Thị trường chứng khoán với phát triển kinh tế và mối quan hệ với Công ty cổ phần

MỞ ĐẦU Trong vòng 10 năm (1988-1998) thực hiện đường lối của Đảng, kiên trì phương châm chiến lược: coi trọng hợp tác quốc tế theo xu thế hội nhập, khu vực hoá và toàn cầu hoá nền kinh tế, tranh thủ mọi khả năng thu hút và sử dụng có hiệu quả hơn nữa các nguồn lực từ bên ngoài, bao gồm cả vốn, công nghệ, thị trường và trình độ quản lý. Việt nam đã thu hút được hơn 2400 dự án đầu tư nước ngoài với tổng số vốn gần 36 tỷ USD, trong đó có khoảng 13 tỷ USD đã được thực hiện (chiếm gần 90% tổng vốn đăng kỳ) Cùng với các nguồn tài trợ khác, nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thực (ODA) và đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) thật sự đang là một nguồn lực tài chính quan trọng thúc đẩy sự phát triển đất nước, góp phần cho mức tăng trưởng GDP trong những năm qua đạt trên 8% giải quyết việc làm cho hơn 27 vạn lao động trực tiếp và hàng chục vạn lao động gián tiếp. Tuy nhiên, Đảng và Nhà nước Việt Nam vẫn khẳng định nguồn lực trong nước mới là nhân tố quyết định cho quá trình tăng trưởng và phát triển bền vững. Nguồn lực nội sinh là một khái niệm rất rộng, là tổng hợp toàn bộ các nguồn lực trong nước, không chỉ có ở vốn tài sản cơ sở vật chất - kỹ thuật đã tích luỹ được mà còn là tài nguyên chưa đưa vào sử dụng, lợi thế về địa lý kinh tế, chính trị, trong đó quan trọng nhất là nguồn lực con người bao gồm cả sức lao động, trí tuệ và tinh thầy gắn với truyền thống văn hoá của dân tộc. Thời gian qua, bằng một loạt các giải pháp đồng bộ đổi mới, điều chỉnh và hoàn thiện chính sách, cơ chế môi trường sản xuất kinh doanh, nguồn lực của đất nước đã có sự khởi động và bước đầu phát huy tác dụng. Thế nhưng hiệu quả đạt được còn chưa lớn, nhiều tiềm năng còn bị lãng phí. Việc huy động nguồn lực tài chính nhàn rỗi trong dân cư cho đầu tư tăng trưởng còn chưa như mong muốn. Ước tính còn có 5-6 tỷ USD vốn nhà rỗi trong dân cư nhưng việc huy động vẫn gặp khó khăn, vì nhân dân còn e ngại, các cơ chế, chính sách còn có trói buộc và nhất là chưa xây dựng được mô hình huy động vốn hợp lý. Một trong các nguồn lực nội sinh nữa còn để lãng phí là nguồn lực lao động, nguồn lực trí tuệ, đặc biệt là của đội ngũ trí thức, dẫn đến tình trạng "chảy máu chất xám" mà chưa có một giải pháp nào khắc phục hữu hiệu. Những hạn chế này trong việc phát huy nguồn lực nội sinh sẽ là nguyên nhân làm suy giảm dòng chaỷ đầu tư từ nước ngoài vào nước ta, gây khó khăn cho nền kinh tế . Trước những thách thức về khủng hoảng kinh tế khu vực và trên thế giới, việc giải quyết những nhược điểm trên đây trong chính sách vĩ mô về phát huy nội lực nền kinh tế sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa đất nước phát triển trong giai đoạn mới. Từ thực tế nền kinh tế của một số quốc gia trong khu vực Đông năm á như Thái lan, Indonêxia, Malaisia, Philipin . nhiều nhà kinh tế phải thừa nhận rằng: Thị trường chứng khoán là một trong những tác nhân làm cho tình trạng khủng hoảng kinh tế thêm trầm trọng. Và do vậy, không chỉ có người dân cảm thấy lo ngại khi đầu tư vào chứng khoán, mà chính các nhà đầu tư và kinh doanh chứng khoán cũng không thật sự an tâm. Tuy nhiên, cũng chính thực tế của nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới, cho thấy, họ đã đạt được những bước tiến đáng kể sau khi xây dựng thành công thị trường chứng khoán. Trong sự chuyển động của nền kinh tế Việt Nam theo xu hướng đổi mới, thông qua các hoạt động đa dạng của nó, thị trường chứng khoán Việt nam sẽ được hình thành và đi vào hoạt động trong thời gian tới. Nó sẽ không chỉ phát huy được nội lực của nền kinh tế mà còn thu hút mạnh mẽ hơn các nguồn vốn đầu tư nước ngoài để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, làm cho "dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh" như lời chủ tịch Hồ chí Minh đã nói. Điều này cho thấy, sự thành lập thị trường chứng khoán (TTCK) ở Việt nam là thực sự quan trọng và rất cần thiết; nó cho thấy rằng, Đảng và chính phủ ta đã có những chủ trương và đường lối hoàn toàn đúng đắn. Chính vì vậy, việc tìm hiểu và hiểu biết về TTCK là rất cần thiết đối với chúng ta (những nhà kinh tế tương lai). TTCK là một vấn đề rộng lớn và rất phức tạp, vì vậy trong phạm vi đề án này, tôi xin trình bày về "Thị trường chứng khoán với phát triển kinh tế và mối quan hệ với công ty cổ phần" Mong muốn thì nhiều nhưng vì khả năng và trình độ có hạn cho nên ở tập đề án này sẽ không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Nhưng với trách nhiệm là một nhà kinh tế tương lai trước vận hội mới của đất nước, tôi mong muốn được tiếp tục nghiên cứu để có thêm những tri thức đúng đắn và hoàn thiện hơn nữa, góp phần nhỏ bé của mình trong sự nghiệp CNH- HĐH đất nước. Rất mong được bạn đọc gần xa góp ý kiến để đề án của tôi được hoàn thiện hơn.

doc32 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 02/04/2013 | Lượt xem: 1678 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Thị trường chứng khoán với phát triển kinh tế và mối quan hệ với Công ty cổ phần, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
viÖc mua b¸n cæ phiÕu vµ chøng kho¸n ë quèc gia kh¸c, hoÆc thËm chÝ cã thÓ mua chç giao dÞch trong TTCK cña n­íc kh¸c. Cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®ã. Nh÷ng nguyªn nh©n c¬ b¶n nhÊt vµ quan träng nhÊt lµ: Thø nhÊt, vµo cuèi nh÷ng n¨m 70, ®Æc biÖt lµ ®Çu nh÷ng n¨m 80, nÒn chÝnh trÞ thÕ giíi cã nhiÒu dÊu hiÖu s¸ng sña. Sù xÝch l¹i gÇn nhau gi÷a c¸c c­êng quèc céng s¶n vµ ph­¬ng t©y më ra mét triÓn väng kÕt thóc chiÕn tranh l¹nh gi÷a hai hÖ thèng x· héi chñ nghÜa vµ t­ b¶n chñ nghÜa kÐo dµi tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ mét m«i tr­êng míi vµ an toµn cho ®Çu t­ sang c¸c khu vùc cña thÕ giíi ®­îc më ra. MÆt kh¸c ®ã còng lµ thêi ®iÓm mµ hÇu hÕt c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa tr­íc ®©y b¾t ®Çu tiÕn hµnh c¸c c¶i c¸ch kinh tÕ theo h­íng thÞ tr­êng. §©y lµ nh÷ng nguyªn nh©n quan träng cña khuynh h­íng më réng ®Çu t­ ra n­íc ngoµi trªn thÕ giíi, thËm chÝ ®Çu t­ c¶ vµo c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa". Sù më réng ®Çu t­ quèc tÕ nh­ vËy tÊt yÕu sÏ dÉn ®Õn sù xuÊt hiÖn nhu cÇu huy ®éng vèn quy m« quèc tÕ. Mét c«ng ty khi ®Çu t­ ra n­íc ngoµi kh«ng d¹i g× chØ nghÜ ®Õn viÖc ®­a vèn cña riªng m×nh ra n­íc ngoµi. Tr¸i l¹i huy ®éng vèn t¹i chç vµ nhiÒu n¬i trªn thÕ giíi, nÕu cã thÓ, ®­îc coi lµ cã hiÖu qu¶ nhÊt. Nãi c¸ch kh¸c nhu cÇu huy ®éng vèn cã tÝnh chÊt quèc tÕ nh»m môc ®Ých ®Çu t­ ra n­íc ngoµi lµ tÊt yÕu. Thø hai, thªm vµo ®ã, trong giai ®o¹n nµy nÒn c«ng nghÖ thÕ giíi ®· ®¹t ®Õn tr×nh ®é ®Ønh cao. §iÒu ®ã cho thÊy viÖc ®Çu t­ b©y giê muèn thùc hiÖn ®­îc ®ßi hái ph¶i cã mét khèi l­îng vèn rÊt lín míi cã thÓ tiÕn hµnh ®­îc. §Ó ®¸p øng ®­îc ®iÒu ®ã, viÖc huy ®éng vèn trªn quy m« thÕ giíi lµ ®iÒu tÊt yÕu. Thø ba, kÓ tõ cuèi thËp kû 70 cho ®Õn hÕt thËp kû 80 nÒn kinh tÕ thÕ giíi ph¸t triÓn rÊt thuËn lîi vµ tèt ®Ñp. §©y lµ thêi kú nÒn kinh tÕ cña c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn rÊt thuËn lîi víi tèc ®é cao. §ång thêi ®©y còng lµ giai ®o¹n nhiÒu n­íc gäi lµ "c¸c n­íc míi c«ng nghiÖp ho¸ (NICs)" ra ®êi ë ch©u ¸ vµ ch©u Mü La tinh. ThËt vËy thu nhËp ë hÇu hÕt c¸c khu vùc trªn thÕ giíi ®Òu t¨ng lªn. Do ®ã mét l­îng tiÒn nhµn rçi, vµ theo ®ã lµ nhu cÇu tiÕt kiÖm vµ ®Çu t­ trong c¸c tÇng líp d©n c­ b¾t ®Çu xuÊt hiÖn trªn quy moo thÕ giíi. Nh­ vËy, bªn c¹nh nhu cÇu huy ®éng vèn, th× ®ång thêi ®· xuÊt hiÖn kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu ®ã trªn thùc tÕ. Thø t­, thËp kû 70 vµ ®Æc biÖt lµ thËp kû 80 lµ thêi kú ph¸t triÓn rùc rì cña c«ng nghÖ Computer. Víi sù xuÊt hiÖn cña Computer toµn bé khèi l­îng giao dÞch mua b¸n, chuyÓn nh­îng cæ phiÕu vµ chøng kho¸n khæng lå trªn toµn thÕ giíi cã thÓ tiÕn hµnh ®­îc. MÆc dï vÉn cßn mét sè trôc chÆc nh­ ®· thÊy håi n¨m 1987 vµ 1989, song vÒ c¬ b¶n toµn bé c¸c giao dÞch chøng kho¸n ®· ®­îc kiÓm so¸t an toµn dùa trªn c¬ së ¸p dông Computer trong sö lý giao dÞch t¹i c¸c TTCK. Nãi c¸ch kh¸c, vÒ mÆt kü thuËt cña sù toµn cÇu ho¸ thÞ tr­êng chøng kho¸n ®· ®­îc ®¶m b¶o. Nh­ vËy, TTCK ®· héi ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn cÇn vµ ®ñ cho sù quèc tÕ ho¸ cña nã. Quèc tÕ ho¸ TTCK - ®ã lµ mét c«ng cô gióp c¸c n­íc hoµ nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Tãm l¹i, vÒ mÆt lÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña TTCK, cã thÓ chia lµm ba giai ®o¹n: giai ®o¹n mét lµ giai ®o¹n tõ thÕ kû 15 vµ 16 ®Õn cuèi thÕ kû 19 trong ®ã ng­êi ta mua b¸n chñ yÕu c¸c th­¬ng phiÕu vµ tr¸i phiÕu; giai ®o¹n hai lµ tõ cuèi thÕ kû 19 víi sù ra ®êi cña c«ng ty cæ phÇn, ng­êi ta mua b¸n thªm mét lo¹i chøng kho¸n khi ®ã chiÕm ­u thÕ lµ cæ phiÕu, ®©y lµ giai ®o¹n bïng næ cã tÝnh c¸ch m¹ng cña TTCK; vµ giai ®o¹n thø ba kÓ tõ cuèi thËp kû 70 tíi nay lµ giai ®o¹n quèc tÕ ho¸ cña TTCK. TTCK râ rµng ®· ®ãng mét vai trß hÕt søc quan träng trong nÒn kinh tÕ cña mçi quèc gia nãi riªng vµ trong toµn bé nÒn kinh tÕ thÕ giíi nãi chung. Nh÷ng mÆt tiªu cùc cña nã nÕu kh«ng ®­îc kiÓm so¸t sÏ g©y ra nh÷ng hËu qu¶ kh«ng tèt cho nÒn kinh tÕ vµ x· héi. KiÓm so¸t c¸c ho¹t ®éng cña TTCK ®Ó h¹n chÕ nh÷ng tiªu cùc cña nã chÝnh lµ nhiÖm vô cña chÝnh phñ. XÐt vÒ ®iÒu kiÖn h×nh thµnh TTCK chóng ta thÊy nh÷ng ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt cho sù h×nh thµnh TTCK lµ: Thø nhÊt, ph¶i cã nhu cÇu huy ®éng vèn, ®iÒu kiÖn nµy cã thÓ nãi lóc nµo còng s½n sµng . Thø hai, thu nhËp cña d©n c­ ph¶i ®Õn mét møc ®é nhÊt ®Þnh lµm n¶y sinh nhu cÇu ®Çu t­ trùc tiÕp cña nh÷ng ng­êi tiÕt kiÖm. Thø ba, xuÊt hiÖn lo¹i hµng ho¸ gäi lµ chøng kho¸n, trong ®ã cæ phiÕu ®ãng vai trß ®Æc biÖt quan träng. Thø t­, ph¶i cã mét hÖ thèng luËt ph¸p h÷u hiÖu ®Ó kiÓm so¸t ho¹t ®éng cña TTCK. PhÇn II: VÊn ®Ò x©y dùng ttck ë n­íc ta I/ Sù cÇn thiÕt thµnh lËp thÞ tr­êng chøng kho¸n ë n­íc ta. 1. Tõ khi tiÕn hµnh c«ng cuéc ®æi míi theo NghÞ quyÕt §¹i héi VI §¶ng céng s¶n ViÖt Nam, nÒn kinh tÕ n­íc ta ®· cã sù chuyÓn biÕn m¹nh mÏ: tèc ®é t¨ng tr­ëng t­¬ng ®èi cao, ®êi sèng nh©n d©n ®­îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ, c¸c nguån tiÒn tÖ tÝch tô trong mäi tÇng líp d©n c­ ®· ®­îc ®éng viªn, khai th¸c b»ng nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau. Víi chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ph¸t triÓn, nhu cÇu huy ®éng vèn ®Çu t­ ngµy cµng t¨ng vµ kh¶ n¨ng cung cÊp vèn còng ngµy cµng lín m¹nh. Trong c¬ chÕ míi, ho¹t ®éng giao l­u vèn ®· ®­îc khai th«ng vµ trªn thùc tÕ, mét thÞ tr­êng vèn ®· h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ë ViÖt nam. Tuy nhiªn, sù ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng vèn ViÖt nam cho tíi nay cßn ch­a ®­îc qu¶n lý, kiÓm so¸t mét c¸ch ®Çy ®ñ, c¸c c«ng cô cña thÞ tr­êng nµy ch­a ®­îc hoµn chØnh vµ ch­a cã sù bæ sung, hç trî lÉn nhau ®Ó ®¸p øng nhu cÇu t¨ng tr­ëng cña nÒn kinh tÕ. §Æc biÖt, mét c«ng cô quan träng cña thÞ tr­êng vèn lµ thÞ tr­êng chøng kho¸n cho tíi nay vÉn ch­a ®­îc h×nh thµnh. 2. ViÖc ph¸t triÓn kinh tÕ theo c¬ chÕ thÞ tr­êng ®· xo¸ bá t×nh tr¹ng ph©n phèi vèn theo ®Þa chØ vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c nguån vèn ®­îc tù do lu©n chuyÓn gi÷a ng­êi cã vèn vµ ng­êi cÇn vèn. ë ®©y, quan hÖ cung cÇu vÒ vèn ®­îc gi¶i quyÕt th«ng qua thÞ tr­êng vµ theo c¬ chÕ thÞ tr­êng trªn thÞ tr­êng vèn. ThÞ tr­êng vèn ho¹t ®éng dùa trªn c¬ së 3 c«ng cô lµ: thÞ tr­êng ngÇm, thÞ tr­êng tÝn dông th«ng qua hÖ thèng ng©n hµng vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n. - ThÞ tr­êng ngÇm xuÊt hiÖn tõ rÊt l©u ®êi vµ ngµy nay vÉn tån t¹i, ph¸t triÓn ë hÇu hÕt c¸c n­íc, ®Æc biÖt ë c¸c n­íc ch©u ¸ vµ trong céng ®ång ng­êi Hoa ë n­íc ngoµi (Hoa KiÒu). ë n­íc ta , thÞ tr­êng ngÇm ph¸t triÓn rÊt m¹nh th«ng qua c¸c ho¹t ®éng: ch¬i hôi, ch¬i hä, cho vay lÉn nhau gi÷a c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh, c¬ quan lµng xãm. GÇn ®©y, cßn xuÊt hiÖn t×nh tr¹ng c¸c c¬ quan xÝ nghiÑp tù ®øng ra huy ®éng vèn trong néi bé c¸n bé c«ng nh©n viªn chøc ®Ó kinh doanh, ®©y còng lµ mét biÓu hiÖn cña thÞ tr­êng ngÇm. ThÞ tr­êng ngÇm cã ­u ®iÓm lµ tæ chøc ®¬n gi¶n, chi phÝ giao dÞch thÊp, viÖc cung øng vèn nhanh, gän. Nh­ng thÞ tr­êng nµy l¹i cã ®Æc ®iÓm lµ ph¹m vi ho¹t ®éng hÑp, khèi l­îng vèn ®­îc giao dÞch nhá, kh«ng cã sù b¶o ®¶m vÒ mÆt ph¸p lý thiÕu sù kiÓm so¸t cña nhµ n­íc, nªn ®é rñi ro rÊt cao, dÔ r¬i vµo t×nh tr¹ng ®æ vì do tÖ n¹n lõa ®¶o ph¸t sinh. - ThÞ tr­êng tÝn dông qua hÖ thèng ng©n hµng lµ thµnh lËp c¸c ng©n hµng lµm trung gian thu hót vèn ®Ó cung øng cho nÒn kinh tÕ . ThÞ tr­êng tÝn dông ra ®êi tõ nhiÒu thÕ kû nay vµ ®· ®¹t ®­îc tr×nh ®é c«ng nghÖ rÊt cao. ë tÊt c¶ c¸c n­íc, hÖ thèng ng©n hµng th­¬ng m¹i ph¸t triÓn kh«ng ngõng vµ ®¶m nhËn kho¶ng 60-70% nhu cÇu giao dÞch vèn cña nÒn kinh tÕ . Tuy nhiªn, thÞ tr­êng tÝn dông mÆc dï cã nhiÒu ­u ®iÓm, vÉn kh«ng tr¸nh khái h¹n chÕ, nh­: tÝnh ®éc quyÒn vÒ l·i suÊt (ng©n hµng tù ®Þnh ra l·i suÊt ®Ó vay hoÆc cho vay); vÒ ®iÒu kiÖn vay hoÆc cho vay; vÒ khèi l­îng vèn giao dÞch. §ång thêi viÖc giao dÞch vèn ®­îc thùc hiÖn th«ng qua ng­êi trung gian lµ hÖ thèng ng©n hµng ®· t¸ch rêi ng­êi cã vèn (ng­êi ®Çu t­) vµ ng­êi cÇn vèn (ng­êi s¶n xuÊt ), v× ng©n hµng huy ®éng vèn cña tÊt c¶ kh¸ch hµng ®Ó tù m×nh quyÕt ®Þnh viÖc cho vay, nªn hiÖu qu¶ vèn ®Çu t­ hoµn toµn phô thuéc vµo tÝnh to¸n cña Ng©n hµng mµ kh«ng cã sù tham gia cña nhµ ®Çu t­ (ng­êi cho Ng©n hµng vay). H¬n n÷a, viÖc kiÓm so¸t cña Nhµ n­íc ®èi víi thÞ tr­êng tÝn dông cßn nhiÒu h¹n chÕ. - TTCK lµ thÞ tr­êng mua, b¸n c¸c lo¹i chøng kho¸n - nh÷ng chøng chØ ®Çu t­ hoÆc ghi nhËn nî víi sù ®¶m b¶o ®em l¹i thu nhËp trong nh÷ng thêi h¹n nhÊt ®Þnh. TTCK ra ®êi lµ mét b­íc ph¸t triÓn cao vµ hoµn thiÖn cña thÞ tr­êng vèn. Nguyªn t¨c ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng nµy lµ: khi mét ng­êi cÇn vèn, ng­êi ®ã sÏ ph¸t hµnh ra mét lo¹i chøng kho¸n ®Ó b¸n cho ng­êi cã vèn, ng­êi cã vèn sÏ tù do lùa chän mua lo¹i chøng kho¸n thÝch hîp víi m×nh. §ång thêi, nÕu sau khi mua thÊy cÇn ph¶i b¸n ®i ®Ó lÊy tiÒn mÆt hoÆc ®Ó mua lo¹i chøng kho¸n kh¸c, th× TTCK còng cung cÊp kh¶ n¨ng ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu nµy. Gi¸ c¶ cña chøng kho¸n hoµn toµn do thÞ tr­êng quyÕt ®Þnh. Chøng kho¸n cã hai lo¹i: Tr¸i phiÕu (tøc lµ chøng chØ ghi nhËn nî cã l·i suÊt cè ®Þnh cho tõng kú vµ cã quy ®Þnh thêi h¹n thanh to¸n), thuéc lo¹i nµy cã tÝn phiÕu kho b¹c, kú phiÕu ng©n hµng, tr¸i phiÕu c«ng ty, c«ng tr¸i quèc gia... Cæ phiÕu lµ chøng chØ ®Çu t­. Lo¹i nµy kh«ng cã l·i suÊt cè ®Þnh, mµ phô thuéc vµo kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña c«ng ty ph¸t hµnh cæ phiÕu. Cæ phiÕu ®­îc chia thµnh cæ phiÕu th­êng vµ cæ phiÕu ­u ®·i .v.v.. TTCK chÝnh lµ thÞ tr­êng mua b¸n c¸c lo¹i cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu. Do ®ã, cã thÓ chia thÞ tr­êng nµy thµnh thÞ tr­êng tr¸i phiÕu vµ thÞ tr­êng cæ phiÕu. NÕu c¨n cø vµo tÝnh chÊt huy ®éng vèn, th× TTCK ®­îc chia thµnh: ThÞ tr­êng ph¸t hµnh (hay cßn gäi lµ thÞ tr­êng cÊp I), lµ thÞ tr­êng mua b¸n c¸c lo¹i chøng kho¸n ph¸t hµnh lÇn ®Çu. Chøc n¨ng c¬ b¶n nhÊt cña thÞ tr­êng nµy lµ huy ®éng vèn ®Ó ®Çu t­ cho nÒn kinh tÕ, tøc lµ lµm t¨ng thªm vèn cho nÒn kinh tÕ. ThÞ tr­êng giao dÞch (hay cßn gäi lµ thÞ tr­êng thø cÊp), lµ thÞ tr­êng mua ®i b¸n l¹i c¸c chøng kho¸n ®ã. ThÞ tr­êng nµy kh«ng lµm t¨ng thªm vèn ®Ó ®Çu t­ cho nÒn kinh tÕ, chøc n¨ng c¬ b¶n cña nã lµ t¹o sù giao l­u vèn vµ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ (nÕu nÒn kinh tÕ cã hiÖu qu¶ cao th× gi¸ chøng kho¸n ë thÞ tr­êng nµy sÏ lªn cao vµ ng­îc l¹i). §ång thêi, thÞ tr­êng thø cÊp còng hËu thuÉn rÊt m¹nh mÏ cho sù ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng s¬ cÊp. TTCK lµ mét c«ng cô rÊt quan träng cña thÞ tr­êng vèn, cïng víi thÞ tr­êng tÝn dông, TTCK sÏ h¹n chÕ ¶nh h­ëng tiªu cùc cña thÞ tr­êng ngÇm, ®ång thêi kh¾c phôc nh÷ng khiÕm khuyÕt cña thÞ tr­êng tÝn dông. Víi sù ra ®êi cña TTCK, ng­êi ®Çu t­ sÏ cã nhiÒu kh¶ n¨ng lùa chän lÜnh vùc vµ h×nh thøc ®Çu t­ h¬n. 3. Tõ khi thùc hiÖn chñ tr­¬ng më réng quyÒn ®éc lËp s¶n xuÊt kinh doanh, tù chñ vÒ tµi chÝnh cña c¸c doanh nghiÖp, ®· xuÊt hiÖn nhiÒu dÊu hiÖu cña sù giao l­u vèn vµ thÓ hiÖn râ nÐt nhÊt vµo mÊy n¨m gÇn ®©y, sau khi nhµ n­íc thùc hiÖn chñ tr­¬ng ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng . Tuy nhiªn, thÞ tr­êng vèn ch­a ®­îc th«ng suèt, dÉn ®Õn tû lÖ tiÕt kiÖm vµ ®Çu t­ thÊp. ë ®©y, cã nhiÒu lý do, nh­ng nguyªn nh©n c¬ b¶n lµ do: H×nh thøc giao l­u vèn cßn Ýt, chñ yÕu vÉn qua hÖ thèng ng©n hµng vµ thÞ tr­êng ngÇm. C¬ chÕ giao l­u vèn cßn chÞu søc Ðp nÆng nÒ cña c¸c mÖnh lÖnh hµnh chÝnh vµ c¸c chØ tiªu kÕ ho¹ch, lµm mÊt ®i nhu cÇu giao l­u vèn. Tõ thùc tr¹ng trªn cho thÊy, ®Ó nguån vèn ë c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cã thÓ giao l­u ®­îc th«ng suèt, cÇn ph¶i ®a d¹ng ho¸ c¸c c«ng cô vµ ph¸t triÓn thÞ tr­êng vèn, trong ®ã, sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña TTCK lµ hÕt søc cÇn thiÕt. VÒ vÊn ®Ò nµy, còng cÇn nhÊn m¹nh r»ng, nÕu ®¸nh gi¸ mét c¸ch toµn diÖn th× ë ViÖt nam, TTCK ®· h×nh thµnh b­íc khëi ®Çu cña mét thÞ tr­êng s¬ cÊp, v× b¶n th©n thÞ tr­êng nµy còng cßn nhiÒu h¹n chÕ. Gi¸ chøng kho¸n kh«ng ®­îc x¸c ®Þnh theo nguyªn t¾c thÞ tr­êng mµ vÉn b¸n theo mét gi¸ ghi s½n, gi¸ cøng nh¾c vµ ¸p ®Æt. TÊt c¶ c¸c chøng kho¸n ®Òu ký danh, kh«ng ®­îc mua ®i b¸n l¹i; phÇn lín c¸c lo¹i chøng kho¸n cã thêi h¹n ng¾n (d­íi 1 n¨m). ViÖc ph¸t hµnh vµ b¸n chøng kho¸n mang tÝnh chÊt "bu«ng xu«i", kh«ng cã mét tæ chøc ®øng ra kinh doanh hoÆc m«i giíi vµ ®¹i lý, kh«ng tæ chøc ®Êu thÇu thÞ gi¸.v.v. Do ®ã, ViÖt Nam cÇn cã mét TTCK víi mét c¬ cÊu hoµn chØnh, bao gåm c¶ thÞ tr­êng s¬ cÊp vµ thÞ tr­êng thø cÊp, vµ cÇn ph¶i cã chÝnh s¸ch vµ biÖn ph¸p ®Ó hoµn chØnh c¬ chÕ ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng s¬ cÊp vµ thiÕt lËp thÞ tr­êng thø cÊp. §©y lµ vÊn ®Ò quan träng, v× thÞ tr­êng thø cÊp sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho thÞ tr­êng s¬ cÊp trong viÖc ph¸t hµnh c¸c chøng kho¸n dµi h¹n. Nh÷ng khã kh¨n cña ViÖt nam trong thêi gian võa qua trong viÖc ph¸t hµnh chøng kho¸n dµi h¹n mét phÇn do ch­a cã thÞ tr­êng thø cÊp ®Ó ng­êi së h÷u cã thÓ b¸n chøng kho¸n cña m×nh khi cÇn thiÕt. Nh­ vËy viÖc thiÕt lËp TTCK ë ViÖt nam lµ hÕt søc cÇn thiÕt, nã cã ý nghÜa thùc tiÔn to lín trong viÖc huy ®éng vèn ®Çu t­ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ ®Æc biÖt lµ t¹o ®iÒu kiÖn vµ m«i tr­êng thuËn lîi cho c¸c luång vèn ë trong vµ ngoµi n­íc ®­îc l­u chuyÓn th«ng suèt, gãp phÇn tÝch cùc vµo viÖc ®¸p øng nhu cÇu vèn cña nÒn kinh tÕ . H¬n n÷a, sù hiÖn diÖn cña thÞ tr­êng chøng kho¸n sÏ lµ dÊu hiÖu ®¸nh dÊu kÕt qu¶ tèt ®Ñp cña viÖc thùc hiÖn chñ tr­¬ng ®æi míi ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cña §¶ng vµ nhµ n­íc ta. Tuy nhiªn, TTCK lµ mét thÞ tr­êng cao cÊp, mét giai ®o¹n ph¸t triÓn rÊt cao cña thÞ tr­êng vèn, nªn viÖc chuÈn bÞ chu ®¸o cho sù ra ®êi cña TTCK ®Ó tr¸nh nh÷ng rñi ro thiÖt h¹i cã thÓ x¶y ra cho nÒn kinh tÕ vµ cho x· héi lµ hÕt søc cÇn thiÕt. Vµo cuèi n¨m 1995 võa qua, mét ng©n hµng th­¬ng m¹i cæ phÇn t¹i TP. Hå ChÝ Minh ®· më ®ît t¨ng vèn cæ phÇn ®¹i chóng tøc lµ b¸n cæ phÇn réng r·i ra c«ng chóng. §©y lµ mét sù kiÖn ®¸ng chó ý. N¨m qua, theo quy ®Þnh cña Ng©n hµng nhµ n­íc, nhiÒu ng©n hµng th­¬ng m¹i cæ phÇn cã quy m« nhá, vèn ®iÒu lÖ thÊp muèn tån t¹i ®Òu ph¶i t¨ng vèn ®iÒu lÖ lªn Ýt nhÊt 50 tû ®ång. Trong bèi c¶nh ®ã, mét sè Ýt ng©n hµng th­¬ng m¹i cæ phÇn ®· huy ®éng ®­îc vèn míi tõ c¸c cæ ®«ng cò gãp thªm vµ më réng ra mét sè ng­êi th©n quen. §a sè c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i cæ phÇn cßn l¹i ®Òu ®ang vÊt v¶ gi¶i quyÕt bµi to¸n t¨ng vèn ®iÒu lÖ. V× thÕ, ®· cã mét vµi ng©n hµng th­¬ng m¹i cæ phÇn ph¶i mêi gäi c«ng chóng gãp vèn. Cã thÓ xem ®©y lµ mét tÝn hiÖu cho thÊy mét TTCK phi chÝnh thøc ®· b¾t ®Çu tù ph¸t h×nh thµnh gi÷a lóc mét TTCK chÝnh thøc ch­a ra ®êi. §ît t¨ng vèn cæ phÇn ®¹i chóng nµy còng ®­îc xem nh­ b­íc khëi ®Çu xuÊt hiÖn lo¹i h×nh doanh nghiÖp: c«ng ty cæ phÇn ®¹i chóng (Public company) - mét lo¹i c«ng ty khai sinh ra TTCK. Lo¹i c«ng ty cæ phÇn nµy cã ®Æc ®iÓm ph¸t hµnh cæ phiÕu réng r·i ra c«ng chóng - kh¸c víi lo¹i c«ng ty cæ phÇn néi bé (Private company) chØ ®­îc ph¸t hµnh cæ phiÕu cho c¸c ®èi t­îng néi bé lµ s¸ng lËp viªn vµ c«ng nh©n viªn chøc cña c«ng ty. ChÝnh nhê ph¸t hµnh cho c«ng chóng n¾m gi÷ cæ phiÕu hä míi cã nhu cÇu mua ®i b¸n l¹i c¸c cæ phiªó ®ã, t¹o nªn mét TTCK thø cÊp. §iÒu nµy còng cho thÊy, mÆc dï nhµ n­íc ch­a thiÕt lËp TTCK thø cÊp vµ chÝnh thøc - th­êng ®­îc gäi lµ së giao dÞch chøng kho¸n. Nh­ng mét khi ®· ban hµnh luËt c«ng ty sÏ ngµy cµng cã nhiÒu lo¹i doanh nghiÖp lµ c«ng ty cæ phÇn néi bé ra ®êi. DÇn dÇn, do nhu cÇu t¨ng vèn, c¸c c«ng ty nµy sÏ tiÕn lªn thµnh c«ng ty cæ phÇn ®¹i chóng vµ dÉn ®Õn TTCK. §ã lµ diÔn biÕn h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tù ph¸t mét TTCK phi chÝnh thøc. Thùc tÕ ®ã cho thÊy ViÖt Nam ®· ®Õn lóc cÇn mét TTCK. TÊt nhiªn, nãi tíi TTCK lµ chñ yÕu ®Ò cËp ®Õn TTCK thø cÊp. NÕu chØ cã ph¸t hµnh chøng kho¸n kh«ng th«i, th× kh«ng ®­îc gäi lµ TTCK. V× chØ khi cã ho¹t ®éng mua b¸n chøng kho¸n ®· ph¸t hµnh th× míi cã c¸c ®Æc tr­ng riªng, høng thó vµ hÊp dÉn cña TTCK. Trong khi ch­a cã TTCK nh­ vËy, Nhµ n­íc còng nªn sím ban hµnh nghÞ ®Þnh vÒ ph¸t triÓn vµ giao dÞch chøng kho¸n chø kh«ng nhÊt thiÕt phaØ chê ®îi ®Õn ngµy khai tr­¬ng Së giao dÞch chøng kho¸n ViÖt Nam, ®Ó ®iÒu chØnh c¸c ho¹t ®éng cña TTCK phi chÝnh thøc, phßng ngõa nh÷ng hiÖn t­îng tiªu cùc cã thÓ x¶y ra. II/ Hµng hãa cña thÞ tr­êng chøng kho¸n Chóng ta ®ang chuÈn bÞ nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ban ®Çu ®Ó cho ra ®êi TTCK. Nh­ chuÈn bÞ khung ph¸p lý, ®µo t¹o c¸n bé, chuÈn bÞ c¬ së vËt chÊt v.v... tuy vËy, vÊn ®Ò hÕt søc quan träng cÇn quan t©m lµ chuÈn bÞ hµng hãa cho thÞ tr­êng nã, trong ®ã cæ phiÕu lµ hµng hãa c¬ b¶n quan träng nhÊt. 1. Hµng hãa cña thÞ tr­êng chøng kho¸n Lµ thÞ tr­êng, TTCK còng cã nh÷ng hµng hãa nh­ c¸c thÞ tr­êng kh¸c. Hµng hãa cña TTCK kh«ng ph¶i lµ c¸i g× kh¸c mµ chÝnh lµ chøng ko¸n. Chøng kho¸n lµ nh÷ng chøng th­ chøng nhËn cña ng­êi së h÷u nã cã mét kho¶n tµi s¶n tµi chÝnh ®· ®Çu t­ vµo c¸c doanh nghiÖp cæ phÇn nh­ c¸c lo¹i cæ phiÕu, c¸c kho¶n vay cña chÝnh phñ, nh­ c¸c lo¹i tr¸i phiÕu chÝnh phñ, tr¸i phiÕu kho b¹c nhµ n­íc, tr¸i phiÕu ®« thÞ; c¸c kho¶n vay cña c¸c doanh nghiÖp nh­ tr¸i phiÕu doanh nghiÖp; c¸c kho¶n vay cña c¸c chñ c«ng tr×nh, nh­ tr¸i phiÕu c«ng tr×nh, còng nh­ c¸c chøng th­ kh¸c thuéc c«ng cô cña TTCK, nh­ chøng chØ ®Çu t­, tr¸i quyÒn, quyÒn tiªn m¹i (right), hîp ®ång t­¬ng lai v.v.. Hµng hãa cña TTCK ngµy cµng ph¸t triÓn vµ phong phó lªn theo sù ph¸t triÓn vµ tÝnh chÊt thÞ tr­êng cña nÒn kinh tÕ. Bëi vËy, chñng lo¹i hµng hãa cña TTCK trong nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn rÊt ®a d¹ng. Trong dù th¶o ph¸p lÖnh TTCK, chøng kho¸n ®­îc ®Þnh nghÜa nh­ sau: Chøng kho¸n lµ chøng chØ hoÆc bót to¸n (d­íi d¹ng giÊy tê hoÆc ghi trªn hÖ thèng ®iÖn tö) x¸c nhËn quyÒn cña ng­êi n¾m gi÷ chøng kho¸n ®èi víi tµi s¶n, vèn, bÊt ®éng s¶n, lîi nhuËn, thu nhËp cña ng­êi ph¸t hµnh chøng kho¸n. Nh­ng chóng ta nªn ph©n biÖt ë ®©y3 kh¸i niÖm c¬ b¶n lµ: Cæ phiÕu, tr¸i phiÕu vµ tÝn phiÕu. Cæ phiÕu lµ chøng chØ chøng nhËn quyÒn së h÷u cña chñ së h÷u t¹i c«ng ty cæ phÇn. Dù th¶o Ph¸p lÖnh chøng kho¸n vµ TTCK ®Þnh nghÜa: “Cæ phiÕu lµ mét lo¹i chøng kho¸n x¸c nhËn mét sè quyÒn cña ng­êi së h÷u cæ phiÕu ®èi víi c«ng ty cæ phÇn: gåm quyÒn së h÷u ®èi víi tµi s¶n cña c«ng ty cæ phÇn, quyÒn ®­îc biÓu quyÕt, quyÒn nhËn cæ tøc, quyÒn ­u tiªn cæ phiÕu ®ît míi”. Khi b¹n mua cæ phiÕu b¹n sÏ trë thµnh cæ ®«ng. Th«ng th­êng cæ ®«ng ®­îc tham gia quyÕt ®Þnh nh÷ng viÖc quan träng cña c«ng ty cæ phÇn, nh­ bÇu ban l·nh ®¹o c«ng ty, quyÕt ®Þnh nh÷ng ph­¬ng h­íng kinh doanh c¬ b¶n cña c«ng ty... B¹n cµng cã nhiÒu cæ phiÕu th× vai trß cña b¹n trong c«ng ty cµng lín. Hµng n¨m doanh nghiÖp cæ phÇn dµnh ra mét phÇn tiÒn l·i ®Ó chia cho c¸c cæ phÇn (dividen - cæ tøc). Nh­ vËy, mua cæ phÇn hµng n¨m b¹n sÏ nhËn ®­îc l·i cæ phÇn hay l·i cæ tøc. Møc l·i ®­a ra ®Ó chia cho cæ phÇn phô thuéc vµo kÕt qu¶ kinh doanh cña doanh nghiÖp vµ quyÕt ®Þnh cña ®¹i héi cæ ®«ng vÒ tû gi¸ tiÒn l·i ®­a ra ®Ó chia. Cæ phiÕu vÒ nhiÒu lo¹i: + Cæ phiÕu th­êng + Cæ phiÕu ­u ®·i + Cæ phiÕu ­u ®·i dù phÇn + Cæ phiÕu ­u ®·i cã thÓ mua l¹i + Cæ phiÕu ­u ®·i chuyÓn ®æi HiÖn nay chóng ta cã h¬n 190 c«ng ty cæ phÇn, trong ®ã cã kho¶ng 51 ng©n hµng cæ phÇn (31 ng©n hµng cæ phÇn ®« thÞ vµ 20 ng©n hµng cæ phÇn n«ng th«n). Tuy nhiªn, rÊt Ýt c«ng ty cæ phÇn ®¹i chóng (c«ng ty cæ phÇn ®¹i chøng ®­îc hiÓu lµ c«ng ty b¸n Ýt nhÊt 20% sè cæ phiÕu” cho c¸c cæ ®«ng bÐ n¾m gi÷ d­íi 1% cæ phiÕu). Theo phßng tæng hîp. Vô c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh, Ng©n hµng nhµ n­íc ViÖt Nam th× 100% cæ phiÕu cña 51 ng©n hµng cæ phÇn trªn ®Òu ghi danh vµ ch­a ®­îc mua b¸n nh­ hµng hãa trªn TTCK trong vµi n¨m tíi. Tr¸i phiÕu lµ chøng chØ tiÒn vay, nh­ng vay dµi h¹n, th«ng th­êng trªn 1 n¨m. Mua tr¸i phiÕu b¹n sÏ nhËn ®­îc mét kho¶n l·i. Khi b¹n mua tr¸i phiÕu kho b¹c ch¼ng h¹n, khi ®ã kho b¹c chøng nhËn ®· vay b¹n mét kho¶n tiÒn vµ høa tr¶ c¶ gèc vµ l·i vµo mét thêi ®iÓm nµo ®ã trong t­¬ng lai vµ ng­êi ta gäi lµ thêi gian ®¸o h¹n. Tr¸i phiÕu kho b¹c hiÖn nay cã c¸c lo¹i: thêi h¹n 1 n¨m, 2 n¨m, 3 n¨m vµ 5 n¨m. Nh­ vËy, nÕu mua tr¸i phiÕu, ®Õn thêi h¹n ®¸o h¹n sÏ nhËn ®­îc c¶ gèc vµ l·i. Còng cã tr­êng hîp tr¸i phiÕu quy ®Þnh tr¶ l·i nhiÒu kú trong kho¶ng thêi gian ®¸o h¹n (cßn gäi lµ tr¸i phiÕu cup«n), gi¶ sö tr¶ l·i 6 th¸ng, hay 1 n¨m 1 lÇn. §èi víi lo¹i tr¸i phiÕu nµy, l¹i sÏ ®­îc nhËp vµo vèn t¹i thêi ®iÓm tr¶ l·i. Trong dù th¶o ph¸p lÖnh chøng kho¸n vµ TTCK: “Tr¸i phiÕu lµ mét lo¹i chøng kho¸n do ChÝnh phñ hay ph¸p nh©n ph¸t hµnh x¸c nhËn quyÒn chñ nî cña ng­êi së h÷u tr¸i phiÕu ®èi víi vèn gèc vµ l·i”. Tr¸i phiÕu cã nhiÒu lo¹i: + Tr¸i phiÕu kho b¹c nhµ n­íc + C«ng tr¸i + Tr¸i phiÕu c«ng ty + Tr¸i phiÕu cã thÕ chÊp + Tr¸i phiÕu tÝn chÊp + Tr¸i phiÕu cÇm cè ­u tiªn + Tr¸i phiÕu thu nhËp + Tr¸i phiÕu chuyÓn ®æi + Tr¸i phiÕu chiÕt khÊu + Tr¸i phiÕu l·i suÊt th¶ næi + Tr¸i phiÕu c«ng tr×nh + Tr¸i phiÕu chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng + Kú phiÕu: Lµ tr¸i phiÕu c«ng tynh­ng do ng©n hµng ph¸t hµnh Còng cã ý kiÕn nªn ph¸t triÓn tr¸i phiÕu ë n­íc ta tr­íc, bëi v× lo¹i hµng hãa nµy cña chóng ta hiÖn nay kh¸ phong phó: Theo ­íc tÝnh s¬ bé tõ th¸ng 6 n¨m 1995 ®Õn 29/10/1997 th× kho b¹c nhµ n­íc ®· ph¸t hµnh mét l­îng tr¸i phiÕu kho b¹c cã gi¸ trÞ ®Õn 2000 tû ®ång. NÕu tÝnh chung cho thêi kú 1991-1995 th× tr¸i phiÕu ®· ®­îc ph¸t hµnh theo niªn h¹n nh­ sau: Thêi h¹n 2 n¨m ®· 9365 tû; tr¸i phiÕu c«ng tr×nh thêi h¹n 3-5 n¨m lµ 630 tû. Riªng n¨m 1997 kho b¹c nhµ n­íc ®· ph¸t hµnh 2914 tû ®ång tr¸i phiÕu kho b¹c nhµ n­íc cã thêi h¹n hai n¨m trë lªn. Dù tÝnh trong n¨m 1998 chÝnh phñ sÏ ph¸t hµnh 5000 tû ®Ó bï ®¾p cho ng©n s¸ch vµ 3000 tû cho 3 dù ¸n quèc gia lín lµ: Läc hãa dÇu Dung QuÊt, khÝ ®¹m miÒn Nam vµ Dù ¸n trång rõng. §©y lµ mét lùc l­îng hµng hãa hïng hËu tham gia TTCK. Cßn tÝn phiÕu lµ c«ng cô vaycña thÞ tr­êng tiÒn tÖ, th«ng th­êng lµ d­íi 1 n¨m vµ nã kh«ng thuéc ph¹m trï hµng hãa cña TTCK. Trong thêi kú 1991-1996 kho b¹c còng ®· ph¸t hµnh ®Õn 14334 tû ®ång tÝn phiÕu. N¨m 1997 kho b¹c nhµ n­íc còng ®· ph¸t hµnh 2913,9 tû ®ång tr¸i phiÕu trong 37 phiÕu ®Êu thÇu. Mét sè lo¹i hµng hãa kh¸c cña TTCK: + Chøng quyÒn, chøng khÕ + Chøng chØ ®Çu t­ + Hîp ®ång quyÒn lùa chän: Mua, b¸n Hµng hãa cña TTCK sÏ phong phó vµ ®a d¹ng theo tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng tµi chÝnh, cña tÝnh thÞ tr­êng cña s¶n xuÊt x· héi. H¼n mçi chóng ta, hay chóng ta ®· chøng kiÕn anh chÞ em, bÌ b¹n chóng ta mua c«ng tr¸i, tr¸i phiÕu kho b¹c nhµ n­íc, cæ phÇn cña mét c«ng ty nµo ®ã... Vµ nh­ vËy chóng ta ®· tham gia vµo c«ng tr¸i råi ®ã. TTCK ®­îc t¹o ra ®Ó gióp b¹n cã thÓ mua b¸n dÔ dµng c¸c chøng kho¸n kÓ trªn. VÝ dô khi cÇn vèn ®Ó ®Çu t­ vµo viÖc kh¸c b¹n cã thÓ ®­a chøng kho¸n cña b¹n ra “chî chøng kho¸n” (së giao dÞch chøng kho¸n hay trung t©m giao dÞch chøng kho¸n) ®Ó b¸n, ng­îc l¹i nÕu b¹n cã vèn nhµn rçi, b¹n cã thÓ mua chøng kho¸n ®Ó ®Çu t­. Ng­êi ta chia TTCK ra thµnh 2 thÞ tr­êng con: thÞ tr­êng s¬ cÊp: t¹i thÞ tr­êng nµy x¶y ra viÖc mua b¸n lÇn ®Çu chøng kho¸n vµ t¹o vèn cho ng­êi ph¸t hµnh vµ thÞ tr­êng thø cÊp lµ n¬i mua ®i b¸n l¹i chøng kho¸n ®­îc ph¸t hµnh ë thÞ tr­êng s¬ cÊp. Chøng kho¸n cã thÓ ®­îc mua b¸n, trao ®æi t¹i së giao dÞch chøng kho¸n, thÞ tr­êng tËp trung (The Stock Exchange), hay thÞ tr­êng phi tËp trung (Over The Cointer: OTC). Trong c¬ cÊu hµng hãa cña TTCK th× cæ phiÕu th«ng th­êng ®ãng vai trß hÕt søc quan träng. Mua cæ phiÕu trë thµnh phong trµo cña toµn d©n ë c¸c n­íc kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn, vÝ dô ë Mü cã ®Õn 70% d©n sè mua cæ phÇn vµ lµ cæ ®«ng. Kinh nghiÖm ph¸t triÓn kinh tÕ quèc tÕ cho thÊy, sù ph¸t triÓn cña TTCK phô thuéc rÊt nhiÒu vµo sù ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng cæ phiÕu. §èi víi c¸c n­íc ®ang chuyÓn ®æi tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng nh­ Hunggary, Ba Lan, Trung Quèc th× sù ph¸t triÓn ®ã liªn quan rÊt mËt thiÕt ®Õn viÖc cæ phÇn hãa mét bé phËn doanh nghiÖp nhµ n­íc. Cæ phÇn hãa cµng thµnh c«ng th× cµng t¹o ®­îc nhiÒu hµng hãa cho TTCK vµ tõ ®ã t¹o ®iÒu kiÖn cho TTCK ph¸t triÓn. Ng­îc l¹i, TTCK còng sÏ ph¸t huy t¸c dông cña nã vµ sÏ thóc ®Èy, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa. 2. ViÖc cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc ë n­íc ta ra sao? §¶ng vµ ChÝnh phñ cã quyÕt t©m rÊt cao trong viÖc cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch cæ phÇn hãa nãi chung. Tõ NghÞ quyÕt héi nghÞ T¦ II (th¸ng 11/91), BCHT¦ khãa VII; NghÞ quyÕt ®¹i biÓu gi÷a nhiÖm kú khãa VII (th¸ng 1/1994); NghÞ quyÕt 10 cña Bé ChÝnh trÞ (ngµy 17/3/1995); NghÞ quyÕt ®¹i héi VIII cña §¶ng; NghÞ quyÕt kú häp thø 4 Quèc héi khãa IX ®Òu ®· kh¼ng ®Þnh ®iÒu ®ã. Cô thÓ chÝnh phñ ®· cã c¸c quyÕt ®Þnh sau: QuyÕt ®Þnh sè 143/H§BT ngµy 10/5/1990; sè 202/TC ngµy 8/6/1992; ChØ thÞ 84/TTg nµy 4/3/1993; NghÞ ®Þnh 28/CP ngµy 7/5/1996; Ngµy 4/4/1997 ®· cã c«ng v¨n sè 63-TB/TW th«ng b¸o ý kiÕn cña Bé ChÝnh trÞ “vÒ tiÕp tôc triÓn khai tÝch cùc vµ v÷ng ch¾c cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc”. Vµ gÇn ®©y nhÊt, chÝnh phñ ®· cã c«ngv¨n 658/TTg: “ChØ thÞ cña Thñ t­íng ChÝnh phñ vÒ viÖc thóc ®Èy, triÓn khai cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc”. Chóng ta còng cã ban chØ ®¹o Trung ­¬ng cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc. §©y lµ viÖc lµm võa hîp ý ®¶ng võa phï hîp víi quyÒn lîi cña nh©n d©n vµ lµ ®iÒu kiÖn hÕt søc quan träng thóc ®Èy TTCK ph¸t triÓn. Sau gÇn 3 n¨m thÝ ®iÓm, tæng kÕt kÕt qu¶ cña 13 doanh nghiÖp nhµ n­íc ®· cæ phÇn hãa ®Çu tiªn th× thÊy c¸c doanh nghiÖp nµy ®· thÓ hiÖn râ tÝnh ­u viÖt cña m×nh: Vèn huy ®éng ®­îc ®· tËp trung ®Çu t­ chiÒu s©u, ®æi míi c«ng nghÖ, v× vËy n¨ng suÊt hiÖu qu¶ ®· ®­îc t¨ng lªn. QuyÒn lîi cña ng­êi lao ®éng g¾n liÒn víi c«ng ty, nªn ng­êi lao ®éng lµm viÖc víi tinh thÇn tr¸ch nhiÖm cao h¬n: L·nh ®¹o c«ng ty còng cè g¾ng h¬n; §êi sèng cña ng­êi lao ®éng còng ®­îc c¶i thiÖn h¬n; PhÇn ®ãng gãp vµo ng©n s¸ch ngµy mét lín h¬n. Cô thÓ lµ: - Vèn b×nh qu©n t¨ng 45% - Doanh thu t¨ng b×nh qu©n 56,9% n¨m - Lîi nhuËn t¨ng b×nh qu©n 70,2% - Nép ng©n s¸ch t¨ng b×nh qu©n 98% n¨m - ViÖc lµm t¨ng b×nh qu©n 56,8% n¨m - Thu nhËp ng­êi lao ®éng t¨ng b×nh qu©n 20% n¨m - Tû suÊt lîi nhuËn so víi vèn t¨ng 74,6%. Tuy nhiªn, tiÕn tr×nh cæ phÇn hãa nh­ vËy lµ rÊt chËm, tÝnh ®Õn cuèi th¸ng 1/1998 cã 20 doanh nghiÖp thùc hiÖn ®­îc cæ phÇn hãa (Dù b¸o nÕu tÝch cùc th× n¨m 1998 cã thÓ thùc hiÖn ®­îc 150 doanh nghiÖp). Nguyªn nh©n cña sù chËm trÔ cã nhiÒu, nh­ng c¸c nguyªn nh©n chÝnh cña nã lµ: Thø nhÊt, do nhËn thøc, vÉn cßn t­ t­ëng sî “ChÖnh h­íng XHCN”. C¸c cÊp ñy ®¶ng vµ chÝnh quyÒn ch­a qu¸n triÖt ®Çy ®ñ chñ tr­¬ng cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc nªn ch­a chñ ®éng triÓn khai. Ch­a qu¸n triÖt ®­îc t­ t­ëng chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ: “Cæ phÇn hãa kh«ng ®ång nghÜa víi t­ nh©n hãa”. Thø hai, c¸n bé l·nh ®¹o vµ c«ng nh©n viªn c¸c doanh nghiÖp cßn nhiÒu b¨n kho¨n, lo l¾ng vÒ vÞ trÝ c«ng t¸c, viÖc lµm, thu nhËp, ®êi sèng khi thùc hiÖn cæ phÇn hãa. T©m lý e ng¹i, chê ®îi cßn phæ biÕn. Thø ba, Mét sè quy ®Þnh cña Trung ­¬ng ch­a cô thÓ. c¸c v¨n b¶n ph¸p quy ban hµnh cßn chËm, thñ tôc cßn phiÒn hµ, c¸c chÕ ®é, chÝnh s¸ch ®èi víi c«ng ty cæ phÇn ch­a phï hîp, nh­ chÕ ®é vay ng©n hµng, chÕ ®é víi ng­êi lao ®éng... ch­a tháa ®¸ng, ch­a thËt sù khuyÕn khÝch cæ phÇn hãa, lµm cho viÖc triÓn khai gÆp khã kh¨n, lóng tóng. ViÖc chØ ®¹o thiÕu th­êng xuyªn, s©u s¸t vµ cßn dµn ®Òu, ch­a tËp trung vµo mét sè ®Þa ph­¬ng, ngµnh träng ®iÓm. Thø t­, tû lÖ cæ phÇn dµnh cho x· héi qu¸ Ýt. ViÖc tuyªn truyÒn phæ biÕn chñ tr­¬ng chÝnh s¸ch vÒ cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc còng ch­a ®­îc tiÕn hµnh s©u réng trong nh©n d©n, CBCNV thuéc doanh nghiÖp nhµ n­íc, kÓ c¶ c¸c doanh nghiÖp dù ®Þnh cæ phÇn hãa. §©y lµ sù nghiÖp cña toµn d©n mµ nh©n d©n ch­a quan t©m nªn ch­a thÓ triÓn khai ®­îc nhiÒu. Thø n¨m, m«i tr­êng kinh tÕ ch­a ®Çy ®ñ, ch­a cã nh÷ng h×nh thøc, c¬ chÕ gäi vèn vµ giao dÞch chøng kho¸n phï hîp víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ hiÖn nay ®Ó nh©n d©n cã thÓ gãp vèn vµ mua b¸n chøng kho¸n mét c¸ch dÔ dµng. Bëi vËy, trong chØ thÞ sè 658/TTg ngµy 20 th¸ng 8 n¨m 1997, Thñ t­íng ChÝnh phñ ®· chØ râ: 1. Ban chØ ®¹o trung ­¬ng cæ phÇn hãa rµ so¸t l¹i c¸c v¨n b¶n hiÖn hµnh, tr×nh chÝnh phñ söa ®æi, bæ sung cho phï hîp víi tinh thÇn chØ ®¹o cña Bé chÝnh trÞ. 2. C¸c Bé chøc n¨ng rµ so¸t l¹i c¸c v¨n b¶n ®· ban hµnh, nghiªn cøu söa ®æi, bæ sung, cô thÓ hãa cho phï hîp, t¹o c¬ së ph¸p lý ®ång bé, ®Èy nhanh viÖc thùc hiÖn chuyÓn mét sè doanh nghiÖp nhµ n­íc thµnh c«ng ty cæ phÇn. 3. C¸c Bé, c¬ quan ngang Bé, c¬ quan thuéc chÝnh phñ, UBND c¸c cÊp cÇn qu¸n triÖt s©u s¾c chñ tr­¬ng cña §¶ng vµ ChÝnh phñ vµ ph¶i gi¶i thÝch cho nh©n d©n vµ ng­êi lao ®éng vÒ c«ng t¸c cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc. Nh»m t¹o chuyÓn biÕn c¬ b¶n trong nhËn thøc vÒ c«ng t¸c nµy. §ång thêi tuyªn truyÒn ®Ó mäi ng­êi thÊy râ lîi Ých bá vèn ®Çu t­ vµo s¶n xuÊt th«ng qua viÖc mua b¸n cæ phiÕu cña doanh nghiÖp cæ phÇn hãa. 4. Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t­ x©y dùng nguyªn t¾c ph©n lo¹i doanh nghiÖp cÇn gi÷ 100% vèn nhµ n­íc, lo¹i nhµ n­íc cÇn n¨m cæ phÇn chi phèi, cæ phÇn ®Æc biÖt ®Ó tr×nh chÝnh phñ xem xÐt. 5. C¸c Bé ngµnh dùa vµo nguyªn t¾c ë ®iÓm 4 trªn ®©y lËp danh môc nh÷ng doanh nghiÖp ®ñ tiªu chuÈn cæ phÇn hãa trong n¨m 1997 vµ 1998. 6. KhÈn tr­¬ng kiÖn toµn bé m¸y, bæ sung thµnh viªn cho c¸c Ban chØ ®¹o cæ phÇn hãa tõ trung ­¬ng ®Õn ®Þa ph­¬ng, ë c¸c Bé vµ c¸c ngµnh. 7. Cã kÕ ho¹ch cæ phÇn hãa cô thÓ trong n¨m 1997 vµ tiÕn hµnh cæ phÇn hãa ®Æc biÖt lµ c¸c tØnh, thµnh phè: Hµ Néi, H¶i Phßng, TP Hå ChÝ Minh, §µ N½ng, Bµ RÞa -Vòng Tµu, §ång Nai, B×nh D­¬ng... 8. Hµng th¸ng c¸c bé, ®Þa ph­¬ng cã tæng kÕt b¸o c¸o t×nh h×nh lªn Ban cæ phÇn hãa trung ­¬ng ®Ó tæng hîp tr×nh ChÝnh phñ. 9. Giao cho UBCKNN chñ tr×, phèi hîp víi Bé Tµi chÝnh x©y dùng ®Ò ¸n thµnh lËp trung t©m giao dÞch cæ phiÕu, tr¸i phiÕu. C«ng viÖc cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc lµ mét biÖn ph¸p trong môc tiªu chung vÒ ®æi míi doanh nghiÖp cña §¶ng vµ ChÝnh phñ. §©y lµ c«ng viÖc cña toµn §¶ng toµn d©n, nã liªn quan ®Õn rÊt nhiÒu mÆt kh¸c cña ®êi sèng kinh tÕ, x· héi. Bëi vËy, nã ®ßi hái sù cè g¾ng chung cña tÊt c¶ c¸c ngµnh c¸c cÊp vµ sù ñng hé cña nh©n d©n, nhÊt lµ CBCNV t¹i c¸c doanh nghiÖp cæ phÇn hãa, còng nh­ sù chØ ®¹o th­êng xuyªn, s©u s¸t vµ kiªn quyÕt cña ChÝnh phñ. Chóng ta hy väng r»ng c«ng t¸c cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc sÏ cã b­íc tiÕn v­ît bËc trong thêi gian tíi vµ nã sÏ lµ nh©n tè quan träng trî gióp ®Ó ph¸t triÓn TTCK ë n­íc ta. §ång thêi sím cho ra ®êi Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n còng sÏ lµ ®éng lùc thóc ®Èy cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc. III/ Mèi quan hÖ gi÷a c«ng ty cæ phÇn vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n Qu¸ tr×nh ®æi míi kinh tÕ ë ViÖt Nam ®· tr¶i qua h¬n 10 n¨m cïng víi sù tham gia tÝch cùc vµ ®«ng ®¶o cña nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ. VÊn ®Ò cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc (CPH DNNN) vµ x©y dùng TTCK, nh»m gãp phÇn ®¸p øng nhu cÇu to lín vÒ vèn ®Çu t­ vµ n©ng cao chÊt l­îng qu¶n lý kinh tÕ ®ang lµ mét vÊn ®Ò næi cém hiÖn nay. Tõ cuèi thÕ kû 17 ®Õn ®Çu thÕ kû 19, c¸c CTCP ph¸t triÓn ë c¸c ngµnh ng©n hµng, giao th«ng vËn t¶i, mét sè ngµnh sù nghiÖp c«ng céng ë ch©u ¢u. Nh­ng ph¶i ®îi ®Õn cuèi thÕ kû 10 c¸c CTCP míi ph¸t triÓn réng r·i. §iÒu nµy ®· lµm thay ®æi c¨n b¶n c¬ cÊu c¸c lo¹i chøng kho¸n, t¹o ®iÒu kiÖn cho TTCK ho¹t ®éng víi nh÷ng s¶n phÈm ®Ých thùc nh­ cæ phiÕu, tr¸i phiÕu... vµ t¨ng thªm sù h­ng thÞnh cña kinh tÕ vµ x· héi. ChØ khi cã sù tham gia cña c¸c CTCP, c¸c TTCK míi thùc sù s«i ®éng. TTCK chÝnh lµ con ®Î tÊt yÕu cña viÖc x· héi hãa s¶n xuÊt, ra ®êi vµ ho¹t ®éng chñ yÕu theo con ®­êng tù ph¸t. §Õn thÕ kû 20, qu¸ tr×nh tËp trung vµ tÝch tô t­ b¶n m¹nh mÏ ®· cho phÐp c¸c ng©n hµng lín, c¸c CTCP vµ tæ chøc lòng ®o¹n tham gia ®Çu t­ vµ ®Çu c¬ vµo TTCK. Ngµy nay, kh«ng thÓ h×nh dung mét TTCK quèc gia vµ quèc tÕ mµ kh«ng cã sù hiÖn diÖn cña c¸c CTCP ho¹t ®éng ë c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c nhau. TTCK cã nhiÒu t¸c ®éng tÝch cùc ®èi víi c¸c CTCP, TTCK gióp thµnh lËp c¸c CTCP c«ng céng hoÆc CPH DNNN vµ doanh nghiÖp t­ nh©n b»ng c¸ch ph¸t hµnh vµ b¸n cæ phiÕu mét c¸ch c«ng khai. Nhê cã TTCK mµ gi¸ trÞ cña cæ phiÕu ®­îc x¸c ®Þnh mét c¸ch chÝnh x¸c, viÖc huy ®éng vèn tõ c«ng chøng nhanh chãng h¬n, b¶o vÖ ®­îc quyÒn lîi cña ng­êi ®Çu t­. TTCK lµ mét kªnh t¹o vèn cho c¸c c«ng ty b»ng c¸ch ph¸t hµnh cæ phiÕu hoÆc vay vèn tï c«ng chóng b»ng c¸ch ph¸t hµnh tr¸i phiÕu c«ng khai, hîp ph¸p. Muèn vËy, TTCK ®ßi hái c¸c c«ng ty ph¶i c«ng khai hãa vÒ tµi chÝnh, môc ®Ých sö dông vèn, kh¶ n¨ng sinh lêi... §iÒu nµy sÏ gióp c«ng ty hoµn chØnh vÒ c«ng t¸c kÕ to¸n, thanh to¸n, thèng kª, qu¶n trÞ... Khi mµ gi¸ cæ phiÕu sÏ cã ®iÒu kiÖn t¨ng lªn bëi lßng tin cña thÞ tr­êng vµ c«ng chóng. TTCK rÊt cã lîi cho c¸c nhµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp. ThÞ tr­êng cung cÊp cho hä c¸ch lµm viÖc khoa häc, buéc hä ph¶i rÌn luyÖn ph­¬ng ph¸p qu¶n lý cho phï hîp víi thùc tiÔn. TTCK chØ chÊp nhËn c¸c chøng kho¸n tèt cña c«ng ty lµm ¨n tèt, d©n chóng chØ chÊp nhËn c¸c chøng kho¸n tèt. Muèn vËy, C«ng typh¶i cã ban qu¶n trÞ tèt, nÕu kh«ng, cæ ®«ng sÏ b·i miÔn hä tr­íc nhiÖm kú. TTCK gióp c«ng ty thùc hiÖn linh ho¹t, cã hiÖu qu¶ c¸c ý ®Þnh vÒ tµi s¶n cña hä. Víi nhiÒu nghiÖp vô chøng kho¸n nh­ nghiÖp vô chµo mua c«ng khai...., mµ c¸c doanh nghiÖp cã thÓ hîp nhÊt l¹i víi nhau ®Ó t¹o thµnh c¸c c«ng ty lín h¬n vÒ tµi s¶n vµ thanh thÕ, ho¹c lµ lo¹i bá lÉn nhau mét c¸ch hîp ph¸p vµ c«ng khai. C¸c ho¹t ®éng gi¶i thÓ hay ph¸ s¶n c«ng ty cã thÓ thùc hiÖn c«ng b»ng th«ng qua thÞ tr­êng cæ phiÕu. ë ®ã, thÞ tr­êng sÏ gióp ®¸nh gi¸ tµi s¶n cña c«ng ty, ph©n chia tµi s¶n... TTCK còng lµ n¬i ®Ó c¸c c«ng ty cã thÓ thùc hiÖn c¸c ý ®Þnh ®Çu t­ trung vµ dµi h¹n b»ng c¸ch mua cæ phiÕu cña c¸c chñ thÓ kh¸c, nh­ ®Çu c¬ vµo chøng kho¸n cã ®é rñi ro cao, quyÕt ®Þnh x©y dùng mét xÝ nghiÖp míi, mua mét c«ng ty con, triÓn väng liªn kÕt víi n­íc ngoµi. TTCK còng gióp c«ng ty khuyÕch tr­¬ng thanh thÕ vµ uy tÝn, nhÊt lµ c¸c c«ng ty ®­îc niªm yÕt ë Së Giao dÞch chøng kho¸n. Tïy vµo møc ®é tµi s¶n cña m×nh, mµ c¸c c«ng ty cã thÓ tham gia vµo c¸c lo¹i TTCK t­¬ng øng. Mét c«ng ty cã tªn trong Së giao dÞch chøng kho¸n bao giê còng cã uy tÝn cao, ®­îc thÞ tr­êng qu¶ng c¸o trªn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin c«ng céng; qua ®ã mµ cã kh¶ n¨ng thuËn lîi h¬n khi cÇn huy ®éng vèn. Khi gia nhËp vµo TTCK, c¸c c«ng ty ®ång thêi còng ®­îc tiÕp nhËn vµ sö dông dßng th«ng tin c«ng céng, qua hÖ thèng th«ng tin thÞ tr­êng mét c¸ch c«ng khai, hîp ph¸p. Nhê ®ã, c«ng ty sÏ tr¸nh ®­îc viÖc ®Çu t­ vµo chøng kho¸n mang tÝnh chÊt cê b¹c, t¹o ®iÒu kiÖn c¹nh tranh b×nh ®¼ng gi÷a c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp. TTCK lµ mét ph­¬ng c¸ch gióp c«ng ty b­íc dÇn vµo thÞ tr­êng tµi chÝnh quèc tÕ, buéc c«ng ty ph¶i n¨ng ®éng h¬n, tr­ëng thµnh h¬n trong cuéc c¹nh tranh ngµy cµng khèc liÖt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, ®· ®­îc x· héi hãa vµ quèc tÕ hãa cao. Ng­îc l¹i, c¸c CTCP còng cã mèi quan hÖ biÖn chøng ®èi víi TTCK. Theo c¸ch nãi cña ng­êi §øc, th× kinh tÕ thÞ tr­êng b¾t ®Çu tõ cæ phiÕu. NÕu gäi cæ phiÕu lµ A (Active), th× ph¶i gäi lµ B vµ TTCK (Borse). Cæ phiÕu lµ lo¹i chøng kho¸n ®Ých thùc nhÊt trong c¸c lo¹i s¶n phÈm tµi chÝnh trung vµ dµi h¹n, nã lµ hiÖn th©n cña mét lo¹i t­ b¶n ®Æc biÖt - t­ b¶n tù cã - mµ t­ b¶n lµ tiÒn céng víi lßng tin. Cæ phiÕu ®em l¹i cho doanh nghiÖp nµo cã ®­îc vÒ kh¶ n¨ng gäi vµ sö dông vèn, tæ chøc ®iÒu hµnh, qu¶n lý... Ng­êi duy nhÊt ®­îc s¸ng t¹o ra cæ phiÕu lµ CTCP - lo¹i chñ thÓ quan träng t¸c ®éng c¶ vÒ phÝa cung vµ cÇu cña TTCK. §èi víi c¸c CTCP riªng biÖt ho¹t ®éng trong c¸c ngµnh kinh tÕ th× TTCK lµ mét s©n ch¬i b×nh ®¼ng mµ hä cã thÓ thö søc c¶ trong ®Çu t­ vµ ®Çu c¬. Sè l­îng c¸c CTCP c«ng céng cµng nhiÒu th× sè l­îng vµ chñng lo¹i chøng kho¸n cµng phong phó, t¹o c¬ héi lùa chän môc tiªu ®Çu t­ vµ ph©n t¸n rñi ro cho ng­êi ®Çu t­. §Æc biÖt, c¸c CTCP ho¹t ®éng trong lÜnh vùc tµi chÝnh - ng©n hµng, nh­c¸c ng©n hµng cæ phÇn, c«ng ty b¶o hiÓm cæ phÇn... cã mét vai trß quan träng ®èi víi TTCK. Th«ng th­êng, hÇu hÕt c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i lín trªn thÕ giíi ®Òu ®­îc ®­a vµo tæ chøc cña c«ng ty cæ phÇn, do ®ã, mèi liªn hÖ tù nhiªn gi÷a c¸c ng©n hµng cæ phÇn vµ CTCP c«ng nghiÖp lu«n diÔn ra th­êng xuyªn. V× môc ®Ých lîi nhuËn mµ c«ng ty tham gia vµo c¸c nghiÖp vô vµ lo¹i h×nh cña TTCK. Trªn thÞ tr­êng s¬ cÊp, c¸c tæ chøc cæ phÇn nµy trùc tiÕp ph¸t hµnh ra c¸c lo¹i cæ phiÕu, tr¸i phiÕu... cña m×nh ®Ó gi¶i quyÕt nhu cÇu vÒ vèn trung vµ dµi h¹n cña b¶n th©n c«ng ty. C¸c CTCP còng ho¹t ®éng m¹nh mÏ víi t­ c¸ch ng­êi b¶o l·nh ph¸t hµnh, ng­êi ®¹i lý ph¸t hµnh hoÆc tham gia ®Êu thÇu ph¸t hµnh cho c¸c chñ thÓ ph¸t hµnh kh¸c. Hä cã thÓ t­ vÊn cho c¸c chñ thÓ nµy vÒ thêi ®iÓm ph¸t hµnh, mÖnh gi¸, l·i suÊt... nh»m t¹o ra c¸c chøng kho¸n cã ®é dÔ b¸n cao. Tren thÞ tr­êng thø cÊp, c¸c tæ chøc cæ phÇn nµy cã thÓ thùc hiÖn nhiÒu nghiÖp vô chøng kho¸n nh­ m«i giíi, kinh doanh chøng kho¸n, l­u gi÷ chøng kho¸n cho kh¸ch hµng, thùc hiÖn thanh to¸n bï trõ hoÆc lµ qu¶n lý chøng kho¸n, t­ vÊn ®Çu t­ chøng kho¸n... Kh¶ n¨ng tham gia c¸c nghiÖp vô nµy réng hay hÑp, nhiÒu hay Ýt, trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp ... cña c¸c tæ chøc vµo TTCK, phô thuéc vµo møc vèn tù cã, c¬ cÊu tæ chøc cña hÖ thèng tµi chÝnh, luËt lÖ quy chÕ... DÜ nhiªn, c¸c lo¹i h×nh c«ng ty kh¸c còng cã thÓ thùc hiÖn ®­îc c¸c nghiÖp vô nµy, song c¸c ng©n hµng cæ phÇn, c«ng ty b¶o hiÓm cæ phÇn... cã ­u thÕ h¬n h¼n vÒ vèn, tr×nh ®é chuyªn m«n, m¹ng l­íi kh¸ch hµng, th«ng tin thÞ tr­êng, kh¶ n¨ng c¹nh tranh... MÆt kh¸c, cuéc h«n nh©n gi÷a TTCK vµ CTCP kh«ng ph¶i lóc nµo còng thuËn buåm xu«i giã. Sù suy yÕu cña b¶n th©n c«ng ty sÏ kÐo theo ph¶n øng d©y chuyÒn ë TTCK th«ng qua sù sôt gi¸ cæ phiÕu. Trµo l­u lªn gi¸ cña TTCK th­êng diÔn ra khi c¸c c«ng ty lµm ¨n ph¸t ®¹t vµ ng­îc l¹i. Khi TTCK cã biÕn ®éng bÊt th­êng th× c¸c c«ng ty th­êng do dù khi ®Çu vµo chøng kho¸n. Khi ch¬i trß ch¬i chøng kho¸n, c¸c c«ng ty khã gi÷ ®­îc bÝ mËt nghÒ nghiÖp, bÝ mËt tµi chÝnh do yªu cÇu c«ng khai hãa th«ng tin cña thÞ tr­êng hoÆc lµ lu«n ®øng tr­íc kh¶ n¨ng bÞ lo¹i khái cuéc ch¬i do bÞ mua ®øt hay ph¸ s¶n... Nh×n chung, c¸c c«ng ty sÏ hç trî cho sù ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng thø cÊp vµ cïng víi sù ph¸t triÓn cña c¸c c«ng ty, TTCK ch¾c ch¾n ®­îc më réng h¬n. ViÖt Nam ®ang tiÕn tíi x©y dùng mét TTCK chÝnh thøc ®Ó t¹o thªm kªnh huy ®éng vèn trung vµ dµi h¹n, gãp phÇn gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thiÕu vèn ®Çu t­ cña c¸c doanh nghiÖp. Tuy nhiªn, hiÖn nay vÉn tån t¹i hai quan ®iÓm vÒ vÊn ®Ò nµy: Mét lµ, ph¶i ®Èy m¹nh cæ phÇn hãa, chØ khi cã ®­îc TTCK. Hai lµ, kh«ng cÇn chê ®Õn lóc cã ®­îc kÕt qu¶ kh¶ quan cña cæ phÇn hãa míi thµnh lËp TTCK mµ cã thÓ ph¶i dïng ®Õn TTCK ®Ó thóc ®Èy ch­¬ng tr×nh CPHDNNN. Sù lo ng¹i ®ã kh«ng ph¶i lµ kh«ng cã c¨n cø. Tuy nhiªn, xÐt vÒ lý luËn vµ thùc tÕ lÞch sö th× hiÖn nay ViÖt Nam nªn ®i theo quan ®iÓm thø hai v×: - B­íc ®i nh­ vËy sÏ rót ng¾n thêi gian ph¸t triÓn, gi¶m tèc ®é tôt hËu cña ViÖt Nam so víi c¸c n­íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi b»ng c¸ch t¹o ra vµ sö dông c¸c h×nh thøc kinh tÕ hiÖn ®¹i. MÆt kh¸c, c¸c doanh nghiÖp sÏ ®­îc hç trî thªm c¸c h×nh thøc huy ®éng trong khi ®ang thiÕu vèn ®Çu t­. XÐt vÒ khÝa c¹nh hµng hãa cña TTCK, cã ®iÒu hµng hãa truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i ë TTCK nh­ cæ phiÕu, tr¸i phiÕu, c¸c c«ng ty tµi chÝnh t­¬ng tù kh¸c (Derivatives)... ë nhiÒu TTCK truyÒn thèng nh­ Mü, Anh... TTCK b¾t ®Çu tõ viÖc kinh doanh tr¸i phiÕu chÝnh phñ, sau ®ã míi cã sù tham gia vµo c¸c cæ phiÕu. ë ViÖt Nam nÕu chê h×nh thµnh thÞ tr­êng cæ phiÕu råi míi x©y dùng TTCK th× sÏ kÐo dµi thêi gian v× sè l­îng CTCP hiÖn cßn qu¸ Ýt. ThËm chÝ, nÕu ¸p lùc CPH DNNN ®­îc ®Èy m¹nh theo tinh thÇn nghÞ ®Þnh 28/CP nµy 7/5/1996 th× tíi n¨m 2000, chóng ta cè g¾ng cã kho¶ng 150-200 DNNN ®­îc CPH trong mét n¨m. §©y vÉn lµ mét con sè khiªm tèn, h¬n n÷a, tÝnh c«ng khai cña cæ phiÕu thÊp, sù hiÓu biÕt cña c«ng chóng vÒ cæ phiÕu cßn ch­a cao, m«i tr­êng ph¸p lý ch­a hoµn chØnh... Do ®ã, viÖc TTCK ViÖt Nam b¾t ®Çu tõ thÞ tr­êng tÝn phiÕu, tr¸i phiÕu lµ hîp lý, phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn hiÖn cã cña ®Êt n­íc, v× tr¸i phiÕu lµ lo¹i chøng kho¸n ®· kh¸ quen thuéc ë ViÖt Nam, chñng lo¹i kh¸ phong phó, ®é an toµn cao, viÖc mua b¸n tr¸i phiÕu trªn thôc tÕ còng ®· diÔn ra. ThÞ tr­êng tr¸i phiÕu sÏ tËp d­ît thãi quen ®Çu t­ chøng kho¸n cho c«ng chóng, ®óc rót kinh nghiÖm vËn hµnh vµ tæ chøc TTCK ë buæi ban ®Çu. Cïng víi tiÕn tr×nh CPH, TTCK sÏ song song l­u hµnh c¶ cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu, trong ®ã thÞ tr­êng cæ phiÕu sÏ ph¸t triÓn tõ nhá ®Õn lín, tõ thÊp ®Õn cao. Con ®­êng x©y dùng TTCK nh­ vËy còng ®· ®­îc lÞch sö thö nghiÖm. - VÒ b¶n chÊt, TTCK lµ mét thÞ tr­êng cã tæ chøc, lµ n¬i c¸c chøng ko¸n ®­îc mua b¸n theo nh÷ng quy t¾c ®· ®­îc Ên ®Þnh. Mét TTCK hiÖn ®¹i lµ n¬i héi tô cña c«ng nghÖ th«ng tin hiÖn ®¹i, tr×nh ®é tæ chøc vµ chuyªn m«n cao. Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i ë ®©u vµ lóc nµo TTCK còng ë møc ®é nh­ vËy, mµ nã cßn lµ n¬i kÕt hîp gi÷a thñ c«ng, truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i. TTCK ®Çutiªn ë ViÖt Nam ch­a thÓ ®¹t tíi ngay tr×nh ®é cao cÊp, ë mét møc ®é phï hîp nã cã thÓ hç trî cho CPH DNNN khi mµ trong gÇn 6000 DNNN cã tíi kho¶ng 90% lµ doanh nghiÖp võa vµ nhá, mµ gÇn 50% lµ doanh nghiÖp cã quy m« nhá. Sau khi s¾p xÕp l¹i th× cã kho¶ng 1/ 3 doanh nghiÖp nhµ n­íc cã ®ñ chÊt l­îng ®Ó ph¸t hµnh cæ phiÕu, tr¸i phiÕu. Nh­ vËy tiÒm n¨ng cña thÞ tr­êng cæ phiÕu kh«ng ph¶i lµ nhá. Mét TTCK thÝch hîp sÏ t¹o ®iÒu kiÖn giao dÞch cæ phiÕu thuËn lîi h¬n, x¸c ®Þnh gi¸ trÞ cæ phiÕu ®óng ®¾n h¬n, vµ l«i cuèn d©n c­ vµo quü ®¹o ®Çu t­ chøng kho¸n h¬n. - NÒn kinh tÕ ViÖt Nam lµ nÒn kinh tÕ hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn. Khu vùc t­ nh©n cã trªn 22000 doanh nghiÖp víi c¸c lo¹i h×nh nh­ doanh nghiÖp t­ nh©n, c«ng ty TNHH, CTCP... ngµy cµng ph¸t triÓn. Khu vùc nµy sÏ ph¸t triÓn m¹nh h¬n khi ®· cã TTCK, g¾n liÒn víi TTCK, tham gia TTCK, khu vùc t­ nh©n sÏ cã ®iÒu kiÖn c¹nh tranh b×nh ®¼ng víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c. Mét nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ph¶i cã sù tham gia t­¬ng xøng cña thµnh phÇn kinh tÕ t­ b¶n. Nh­ vËy, ®Ó thùc hiÖn ®ång thêi c¸c nhiÖm vô x©y dùng TTCK vµ ®Èy m¹nh sù ho¹t ®éng cña c¸c CTCP, theo chóng t«i cÇn chó ý nh÷ng vÊn ®Ò sau: 1. §Èy m¹nh qu¸ tr×nh thµnh lËp CTCP: C¸c CTCP cã thÓ ®­îc thµnh lËp b»ng nhiÒu c¸ch vµ cã nhiÒu h×nh thøc CTCP. V× vËy cÇn tiÕn hµnh ®ång thêi nhiÒu biÖn ph¸p ®ã. Thø nhÊt, ®Èy m¹nh viÖc CPH c¸c DNNN vµ doanh nghiÖp t­ nh©n. CPH DNNN lµ mét chñ tr­¬ng lín vµ ®óng ®¾n cña §¶ng vµ nhµ n­íc tõ n¨m 1992 nh»m s¾p xÕp hîp lý khu vùc kinh tÕ nhµ n­íc, t¨ng thªm nguån lùc cho ph¸t triÓn kinh tÕ. Cho ®Õn th¸ng 3/1997 míi cã 11 DNNN ®­îc CPH. Qu¸ tr×nh nµy tiÕn hµnh qu¸ chËm do nhiÒu nguyªn nh©n, trong ®ã cã nguyªn nh©n v× ch­a cã TTCK ®Ó tÝnh to¸n gi¸ trÞ tµi s¶n, ®¶m b¶o møc ®é c«ng khai cña th«ng tin... §Ó thùc hiÖn triÖt ®Ó h¬n n÷a ch­¬ng tr×nh nµy th× ®iÒu tiªn quyÕt lµ ph¶i cã quyÕt t©m cao cña ChÝnh phñ, th¸i ®é kiªn quyÕt cña c¸c c¬ quan cã tr¸ch nhiÖm. Cã ®­îc ®iÒu ®ã th× c¸c trë ng¹i hiÖn nay vÒ chÝnh s¸ch, c¬ chÕ, thñ tôc hµnh chÝnh.... vµ vÒ quan ®iÓm, hiÓu biÕt... trong CPH DNNN sÏ ®­îc gi¶i quyÕt nhanh vµ triÖt ®Ó. ViÖc thanh läc, s¾p xÕp DNNN ®Ó x¸c ®Þnh danh môc c¸c DNNN ®­îc CPH vµ kh«ng CPH mµ c«ng khai danh s¸ch nµy cho toµn d©n biÕt lµ cÇn thiÕt, chøng tá quyÕt t©m cao cña chÝnh phñ vµ c¸c cÊp chÝnh quyÒn nhµ n­íc trong viÖc thóc ®Èy CPH. ViÖc nµy ph¶i tiÕn hµnh th­êng xuyªn, nhiÒu lÇn. C«ng t¸c tuyªn truyÒn vÒ CPH DNNN lµ rÊt quan träng. Khèi l­îng DNNN hiÖn nay lµ lín, sè l­îng CBCNV trong c¸c DNNN nµy kh«ng ph¶i lµ nhá mµ quyÒn lîi cña hä sÏ thay ®æi khi DNNN ®­îc CPH. B¶n th©n c¸c DNNN còng ch­a ®­îc cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c tµi liÖu h­íng dÉn vÒ CPH. V× vËy, Ban chØ ®¹o CPH DNNN cïng c¸c c¬ quan h÷u quan cÇn thèng nhÊt so¹n th¶o c¸c quy tr×nh, thñ tôc hµnh chÝnh, b­íc ®i, ý nghÜa... cña CPH vµ ph¸t hµnh réng r·i cho nh©n d©n. Huy ®éng vèn th«ng qua CPH mét bé phËn DNNN thùc sù cã hiÖu qu¶ v× cã lîi cho c¶ ba phÝa: nhµ n­íc, doanh nghiÖp, ng­êi lao ®éng. ViÖc CPH thµnh c«ng c¸c DNNN sÏ t¹o ra sù thay ®æi trong qu¶n lý kinh tÕ, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, ®ång thêi lµ träng ®iÓm trong viÖc x©y dùng c¸c CTCP ë ViÖt Nam. Thø hai, cÇn quan t©m h¬n n÷a tíi viÖc CPH c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n. NÕu vµo n¨m 1986, ë ViÖt Nam gÇn nh­ ch­a cã c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n th× tíi nay, con sè nµylªn tíi kho¶ng 22000. Hä gÆp khã kh¨n thùc sù vÒ vèn, c«ng nghÖ kü thuËt thÊp, thiÕu th«ng tin, khã tiÕp cËn thÞ tr­êng trong vµ ngoµi n­íc, chÝnh s¸ch ch­a râ rµng... Trong khi ®ã, ®©y l¹i lµ h×nh thøc doanh nghiÖp phï hîp víi ViÖt Nam do t¹o thªm c«ng ¨n viÖc lµm, t¨ng thªm thu nhËp, t¨ng thu ng©n s¸ch, gãp phÇn thay ®æi c¬ cÊu kinh tÕ... §Ó gãp phÇn gi¶i quyÕt c¸c khã kh¨n ®ã, nhµ n­íc cã thÓ vµ cÇn t¹o ®iÒu kiÖn CPH c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n lµm ¨n cã hiÖu qu¶, chuyÓn thµnh c¸c CTCP. Qu¸ tr×nh nµy sÏ ®­îc tiÕn hµnh theo luËt c«ng ty vµ ®­îc hç trî bëi c¸c quy chÕ cô thÓ h¬n, râ rµng h¬n. Thø ba, khuyÕn khÝch thµnh lËp c¸c CTCP c«ng céng do c¸c s¸ng lËp viªn tiÕn hµnh trong c¸c ngµnh nghÒ ®­îc luËt ph¸p cho phÐp. HiÖn nay, c«ng viÖc nµy ch­a ®­îc quan t©m thÝch ®¸ng, tuy trong x· héi cã nh÷ng ng­êi cã vèn song kh«ng cã n¨ng lùc kinh doanh, bªn c¹nh ®ã l¹i cã nh÷ng ng­êi cã tr×nh ®é kinh doanh song kh«ng cã vèn; hoÆc lµ tÇng líp trung l­u cã nhu cÇu xuÊt vèn kinh doanh ®Ó thu lîi nhuËn. HÇu nh­ hä ph¶i tù mµy mß t×m hiÓu trong hoµn c¶nh luËt ph¸p ch­a ®Çy ®ñ, thèng nhÊt tµi liÖu thiÕu thèn... nhµ n­íc cÇn cã nh÷ng quy chÕ râ rµng vÒ thñ tôc, h×nh thøc, b­íc ®i... c«ng khai vµ ph¸t hµnh c¸c Ên phÈm vÒ vÊn ®Ò nµy. Mét chiÕn ®­îc n©ng cao hiÓu biÕt cña nh©n d©n vÒ c«ng ty cæ phÇn lµ ®iÒu kh«ng thÓ thiÕu. 2. Xóc tiÕn thµnh lËp TTCK ë ViÖt Nam: Trªn c¬ së m«i tr­êng thÓ chÕ chung vµ c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi cÇn thiÕt. NhiÖm vô hµng ®Çu mµ ñy ban chøng kho¸n nhµ n­íc cÇn quan t©m lµ ®µo t¹o c¸n bé qu¶n lý vµ t¸c nghiÖp vÒ ®¹o ®øc vµ tr×nh ®é kinh doanh. §éi ngò nµy tr­íc hÕt lµ cÇn thiÕt cho ñy ban chøng kho¸n, sau ®ã lµ nh÷ng c¸n bé lµm viÖc trong c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i, c«ng tay tµi chÝnh vµ mét sè thÓ chÕ tµi chÝnh kh¸c sÏ tham gia trùc tiÕp vµo TTCK. Mét c«ng viÖc kh«ng kÐm phÇn quan träng vµ tiªn quyÕt lµ chuÈn bÞ c¬ cÊu ph¸p lý hoµn chØnh vµ ®ång bé bëi v× kinh doanh chøng kho¸n mang tÝnh phøc t¹p cao. 3. T¨ng c­êng sù hç trî gi÷a TTCK vµ CTCP Trong thêi gian ®Çu cña TTCK ViÖt Nam, ®a sè c¸c giao dÞch sÏ lµ giao dÞch vÒ tr¸i phiÕu c«ng ty vµ tr¸i phiÕu chÝnh phñ. Tuy nhiªn, c¸c c«ng typt h¬n ch¾c ch¾n muèn b¸n cæ phiÕu ®Ó ®¶m b¶o tû lÖ ®Çu t­ gi÷a cho vay vµ vay c©n b»ng h¬n. Nh÷ng c«ng ty cæ phÇn ®­îc thµnh lËp tõ qu¸ tr×nh CPH DNNN cã uy tÝn sÏ lµ nh÷ng c«ng ty ®Çu tiªn b¸n cæ phiÕu ë thÞ tr­êng nµy, sau ®ã sÏ lµ cæ phiÕu cña nh÷ng CTCP n­íc ngoµi ®ang ho¹t ®éng ë ViÖt Nam. Cã thÓ sö dông mét thÞ tr­êng chÝnh thøc ®Ó ®Þnh gi¸ cæ phiÕu vµ gióp b¸n cæ phiÕu réng r·i. Trong tr­êng hîp ch­a cã ®ñ ®iÒu kiÖn thµnh lËp Së giao dÞch chøng kho¸n th× nhµ n­íc cã thÓ cho phÐp thµnh lËp mét Trung t©m giao dÞch cæ phiÕu ®Ó gióp cæ ®«ng chuyÓn nh­îng cæ phiÕu mét c¸ch hîp ph¸p vµ c«ng khai. NÕu kh«ng sím thùc hiÖn ®iÒu nµy th× mét thÞ tr­êng phi chÝnh thøc ®· h×nh thµnh tõ khi cã luËt c«ng ty sÏ cã ®iÒu kiÖn më réng qua nhiÒu h×nh thøc, ®em l¹i nhiÒu tiªu cùc cho c«ng chóng vµ cho c«ng t¸c qu¶n lý TTCK sau nµy. Tãm l¹i, nÕu kÕt hîp ®ång bé c¸c vÊn ®Ò trªn th× qu¸ tr×nh x©y dùng TTCK ë ViÖt Nam sÏ cã chÊt l­îng h¬n, gãp phÇn ®¾c lùc vµo c«ng cuéc ®æi míi kinh tÕ cña ®Êt n­íc. PhÇn III: KÕt luËn §Ó x©y dùng TTCK cña ViÖt Nam theo m« h×nh trªn ®©y, t«i thÊy cÇn ph¶i tiÕn hµnh mét sè c«ng viÖc c¬ b¶n sau ®©y: 1. VÒ hÖ thèng ph¸p lý chøng kho¸n HiÖn nay ñy ban chøng kho¸n nhµ n­íc ®· thèng kª nh÷ng ®iÓm m©u thuÉn chÝnh víi v¨n b¶n ph¸p lý hiÖn hµnh. Trªn c¬ së ®ã ph©n lo¹i vµ cã gi¶i ph¸p xö lý nh­ sau: - Nh÷ng xung ®ét liªn quan ®Õn c¸c luËt ®ang trong qu¸ tr×nh söa ®æi (nh­ luËt c«ng ty, luËt ng©n hµng...) th× ph¶i ®­a ngay vµo c¸c v¨n b¶n dù th¶o söa ®æi. Nh÷ng xung ®ét hoÆc nh÷ng ®iÓm thiÕu liªn quan ®Õn c¸c v¨n b¶n ch­a cã ch­¬ng tr×nh söa ®æi th× ph¶i xö lý b»ng hai c¸ch: + Nh÷ng xung ®ét liªn quan ®Õn quyÒn së h÷u th× ph¶i söa ®æi tr­íc khi cã thÞ tr­êng. + Nh÷ng xung ®ét kh¸c kh«ng quan träng th× cã thÓ gi¶i quyÕt dÇn dÇn. VÒ møc ®é ban hµnh b¶n ph¸p lý chøng kho¸n, chÝnh phñ ®· quyÕt ®Þnh so¹n th¶o ban hµnh ph¸p lÖnh chøng kho¸n vµ TTCK. C¸ch thøc nµy cho phÐp b¶o ®¶m gi¸ trÞ ph¸p lý tèi thiÓu cho hÖ thèng v¨n b¶n chøng kho¸n, mÆt kh¸c qu¸ tr×nh x©y dùng th«ng qua kh«ng qu¸ phøc t¹p. - Trong ph¸p lÖnh sÏ ®Ò cËp ®Õn tÊt c¶ c¸c vÊn ®Ò chñ yÕu nh­ng kh«ng ®i s©u vµo chi tiÕt cßn viÖc cô thÓ hãa sÏ do NghÞ ®Þnh cña ChÝnh phñ vµ quy chÕ cña UBCK thùc hiÖn. 2. VÒ vÊn ®Ò ®µo t¹o ViÖc ®µo t¹o c¸n bé cã ý nghÜa rÊt quan träng vµ ph¶i ®i tr­íc mét b­íc, chóng ta kh«ng thÓ cã ®­îc TTCK nÕu kh«ng cã ®éi ngò c¸n bé cã kiÕn thøc vµ ®¹o ®øc ho¹t ®éng trªn thÞ tr­êng. VÒ c¸n bé cÇn ®µo t¹o c¸c ®èi t­îng sau: C¸n bé qu¶n lý cña UBCK C¸n bé vËn hµnh t¹i SGDCK vµ c¸c tæ chøc phô trî C¸n bé kinh doanh chøng kho¸n Trong ®ã ®µo t¹o c¸n bé qu¶n lý cña UBCK vµ gi¸o viªn cho TTCK cÇn ®i tr­íc mét b­íc. 3. HÖ thèng gi¸m s¸t chøng kho¸n §Ó ®¶m b¶o cho ho¹t ®éng cña TTCK ho¹t ®éng mét c¸ch an toµn, c«ng b»ng vµ ®i ®óng ®Þnh h­íng XHCN, nhµ n­íc cÇn ph¶i tham gia chÆt chÏ vµo qu¸ tr×nh x©y dùng, tæ chøc vµ qu¶n lý gi¸m s¸t chÆt chÏ thÞ tr­êng. Cã thÓ x©y dùng 3 cÊp gi¸m s¸t nh­ sau: CÊp gi¸m s¸t t¸icac tæ chøc kinh doanh chøng kho¸n; CÊp gi¸m s¸t t¹i SGDCK; CÊp gi¸m s¸t t¹i UBCK nhµ n­íc. Bªn c¹nh viÖc theo dâi cña c¸c vô chuyªn m«n, vô thanh tra ph¶i gi¸m s¸t vµ thanh tra toµn bé c¸c ho¹t ®éng chøng kho¸n. Ngoµi ra UBCK sÏ ph¶i phèi hîp víi UBCK c¸c n­íc ®Ó xö lý c¸c vô viÖc vi ph¹m liªn quan ®Õn c¸c ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n ngoµi biªn giíi. Cïng víi viÖc cñng cè hÖ thèng gi¸m s¸t ph¶i ¸p dông chÆt chÏ chÕ ®é th«ng tin, b¸o c¸o vµ chÕ ®é kiÓm to¸n kÕ to¸n nh»m khèng chÕ vµ qu¶n lý ®­îc tõ ®Çu nh÷ng vi ph¹m cã thÓ x¶y ra. Tõ nh÷ng nghiªn cøu trªn t«i xin m¹nh d¹n ®Ò xuÊt mét sè vÊn ®Ò sau: a) æn ®Þnh ho¹t ®éng cña UBCK nhµ n­íc b) C¬ së ph¸p lý: TËp trung so¹n th¶o c¸c v¨n b¶n ph¸p lý vÒ chøng kho¸n vµ TTCK, bao gåm ph¸p lÖnh, NghÞ ®Þnh ChÝnh phñ, c¸c quy chÕ vµ th«ng t­ h­íng dÉn d­íi luËt, c¸c quy t¾c vµ néi quy giao dÞch, bæ sung vµ söa ®æi c¸c v¨n b¶n cã liªn quan. c) Thóc ®Èy ch­¬ng tr×nh cæ phÇn hãa vµ kiÓm to¸n doanh nghiÖp: TTCK cã thÓ ph¸t triÓn ®­îc trªn c¬ së mét nÒn kinh tÕ ®· ®­îc cæ phÇn hãa. §©y lµ mét yÕu tè quan träng, lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu trong khi h×nh thµnh TTCK, v× qu¸ tr×nh ®ã cho ra ®êi hµng lo¹t c¸c doanh nghiÖp, c«ng ty cã ®ñ ®iÒu kiÖn ph¸t hµnh tr¸i phiÕu, cæ phiÕu - lµ nh÷ng chøng kho¸n cña TTCK. d) ChuÈn bÞ hÖ thèng kÕ to¸n, thanh tra vµ ph¸t triÓn c¸c c«ng ty kiÓm to¸n. e) §µo t¹o c¸n bé f) ChuÈn bÞ mäi ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó h×nh thµnh SGDCK, x©y dùng m« h×nh, l¾p ®Æt trang thiÕt bÞ cho SGDCK vµ c¸c tæ chøc phô trî. g) Tæ chøc tèt viÖc tuyªn truyÒn, gi¶i thÝch vÒ ho¹t ®éng cña TTCK ®Ó d©n chóng hiÓu, tin t­ëng vµ tÝch cùc tham gia ®Çu t­. h) CÊp giÊy phÐp thµnh lËp SGDCK vµ c¸c tæ chøc phô trî. i) Tæ chøc vËn hµnh thö ho¹t ®éng cña SGDCK vµ c¸c tæ chøc phô trî k) CÊp giÊy phÐp cho c¸c c«ng ty m«i giíi lµ thµnh viªn SGDCK l) Lùa chän c¸c doanh nghiÖp cã ®ñ ®iÒu kiÖn tham gia ph¸t hµnh CK m) TiÕn hµnh niªm yÕt gi¸ vµ giao dÞch t¹i SGDCK.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docThị trường chứng khoán với phát triển kinh tế và mối quan hệ với Công ty cổ phần.doc
Luận văn liên quan