Tóm tắt luận án Quản lý Nhà nước về thương mại điện tử

Thứ nhất, luận án đã hệ thống hoá được những vấn đề lý luận cơ bản về QLNN đối với TMĐT như khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc, nội dung QLNN về TMĐT; đây là những vấn đề lí luận mà chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập tới. Thứ hai, luận án đã tổng kết được một số kinh nghiệm trong QLNN về TMĐT của một số quốc gia đã và đang phát tri ển TMĐT. Qua kinh nghiệm của các nước trên thế giới luận án đã rút ra được một số bài học kinh nghiệm có ích trong QLNN về TMĐT ở Việt Nam. Thứ ba, trên cơ sở sử dụng các phương pháp nghiên cứu một cách khoa học, luận án đã phân tích thực trạng QLNN về TMĐT ở Việt Nam trong giai đoạn vừa qua. Luận án đã xây d ựng được bộ tiêu chí đánh giá các nội dung QLNN về TMĐT, thông qua các tiêu chí này, luận án tiến hành đánh giá việc thực hiện các nội dung QLNN về TMĐ để từ đó nêu rõ những thành tựu đã đạt được, các tồn tại yếu kém cần khắc phục trong QLNN về TMĐT. Thứ tư, luận án đã đề xuất được một số giải pháp, kiến nghị và các điều kiện chủ yếu để thực hiện các giải pháp này với cơ quan QLNN, các giải pháp chủ yếu bao gồm: (i) Xây dựng chiến lược phát triển TMĐT quốc gia nhằm tạo ra các định hướng lâu dài cho phát triển TMĐT ở Việt Nam. (ii) Hoàn thiện các chính sách TMĐT như: chính sách thương nhân; chính sách thuế trong TMĐT; chính sách bảo vệ người tiêu dùng; chính sách tạo nguồn nhân lực. (iii) Hoàn thiện pháp luật về TMĐT trong đó tập trung vào các nội dung: công nhận TMĐT là một ngành trong hệ thống các ngành nghề kinh tế quốc dân; quy định rõ về trách nhiệm, quyền hạn của các bên tham gia TMĐT đối với các hình thức TMĐT mới nảy sinh;hoàn thiện các quy định về TMĐT xuyên biên giới; công nhận giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử; hoàn thiện các quy định về giải quyết tranh chấp trong TMĐT. (iv) Tăng cường hoạt động đào tạo về TMĐT, công nhận chuyên ngành TMĐT là một chuyên ngành chính thức trong hệ thống giáo dục quốc gia. (v) Tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra về TMĐT, thành lập thanh tra chuyên ngành về TMĐT

pdf27 trang | Chia sẻ: aquilety | Ngày: 30/03/2015 | Lượt xem: 1736 | Lượt tải: 8download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Tóm tắt luận án Quản lý Nhà nước về thương mại điện tử, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
thứ ba đó là các nhà cung cấp hạ tầng dịch vụ (dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông di động ...), các tổ chức chứng thực điện tử (cung cấp chữ kí số, chứng thực số...) các đối tượng này tuy không trực tiếp tham gia vào các giao dịch TMĐT nhưng lại là nhân tố đảm bảo cho các giao dịch TMĐT thành công. Yếu tố môi trường điện tử trong hoạt động TMĐT luôn thay đổi một cách nhanh chóng, các hình thức kinh doanh trong TMĐT ngày càng đa dạng, phức tạp và luôn ứng dụng các công nghệ mới nhất. Điều này đã đặt ra một thách thức rất lớn trong hoạt động QLNN, đòi hỏi cơ quan QLNN về TMĐT phải luôn có những chính sách phù hợp để thích nghi kịp thời với những thay đổi này. 2.2.2. Mục tiêu quản lý nhà nước về thương mại điện tử: mục tiêu định hướng cho sự phát triển của TMĐT; mục tiêu phát triển TMĐT; mục tiêu tạo lập môi -8- trường và các điều kiện thuận lợi cho TMĐT phát triển; mục tiêu củng cố, bảo đảm dân chủ, công bằng cho mọi cá nhân và mọi thành phần kinh tế thực hiện các hoạt động TMĐT trong nền kinh tế 2.2.3. Chức năng quản lý nhà nước về thương mại điện tử Chức năng định hướng cho sự phát triển của TMĐT Chức năng tạo lập môi trường cho sự phát triển của TMĐT Chức năng điều tiết các hoạt động TMĐT Chức năng kiểm soát hoạt động TMĐT 2.2.4. Nội dung quản lý nhà nước về thương mại điện tử Theo hướng tiếp cận từ quá trình quản lý, QLNN về TMĐT bao gồm các nội dung: (i) Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển TMĐT; (ii) Xây dựng chính sách và ban hành pháp luật về TMĐT; (iii) Tổ chức thực hiện kế hoạch, chính sách phát triển TMĐT; (iv) Kiểm soát TMĐT. 2.2.4.1. Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển thương mại điện tử Chiến lược TMĐT: là định hướng phát triển TMĐT quốc gia trong một thời kỳ tương đối dài với các mục tiêu tổng quát, cụ thể và hệ thống các giải pháp nhằm huy động tối đa các nguồn lực và tổ chức thực hiện trong thực tiễn để thực hiện các mục tiêu phát triển TMĐT mà Nhà nước đã đặt ra. Hệ thống chiến lược phát triển TMĐT trong nền kinh tế quốc dân bao gồm: chiến lược TMĐT quốc gia, Chiến lược phát triển TMĐT của tỉnh (thành phố), chiến lược phát triển TMĐT của từng DN. Kế hoạch phát triển TMĐT: là các kế hoạch cụ thể nhằm chi tiết hóa các chiến lược phát triển TMĐT. Các kế hoạch phát triển TMĐT bao gồm hai loại kế hoạch chủ yếu: kế hoạch trung hạn, kế hoạch hàng năm. 2.2.4.2. Xây dựng chính sách và ban hành pháp luật về thương mại điện tử Chính sách phát triển TMĐT: chính sách TMĐT là một hệ thống các quy định, công cụ và biện pháp thích hợp mà Nhà nước áp dụng để điều chỉnh các hoạt động TMĐT ở những thời kỳ nhất định nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra trong chiến lược phát triển TMĐT. Chính sách phát triển TMĐT bao gồm các chính sách chủ yếu sau: Chính sách thương nhân; Chính sách bảo vệ người tiêu dùng trong TMĐT; Chính sách thuế; Chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho TMĐT; Chính sách phát triển hạ tầng công nghệ cho TMĐT Xây dựng và ban hành pháp luật về TMĐT Pháp luật về TMĐT là hệ thống các quy tắc xử sự có tính chất bắt buộc chung, thể hiện ý chí của các cơ quan QLNN về kinh tế nói chung, về TMĐT nói riêng, do Nhà nước đặt ra , thực thi và bảo vệ nhằm mục tiêu phát triển TMĐT theo những mục tiêu đã định. Các nghiên cứu trên thế giới đã khái quát năm vấn đề pháp lý về TMĐT cần được quy định trong pháp luật quốc gia gồm: (i) Thừa nhận các thông điệp dữ liệu: đưa ra các quy định pháp lý đối với các nội dung giao dịch thương mại qua các phương tiện điện tử; -9- (ii) Quy định kỹ thuật về chữ ký điện tử nhằm bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn, bảo mật của thông tin được trao đổi trong TMĐT; (iii) Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong TMĐT; (iv) Bảo vệ người tiêu dùng trong TMĐT; (v) Phòng chống tội phạm và các vi phạm trong TMĐT. 2.2.4.3. Tổ chức thực hiện kế hoạch và chính sách phát triển TMĐT Đây là giai đoạn triển khai các kế hoạch và chính sách phát triển TMĐT vào thực tiễn. Giai đoạn này bao gồm các công việc: truyền thông và tư vấn, triển khai các chương trình, dự án phát triển; vận hành các quỹ; phối hợp hoạt động; đảm bảo vận hành hệ thống cung cấp dịch vụ hỗ trợ. 2.2.4.4. Kiểm soát thương mại điện tử Kiểm soát TMĐT là tổng thể những hoạt động của cơ quan QLNN nhằm kịp thời phát hiện và xử lý những sai sót, ách tắc, đổ vỡ, những khó khăn, vướng mắc cũng như những cơ hội phát triển TMĐT nhằm đảm bảo cho hoạt động TMĐT tuân theo đúng các định hướng, mục tiêu phát triển TMĐT đã đề ra. Các hình thức kiểm soát TMĐT bao gồm: kiểm tra, thanh tra, kiểm sát, kiểm toán nhà nước. Trong số các hình thức này thì hình thức kiểm tra TMĐT có vai trò đặc biệt quan trọng. 2.2.5. Bộ máy quản lý nhà nước về thương mại điện tử Bộ máy QLNN nhà nước về TMĐT là một bộ phận cấu thành của bộ máy QLNN về kinh tế, mang tính độc lập tương đối, bao gồm các cơ quan Nhà nước thực hiện chức năng quản lý TMĐT từ Trung ương đến địa phương. QLNN về TMĐT được thực hiện chủ yếu ở 2 cấp đó là cấp Trung ương và cấp địa phương. Ở cấp Trung ương, cơ quan QLNN về TMĐT chính là các cơ quan QLNN ở cấp Trung ương, các cơ quan này bao gồm: Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân. Giúp Chính phủ thực hiện các chức năng QLNN về TMĐT là các Bộ và cơ quan ngang Bộ. Với các đặc trưng của TMĐT đã nêu ở trên, để quản lý hoạt động TMĐT cần có sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý có chức năng quản lý khác nhau, các cơ quan này bao gồm: cơ quan QLNN về thương mại; cơ quan QLNN về CNTT và Truyền thông, về an toàn, an ninh mạng; cơ quan QLNN về hạ tầng công nghệ thanh toán trong TMĐT Ở cấp địa phương: UBND các cấp thực hiện QLNN về TMĐT trong phạm vi của địa phương theo sự phân cấp của Chính phủ. Sở Công thương là cơ quan tham mưu, trực tiếp giúp UBND thực hiện QLNN về TMĐT trong phạm vi địa phương 2.2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về thương mại điện tử, bao gồm: các yếu tố nguồn lực của cơ quan QLNN về TMĐT; mức độ ứng dụng CNTT trong các cơ quan QLNN; Các cam kết quốc tế trong phát triển TMĐT; Xu hướng phát triển của TMĐT trên thế giới. 2.2.7. Đánh giá quản lý nhà nước về thương mại điện tử Luận án sử dụng bốn tiêu chí đánh giá QLNN về TMĐT, bao gồm: tiêu chí hiệu lực, tiêu chí hiệu quả, tiêu chí phù hợp, tính bền vững của QLNN về TMĐT. Bảng 2.1. Các tiêu chí đánh giá QLNN về TMĐT -10- Tiêu chí Các chỉ tiêu đánh giá HIỆU LỰC 1 Mức độ nhận thức của DN và xã hội đối với TMĐT 2 Mức độ hỗ trợ DN ứng dụng TMĐT của cơ quan QLNN 3 Mức độ bảo vệ người tiêu dùng trong các giao dịch TMĐT 4 Mức độ thuận lợi, phù hợp của các hình thức thanh toán trongTMĐT 5 Mức độ đầy đủ, phù hợp của các tiêu chuẩn TMĐT do cơ quanQLNN ban hành 6 Mức độ đáp ứng nhu cầu của nguồn nhân lực TMĐT đối với các hoạt động của DN 7 Mức độ đáp ứng của hạ tầng công nghệ thông tin cho sự pháttriển của TMĐT 8 Mức độ hoàn thành các mục tiêu trong chiến lược, kế hoạchphát triển TMĐT HIỆU QUẢ 1 Mức độ phổ biến của TMĐT trong nền kinh tế 2 Lợi ích mà TMĐT đem lại cho DN PHÙ HỢP 1 Mức độ phù hợp của hệ thống pháp luật về TMĐT đối với việcứng dụng TMĐT trong DN 2 Mức độ phù hợp của các mục tiêu trong kế hoạch phát triểnTMĐT với việc ứng dụng TMĐT trong DN 3 Mức độ phù hợp của các chính sách TMĐT ở Việt Nam với cácthông lệ quốc tế BỀN VŨNG 1 Mức độ gắn kết của các chính sách phát triển TMĐT với các chính sách phát triển kinh tế - xã hội khác của đất nước 2 Mức độ thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và DN nói riêng của TMĐT 3 Mức độ tác động của các chính sách phát triển TMĐT đối với việc ứng dụng TMĐT trong các DN 2.3. Kinh nghiệm quốc tế trong quản lý nhà nước về thương mại điện tử Thứ nhất, vấn đề xây dựng chiến lược phát triển TMĐT. Ở những quốc gia có nền TMĐT phát triển như Mỹ, Hàn Quốc, Singapore, để hỗ trợ sự phát triển của TMĐT quốc gia, Chính phủ các nước luôn trú trọng đến việc xây dựng chiến lược phát triển TMĐT quốc gia với các mục tiêu mang tính định hướng lâu dài cho sự phát triển của TMĐT. Chiến lược phát triển TMĐT quốc gia được xây dựng độc lập với các chiến lược phát triển kinh tế xã hội khác của đất nước. Thứ hai, về xây dựng chính sách và ban hành pháp luật về TMĐT Về xây dựng khung pháp lý cho sự phát triển của TMĐT: Chính phủ các nước đặc biệt chú trọng việc xây dựng và tạo lập một môi trường pháp lý thuận lợi cho TMĐT. Để thúc đẩy TMĐT, các quốc gia đều phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý -11- cụ thể. Khung pháp lý này sẽ được áp dụng để điều chỉnh các hoạt động thương mại nói chung và giao dịch TMĐT nói riêng, không phân biệt mục đích tiêu dùng hay kinh doanh. Chính phủ các nước đều thiết lập khuôn khổ pháp lý đối với các vấn đề được coi là trở ngại và khó khăn về pháp lý cho sự phát triển của TMĐT. Về xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng cho sự phát triển của TMĐT: Chính phủ các quốc gia đóng một vai trò quan trọng trong phát triển cơ sở hạ tầng cho sự phát triển TMĐT, Chính phủ các nước đặc biệt chú trọng đến hạ tầng CNTT, hạ tầng thanh toán, hạ tầng nguồn nhân lực cho phát triển TMĐT. Thứ ba, về tổ chức thực hiện chiến lược, kế hoạch, chính sách phát triển TMĐT: trong quá trình triển khai TMĐT, Chính phủ các quốc gia thường xây dựng các trung tâm hỗ trợ DN triển khai TMĐT. Nhiệm vụ của các Trung tâm này là phải tìm ra được những mô hình TMĐT tiên tiến và phù hợp nhất để có thể áp dụng và triển khai trong các DN của nước mình. CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 3.1. Thực trạng phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam 3.1.1. Giai đoạn thương mại điện tử hình thành và được pháp luật thừa nhận chính thức Đây được coi là giai đoạn tiền đề của việc ứng dụng TMĐT trong các DN ở Việt Nam. Trong giai đoạn này, môi trường cho sự phát triển TMĐT ở Việt Nam mới bắt đầu được hình thành, một số DN đã bắt đầu nhận thức được vai trò to lớn của việc ứng dụng TMĐT trong hoạt động SXKD của DN và đã bắt đầu ứng dụng TMĐT ở các cấp độ khác nhau. 3.1.2. Giai đoạn phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử ở Việt Nam Tiếp theo những thành công trong ứng dụng TMĐT tại các DN, bắt đầu từ năm 2006, TMĐT ở Việt Nam đã có những bước tiến mạnh mẽ: TMĐT được ứng dụng rộng rãi trong rất nhiều DN, người tiêu dùng đã bắt đầu hình thành thói quen mua sắm trên mạng Internet, TMĐT đã được toàn xã hội và DN thừa nhận như là một ngành nghề kinh doanh mới đem lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng và DN. 3.2. Thực trạng quản lý nhà nước về thương mại điện tử 3.2.1.Xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử Kế hoạch phát triển TMĐT là một bộ phận của kế hoạch phát triển KT-XH của đất nước. Hệ thống kế hoạch phát triển TMĐT hiện nay bao gồm: kế hoạch phát triển TMĐT quốc gia và kế hoạch phát triển TMĐT từng địa phương. 3.2.1.1. Kế hoạch phát triển TMĐT quốc gia Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2006-2010 đưa ra các mục tiêu phát triển TMĐT giai đoạn 2006-2010: -12- (i) Phát triển TMĐT góp phần thúc đẩy thương mại và nâng cao sức cạnh tranh của DN trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới; (ii) Nhà nước đóng vai trò tạo lập môi trường pháp lý và cơ chế chính sách thuận lợi nhằm thu hút công nghệ tiên tiến và khuyến khích DN ứng dụng TMĐT ; cung cấp các dịch vụ công hỗ trợ hoạt động TMĐT; (iii) Phát triển TMĐT cần được gắn kết chặt chẽ với việc ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin và truyền thông; (iv) Rà soát, bổ sung, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan nhằm bảo đảm toàn bộ hệ thống pháp luật được định hướng chung là hỗ trợ, tạo điều kiện cho TMĐT phát triển. Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2011 - 2015 với mục tiêu tổng quát là: "TMĐT được sử dụng phổ biến và đạt mức tiên tiến trong các nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của DN và năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" 3.2.1.1. Kế hoạch phát triển TMĐT của các địa phương Thực hiện Quyết định số Quyết định số 1073/QĐ-TTg của Thủ tướng, đến cuối tháng 10/2011, đã có 56 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xây dựng và ban hành Kế hoạch phát triển TMĐT đoạn 5 năm tới của địa phương mình. 3.2.2. Xây dựng chính sách và ban hành pháp luật về thương mại điện tử 3.2.2.1. Chính sách phát triển thương mại điện tử Chính sách thương nhân:quy định các điều kiện, thủ tục khi đăng ký thành lập Website TMĐT; Quyền hạn và nghĩa vụ của thương nhân khi tham gia TMĐT; Hành vi của thương nhân bị cấm trong hoạt động TMĐT Chính sách bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử: các chính sách bảo vệ người tiêu dùng trong TMĐT thời gian qua chủ yếu tập trung vào hai khía cạnh đặc thù là bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong quá trình giao kết hợp đồng trên website TMĐT. Bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng trong giao dịch TMĐT , bao gồm vấn đề quản lý và sử dụng thông tin cá nhân trong TMĐT, chống thư rác và quản lý thư quảng cáo thương mại, và xử lý tội phạm về thông tin cá nhân trong TMĐT. Bảo vệ người tiêu dùng trong quá trình giao kết hợp đồng trên website TMĐT: trong đó tập trung điều chỉnh vấn đề cung cấp thông tin và giao kết hợp đồng trên môi trường điện tử, nhằm thu hẹp khoảng cách về bất bình đẳng thông tin đối với người tiêu dùng và nâng cao tính minh bạch của môi trường TMĐT. Chính sách thuế trong TMĐT: xác định đối tượng nộp thuế; đối tượng chịu thuế; quản lý thuế Chính sách đào tạo và phát triển nguồn nhân lực TMĐT: các chính sách này bao gồm: đào tạo về TMĐT cho đội ngũ cán bộ QLNN và cộng đồng DN; đào tạo chính quy về TMĐT trong các trường cao đẳng và đại học: theo kết quả khảo sát năm 2008, 2010 và 2012 của Cục TMĐT và CNTT, tính đến hết năm 2012 có 88 trường triển khai hoạt động đào tạo TMĐT, trong đó có 52 trường đại học và 36 trường cao -13- đẳng. đến hết năm 2012, Bộ Giáo dục và đào tạo vẫn chưa công bố chương trình khung cho ngành TMĐT, chưa có mã ngành độc lập trong Bảng danh mục mã ngành cấp 4 của Bộ Giáo dục và đào tạo. Chính sách phát triển hạ tầng công nghệ cho TMĐT: Hạ tầng công CNTT & TT đã và đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam; mạng thông tin quốc gia hiện đại phủ sóng cả nước, kết nối tới hầu hết các nước trong khu vực và trên thế giới. Tính đến tháng 12 năm 2012 số người sử dụng Internet tại Việt Nam đạt mức 31,3 triệu người; số người sử dụng Internet trên 100 dân đạt 35,3%. Số thuê bao Internet băng rộng cố định đạt 4,87 triệu thuê bao; Số hộ gia đình có máy vi tính tính trên 100 hộ gia đình đạt tỷ lệ 18,8% Hạ tầng thanh toán điện tử: phát triển thị trường thẻ thanh toán là mấu chốt quan trọng, đặt tiền để cho việc triển khai các dịch vụ thanh toán hiện đại trên nền tảng ứng dụng CNTT và TMĐT. Thẻ ngân hàng đã và đang trở thành phương tiện thanh toán phổ biến tại Việt Nam với tốc độ phát triển nhanh chóng. Đến cuối tháng 6/2012, lượng thẻ phát hành đạt khoảng 47,22 triệu, trong đó thẻ ghi nợ chiếm tới 94%. Cơ sở hạ tầng phục vụ thanh toán thẻ cũng được cải thiện đáng kể với 13.920 máy ATM và 89.957 máy POS được lắp đặt trên toàn quốc 3.2.2.2. Xây dựng và ban hành pháp luật về thương mại điện tử Các quy định liên quan đến giao dịch điện tử trong hệ thống văn bản pháp luật về dân sự - thương mại: luật Dân sự và luật Thương mại đã thừa nhận giá trị pháp lý của giao dịch điện tử thông qua việc thừa nhận thông điệp dữ liệu - hình thức biểu hiện cụ thể của giao dịch điện tử. Các quy định về giao dịch điện tử và CNTT: khung pháp lý cho giao dịch điện tử nói chung và TMĐT nói riêng được hình thành với hai trụ cột chính là Luật Giao dịch điện tử và Luật Công nghệ thông tin, tám nghị định hướng dẫn Luật cùng một loạt thông tư quy định chi tiết những khía cạnh cụ thể của giao dịch điện tử trong từng lĩnh vực ứng dụng đặc thù. Các quy định về thuế, kế toán: bao gồm các quy định về chứng từ điện tử và hóa đơn điện tử; về thu thuế trong TMĐT Các quy định về chế tài và xử lý vi phạm:chế tài đối với các hành vi vi phạm được chia làm 2 loại: xử phạt hành chính và xử lý hình sự Một số bất cập còn tồn tại trong pháp luật về TMĐT ở Việt Nam hiện nay: (i) Việc quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet còn nhiều bất cập, chưa theo kịp những xu thế mới của TMĐT. (ii) Các quy định về bảo vệ người tiêu dùng trong TMĐT còn nhiều hạn chế. (iii) Việc cấp phép, quản lý sau cấp phép cho các website cung cấp dịch vụ sàn giao dịch TMĐT hoạt động hiện nay còn khá lỏng lẻo. (iv) Giá trị pháp lý của chứng từ, văn bản điện tử chưa được quy định rõ 3.2.3. Tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển thương mại điện tử 3.2.3.1. Truyền thông và tư vấn: thay đổi và nâng cao nhận thức về TMĐT là một quá trình đòi hỏi sự tham gia của mọi tầng lớp trong xã hội, trong đó DN và các -14- phương tiện truyền thông đóng vai trò quan trọng. Đây là hai lực lượng năng động và nhạy bén trong việc nắm bắt những xu hướng, trào lưu mới của xã hội. Với sự tham gia chủ động và tích cực của hai nhóm đối tượng này, trong giai đoạn 5 năm qua, các hoạt động tuyên truyền về TMĐT đã diễn ra rất sôi động. 3.2.3.2.Triển khai các chương trình, dự án Trong giai đoạn 2006-2007, Cục TMĐT và CNTT đã tiến hành xây dựng và triển khai 6 nhóm chương trình lớn, đó là: Chương trình phổ biến, tuyên truyền và đào tạo về TMĐT; Chương trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật TMĐT với mục tiêu Chương trình cung cấp trực tuyến dịch vụ công các ứng dụng TMĐT trong mua sắm của Chính phủ; Chương trình phát triển công nghệ hỗ trợ TMĐT; Chương trình thực thi pháp luật liên quan tới TMĐT; Chương trình hợp tác quốc tế về TMĐT. Mỗi chương trình được cụ thể hóa thành rất nhiều dự án với các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể được giao cho từng đơn vị thực hiện. Sau 5 năm thực hiện, hầu hết các chương trình trên đã hoàn thành. Bắt đầu từ năm 2012, để triển khai kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2011-2015, Cục TMĐT và CNTT phối hợp với Hiệp hội TMĐT Việt Nam tiến hành xây dựng Chỉ số thương mại điện tử (EBI) nhằm đánh giá tình hình ứng dụng TMĐT trên phạm vi cả nước cũng như tại từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. 3.2.3.3. Phối hợp hoạt động Trong thời gian qua, cơ quan QLNN về TMĐT là Bộ Công thương đã phối hợp với rất nhiều các Bộ, Ngành khác nhau trong việc triển khai các chương trình dự án phát triển TMĐT. Cụ thể, Bộ đã phối hợp với Bộ Tư pháp trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho TMĐT; phối hợp với Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Lao động thương binh và xã hội, các cơ quan truyền thông của Việt Nam trong việc đào tạo, tuyên truyền và phổ biến các kiến thức về TMĐT; Phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Ngân hàng Nhà nước trong việc xây dựng các chương trình phát triển công nghệ hỗ trợ TMĐT v.v... Kết quả của việc phối hợp hoạt động này là đã bước đầu tạo dựng được môi trường tương đối hoàn thiện cho việc phát triển TMĐT ở Việt Nam. Bên cạnh việc phối hợp với các Bộ, Ngành để thiết lập môi trường phát triển TMĐT, trong thời gian qua, các cơ quan QLNN đã đ ặc biệt chú ý tới vấn đề hợp tác quốc tế trong TMĐT bao gồm hợp tác song phương và hợp tác đa phương. 3.2.3.4. Phát triển hệ thống dịch vụ hỗ trợ Các dịch vụ hỗ trợ TMĐT bao gồm: dịch vụ chứng thực số, dịch vụ thanh toán điện tử, dịch vụ công trực tuyến của các cơ quan QLNN, Bộ, Ngành. Dịch vụ chứng thực số:tính đến hết năm 2012 gồm 9 nhà cung cấp dịch vụ bao gồm FPT IS, VDC (VNPT), Công ty Công nghệ thẻ Nacencom, Bkav, Viettel, Công ty CP Công nghệ - Truyền thông CK, Công ty Newtel-ca, Công ty Safe CA và Công -15- ty Vina. Dịch vụ chứng thực số của các doanh nghiệp này đã tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, tổ chức ứng dụng chữ kí số trong hoạt động TMĐT. Dịch vụ thanh toán điện tử: hiện nay hệ thống ngân hàng đang cung cấp một số dịch vụ thanh toán điện tử phổ biến đó là: dịch vụ ngân hàng qua mạng Internet (Internet Banking); dịch vụ thanh toán qua điện thoại di động (Mobile Banking); các dịch vụ trung gian thanh toán có ứng dụng thanh toán điện tử như: dịch vụ chuyển mạch tài chính, dịch vụ cổng thanh toán điện tử, dịch vụ ví điện tử. Dịch vụ công trực tuyến: năm 2012, tỉ lệ tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4 là 76% tương đương 48 tỉnh, thành phố. 3.2.4. Kiểm tra, thanh tra thương mại điện tử Công cụ kiểm tra, thanh tra: thanh tra thông tin điện tử nói chung, thanh tra về TMĐT nói riêng ở Việt Nam thời gian qua là hoạt động khá mới mẻ. Để thực hiện hoạt động này, các cơ quan QLNN đã bước đầu xây dựng các căn cứ pháp lý để làm cơ sở cho việc thực hiện các hoạt động này. Hoạt động kiểm tra, thanh tra TMĐT:do hoạt động TMĐT được thực hiện trên môi trường điện tử nên giám sát việc thực thi các văn quản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực này là một thách thức lớn đối với các cơ quan QLNN. Các hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra chủ yếu mới chỉ dừng lại ở việc thanh tra việc cung cấp các nội dung thông tin trên các trang thông tin điện tử và kiểm tra về mức độ tuân thủ Thông tư số 09/2008/TT-BCT của một số Website TMĐT điển hình. 3.3. Bộ máy quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở Việt Nam 3.3.1. Bộ máy quản lý nhà nước về thương mại điện tử cấp Trung ương * Cơ quan chủ quản thực hiện chức năng QLNN về TMĐT Căn cứ vào chức năng nhiệm vụ QLNN mà Chính phủ giao, hiện nay ở cấp Trung ương, Bộ công thương là cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện các chức năng QLNN về TMĐT. Tại Bộ Công thương, cơ quan trực tiếp giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng QLNN về TMĐT là Cục TMĐT và Công nghệ thông tin. * Các cơ quan tham gia thực hiện chức năng QLNN về TMĐT Tham gia thực hiện chức năng QLNN về TMĐT ở cấp Trung ương ngoài cơ quan chủ quản là Bộ Công thương còn có các cơ quan QLNN khác cùng thực hiện chức năng QLNN có liên quan đến TMĐT như: Bộ Thông tin và Truyền thông; Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Bộ Giáo dục và Đào tạo; Bộ Công an. Từ quá trình thực hiện các chức năng QLNN về TMĐT trong thời gian qua cho thấy còn khá nhiều lĩnh vực của TMĐT chưa được đề cập đến trong các nhiệm vụ QLNN về TMĐT của cơ quan QLNN hoặc các nhiệm vụ QLNN về TMĐT chưa được quy định một cách rõ ràng, cụ thể trong các cơ quan này. Sự thiếu hụt về các nhiệm vụ quản lý này được thể hiện trong các nội dung sau: Thứ nhất, trách nhiệm QLNN về thanh toán điện tử trong TMĐT chưa được quy định rõ trong khi thanh toán điện tử là điểm mấu chốt trong sự thành công của TMĐT. Trong TMĐT thì Ngân hàng là đơn vị trung gian của hoạt động thanh toán điện tử. Các hình thức thanh toán điện tử phổ biến là thẻ, POS, Internetbanking, Mobile Banking, Ví điện tử…là các hình thức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép, -16- ngoài ra, các tổ chức/cá nhân làm trung gian thanh toán cũng phải đáp ứng đủ các điều kiện quy định của Ngân hàng Nhà nước và pháp luật Tuy nhiên hiện nay, các trách nhiệm như kiểm tra, giám sát hoạt động thanh toán điện tử; an toàn, an ninh trong thanh toán điện tử; kiểm tra, giám sát các hành vi lừa đảo, giả mạo trong thanh toán điện tử chưa được quy định cụ thể trong chức năng quản lý của Ngân hàng Nhà nước Thứ hai, về trách nhiệm quản lý thị trường điện tử trên môi trường mạng chưa được Bộ Công thương quy định cho một đơn vị cụ thể tương tự như trách nhiệm quản lý thị trường trong thương mại truyền thống thuộc Cục Quản lý lý thị trường Bộ Công thương Thứ ba, hoạt động thanh tra chuyên ngành về TMĐT chưa được quy định cho một đơn vị cụ thể. Hiện nay chỉ có cơ quan thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông thực hiện chức năng QLNN về công tác thanh tra trong một số lĩnh vực có liên quan đến TMĐT như: viễn thông và internet; công nghệ thông tin, điện tử; cơ sở hạ tầng thông tin truyền thông quốc gia. Do chưa có cơ quan thanh tra chuyên ngành về TMĐT nên các nhiệm vụ về kiểm tra, giám sát TMĐT còn rất mờ nhạt và hiệu quả thấp. Thứ tư, trách nhiệm QLNN phòng chống các hành vi gian lận, lừa đảo trong TMĐT chưa được quy định cụ thể. Hiện nay trách nhiệm về phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao được giao cho Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Bộ Công an, chưa có quy định cụ thể về các hành vi tội phạm trong TMĐT. Thứ năm, sự phối hợp thực hiện chức năng QLNN về TMĐT giữa các cơ quan QLNN chưa hiệu quả, đặc biệt là sự phối hợp giữa Bộ Công thương và Bộ Thông tin và Truyền thông trong việc quản lý các đối tượng tham gia TMĐT còn nhiều hạn chế. 3.3.2. Bộ máy quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở cấp địa phương Ở cấp địa phương: ở các địa phương, UBND các cấp thực hiện QLNN về TMĐT trong phạm vi của địa phương theo sự phân cấp của Chính phủ. Sở Công thương là cơ quan tham mưu, trực tiếp giúp UBND thực hiện QLNN về TMĐT trong phạm vi địa phương. 3.4. Đánh giá quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở Việt Nam Luận án xây dựng bộ chỉ tiêu tương ứng với bốn tiêu chí: hiệu lực, hiệu quả, phù hợp và bền vững để đánh giá các nội dung QLNN về TMĐT. Qua việc đánh giá các chỉ tiêu cụ thể trong từng tiêu chí cho thấy các kết quả và các bất cập trong QLNN về TMĐT như sau: 3.4.1.Các kết quả đã đạt được Thứ nhất, về xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển TMĐT: trong thời gian qua cơ quan QLNN về TMĐT đã có nhiều cố gắng trong việc xây dựng kế hoạch phát triển TMĐT, trong đó Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2006-2010 (Quyết định 222) được coi là bản kế hoạch mang tính định hướng đầu tiên của các cơ quan QLNN đối sự phát triển TMĐT ở Việt Nam. Những định hướng và chủ trương đúng đắn của các cơ quan QLNN đã giúp DN triển khai và ứng dụng có hiệu -17- quả TMĐT trong hoạt động SXKD; TMĐT ngày càng trở thành ứng dụng quan trọng trong hoạt động của các DN; TMĐT đã đóng góp rất lớn vào việc quảng bá hình ảnh, xúc tiến đầu tư, mở rộng hợp tác quốc tế của các DN. Nhờ có sự hỗ trợ của các cơ quan QLNN, ngày càng có nhiều DN áp dụng các mô hình TMĐT ở các cấp độ khác nhau, hình thành nên các mô hình kinh doanh mới rất có hiệu quả. Thứ hai, về xây dựng chính sách và ban hành pháp luật về TMĐT: trong thời gian qua, các cơ quan QLNN đã có rất nhiều cố gắng trong việc xây dựng các chính sách phát triển TMĐT, rất nhiều chính sách như chính sách phát triển hạ tầng công nghệ cho TMĐT, chính sách phát triển nguồn nhân lực cho TMĐT đã đạt được những thành công nhất định. Với sự nỗ lực của các cơ quan quản lý, sau 5 năm triển khai kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2006-2010 tại quyết định 222 của Thủ tướng Chính phủ, khung pháp lý cho hoạt động TMĐT đã dần hình thành. Ba bộ luật cơ bản điều chỉnh hoạt động TMĐT là: luật giao dịch điện tử; luật Công nghệ thông tin và luật Viễn thông là cơ sở để các Bộ, Ngành ban hành các văn bản dưới luật điều chỉnh những lĩnh vực cụ thể của TMĐT. Hệ thống pháp luật về TMĐT cũng từng bước được hiệu chỉnh để phù hợp với hệ thống pháp quốc tế về TMĐT, phù hợp những cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế trong quá trình phát triển kinh tế. Hệ thống pháp luật về TMĐT đã tạo ra nền tảng pháp lý cơ bản để các cơ quan QLNN thực hiện các hoạt động của mình; là cơ sở để các DN ứng dụng và triển khai TMĐT vào hoạt động SXKD; tạo niềm tin cho người tiêu dùng khi tham gia các giao dịch TMĐT. Thứ ba, về tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển TMĐT: để triển khai thực hiện Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2006-2010, các cơ quan QLNN về TMĐT đã triển khai rất nhiều các chương trình, dự án để hỗ trợ việc ứng dụng TMĐT trong DN và từng bước hoàn thiện môi trường cho sự phát triển có hiệu quả của TMĐT. Trong tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển TMĐT, nhờ có sự chỉ đạo kịp thời của các cơ quan QLNN về TMĐT, đặc biệt là sự chỉ đạo trực tiếp của Cục TMĐT và CNTT, rất nhiều DN đã nhận được sự tư vấn, hỗ trợ kịp thời về mặt công nghệ, về lựa chọn mô hình TMĐT phù hợp. Thứ tư, hoạt động thanh tra, kiểm tra TMĐT bước đầu đã đạt được những kết quả nhất định. Nhờ có hoạt động này, các DN đã có ý thức hơn trong việc chấp hành pháp luật về TMĐT, người tiêu dùng đã phần nào tin tưởng vào việc thực hiện các giao dịch TMĐT. 3.4.2. Những vấn đề còn tồn tại trong QLNN về TMĐT Thứ nhất, về xây dựng hệ thống chiến lược, kế hoạch phát triển TMĐT: Việt Nam chưa xây dựng được chiến lược phát triển TMĐT quốc gia mà mới chỉ xây dựng các kế hoạch phát triển TMĐT cho từng giai đoạn ( 2006-2010 và 2011-2015). Thứ hai, về xây dựng chính sách và ban hành pháp luật TMĐT: nhiều văn bản luật về TMĐT còn mang tính tổng quát ;chưa có văn bản điều chỉnh những khía cạnh thực tiễn của TMĐT phù hợp với các hoạt động ứng dụng khá đa dạng trong xã hội. Còn thiếu nhiều quy định như: chưa có ngành TMĐT trong hệ thống các ngành nghề kinh doanh; thiếu các quy định cụ thể về xử lý tranh chấp khi thực hiện các giao dịch -18- TMĐT; thiếu các quy định cụ thể về bảo vệ người tiêu dùng trong các giao dịch TMĐT; chưa thừa nhận giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử; chưa có quy định chữ ký số trong DN tương đương với con dấu hay chữ ký của người đại diện; thiếu các chính sách hỗ trợ và thúc đẩy các DN ứng dụng TMĐT; đào tạo nguồn nhân lực cho TMĐT chưa được quan tâm đúng mức v.v... chính những hạn chế này đã tạo ra rào cản rất lớn trong quá trình triển khai TMĐT. Thứ ba, về tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển TMĐT: các hoạt động tuyên truyền, phổ biến về TMĐT điện tử trong thời gian vừa qua chủ yếu tập trung vào cổ vũ, động viên cho việc ứng dụng TMĐT, chưa chú trọng đến vấn đề giáo dục pháp luật. Hoạt động giáo dục pháp luật về TMĐT được tổ chức chưa nhiều. Sự phối hợp giữa các Bộ, ngành giữa Trung ương và các địa phương chưa chặt chẽ. Thứ tư, hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra trong TMĐT còn nhiều hạn chế. Nguồn lực giám sát mỏng, tần suất các hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên ngành thấp, hiệu quả chưa cao, chưa có cơ chế giám sát trực tuyến các hoạt động trên môi trường điện tử; chưa có thanh tra chuyên ngành TMĐT; nhiều quy định về mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực TMĐT chưa đủ mạnh để răn đe, tạo ra sự tuân thủ tốt trong xã hội. Nguyên nhân của các vấn đề còn tồn tại trong QLNN về TMĐT Do tính chất không biên giới của TMĐT: xu hướng toàn cầu hoá thông tin đang xoá mờ những giới hạn về không gian kinh doanh, không gian văn hóa. TMĐT xuyên biên giới cũng nằm trong xu thế đó, nó sẽ trở thành một trào lưu mà DN, người tiêu dùng và các cơ quan QLNN cần phải chú trọng. Rất nhiều vấn đề mới nảy sinh đối với các giao dịch xuyên biên giới như: quản lý thuế, thanh toán điện tử, giao nhận trong các giao dịch TMĐT xuyên biên giới chưa có các quy định cụ thể trong hệ thống pháp luật về TMĐT của Việt Nam Nguồn nhân lực QLNN về TMĐT còn nhiều hạn chế: Do TMĐT là một lĩnh vực mới nên hiện nay trong cả nước có rất ít các đơn vị đào tạo chuyên sâu về TMĐT, chính điều này đã ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nguồn nhân lực về TMĐT của cơ quan QLNN ở cấp Trung ương và cấp địa phương như: trình độ chuyên môn, năng lực và kĩ năng quản lý, kinh nghiệm thực tế v.v... từ đó đã ảnh hưởng đến hoạt động QLNN về TMĐT. Ý thức thi hành pháp luật của DN và người dân chưa cao: Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc thực thi pháp luật về TMĐT còn chưa đạt hiệu quả cao là do người dân và DN chưa quan tâm nhiều đến các quy định liên quan, dẫn đến ý thức kém trong việc thi hành pháp luật. Sự gia tăng không ngừng của các loại tội phạm trên mạng Internet đã gây ra những nguy cơ rất lớn cho TMĐT, làm ảnh hưởng đến hoạt động QLNN về TMĐT. Hoạt động của tội phạm mạng ngày càng tinh vi, chuyên nghiệp và có tổ chức đã gây ra rất nhiều khó khăn trong công tác QLNN về TMĐT. Các quy định của pháp luật luôn lạc hậu hơn so với những thay đổi trong môi trường kinh doanh trực tuyến. Mặc dù các nhà làm luật đã sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật, nhưng việc sửa đổi các quy định của luật nhất là Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự không thể làm trong một sớm một chiều. -19- Mức độ ứng dụng CNTT và cung cấp các dịch vụ công trực tuyến của các cơ quan QLNN còn thấp. CHƯƠNG 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 4.1. Triển vọng phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam và xu hướng phát triển thương mại điện tử trên thế giới 4.1.1. Triển vọng phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam Triển vọng từ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế: Trong xu thế hội nhập, chúng ta đã và đang thực hiện các cam kết của WTO về TMĐT, tham gia một cách tích cực trong các cam kết của ASEAN về TMĐT, tham gia các hoạt động phát triển TMĐT trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Trong tương lai, chúng ta sẽ tham gia vào những cam kết sâu hơn trong lĩnh vực TMĐT, thông qua đàm phán, ký kết và tham gia các Hiệp định thương mại tự do. Một trong những kênh hội nhập quan trọng hiện nay mà nước ta đang tham gia, đó là đàm phán gia nhập Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương- TPP (Trans Pacific Partnership). Tham gia vào TPP, Việt Nam có rất nhiều các điều kiện và cơ hội để phát triển TMĐT trong nước. Những điều kiện thuận lợi cho phát triển TMĐT ở trong nước: Tỷ lệ dân số trẻ và tốc độ phát triển Internet đứng hàng đầu thế giới là những tiềm năng rất lớn cho sự phát triển của TMĐT ở Việt Nam. Hạ tầng CNTT & TT đã có những thay đổi theo hướng ngày càng hiện đại, đã đáp ứng hầu hết các yêu cầu về mặt công nghệ cho sự phát triển có hiệu quả của TMĐT. Các ngân hàng cũng đang tích cực phát triển các công nghệ thanh toán hiện đại nhằm hỗ trợ cho các hình thức thanh toán trong TMĐT. Rất nhiều DN trong nước đã nhận thấy tầm quan trọng và những lợi ích mà TMĐT đem lại nên đã mạnh dạn đầu tư vào TMĐT, coi đây là một trong những kênh mua, bán và trao đổi sản phẩm chính thức. Xác định vai trò quan trọng của TMĐT trong việc phát triển kinh tế đất nước, các cơ quan QLNN đã có những định hướng chiến lược phát triển cho vấn đề này. 4.1.2. Xu hướng phát triển thương mại điện tử trên thế giới Internet phát triển mạnh mẽ đang là động lực để thúc đẩy sự tăng trưởng của TMĐT trên phạm vi toàn cầu. Tính đến tháng 6 năm 2012, số người sử dụng Internet trên phạm vi toàn cầu đạt gần 2,5 tỷ người (www.internetworldstats.com). Theo dự báo của hãng nghiên cứu Forrester Reseach đến năm 2015 số người sử dụng Internet trên phạm vi toàn cầu sẽ tăng lên 3,8 tỷ người. Chính sự tăng trưởng vô cùng mạnh mẽ về số người dùng Internet trên phạm vi toàn cầu đã tạo ra cơ hội rất lớn cho TMĐT toàn cầu phát triển mạnh mẽ. Theo dự báo của hãng Forrester, Theo dự báo của hãng Forrester, doanh thu từ TMĐT trên phạm vi toàn cầu sẽ tăng 19,4% một năm và đến năm 2015 sẽ là 1.260 tỷ USD 4.2. Quan điểm hoàn thiện quản lý nhà nước về thương mại điện tử -20- Sự phát triển TMĐT cần tuân thủ cơ chế thị trường, kết hợp với sự tác động tích cực của Nhà nước. Phát triển TMĐT dựa trên sự mở rộng hợp tác quốc tế và cần phù hợp với tiến trình hội nhập khu vực và quốc tế Chiến lược phát triển TMĐT cần phù hợp và kết hợp chặt chẽ với những nội dung của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. 4.3. Một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở Việt Nam 4.3.1. Xây dựng chiến lược phát triển thương mại điện tử quốc gia Để TMĐT phát triển một các toàn diện, đồng bộ và hiệu quả cần thiết phải xây dựng được chiến lược phát triển TMĐT quốc gia. Chiến lược TMĐT quốc gia cần đảm bảo: tính định hướng, tính tổng quát, tính linh hoạt, tính khoa học và thực tiễn. 4.3.2. Hoàn thiện chính sách phát triển thương mại điện tử 4.3.2.1.Hoàn thiện chính sách thương nhân: công nhận thương mại điện tử là một ngành kinh doanh có mã đăng ký riêng; Hoàn thiện các quy định về đăng ký thành lập và công bố thông tin trên website TMĐT; có giải pháp quản lý các sàn giao dịch thương mại điện tử. 4.3.2.2. Hoàn thiện chính sách thuế trong thương mại điện tử: hoạt động bán hàng hoá, dịch vụ trong thương mại truyền thống chịu loại thuế nào thì hoạt động đó trong TMĐT cũng phải chịu cùng loại thuế với thuế suất tương tự để đảm bảo cạnh tranh công bằng, trừ một số hoạt động ưu đãi hoặc khuyến khích mà Nhà nước quy định trong từng thời kỳ; bình đẳng về nghĩa vụ giữa nhà cung cấp ở trong nước và nhà cung cấp ở ngoài nước; TMĐT có yếu tố nước ngoài phải được áp dụng thuế trên cơ sở các hiệp định song phương và các cam kết quốc tế về thuế mà Việt Nam tham gia; Xác lập cơ chế phối hợp mang tính pháp lý giữa cơ quan thuế với các nhà cung cấp dịch vụ hạ tầng cho TMĐT mà đặc biệt là các nhà cung cấp dịch vụ internet và dịch vụ thanh toán; thành lập tổ chuyên trách để thanh, kiểm tra các DN kinh doanh TMĐT từ đó tiến tới thành lập Trung tâm chống trốn thuế công nghệ cao thuộc cơ quan quản lý thuế ở các thành phố lớn 4.3.2.3.Hoàn thiện chính sách bảo vệ người tiêu dùng Tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức, cá nhân chủ động tham gia vào việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong TMĐT; Khuyến khích các DN ứng dụng, phát triển công nghệ bảo đảm an toàn thông tin tiên tiến trong quá trình triển khai TMĐT; Triển khai thường xuyên, đồng bộ các biện pháp quản lý, giám sát việc tuân thủ pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, pháp luật về TMĐT của các DN ứng dụng TMĐT; Huy động mọi nguồn lực nhằm tăng đầu tư cơ sở vật chất, phát triển nhân lực cho cơ quan, tổ chức thực hiện công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói chung; thường xuyên tăng cường tư vấn, hỗ trợ, tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn kiến thức cho người tiêu dùng khi họ tham gia TMĐT; Hợp tác quốc tế về thực thi bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như: chia sẻ thông tin xuyên quốc gia; hợp tác điều tra xuyên quốc gia; thực thi hỗ trợ thi hành án -21- xuyên quốc gia; thu hồi tiền đền bù cho người tiêu dùng quyên quốc gia; tham gia vào các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng toàn cầu. 4.3.2.4. Phát triển nguồn nhân lực về thương mại điện tử Đẩy mạnh đào tạo chính quy về TMĐT: Bộ giáo dục và đào tạo cần sớm công nhận chuyên ngành TMĐT là một chuyên ngành chính thức trong hệ thống giáo dục quốc gia. Nghiên cứu, xây dựng và ban hành chương trình khung về đào tạo TMĐT trong các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp khối ngành kinh tế - thương mại. Khuyến khích các trường đại học, cao đẳng giảng dạy TMĐT, thành lập tổ bộ môn hoặc khoa TMĐT, liên danh liên kết với các trường đại học uy tín của nước ngoài giảng dạy TMĐT. Tăng cường sự trao đổi giữa các trường về phương pháp giảng dạy, giáo trình, giảng viên. Gắn kết hoạt động đào tạo với hoạt động kinh doanh của DN, đảm bảo sinh viên được đào tạo theo nhu cầu của DN và xã hội; Triển khai giảng dạy các kỹ năng ứng dụng TMĐT tại các trường dạy nghề. Đẩy mạnh đào tạo TMĐT theo nhu cầu của xã hội: tạo dựng mối liên kết chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo, cơ quan nghiên cứu và DN. TMĐT là lĩnh vực gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu, sáng tạo và vận dụng thực tế. Tăng cường sự liên kết giữa nhà trường và DN trong đào tạo nguồn nhân lực TMĐT, thường xuyên tổ chức các hội thảo, hội nghị để các cơ sở đào tạo và các DN gặp gỡ và hợp tác theo hướng DN đưa ra nhu cầu về số lượng, trình độ, các kỹ năng cụ thể và nhà trường đào tạo theo yêu cầu cụ thể. Khuyến khích các DN tự thành lập các trung tâm đào tạo của riêng mình và phục vụ nhu cầu xã hội. Ứng dụng đào tạo trực tuyến trong đào tạo về TMĐT: khuyến khích các tổ chức đầu tư, phát triển công nghệ đào tạo trực tuyến phục vụ đào tạo về TMĐT; Liên kết, phối hợp giữa các trường đại học, các DN và các cơ quan QLNN trong việc thiết kế nội dung, giáo trình phục vụ đào tạo trực tuyến về TMĐT; Đề xuất các giải pháp hỗ trợ các bên liên quan nhằm đẩy nhanh hình thức đào tạo trực tuyến về TMĐT cho các DN nhỏ và vừa bao gồm phổ biến tuyên truyền về lợi ích của đào tạo trực tuyến, hỗ trợ về vốn và các ưu đãi về thuế. Tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo TMĐT:tăng cường hoạt động hợp tác quốc tế, chuyển giao chương trình đào t ạo tiên tiến, trao đổi chuyên gia. Các trường cần nghiên cứu, trao đổi chuyên gia và tham khảo chương trình đào t ạo TMĐT từ các trường đại học nổi tiếng thế giới, từ đó, có những cải tiến về nội dung phù hợp với thực tiễn giảng dạy tại Việt Nam. 4.3.3. Hoàn thiện pháp luật về thương mại điện tử 4.3.3.1. Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử. Để xác lập chứng cứ trong các giao dịch điện tử nói chung, giao dịch TMĐT nói riêng, cần bổ sung một loại chứng cứ mới là chứng cứ điện tử. Cần có những quy định cụ thể về về thủ tục tố tụng hình sự đối với việc thu thập, bảo quản, phục hồi và giám định chứng cứ điện tử cũng như về giải pháp kỹ thuật để có thể sử dụng chứng cứ điện tử làm bằng chứng chứng minh tội phạm. Bổ sung, sửa đổi thủ tục khám xét, thu giữ vật chứng, chứng cứ điện tử. -22- 4.3.3.2.Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan tới việc thừa nhận giá trị pháp lý của chứng từ điện tử. Văn bản quy phạm pháp luật thừa nhận giá trị pháp lý của hóa đơn chứng từ kế toán ở dạng điện tử khi đáp ứng các tiêu chuẩn cụ thể để hỗ trợ DN thực hiện các nghiệp vụ thuế và kế toán khi triển khai hoạt động mua bán trực tuyến hàng hóa hoặc dịch vụ. Văn bản quy phạm pháp luật thừa nhận giá trị pháp lý của hồ sơ, đơn, giấy xác nhận ở dạng chứng từ điện tử khi đáp ứng các tiêu chuẩn cụ thể để hỗ trợ thực hiện một phần hoặc toàn bộ quy trình đăng ký kinh doanh, đăng ký đầu tư, đấu thầu mua sắm qua các phương tiện điện tử. Văn bản quy phạm pháp luật thừa nhận giá trị pháp lý của chứng từ, hợp đồng mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ, các loại giấy phép hay chứng nhận khác ở dạng chứng từ điện tử khi đáp ứng các tiêu chuẩn cụ thể để thuận lợi trong thương mại quốc tế và triển khai thương mại không giấy tờ. 4.3.3.3. Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử Tiếp tục bổ sung, hoàn thiện các quy định về bảo vệ người tiêu dùng trong TMĐT theo các nội dung chủ yếu sau: Quy định về trách nhiệm về bảo vệ thông tin, về thu thập, sử dụng thông tin cá nhân của người tiêu dùng khi tham gia TMĐT; Giải quyết các tranh chấp liên quan đến hợp đồng giao kết trên website TMĐT; Bổ sung những quy định về cơ chế giải quyết tranh chấp. 4.3.3.4. Hoàn thiện quy định về cung cấp và quản lý dịch vụ xuyên biên giới Hoàn thiện các quy định về cung cấp và sử dụng dịch vụ xuyên biên giới, bao gồm: Quy định về trách nhiệm và nghĩa vụ của tổ chức, DN nước ngoài cung cấp thông tin qua biên giới; Quy định về trách nhiệm và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân Việt nam khi tham gia các giao dịch điện tử xuyên biên giới. Để tránh thất thu thuế cho Nhà nước, cần quy định chặt chẽ hơn đối với hoạt động thanh toán qua ngân hàng cho các giao dịch TMĐT xuyên biên giới. Theo đó, trước khi chuyển tiền ra nước ngoài thì tổ chức, cá nhân trong nước phải gửi văn bản tới ngân hàng báo cáo rõ việc đã thi hành nghĩa vụ thuế cho giao dịch TMĐT xuyên biên giới và ngân hàng chỉ chuyển tiền khi thấy có xác nhận đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong nước. 4.3.4. Tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển thương mại điện tử Nâng cao hiệu quả của công tác tuyên truyền, phổ biến các kiến thức về TMĐT; Xây dựng và triển khai chương trình phát triểnTMĐT ; Mở rộng hợp tác quốc tế trong TMĐT 4.3.5. Hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra về thương mại điện tử Thành lập thanh tra chuyên ngành TMĐT: trong thời gian tới cần nhanh chóng thành lập Ban thanh tra TMĐ trực thuộc Ban thanh tra của Bộ Công thương để trực tiếp thực hiện hoạt động thanh tra chuyên ngành về TMĐT. Ở cấp địa phương, cần khẩn trương xây dựng bộ phận chuyên trách về TMĐT trực thuộc Sở công thương các tỉnh, bộ phận này có trách nhiệm trực tiếp kiểm tra, giám sát các hoạt động TMĐT ở địa phương. Đẩy mạnh hoạt động thanh tra về thương mại điện tử: đẩy mạnh hoạt động tranh tra, tăng cường tần suất thanh tra về TMĐT -23- 4.3.6. Hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về thương mại điện tử Ở cấp Trung ương cần quy định rõ nhiệm, chức năng QLNN về TMĐT của các cơ quan QLNN. Theo quy định hiện nay, Bộ Công thương là đơn vị được Chính phủ giao thực hiện chức năng QLNN về TMĐT. Ngoài ra trong quá trình thực hiện các chức năng QLNN, Bộ Công thương còn phải phối hợp với các Bộ ngành khác như: Bộ Thông tin và truyền thông; Bộ Tư pháp; Ngân hàng nhà nước, Bộ Công an, Bộ Giáo dục và đào tạo. Do đó để tránh chồng chéo và thiếu hụt về mặt chức năng, nhiệm vụ QLNN cần quy định rõ chức năng nhiệm vụ của từng Bộ trong quá trình thực hiện các chức năng QLNN về TMĐT. Ở cấp địa phương cần quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của các Sở công thương, Phòng Kinh tế (Công thương) các quận huyện trong việc thực hiện các chức năng QLNN về TMĐT. 4.4. Điều kiện chủ yếu để thực thi các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về thương mại điện tử 4.4.1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Quy định rõ chức năng nhiệm vụ của cơ quan QLNN về TMĐT; Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong hoạt động của các cơ quan QLNN, đẩy nhanh lộ trình xây dựng Chính phủ điện tử và xã hội điện tử; Đảm bảo an toàn thông tin cho hạ tầng CNTT quốc gia; Tiếp tục phát triển và hoàn thiện hạ tầng viễn thông và CNTT quốc gia; Nâng cao năng lực quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở cấp Trung ương và địa phương 4.4.2. Đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng Đối với DN: tăng cường ứng dụng TMĐT để nâng cao hiệu quả kinh doanh; Nâng cao nhận thức về vấn đề an toàn thông tin trong TMĐT; Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực TMĐT; Nâng cao ý thức tuân thủ các quy định pháp luật về TMĐT; Tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc triển khai đào tạo, tuyên truyền phổ biến, ứng dụng TMĐT vào hoạt động SXKD. Đối với người tiêu dùng: người tiêu dùng cần mạnh dạn thực hiện việc mua sắm trên mạng đồng thời phổ biến, vận động người thân, bạn bè thực hiện hình thức mua bán này. Trong giao dịch mua bán trực tuyến, để tối ưu hóa lợi ích mang lại người tiêu dùng cũng cần trang bị cho mình những kiến thức cơ bản như sự am hiểu về các quy định liên quan tới bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, kỹ năng tìm kiếm và so sánh trên mạng, kỹ năng đánh giá website và độ tin cậy của thông tin, v.v… KẾT LUẬN CHUNG TMĐT cũng như QLNN về TMĐT là một lĩnh vực còn khá mới mẻ ở Việt Nam do đó chưa có nhiều nghiên cứu cả về mặt lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực này. Việc nghiên cứu, tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn QLNN về TMĐT sẽ góp phần không nhỏ vào việc hoàn thiện QLNN về TMĐT, làm cơ sở cho các hoạt động QLNN về TMĐT. Nội dung luận án: “Quản lý nhà nước về thương mại điện tử” đã đáp ứng được phần nào nhu cầu cả về mặt lý luận và thực tiễn trong QLNN về TMĐT. Trong phạm vi nghiên cứu có giới hạn, luận án đã đạt được một số kết sau: -24- Thứ nhất, luận án đã hệ thống hoá được những vấn đề lý luận cơ bản về QLNN đối với TMĐT như khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc, nội dung QLNN về TMĐT; đây là những vấn đề lí luận mà chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập tới. Thứ hai, luận án đã tổng kết được một số kinh nghiệm trong QLNN về TMĐT của một số quốc gia đã và đang phát triển TMĐT. Qua kinh nghiệm của các nước trên thế giới luận án đã rút ra được một số bài học kinh nghiệm có ích trong QLNN về TMĐT ở Việt Nam. Thứ ba, trên cơ sở sử dụng các phương pháp nghiên cứu một cách khoa học, luận án đã phân tích thực trạng QLNN về TMĐT ở Việt Nam trong giai đoạn vừa qua. Luận án đã xây dựng được bộ tiêu chí đánh giá các nội dung QLNN về TMĐT, thông qua các tiêu chí này, luận án tiến hành đánh giá việc thực hiện các nội dung QLNN về TMĐ để từ đó nêu rõ những thành tựu đã đạt được, các tồn tại yếu kém cần khắc phục trong QLNN về TMĐT. Thứ tư, luận án đã đề xuất được một số giải pháp, kiến nghị và các điều kiện chủ yếu để thực hiện các giải pháp này với cơ quan QLNN, các giải pháp chủ yếu bao gồm: (i) Xây dựng chiến lược phát triển TMĐT quốc gia nhằm tạo ra các định hướng lâu dài cho phát triển TMĐT ở Việt Nam. (ii) Hoàn thiện các chính sách TMĐT như: chính sách thương nhân; chính sách thuế trong TMĐT; chính sách bảo vệ người tiêu dùng; chính sách tạo nguồn nhân lực. (iii) Hoàn thiện pháp luật về TMĐT trong đó tập trung vào các nội dung: công nhận TMĐT là một ngành trong hệ thống các ngành nghề kinh tế quốc dân; quy định rõ về trách nhiệm, quyền hạn của các bên tham gia TMĐT đối với các hình thức TMĐT mới nảy sinh;hoàn thiện các quy định về TMĐT xuyên biên giới; công nhận giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử; hoàn thiện các quy định về giải quyết tranh chấp trong TMĐT. (iv) Tăng cường hoạt động đào tạo về TMĐT, công nhận chuyên ngành TMĐT là một chuyên ngành chính thức trong hệ thống giáo dục quốc gia. (v) Tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra về TMĐT, thành lập thanh tra chuyên ngành về TMĐT Nội dung nghiên cứu và khuôn khổ luận án rộng lớn trong khi đó trình độ của nghiên cứu sinh có hạn do đó khó tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp của các nhà khoa học, các thầy cô và độc giả quan tâm đến đề tài luận án để giúp nghiên cứu sinh tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu của mình. Cuối cùng, nghiên cứu sinh xin trân trọng cảm ơn sự hướng dẫn khoa học vô cùng sâu sắc của Thầy giáo GS.TSKH. Lê Du Phong; cám ơn tập thể các Thầy, Cô giáo Viện Sau đại học; các Thầy, Cô giáo Khoa Khoa học quản lý đã tạo một môi trường nghiên cứu đầy tính khoa học và thuận lợi để nghiên cứu sinh thực hiện đề tài. Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn Bộ Công thương, Bộ Thông tin và truyền thông cũng như các doanh nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình điều tra, thu thập số liệu để thực hiện các nội dung của đề tài. Xin cảm ơn gia đình và đồng nghiệp đã giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện đề tài luận án. DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 1. Đào Anh Tuấn (2011), Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong giao dịch thương mại điện tử, thực trạng và khuyến nghị đối với Việt Nam, Tạp chí Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương, Số 345, tháng 11/2011 . ISSN-0868-3808. 2. Đào Anh Tuấn (2011), Xu hướng mới trong thương mại điện tử và một số khuyến nghị đối với doanh nghiệp Việt Nam, Tạp chí Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương, Số 346, tháng 11/2011 . ISSN-0868-3808. 3. Đào Anh Tuấn (2007), Một số công cụ quản lý của Nhà nược về thương mại điện tử hiện nay ở Việt Nam, Tạp chí Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương, số 13 tháng 3/2007. ISSN-0868-3808.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfUnlock-la_daoanhtuan_tt_3768.pdf
Luận văn liên quan