ máy phát âm để truyền đi chuổi lời nói đã được xác định. Có 2 dạng nói: Độc thoại và đối thoại. Mỗi dạng có đặc điểm riêng. Thực tế giảng dạy ở các trường tiểu học hiện nay đã có phần chú trọng đến cho học sinh kỹ năng nói. Cụ thể là qua các buổi học như Tập đọc đã rèn cho học sinh nói khi trả lời câu hỏi, kể lại câu chuyện; Chính tả cũng rèn kỹ năng nói, trong Tập đọc còn rèn nói chính xác ở phần luyện đọc. Kể chuyện – giáo viên cho học sinh kể lại câu chuyện như vậy đã rèn được kỹ năng nói cho học sinh Như vậy với quan điểm chỉ cần cho học sinh luyện nói theo chủ đề cho sẵn thì học sinh nói được như thế là đã được thành công. * Ưu điểm : - Giáo viên truyền tải được kỹ năng nói cho học sinh theo yêu cầu nội dung ở sách giáo khoa. - Phát huy và tập cho học sinh kỹ năng nói trước đông người. Trình bày bằng lời trước sự chứng kiến của nhiều người. * Tồn tại : - Chỉ chú trọng đến kỹ năng nói ở dạng độc thoại mà không rèn kỹ năng đối thoại. - Người nói chưa chú ý đến tác động bên ngoài để điều chỉnh lời nói của bản thân . - Lời độc thoại thường diễn ra liên tục. Do đó người nói ít có thời gian ngưng nghỉ để chuẩn bị .

doc13 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 06/02/2013 | Lượt xem: 1683 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Một số giải pháp nâng cao 2 kỹ năng nghe và nói cho học sinh Tiểu học, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
A. NhËn thøc cò – gi¶i ph¸p cò NhËn thøc cò D¹y kü n¨ng nghe: HiÖn nay tr­êng tiÓu häc cña ta cßn coi nhÑ viÖc rÌn luyÖn ng«n ng÷ nãi, do ®ã tÊt yÕu dÉn ®Õn coi nhÑ kü n¨ng nghe. Ch­¬ng tr×nh TiÕng ViÖt hiÖn hµnh ë bËc häc nµy kh«ng cã phÇn m«n nµo ®Æt träng t©m kü n¨ng nghe nh­ TËp ®äc rÌn luyÖn kü n¨ng ®äc, TËp viÕt rÌn kü n¨ng viÕt,… Kü n¨ng nghe ®­îc rÌn mét c¸ch tù ph¸t qua viÖc häc c¸c phÇn m«n nh­ TËp ®äc, ChÝnh t¶, KÓ chuyÖn,…§ång thêi kü n¨ng nghe còng kh«ng ®­îc x¸c ®Þnh râ møc ®é cÇn ®¹t ®­îc qua tõng líp. NhiÒu ng­êi ®¬n gi¶n trong suy nghÜ th­êng cho r»ng kh«ng cÇn d¹y cho häc sinh kü n¨ng nghe víi lËp luËn sau : - Ai nghe tiÕng mÑ ®Î mµ kh«ng hiÓu? §ã lµ mét sù ngé nhËn. Bëi thùc tÕ, nhiÒu tr­êng hîp nghe mµ chØ hiÓu mét phÇn hoÆc thËm chÝ kh«ng hiÓu hoÆc cã hiÓu th× kh«ng thÊu ®¸o, ®Çy ®ñ, kh«ng hiÓu hÕt sù tinh vi, tinh tÕ cña ng­êi nãi. V× vËy mµ nhµ tr­êng cÇn rÌn cho häc sinh kü n¨ng nghe. Nghe lµ mét ho¹t ®éng nhËn tin nhê bé m¸y thÝnh gi¸c. Tr­íc hÕt ng­êi nghe ph¶i nghe chÝnh x¸c, ®Çy ®ñ th«ng b¸o; sau ®ã nhê c¸c ho¹t ®éng t­ duy mµ hiÓu ®­îc c¸c néi dung th«ng b¸o. Cã hai h×nh thøc nghe: - Nghe ®èi tho¹i ( trong giao tiÕp héi tho¹i). - Nghe ®éc thoai ( trong giao tiÕp truyÒn, ph¸t tin) Ng­êi nghe ®èi tho¹i lµ ng­êi trong cuéc tham gia x¸c lËp néi dung héi tho¹i. Trong qu¸ tr×nh giao tiÕp, lu«n cã sù ®æi vai tõ ng­êi nghe sang ng­êi nãi hoÆc ng­îc l¹i. §Ò tµi cuéc giao tiÕp cã thÓ ®­îc x¸c ®Þnh tr­íc, còng cã khi tuú høng cña nh÷ng ng­êi tham gia, song néi dung lu«n ph¸t triÓn, biÕn ®æi suèt cuéc héi tho¹i. Ng­êi nghe ®éc tho¹i chØ ®ãng vai trß lµ ng­êi nhËn tin, kh«ng cã sù chuyÓn vai nh­ trong héi tho¹i. Néi dung cña c¸c cuéc ®éc tho¹i do ng­êi nãi quy ®Þnh, ng­êi nghe kh«ng tham dù trùc tiÕp vµo viÖc x¸c lËp néi dung. * ¦u ®iÓm : - Trong qu¸ tr×nh d¹y gi¸o viªn dÔ truyÒn t¶i ®Çy ®ñ néi dung bµi häc. - Kh«ng cÇn chó träng khai th¸c néi dung bµi häc do ®ã, cã nhiÒu thêi gian vµ thêi l­îng ®Ó cung cÊp kiÕn thøc cho häc sinh. * Nh­îc ®iÓm : - Gi¸o viªn kh«ng luyÖn ®­îc cho häc sinh kü n¨ng nãi vµ c¸c tÝn hiÖu phi ng«n ng÷. - Kh«ng ph¸t huy ®­îc kü n¨ng giao tiÕp cho häc sinh. - Møc ®é nghe cña häc sinh bÞ h¹n chÕ, nhiÒu khi nghe mµ kh«ng hiÓu hay nghe mµ thiÕu ph©n tÝch. 2. D¹y kü n¨ng nãi : Nãi lµ ho¹t ®éng ph¸t tin nhê bé m¸y ph¸t ©m. ®Çu tiªn ng­êi nãi ph¶i x¸c ®Þnh néi dung lêi nãi, lùa chän néi dung ®Ó diÔn t¶ néi dung ®ã. Sau ®ã ng­êi nãi sö dông bé m¸y ph¸t ©m ®Ó truyÒn ®i chuæi lêi nãi ®· ®­îc x¸c ®Þnh. Cã 2 d¹ng nãi: §éc tho¹i vµ ®èi tho¹i. Mçi d¹ng cã ®Æc ®iÓm riªng. Thùc tÕ gi¶ng d¹y ë c¸c tr­êng tiÓu häc hiÖn nay ®· cã phÇn chó träng ®Õn cho häc sinh kü n¨ng nãi. Cô thÓ lµ qua c¸c buæi häc nh­ TËp ®äc ®· rÌn cho häc sinh nãi khi tr¶ lêi c©u hái, kÓ l¹i c©u chuyÖn; ChÝnh t¶ còng rÌn kü n¨ng nãi, trong TËp ®äc cßn rÌn nãi chÝnh x¸c ë phÇn luyÖn ®äc. KÓ chuyÖn – gi¸o viªn cho häc sinh kÓ l¹i c©u chuyÖn… nh­ vËy ®· rÌn ®­îc kü n¨ng nãi cho häc sinh… Nh­ vËy víi quan ®iÓm chØ cÇn cho häc sinh luyÖn nãi theo chñ ®Ò cho s½n th× häc sinh nãi ®­îc nh­ thÕ lµ ®· ®­îc thµnh c«ng. * ¦u ®iÓm : - Gi¸o viªn truyÒn t¶i ®­îc kü n¨ng nãi cho häc sinh theo yªu cÇu néi dung ë s¸ch gi¸o khoa. - Ph¸t huy vµ tËp cho häc sinh kü n¨ng nãi tr­íc ®«ng ng­êi. Tr×nh bµy b»ng lêi tr­íc sù chøng kiÕn cña nhiÒu ng­êi. * Tån t¹i : - ChØ chó träng ®Õn kü n¨ng nãi ë d¹ng ®éc tho¹i mµ kh«ng rÌn kü n¨ng ®èi tho¹i. - Ng­êi nãi ch­a chó ý ®Õn t¸c ®éng bªn ngoµi ®Ó ®iÒu chØnh lêi nãi cña b¶n th©n . - Lêi ®éc tho¹i th­êng diÔn ra liªn tôc. Do ®ã ng­êi nãi Ýt cã thêi gian ng­ng nghØ ®Ó chuÈn bÞ . II. Gi¶i ph¸p cò : 1. D¹y kü n¨ng nghe: Cã hai h×nh thøc nghe : a. Nghe ®èi tho¹i (trong giao tiÕp héi tho¹i) Ng­êi nghe ®èi tho¹i lµ ng­êi trong cuéc tham gia x¸c lËp néi dung héi tho¹i. Trong qu¸ tr×nh giao tiÕp, lu«n cã sù thay ®æi vai tõ ng­êi nghe sang ng­êi nãi hoÆc ng­îc l¹i. §Ò tµi cña cuéc héi tho¹i th­êng ®­îc gi¸o viªn x¸c ®Þnh vµ cho tr­íc, còng cã khi tuy høng cña häc sinh. ë h×nh thøc nghe ®èi tho¹i th­êng ®­îc gi¸o viªn cho häc sinh tr¶ lêi c©u hái sau ®ã ng­êi nghe ph©n tÝch vµ nhËn xÐt. ë kü n¨ng nµy cßn ®­îc gi¸o viªn luyÖn cho häc sinh nghe hiÓu v¨n b¶n. Nghe ®Ó viÕt mét ®o¹n hay bµi ChÝnh t¶. b. Nghe ®éc tho¹i : Nghe ®éc tho¹i chØ ®ãng vai trß nhËn tin, kh«ng cã sù chuyÓn ®æi vai nh­ trong héi tho¹i. Néi dung cña cuéc ®éc tho¹i do ng­êi nãi(gi¸o viªn) quy ®Þnh, ng­êi nghe( häc sinh hay häc sinh – häc sinh) kh«ng tham dù trùc tiÕp vµo viÖc x¸c lËp néi dung. ë kü n¨ng nghe ®éc tho¹i th­êng ®­îc gi¸o viªn truyÒn t¶i – häc sinh nghe nh­ ng­êi nhËn tin, gi¸o viªn ®ãng vai trß lµ ng­êi ph¸t thanh viªn. Kü n¨ng nµy ®­îc gi¸o viªn luyÖn mét c¸ch ®¬n ®iÖu trong c¸c ph©n m«n KÓ chuyÖn, ChÝnh t¶ ( nghe – viÕt),… * ¦u ®iÓm : - §èi víi kü n¨ng nghe ®èi tho¹i : + Gi¸o viªn ®¹t ®­îc yªu cÇu lµ truyÒn t¶i néi dung bµi häc. + Häc sinh chó ý nghe ®Ó tiÕp thu néi dung. - §èi víi kü n¨ng nghe ®éc tho¹i : + Gi¸o viªn khai th¸c ®­îc néi dung bµi häc th«ng qua nghe vµ tr¶ lêi c©u hái. + Häc sinh rÌn ®­îc kü n¨ng nghe gi¸o viªn, b¹n bÌ, bè mÑ hay ng­êi xung quanh nãi ®Ó chó ý l¾ng nghe. * Nh­îc ®iÓm : - ChØ chó träng h×nh thøc nghe ®éc tho¹i vµ coi nhÑ h×nh thøc nghe ®èi tho¹i. - G©y cho häc sinh nhiÒu thiÖt thßi trong viÖc hoµn thiÖn n¨ng lùc sö dông TiÕng ViÖt . 2. D¹y kü n¨ng nãi : Cã hai d¹ng nãi : §èi tho¹i vµ ®éc tho¹i a. ë d¹ng ®èi tho¹i : HiÖn nay ë tr­êng tiÓu häc kü n¨ng nãi ®èi tho¹i ®­îc th«ng qua c¸c ph©n m«n nh­ trong TËp ®äc, häc sinh nghe – nãi cho b¹n nghe. Ph©n m«n KÓ chuyÖn ®­îc gi¸o viªn tæ chøc cho s¾m vai ®Ó ®èi tho¹i. b. ë d¹ng ®éc tho¹i : Gi¸o viªn hiÖn nay d¹y kü n¨ng ®éc tho¹i cho häc sinh b»ng c¸ch häc sinh nghe gi¸o viªn nãi, ®Æt c©u hái sau ®ã tr¶ lêi. Kü n¨ng nµy gi¸o viªn nãi theo néi dung cã s½n häc sinh th«ng qua c©u hái, t×m hiÓu néi dung ®· cã vµ tr¶ lêi ®èi tho¹i víi gi¸o viªn. * ¦u ®iÓm : - D¹ng ®èi tho¹i : Ng­êi ®èi tho¹i lµ ng­êi tham gia vµo qóa tr×nh x©y dùng néi dung vµ diÔn biÕn cuéc héi tho¹i. - D¹ng ®éc tho¹i : Ng­êi ®éc thäai gi÷ vai trß chñ ®éng khi ®· cã ®Þnh h­íng néi dung cña gi¸o viªn. * Nh­îc ®iÓm : - Lêi ®éc tho¹i diÔn ra liªn tôc, do ®ã ng­êi nãi Ýt cã thêi gian ng­ng nghØ ®Ó chuÈn bÞ. - Ch­a chó ý ®Õn kü n¨ng ®èi tho¹i. B. NhËn thøc míi – gi¶i ph¸p míi I. NhËn thøc míi Môc ®Ých cña viÖc d¹y TiÕng ViÖt lµ gióp cho häc sinh biÕt sö dông thµnh th¹o, sinh ®éng TiÕng ViÖt trong giao tiÕp, sö dông ®óng vµ hay TiÕng ViÖt trong viÖc s¶n sinh v¨n b¶n. Bµi viÕt nµy tËp trung vµo vÊn ®Ò d¹y c¸c kü n¨ng nghe, nãi cho häc sinh bËc tiÓu häc ®­îc n©ng cao h¬n. TËp ®äc, KÓ chuyÖn, ChÝnh t¶ lµ nh÷ng ph©n m«n cña m«n TiÕng ViÖt, cã nhiÒu ®iÒu kiÖn rÌn kü n¨ng nghe cho häc sinh. ChÝnh t¶ rÌn cho häc sinh nghe ®óng, nghe chÝnh x¸c vµ nghe tinh tÕ ®Ó viÕt l¹i ®óng, chÝnh x¸c bµi chÝnh t¶. TËp ®äc rÌn cho häc sinh nghe ®óng, nghe chÝnh x¸c vµ nghe tinh tÕ ®Ó nhËn ra sù diÔn c¶m trong giäng ®äc cña ng­êi ®äc. Cã lÏ, ph©n m«n kÓ chuyÖn cã ­u thÕ h¬n c¶ trong viÖc rÌn luyÖn kü n¨ng nghe. Häc sinh kh«ng nh÷ng ®­îc nghe ®óng, chÝnh x¸c mµ cßn ®­îc rÌn luyÖn kh¶ n¨ng th«ng hiÓu néi dung c©u chuyÖn ®Ó sau ®ã cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o l¹i c©u chuyÖn ®ã. Gi¶i ph¸p míi RÌn kü n¨ng nghe : Cã thÓ rÌn cho häc sinh tiÓu häc theo c¸c lo¹i bµi tËp sau : C¸c bµi tËp rÌn kü n¨ng nghe cho häc sinh Bµi tËp rÌn kh¶ n¨ng th«ng hiÓu néi dung v¨n b¶n võa nghe. Bµi tËp rÌn kh¶ n¨ng ghi nhí vµ ghi chÐp néi dung v¨n b¶n. Bµi tËp rÌn kh¶ n¨ng nhËn biÕt c¸c kiÓu c©u nhê ph©n biÖt ng÷ ®iÖu. Bµi tËp rÌn c¸c kh¶ n¨ng ph©n biÖt c¸c ©m thanh trong tù nhiªn Bµi tËp rÌn c¸c kh¶ n¨ng ph©n biÖt c¸c ©m thanh trong TiÕng ViÖt. (a) (b) (c) (d) (e) Cô thÓ c¸c lo¹i bµi tËp trªn ®­îc tr×nh bµy nh­ sau : (a) - Bµi tËp rÌn luyÖn kh¶ n¨ng ph©n biÖt c¸c ©m thanh trong tù nhiªn. Tr­êng tiÓu häc cña ta hÇu nh­ kh«ng sö dông lo¹i bµi tËp nµy, song ë c¸c n­íc trªn thÕ giíi, më ®Çu cho líp häc ®Çu tiªn bËc tiÓu häc (nh­ líp 1 cña ta) chØ ®Þnh mét sè tiÕt häc ®Ó thùc hiÖn c¸c bµi tËp ph©n biÖt ©m thanh trong tù nhiªn. Lo¹i bµi tËp nµy nh»m rÌn luyÖn sù tinh nh¹y cña ®«i tai ®èi víi c¸c ©m thanh( nhanh nhËn ra sù thay ®æi cña cao ®é, tr­êng ®é, c­êng ®é, ©m s¾c cña tõng lo¹i ©m thanh…). Víi lo¹i bµi tËp nµy cã thÓ rÌn luyÖn c¸c bµi cô thÓ sau: + NhËn ra nh÷ng ©m thanh cô thÓ trªn c¬ së c¸c ©m thanh kh¸c nhau hoÆc ph©n chia c¸c ©m nghe ®­îc thµnh tõng nhãm. + Ph©n biÖt c¸c ©m vÒ cao ®é (cao hay thÊp), tr­êng ®é (dµi hay ng¾n), c­êng ®é (to hay nhá). + NhËn biÕt ý nghÜa cña mét sè ©m thanh nghe ®­îc. VÝ dô : TiÕt häc ngoµi trêi, häc sinh nhËn ra tiÕng chim hãt gi÷a c¸c ©m thanh lÉn lén ngoµi thiªn nhiªn. (b) - Bµi tËp rÌn kh¶ n¨ng ph©n biÖt c¸c ©m thanh trong TiÕng ViÖt Lo¹i bµi tËp nµy ®­îc dïng trong c¸c giê häc ©m, häc vÇn, giê chÝnh t¶ so s¸nh. (Khi lµm bµi tËp ph©n biÖt chÝnh t¶ gi÷a c¸c phô ©m ®Çu, vÇn, thanh, phô ©m cuèi do ®Þa ph­¬ng ph¸t ©m sai so víi ©m chuÈn, …).Gióp häc sinh söa lçi ph¸t ©m sai, c¸c lçi chÝnh t¶ ®­îc ph¸t ©m nhÇm lÉn ë ®Þa ph­¬ng. Víi lo¹i bµi tËp nµy, gi¸o viªn lÇn l­ît ®äc hoÆc nãi c¸c cÆp tõ ng÷, c¸c ®o¹n, c©u cã chøa c¸c ©m, vÇn, thanh ®Þa ph­¬ng th­êng hay lÉn lén hoÆc cÇn häc. Häc sinh nghe råi ®äc l¹i hoÆc ghi ra giÊy. (c) – Bµi tËp rÌn kh¶ n¨ng nhËn biÕt c¸c kiÓu c©u nhê ph©n biÖt ng÷ ®iÖu. Gi¸o viªn ®äc tõng ®o¹n v¨n b¶n häc sinh ch­a biÕt, chó ý ®äc ®óng ng÷ ®iÖu c¸c c©u kÓ, c©u hái, c©u c¶m, c©u cÇu khiÕn cã trong ®o¹n v¨n. Häc sinh nghe vµ nhËn biÕt tõng lo¹i c©u. Ngoµi ra, cã thÓ sö dông h×nh thøc trß ch¬i s¾m vai, ®ãng kÞch,… ®Ó häc sinh nghe vµ ph©n biÖt ng÷ ®iÖu c¸c kiÓu c©u. (d) – Bµi tËp rÌn kh¶ n¨ng ghi nhí vµ ghi chÐp néi dung v¨n b¶n võa nghe. Gi¸o viªn ®äc mét ®Õn hai lÇn mét v¨n b¶n (cô thÓ lµ mét c©u chuyÖn, mét b¶n tin, mét v¨n b¶n hµnh chÝnh,…) mµ häc sinh ch­a ®äc, häc sinh chó ý nghe råi lµm c¸c bµi tËp víi nhiÒu møc ®é nh­ : + KÓ l¹i nh©n vËt, thêi gian, kh«ng gian x¶y ra c©u chuyÖn hoÆc sù kiÖn. + KÓ l¹i hay viÕt c¸c chi tiÕt chÝnh, c¸c sù kiÖn quan träng, c¸c tin tøc chñ yÕu trong v¨n b¶n. + Ghi l¹i thµnh dµn bµi c¸c ý chÝnh cña v¨n b¶n. + Võa nghe, võa tËp ghi c¸c chi tiÕt cña v¨n b¶n. (e) – Bµi tËp rÌn kh¶ n¨ng th«ng hiÓu néi dung v¨n b¶n võa nghe. Gi¸o viªn ®äc mét ®Õn hai lÇn ®o¹n v¨n cã t×nh tiÕt phøc t¹p, häc sinh ch­a biÕt. Häc sinh nghe råi lµm c¸c bµi tËp: + Nªu mèi quan hÖ gi÷u c¸c sù kiªn, t×nh tiÕt, c¸c nh©n vËt, … cã trong v¨n b¶n. + Nªu lªn ý kiÕn ®¸nh gi¸ nh©n vËt hoÆc sù kiÖn trong v¨n b¶n( ý kiÕn cÇn nªn ng¾n gon, c« ®äng). D¹y kü n¨ng nãi : Cã hai d¹ng nãi : §èi tho¹i vµ ®éc tho¹i . - §èi tho¹i : Ng­êi ®«Ý tho¹i lµ ng­êi tham gia vµo qu¸ tr×nh x©y dùng néi dung vµ diÔn biÕn cuéc héi tho¹i. - §éc tho¹i : Ng­êi ®éc tho¹i th­êng gi÷ vai trß chñ ®éng trong viÖc lùa chän néi dung, ®Þnh h­íng nãi, x¸c ®Þnh ph­¬ng ph¸p nãi. §éc tho¹i cã 2 lo¹i : + §éc tho¹i trùc tiÕp cã sù hiÓn diÖn cña ng­êi nghe (vÝ dô : gi¸o viªn gi¶ng bµi). + §éc tho¹i gi¸n tiÕp kh«ng cã ng­êi nghe tr­íc mÆt( vÝ dô : c¸c ph¸t thanh viªn truyÒn thanh hay truyÒn h×nh). So víi kü n¨ng nghe, tr­êng tiÓu häc cña ta ®· chó ý ®Õn d¹y kü n¨ng nãi cho häc sinh. Song chØ chó ý ®Õn kh¶ n¨ng ®éc tho¹i, bá qua kh¶ n¨ng ®èi tho¹i. Trong ch­¬ng tr×nh tiÓu häc sau nµy cÇn chó ý c©n ®èi cho häc sinh c¶ hai d¹ng ®èi tho¹i vµ ®éc tho¹i. ViÖc rÌn kü n¨ng nãi cã thÓ tiÕn hµnh khi d¹y c¸c ph©n m«n häc kh¸c nh­ khi häc sinh tr¶ lêi c¸c c©u hái do gi¸o viªn nªu ra. Cã thÓ rÌn kü n¨ng nãi cho häc sinh tiÓu häc theo c¸c d¹ng bµi tËp sau : Bµi tËp rÌn kü n¨ng nãi cho häc sinh tiÓu häc Bµi tËp luyÖn c¸ch nãi theo dµn bµi. Bµi tËp kÓ chuyÖn Bµi tËp rÌn kü n¨ng héi tho¹i. Bµi tËp luyÖn c¸ch nãi dùa theo c©u hái ®Þnh h­íng hoÆc tr¶ lêi c©u hái. Bµi tËp ng©m th¬, häc thuéc lßng Bµi tËp t×nh huèng. Bµi tËp luyÖn ph¸t ©m theo chuÈn. (a) (b) (c) (d) (e) (g) (h) C¸c bµi tËp ®­îc tr×nh bµy cã néi dung nh­ sau : (a)– Bµi tËp luyÖn ph¸t ©m theo chuÈn : HiÖn nay, lo¹i bµi tËp nµy Ýt ®­îc sö dông. Víi d¹ng bµi tËp nµy gi¸o viªn lùa chän c¸c lo¹i ©m, vÇn ®Þa ph­¬ng th­êng ph¸t ©m sai chuÈn x©y dùng thµnh c©u hoÆc ®o¹n b¾t häc sinh nãi ®i, nãi l¹i nhiÒu lÇn c¸c ©m vÇn ®o¹n ®ã. §iÒu quan trong lµ cÇn cã ng­êi nãi mÉu ®óng chuÈn. VÝ dô : §Ó ch÷a c¸c bµi tËp ph¸t ©m sai l/n cho häc sinh tËp nãi c¸c c©u “con l­¬n nã l­în trong lä”, “c¸i lä léc b×nh nã l¨n l«ng lèc”. (b) – Bµi tËp t×nh huèng : Cho häc sinh s¾m vai, ®ãng kÞch . Bµi tËp nµy nh»m luyÖn tËp c¸c nghi thøc lêi nãi vµ ph¸t triÓn ng«n ng÷ nãi. ë líp 1, líp 2 häc sinh tËp trung theo tõng nhãm ch¬i ®ãng vai (vÝ dô : «ng giµ vµ c¸c ch¸u nhá; ng­êi b¸n hµng vµ ng­êi mua hµng…) ®Ó luyÖn tËp c¸c nghi thøc lêi nãi (chµo hái khi gÆp mÆt, chia tay, nãi lêi c¶m ¬n, xin lçi; yªu cÇu ®Ò nghÞ mét viÖc g× ®ã…). Ho¹t ®éng nµy lµ mét c¸ch ph¸t triÓn ng«n ng÷ qua h×nh thøc võa ch¬i, võa häc, võa ph¸t triÓn ng«n ng÷ nãi, võa gi¸o dôc t¸c phong v¨n minh, lÞch sù,… ë c¸c líp lín h¬n, cã thÓ ra c¸c bµi tËp t×nh huèng giao tiÕp phøc t¹p h¬n (tÆng quµ, mõng sinh nhËt, mêi tham dù ho¹t ®éng…). Häc sinh sÏ tr×nh bµy c¸c øng xö b»ng ng«n ng÷ hµnh ®éng. Hai lo¹i bµi tËp trªn hÇu nh­ ch­a ®­îc øng dông ë tr­êng tiÓu häc cña ta song ë c¸c n­íc kh¸c l¹i thùc hiÖn nhiÒu. Víi lo¹i bµi tËp nµy, h×nh thøc tæ chøc häc tËp sÏ thay ®æi. Bªn c¹nh tæ chøc häc theo líp cßn tæ chøc häc theo nhãm nhá, theo c¸ nh©n, häc trong líp vµ häc ngoµi trêi. (c) – Bµi tËp ng©m th¬ - häc thuéc lßng . Bµi häc thuéc lßng th¸ng nµo còng cã vµ còng ®­îc kiÓm tra. Bëi vËy, gi¸o viªn cÇn chó ý yªu cÇu häc sinh kh«ng nh÷ng ®äc thuéc bµi th¬, bµi v¨n mµ cã ng÷ ®iÖu, giäng ®äc, c¸ch ng¾t nghØ phï hîp víi thÓ th¬, víi néi dung bµi th¬, c©u th¬, bµi v¨n, c©u v¨n. ë tr­êng tiÓu häc cña ta hiÖn nay chØ sö dông h×nh thøc ng©m th¬ khi nµo ngÉu nhiªn c« gi¸o (hoÆc cã häc sinh) biÕt ng©m th¬. CÇn khuyÕn khÝch häc sinh tËp ng©m th¬ ( qua c¸c buæi sinh ho¹t ë c©u l¹c bé,…), coi ®©y mét ho¹t ®éng chÝnh thøc cña m«n TiÕng ViÖt cã nh­ vËy míi ph¸t triÓn ®­îc h×nh thøc ng©m th¬ trong nhµ tr­êng. (d) – Bµi tËp luyÖn c¸ch nãi dùa theo c©u hái ®Þnh h­íng hoÆc tr¶ lêi c©u hái. HiÖn nay ë líp 2 vµ líp 3 cã c¸c tiªt TËp lµm v¨n nãi, kÓ l¹i néi dung bµi tËp ®äc, néi dung cña tranh vÏ… theo c¸c c©u hái gîi ý, cßn viÖc tr¶ lêi c©u hái ®­îc thùc hiÖn ë tÊt c¶ c¸c m«n häc. Tuy vËy, nhiÒu gÝao viªn chØ chó ý ®Õn c¸ch nãi ®Ó uèn n¾n khi cã sai sãt. §· ®Ðn lóc mäi gi¸o viªn cÇn h­íng dÉn häc sinh biÕt c¸ch nãi m¹ch l¹c, hÊp dÉn khi tr¶ lêi c©u hái cña bÊt cø m«n häc nµo. (e) – Bµi tËp luyÖn c¸ch nãi theo dµn bµi H×nh thøc nµy ®­îc luyÖn tËp trong c¸c tiÕt TËp lµm v¨n nãi. C¸c biÖn ph¸p kh¾c phôc nh­îc ®iÓm cña tiÕt TËp lµm v¨n nãi ®· ph©n tÝch : chØ cho nãi nh÷ng ®Ò bµi g©y høng thó, t¹o nhu cÇu nãi n¨ng cho häc sinh khi b­íc vµo tiÕt häc, h­íng dÉn häc sinh sö dông c¸c yÕu tè phô trî (®iÖu bé, cö chØ, nÐt mÆt,…) khi nãi n¨ng. (g) – Bµi tËp luyÖn kü n¨ng héi tho¹i . Lo¹i bµi tËp nµy hÇu nh­ ch­a cã ë tr­êng tiÓu häc cña ta. Trong thùc tÕ, häc sinh h¨ng h¸i tham gia c¸c cuéc héi tho¹i, tranh luËn … V× thÕ, gi¸o viªn cã thÓ lùa chän ®Ò tµi g©y tranh c·i, g©y dùng thµnh t×nh huèng ®Ó kÝch thÝch häc sinh høng thó tham gia cña mäi häc sinh (nh­ tr¶ lêi cuéc pháng vÊn, thi tranh luËn chung quanh mét ®Ò tµi mäi ng­êi quan t©m…). S¾p xÕp l¹i c¸ch ngåi trong líp: chia thµnh tõng nhãm, tæ vµ ngåi qu©y quÇn víi nhau ®Ó th¶o luËn hoÆc ®Ó ®ãng vai. Cã thÓ tæ chøc thi gi÷a c¸c tæ : mçi tæ cö mét ng­êi tr×nh bµy ý kiÕn cña tæ xem ai cã lý lÏ ®óng nhÊt vµ c¸ch nãi hÊp dÉn. CÇn ®Ò phßng c¸ch ra ®Ò bµi ®¬n gi¶n, cuéc héi tho¹i trë thµnh tÎ nh¹t, buån ch¸n. (h) – Bµi tËp kÓ chuyÖn Lo¹i bµi tËp nµy ®­îc ¸p dông c¶ ë ph©n m«n KÓ chuyÖn vµ ph©n m«n TËp lµm v¨n nãi. Cã thÓ cho häc sinh kÓ l¹i c©u chuyÖn ®· nghe, ®· ®äc; cã thÓ dùa vµo tranh ®Ó kÓ l¹i c©u chuyÖn ®· biÕt; cã thÓ dùa vµo tranh ®Ó s¸ng t¸c ra c©u chuyÖn… cÇn chó ý h­íng dÉn häc sinh cã t­ thÕ, cã giäng kÓ thÝch hîp, biÕt sö dông c¸c yÕu tè phi ng«n ng÷ bæ trî, ®Æc biÖt n¾m v÷ng c©u chuyÖn ®Þnh kÓ. L­u ý : Lo¹i bµi kÓ chuyÖn chuyÓn ®æi ng«i kÓ : ®ang kÓ theo lêi ng­êi dÉn truyÖn chuyÓn sang kÓ theo lêi nh©n vËt nµy chuyÓn sang lêi nh©n vËt kh¸c. Gi¸o viªn cÇn quan t©m rÌn cho häc sinh c¶ hai kü n¨ng nghe vµ nãi. C. KÕt qu¶ sau khi ¸p dông “mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao hai kü n¨ng nghe, nãi cho häc sinh tiÓu häc” Víi s¸ng kiÕn “mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao hai kü n¨ng nghe, nãi cho häc sinh tiÓu häc”, t«i ®· ¸p dông trong n¨m häc 2008 – 2009 víi ®èi t­îng lµ häc sinh líp 5 – Tr­êng tiÓu häc DiÔn Kim – DiÔn Ch©u. KÕt qu¶ nh­ sau : 1. §èi víi kü n¨ng nghe : Sè häc sinh Bài tập Ghi chó : - C¸c ch÷ a, b, c, d, e, lµ c¸c kü n¨ng - Cét kh«ng gh¹ch chÐo lµ tr­íc ghi ¸p dông - Cét gh¹ch chÐo lµ khi ®· ®­îc ¸p dông 2. §èi víi kü n¨ng nãi : 7 kü n¨ng nh­ néi dung s¸ng kiÕn ®· viÕt bao gåm c¸c môc : a, b, c, d, e, g, h ë môc gi¶i ph¸p . KÕt qu¶ sau vµ tr­íc khi ¸p dông s¸ng kiÕn : Sè häc sinh Bài tập Ghi chó : : Tr­íc khi ¸p dông : Sau khi ¸p dông D . bµi häc kinh nghiÖm - Gi¸o viªn cÇn ®Çu t­ thêi gian ®Ó t×m néi dung phï hîp víi tõng lo¹i bµi tËp nh­ ®· nªu ë s¸ng kiÕn. - Gi¸o viªn cÇn l­u ý ®Õn mèi quan hÖ gi÷a hai kü n¨ng nghe vµ nãi. ViÖc rÌn luyÖn hai kü n¨ng th­êng g¾n víi nhau. - ViÖc kiÓm tra kÕt qu¶ rÌn kü n¨ng nghe ph¶i th«ng qua lêi nãi. - Hai kü n¨ng nghe vµ nãi cã quan hÖ víi kü n¨ng ®äc vµ viÕt. - Gi¸o viªn lu«n ý thøc ®­îc r»ng ®©y lµ c«ng viÖc quan träng. C«ng viÖc nµy ph¶i ®­îc tiÕn hµnh th­êng xuyªn, kh«ng chØ trong giê TiÕng ViÖt mµ trong c¶ c¸c giê häc kh¸c. Th­a héi ®ång thÈm ®Þnh! S¸ng kiÕn cña t«i rÊt cã ý nghÜa, kú c«ng. T«i mong quý vÞ nghiªn cøu ®Ó thÊy hÕt sù ­u viÖt vµ kh¾c phôc nh­îc ®iÓm ®Ó s¸ng kiÕn sím ®i vµo thùc tiÔn. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Ng­êi viÕt Cao Xu©n Hïng.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docMột số giải pháp nâng cao 2 kỹ năng nghe và nói cho học sinh tiểu học.doc