Tóm tắt luận văn Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình (chương trình chuẩn)

4. Do đặc thù của chương trình sách giáo khoa ở bậc THPT không thể đề cập đến nhiều các sự kiện lịch sử ở từng địa phương trên toàn quốc, đặc biệt là sự kiện lịch sử của Thái Bình được đề cập rất ít trong sách giáo khoa. Hơn nữa tiết học lịch sử địa phương chỉ quy định rất ít đối với mỗi khối lớp cho cả một năm học Do đó để có thể khắc phục tình trạng học sinh ít biết, hiểu về lịch sử địa phương trong quá trình dạy học giáo viên cần triệt để khai thác tài liệu lịch sử địa phương để sử dụng trong dạy học lịch sử dân tộc. Muốn thực hiện được việc này cần sự giúp đỡ và tạo điều kiện của các cấp lãnh đạo (BGH, Sở giáo dục), các ban nghành địa phương có liên quan (Sở văn hóa thông tin, phòng ban văn hóa huyện, xã, bảo tàng tỉnh, nhà trường hay nhà lưu niệm ) Song yếu tố quyết định của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương có hiệu quả hay không lại phụ thuộc vào trình độ, trách nhiệm và tâm huyết của giáo viên 5. Muốn thực hiện tốt việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc, giáo viên bộ môn lịch sử ở các trường THPT tỉnh Thái Bình cần không ngừng rèn luyện, trau dồi chuyên môn nghiệp vụ và nghiên cứu tìm hiểu, nắm vững lịch sử địa phương để đưa vào sử dụng trong các bài giảng lịch sử dân tộc có hiệu quả. Đặc biệt giáo viên cần phải nắm vững phương pháp dạy học bộ môn nói chung và biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương nói riêng để việc sử dụng đạt hiệu quả cao.

pdf14 trang | Chia sẻ: tienthan23 | Ngày: 05/12/2015 | Lượt xem: 2534 | Lượt tải: 9download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Tóm tắt luận văn Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình (chương trình chuẩn), để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình (chương trình chuẩn) Hồ Thị Hồng Thơm Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Lịch sử) Mã số: 60 14 10 Người hướng dẫn: GS.TS. Nguyễn Thị Côi Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Tìm hiểu lý luận về việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc. Tìm hiểu nội dung lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến 2000 trong chương trình lịch sử trung học phổ thông và xác định những nội dung lịch sử Thái Bình ở thời kỳ 1919 – 2000 có thể khai thác sử dụng trong dạy học lịch sử dân tộc. Tìm hiểu tình hình sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở các trường Trung học phổ thông (THPT) tỉnh Thái Bình. Đề xuất hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam (chương trình chuẩn) ở các trường THPT Thái Bình. Thực nghiệm sư phạm một bài học lịch sử trong chương trình THPT (chương trình chuẩn) để khẳng định tính khả thi của đề tài đồng thời làm cơ sở cho việc rút ra kết luận khoa học góp phần nâng cao chất lượng bộ môn. Keywords. Tài liệu lịch sử; Phương pháp giảng dạy; Lịch sử; Lịch sử địa phương Content MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thế kỉ XXI là thế kỉ phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và thông tin. Việt Nam nếu không muốn tụt hậu thì không thể đứng ngoài sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện nay. Chúng ta cần chuẩn bị hành trang xây dựng đất nước theo con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Để sánh vai với các cường quốc năm châu và bước vào thế kỉ XXI một cách vững vàng, tự tin, chúng ta cần phải xoá bỏ cái cũ, cái lạc hậu và vun đắp xây dựng cái mới, cái tiến bộ. Vì vậy, hơn lúc nào hết, giáo dục và đào tạo được coi là quốc sách hàng đầu. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Muốn thúc đẩy sự nghiệp giáo dục trong việc đào tạo con người Việt Nam mới, xã hội chủ nghĩa, phù hợp yêu cầu của thời đại thì nội dung giáo dục phải toàn diện. Không chỉ khoa học kĩ thuật, công nghệ thông tin, khoa học tự nhiên mà còn phải hiểu biết cả văn học nghệ thuật nhất là về lịch sử dân tộc. Bởi vì dân tộc nào dù phát triển đến đâu cũng phải mang trong mình những giá trị vật chất và tinh thần của cha ông để lại. Trong các môn học ở trường THPT thì môn lịch sử có ưu thế và ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ theo mục tiêu của Đảng. Nguyên Tổng bí thư Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Đỗ Mười đã chỉ rõ trong bài phát biểu tại Đại hội khoa học lịch sử lần thứ hai năm 1994: “Phải coi trọng giáo dục lịch sử dân tộc, phải coi lịch sử là tài liệu giáo khoa số 1 trong nhà trường, nếu không làm tốt giáo dục lịch sử, thanh thiếu niên sẽ chạy theo đồng tiền, chạy theo lợi ích khác, có hại cho sự nghiệp chung”. Trong chương trình lịch sử ở trường phổ thông, lịch sử địa phương có vị trí quan trọng. Nó là nguồn kiến thức vô cùng quý giá đối với học sinh. Nguồn kiến thức lịch sử địa phương là biểu hiện cụ thể của lịch sử dân tộc. Nó chứng minh cho sự phát triển hợp quy luật của các địa phương trong sự phát triển chung của đất nước. Nó ghi lại những thành quả lao động, những chiến công oanh liệt của nhân dân địa phương trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có vai trò và ý nghĩa to lớn đối với học sinh. Bởi nguồn tài liệu lịch sử địa phương góp phần làm cụ thể phong phú và sinh động hơn các sự kiện lịch sử dân tộc, giúp học sinh nhận thức đúng về quá khứ của dân tộc. Mặt khác các nguồn lịch sử địa phương sống động, giàu hình ảnh còn gợi dậy những cảm xúc lịch sử cho học sinh. Đây chính là cơ sở để giáo dục cho các em, lòng yêu nước, yêu quê hương và tự hào về quê hương đất nước. Từ đó, các em có trách nhiệm công dân, tình yêu quê hương, yêu con người, yêu thiên nhiên nơi mình sinh ra và niềm tự hào về truyền thống và những chiến công hiển hách trên mảnh đất quê hương. Mặt khác khi sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc còn có tác dụng đối với việc rèn luyện các kĩ năng nhận thức, đặc biệt là năng lực tư duy và các kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Đây chính là mục tiêu chung của giáo dục ở phổ thông. Thái Bình là một tỉnh đồng bằng trù phú duy nhất không có đồi núi nằm trong đồng bằng Bắc Bộ. Nơi đây ba mặt giáp sông, một mặt giáp biển với những làng xóm dân cư đông đúc giàu truyền thống văn hoá. Trong đó có truyền thống đấu tranh chống giặc giữ nước tiêu biểu là hai cuộc đấu tranh chống Pháp và chống Mỹ... Tuy nhiên, trong giảng dạy lịch sử ở các trường trung học phổ thông trong tỉnh, hầu hết giáo viên chưa chú ý khai thác nguồn tài liệu lịch sử địa phương để phục vụ dạy học lịch sử dân tộc. Bởi nhiều lí do như: quan niệm chưa đúng về việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương, ít sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, thiếu kinh phí và sự giúp đỡ của cơ quan văn hoá, thiếu nguồn tài liệu để biên soạn và sử dụng, lúng túng trong hình thức tổ chức và phương pháp sử dụng các nguồn tài liệu lịch sử địa phương. Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn vấn đề: “Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc lớp 12 ở trường trung học phổ thông tỉnh Thái Bình”. Với mong muốn công trình của mình sẽ bổ sung phần nào nguồn tư liệu và những gợi ý về biện pháp sử dụng cho giáo viên đang giảng dạy ở tỉnh nhà. 2. Lịch sử vấn đề Như đã trình bày ở trên, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có vai trò lớn . Vấn đề này đã sớm được quan tâm nghiên cứu và thực hiện ở nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. 2.1. Tài liệu nước ngoài Vấn đề sử dụng tài liệu nói chung, tài liệu lịch sử nói riêng (trong đó có lịch sử địa phương) đã được các nhà lý luận dạy học quan tâm. Ở Liên Xô, việc dạy lịch sử địa phương được quan tâm từ rất sớm. Văn kiện giáo dục đầu tiên của chính quyền Xô Viết (1918) đã yêu cầu các trường phổ thông dạy học lịch sử địa phương trong giờ nội khóa. AA. Vaghin trong cuốn “ Phương pháp dạy học lịch sử ở các trường phổ thông” đã khẳng định nguồn tài liệu lịch sử địa phương chiếm một ví trí quan trọng trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Qua việc nghiên cứu về lịch sử địa phương của các tác giả nước ngoài, chúng tôi rút ra kết luận: Thứ nhất các tác giả đều nhấn mạnh đến sự cần thiết phải sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Nguồn tài liệu này nếu sử dụng hợp lý góp phần nâng cao kiến thức bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và phát huy năng lực nhận thức độc lập, sáng tạo cho học sinh. Thứ hai các công trình trên đã chỉ ra những cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường phổ thông. 2.2. Ở trong nước Vấn đề lịch sử địa phương đã được nghiên cứu từ thời phong kiến, tuy nhiên mới dừng lại ở việc ghi chép địa lý vùng, tiểu sử nhân vật, hay ghi chép lại phong tục từng địa phương. Sau khi đất nước giành được độc lập năm 1945, rồi kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi năm 1954, Đảng và nhà nước đã chú ý đến việc nghiên cứu, đưa lịch sử địa phương vào giảng dạy ở trường phổ thông. Nhiều Sở giáo dục đã tiến hành tổ chức biên soạn tài liệu lịch sử địa phương đưa vào giảng dạy ở các cấp học, thu được nhiều kết quả. Nhiều nhà khoa học đã quan tâm nghiên cứu vấn đề này. Các nhà lý luận về phương pháp dạy học bộ môn thông qua nhiều bài viết trên tạp chí nghiên cứu chuyên ngành nói riêng, các tạp chí khoa học nói chung đã đề cập đến phải đưa lịch sử địa phương vào giảng dạy trong nhà trường phổ thông cũng như nhấn mạnh sự cần thiết phải sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc như: GS.TS Phan Ngọc Liên, GS.TS Nguyễn Thị Côi, PGS. TS Trịnh Đình Tùng, PGS. TS Trần Đức Minh, PGS.TS Nguyễn Hữu Chí, PGS.TS Trần Vĩnh Tường, TS Nguyễn Anh Dũng. TS Đặng Công Lộng, TS Trần Viết Thụ. Ở Thái Bình việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào dạy học bước đầu đã được nghiên cứu và sử dụng. Năm 2009 dưới sự nỗ lực của thầy giáo Nguyễn Văn Đầm chuyên viên bộ môn lịch sử, cuốn tài liệu lịch sử địa phương phục vụ các tiết lịch sử địa phương Thái Bình đã ra đời. Tóm lại các công trình nghiên cứu trên đã nhấn mạnh việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử và đưa ra các hình thức, biện pháp sử dụng loại tài liệu này. Những công trình nghiên cứu trên là cơ sở lí luận quý giá giúp chúng tôi nghiên cứu đề tài. Tuy nhiên chưa có một công trình nào nghiên cứu về việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam cho học sinh THPT tỉnh Thái Bình. Vì vậy chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong giảng dạy lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT tỉnh Thái Bình” (chương trình chuẩn ) 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài - Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Quá trình sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 (giai đoạn 1919 – 2000) ở các trường THPT tỉnh Thái Bình. - Phạm vi nghiên cứu: Do hạn chế về trình độ của bản thân và thời gian cũng như khó khăn trong công tác sưu tầm tài liệu, đề tài chỉ đi sâu sưu tầm, lựa chọn những tài liệu lịch sử thành văn ở địa phương có ưu thế về nguồn tư liệu ở Thái Bình để sử dụng trong dạy học một số bài nội khóa và hoạt động ngoại khóa thuộc chương trình lịch sử Việt Nam lớp 12 (giai đoạn 1919 - 2000) ở trường THPT (chương trình chuẩn ) ; điều tra thực tế, tiến hành thực nghiệm sư phạm một bài lịch sử cụ thể ở trường THPT 4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4.1. Mục đích Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc , luận văn nhằm: Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở các trường THPT tỉnh Thái Bình; lựa chọn những tài liệu lịch sử địa phương Thái Bình phù hợp để sử dụng trong dạy học lịch sử dân tộc từ 1919 đến 2000 và đề xuất hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương đã sưu tầm được trong dạy học giai đoạn lịch sử này. 4.2.Nhiệm vụ Để thực hiện mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau: - Tìm hiểu lý luận về việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc. - Tìm hiểu nội dung lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến 2000 trong chương trình lịch sử trung học phổ thông và xác định những nội dung lịch sử Thái Bình ở thời kỳ 1919 – 2000 có thể khai thác sử dụng trong dạy học lịch sử dân tộc. - Tìm hiểu tình hình sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở các trường THPT tỉnh Thái Bình. - Đề xuất hình thức sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam (chương trình chuẩn) ở các trường THPT Thái Bình - Thực nghiệm sư phạm một bài học lịch sử trong chương trình THPT (chương trình chuẩn) để khẳng định tính khả thi của đề tài đồng thời làm cơ sở cho việc rút ra kết luận khoa học góp phần nâng cao chất lượng bộ môn. 5. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu Cơ sở phương pháp luận của đề tài: Là lý luận của chủ nghĩa Mác, LêNin, Đảng cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đào tạo và giáo dục lịch sử. Phương pháp nghiên cứu: - Nghiên cứu lý thuyết + Đọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu giáo dục học, tâm lý học, giáo dục lịch sử địa phương và nguồn tài liệu lịch sử liên quan đến đề tài. + Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa lịch sử lớp 12 THPT và nghiên cứu lựa chọn tài liệu lịch sử địa phương Thái Bình tương ứng với lịch sử dân tộc từ 1919 đến 2000. - Nghiên cứu thực tiễn: + Điều tra thực tiễn việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc nói chung lớp 12 nói riêng ở các trường THPT Thái Bình thông qua phiếu điều tra, dự giờ, phỏng vấn. + Thực nghiêm sư phạm: Soạn bài, tiến hành thực nghiệm sư phạm một bài lịch sử cụ thể ở trường THPT + Sử dụng toán học thống kê để xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm. 6. Giả thuyết khoa học Hiệu quả dạy học lịch sử dân tộc ở trường THPT sẽ được nâng cao nếu sử dụng các hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc 7. Đóng góp của luận văn - Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc . - Phác họa bức tranh về thực tiễn sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở các trường THPT tỉnh Thái Bình. - Xác định được các tài liệu lịch sử địa phương cần khai thác trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 2000 ở trường THPT tỉnh Thái Bình. - Đề xuất các hình thức biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT tỉnh Thái Bình. 8. Ý nghĩa của luận văn Kết quả nghiên cứu đề tài có ý nghĩa quan trọng về lí luận và thực tiễn. *Về lí luận: Góp phần làm phong phú thêm lí luận về sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử nói chung và việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam nói riêng. Đây là một trong những yêu cầu về mặt sư phạm cần thiết cho việc nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THPT. * Về thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn giúp bản thân và đồng nghiệp có thể vận dụng vào thực tiễn dạy học lịch sử để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn. 9. Cấu trúc luận văn Ngoài mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo luận văn gồm hai chương. Chương 1: Vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT. Lí luận và thực tiễn. Chương 2: Hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT tỉnh Thái Bình. CHƢƠNG 1 VẤN ĐỀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. 1.1. Cơ sở lý luận của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phƣơng trong dạy học lịch sử dân tộc ở trƣờng trung học phổ thông. 1.1.1. Quan niệm 1.1.1.1. Quan niệm về lịch sử địa phương Để sử dụng tốt tài liệu lịch sử địa phương với mục đích nâng cao hiệu quả bài học lịch sử trước hết chúng ta cần hiểu đúng khái niệm “Địa phương”. Có rất nhiều quan niệm về thuật ngữ “địa phương”, tuy nhiên chúng ta có thể hiểu theo hai nghĩa: Địa phương theo nghĩa cụ thể là đơn vị hành chính dưới cấp trung ương, từ tỉnh, thành phố đến huyện, xã, thôn, làng, buôn, mường. Địa phương hiểu theo nghĩa khái quát trìu tượng là những vùng đất, khu vực nhất định được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên (không giống như địa giới hành chính, để phân biệt với các vùng đất khác ). 1.1.1.2. Quan niệm về tài liệu lịch sử địa phương Để hiểu về khái niệm tài liệu lịch sử địa phương chúng ta phải hiểu được khái niệm tài liệu. Theo các tác giả Hoàng Phê (chủ biên) trong cuốn “Từ điển Tiếng Việt”, nhà xuất bản Đà Nẵng (2002) thì tài liệu “là văn bản giúp cho việc tìm hiểu một vấn đề gì đó” còn trong “Từ điển Hán Việt”, nhà xuất bản thành phố Hồ chí Minh (2003) tác giả Phan Văn Cát định nghĩa: “Tài liệu là vật phẩm cần thiết để xây dựng nên một vật phẩm khác”. Khái niệm tài liệu lịch sử địa phương: Tài liệu lịch sử địa phương phản ánh các mặt khác nhau trong đời sống quá khứ ở các khu vực, vùng miền. Tài liệu lịch sử địa phương rất phong phú đa dạng. Trong cuốn “ Lịch sử địa phương” các tác giả Trương Hữu Quýnh, Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thái Hoàng, Nguyễn Văn Am cho rằng nguồn sử liệu địa phương gồm có: sử liệu hiện vật hay sử liệu vật chất, sử liệu thành văn hay sử liệu viết, sử liệu dân tộc học, sử liệu ngôn ngữ học, sử liệu truyền miệng. 1.1.1.3 Phân loại tài liệu lịch sử địa phương - Một là tài liệu thành văn. - Hai là tài liệu hiện vật hay tài liệu vật chất. - Ba là tài liệu dân tộc. - Bốn là tài liệu ngôn ngữ. - Năm là tài liệu truyền miệng. 1.1.2. Xuất phát điểm của vấn đề 1.1.2.1 Mục tiêu đào tạo Bộ môn lịch sử cùng với các bộ môn khác ở trường phổ thông góp phần tích cực vào việc đào tạo thế hệ trẻ. Trên cơ sở hoàn thiện kiến thức cơ bản đã học ở cấp THCS, môn lịch sử ở bậc THPT giúp học sinh đạt trình độ văn hóa phổ thông về lịch sử, hình thành hứng thú và khả năng học tập tốt bộ môn. Trên cơ sở ấy giúp các em nắm vững thế giới quan khoa học giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, giáo dục niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, sự tất thắng của chủ nghĩa xã hội. Mặt khác học sinh còn được nâng cao kỹ năng học tập bộ môn các năng lực tư duy hành động, có thái độ ứng xử đúng trong đời sống, chuẩn bị bước vào cuộc sống tự lập, chuẩn bị tiềm lực để tiếp tục học tập ở bậc cao hơn thuộc các ngành khoa học xã hội, nhân văn. 1.1.2.2. Đặc điểm của kiến thức lịch sử địa phương. - Lịch sử địa phương là sự cụ thể hóa của lịch sử dân tộc, vì vậy kiến thức lịch sử địa phương cũng mang những đặc điểm của kiến thức lịch sử nói chung. 1.1.2.3. Đặc điểm tâm lí, nhận thức của học sinh trung học phổ thông Ở lứa tuổi này, việc học của học sinh gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp, các em đã xác định cho mình hứng thú học tập ổn định đối với một việc nào đó có liên quan đến lựa chọn nghề nghiệp . Tính chủ định trong quá trình nhận thức ở lứa tuổi này đã phát triển mạnh, thể hiện ở việc tự giác có mục đích, có hệ thống và toàn diện hơn sự ghi nhớ có chủ định, đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ 1.1.2.4. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Hình thành và phát triển tư duy học sinh, thông qua hoạt động tích cực là nhiệm vụ đặt ra đối với ngành giáo dục nhằm tạo những con người năng động, sáng tạo thích ứng với sự phát triển của thời đại. Lí luận dạy học hiện đại chỉ ra rằng trong dạy học cần phải chú trọng phát huy tính tích cực trong nhận thức của học sinh. 1.1.2.5. Mối quan hệ lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc Có thể hiểu địa phương là một bộ phận của cả nước mà lịch sử dân tộc là sự khái quát của lịch sử địa phương do đó lịch sử địa phương vừa đóng góp sử liệu cho việc xây dựng lịch sử dân tộc vừa làm nổi bật tính riêng lẻ của địa phương, tính đa dạng, phong phú của lịch sử dân tộc. Lịch sử địa phương làm rõ mối quan hệ mật thiết qua lại giữa các địa phương và tôn vinh sự đóng góp của nhân dân vào sự nghiệp chung của dân tộc. 1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam. 1.1.3.1. Vai trò Thứ nhất việc đưa lịch sử địa phương vào giảng dạy trong trường phổ thông là nhằm thực hiện phương châm giáo dục của Đảng. Thứ hai sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc là sử dụng một nguồn tài liệu ngoài sách giáo khoa, góp phần cụ thể hóa những kiến thức cơ bản của bài học. Thứ ba sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc còn là một biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn. 1.1.3.2. Ý nghĩa Với vai trò như trên, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có ý nghĩa trên cả 3 mặt  Về bồi dưỡng nhận thức Thứ nhất, trong dạy học lịch sử Việt Nam, nguồn tài liệu lịch sử địa phương có vị trí vai trò đáng kể đối với việc nhận thức của học sinh về sự phát triển toàn diện, đa dạng của lịch sử dân tộc, làm phong phú kiến thức lịch sử của học sinh giúp học sinh hiểu sâu sắc lịch sử dân tộc. Thứ hai, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc giúp học sinh hiểu sâu sắc bản chất của lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương. Thứ ba, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc, giúp học sinh nhớ lâu, hiểu sâu kiến thức lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc. • Về giáo dục Thứ nhất, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có ý nghĩa giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức tốt đẹp cho học sinh, đặc biệt là giáo dục lòng yêu quê hương đất nước. Thứ hai, sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có ý nghĩa khơi dậy niềm tự hào về truyền thống tốt đẹp của địa phương mình. • Về phát triển toàn diện học sinh Thứ nhất, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào trong dạy học lịch sử dân tộc góp phần phát triển cho học sinh các năng lực như tri giác, hình dung, tưởng tượng và các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa. Thứ hai việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc góp phần phát triển cho học sinh kỹ năng, kỹ xảo bộ môn. Thứ ba, sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào trong dạy học lịch sử dân tộc còn góp phần phát triển các em các thành phần nhân cách và các năng lực hành động, hoạt động thực tiễn. 1.2. Cơ sở thực tiễn của việc sử sụng tài liệu lịch sử địa phƣơng trong dạy lịch sử Việt Nam ở trƣờng THPT tỉnh Thái Bình 1.2.1. Vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dântộc nói chung. 1.2.1.1. Khái quát về chương trình lịch sử địa phương ở trường THPT. 1.2.1.2. Thực tiễn việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường phổ thông. 1.2.2. Thực trạng của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở các trường THPT tỉnh Thái Bình. - Kết quả điều tra giáo viên - Kết quả điều tra học sinh 1.2.3. Một số ý kiến nhận xét, đánh giá Vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT có vai trò và ý nghĩa to lớn trên cả 3 mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển đối với học sinh. Trong khi đó, thực trạng của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử tỉnh Thái Bình, về phía giáo viên còn sử dụng không thường xuyên, về phía học sinh hiểu biết về lịch sử địa phương còn thấp. Từ thực trạng trên chúng tôi thấy rằng việc sử dụng các nguồn tài liệu lịch sử địa phương Thái Bình trong quá trình dạy học lịch sử Việt Nam là cần thiết. Việc xác định và tìm ra các biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương để giúp học sinh có biểu tượng sinh động, cụ thể về lịch sử dân tộc, hiểu sâu sắc lịch sử địa phương, gắn với kiến thức sách vở, với thực tiễn cuộc sống, làm cho học sinh có hứng thú với môn học để từ đó nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT là rất cần thiết. Vì vậy, ở chương II chúng tôi đi sâu vào khai thác nội dung lịch sử địa phương Thái Bình và gợi mở những biện pháp sử dụng phù hợp đối với một số bài trong chương trình lịch sử lớp 12 ở trường THPT. CHƢƠNG 2 HÌNH THỨC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THÁI BÌNH 2.1. Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam trong giai đoạn 1919 – 2000 ở trƣờng THPT. 2.1.1. Vị trí Trong chương trình lịch sử hiện nay (SGK xuất bản năm 2007) lịch sử dân tộc được dạy ở ba khối lớp 10, 11, 12. Ở khối lớp 10 các em được tìm hiểu khái quát lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX (từ bài 13 đến bài 28). Ở lớp 11 các em tìm hiểu lịch sử Việt Nam từ năm 1858 – 1918 (từ bài 19 đến bài 24). Lên lớp 12 các em tiếp tục tìm hiểu lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 2000 ( từ bài 12 đến bài 27). 2.1.2. Mục tiêu Mục tiêu của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông là “ Nhằm giúp học sinh có những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và thế giới, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội” [7, tr. 5]. 2.1.3. Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 2000 Chương trình cơ bản, phần lịch sử Việt Nam (1919 – 2000) gồm 5 chương với 16 bài ( từ bài 12 đến bài 27). Chương I: Việt Nam từ 1919 đến năm 1930 Chương II: Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 Chương III: Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954 Chương IV: Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975. Chương V: Việt Nam từ năm 1975 đến năm 2000 2.2. Nội dung lịch sử địa phƣơng Thái Bình cần khai thác để sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam ở các trƣờng THPT tỉnh Thái Bình 2.2.1. Những yêu cầu khi xác định các tài liệu lịch sử địa phương sử dụng vào trong dạy học lịch sử dân tộc . Thứ nhất, tài liệu lịch sử địa phương đưa vào dạy học lịch sử dân tộc phải đảm bảo tính chính xác khoa học và tiêu biểu đủ để khôi phục lại bức tranh quá khứ. Qua đó giúp học sinh biết và hiểu được lịch sử dân tộc qua các thời kì lịch sử thông qua nguồn tài liệu lịch sử địa phương. Thứ hai tài liệu lịch sử địa phương được đưa vào dạy học lịch sử dân tộc phải đảm bảo tính toàn diện, tức là phải chọn tài liệu trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quân sự tương ứng với giai đoạn lịch sử dân tộc ở từng thời kì. Song cũng phải chú ý, sự kiện sử dụng phải làm rõ được mối liên hệ giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc trong vùng và tỉnh. Do đó để nâng cao hiệu quả bài học và làm phong phú bài học lịch sử trên lớp cần khai thác triệt để các nguồn tài liệu lịch sử địa phương vào trong dạy học lịch sử dân tộc. Thứ ba, tài liệu lịch sử địa phương đưa vào trong dạy học lịch sử dân tộc phải đảm bảo tính hệ thống. Việc sử dụng thường xuyên tài liệu lịch sử địa phương của giáo viên trong dạy học , nó đảm bảo quan hệ giữa các bài học lịch sử dân tộc với tài liệu lịch sử địa phương, giữa dạy học nội khóa và hoạt động ngoại khóa. Thứ tư, tài liệu lịch sử địa phương vô cùng phong phú và đa dạng, có nhiều người nghiên cứu với nhiều mục đích khác nhau. Như vậy, việc xác định nội dung tài liệu lịch sử địa phương dùng trong dạy học lịch sử dân tộc là vô cùng quan trọng và cần thiết, chỉ khi nào xác định đúng nội dung lịch sử địa phương để đưa vào dạy học lịch sử dân tộc thì mới nâng cao hiệu quả bài học và giáo dục học sinh được tốt. 2.2.2. Các nguồn tài liệu lịch sử Thái Bình cần khai thác để sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam . Để sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào trong dạy học lịch sử dân tộc, trước hết phải xác định được nguồn tài liệu. Đây là công việc đầu tiên nhưng có ý nghĩa hết sức quan trọng, kết quả của việc sử dụng tài liệu phần lớn phụ thuộc vào việc xác định nguồn tài liệu để phục vụ cho việc dạy học lịch sử dân tộc. Tài liệu lịch sử địa phương bao gồm những nguồn sau: - Tài liệu thành văn: Đây là loại tài liệu hết sức đa dạng, phong phú giữ vị trí hàng đầu trong các loại tài liệu lịch sử địa phương. Tài liệu này giúp chúng ta thấy được hoàn cảnh lịch sử cụ thể, phản ánh được nội dung lịch sử khá toàn diện, trên các lĩnh vực; Loại tài liệu này tồn tại dưới dạng: Các bản chép tay, văn kiện, báo cáo, hồi ký, các cuốn sổ tay, nhật ký, truyền đơn Trong đó có tài liệu phản ánh toàn diện mọi mặt về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, quân sự của địa phương. Có những tài liệu đi sâu vào phản ánh một mặt, một hiện tượng, một nhân vật lịch sử, một khía cạnh nào đó dưới dạng chuyên khảo chẳng hạn nghiên cứu về một trận đánh, một cuộc khởi nghĩa, một sự kiện, một hiện tượng, một nhân vật lịch sử Mặc dù, chưa được toàn diện đầy đủ, song đây là cơ sở quý báu, những gợi ý quan trọng cho giáo viên có hướng sử dụng trong các bài giảng lịch sử dân tộc. Khi xem xét, sử dụng loại tài liệu này, cần phải xem thận trọng loại bỏ những phản ánh mang tính chủ quan, hoặc sự nhầm lẫn. Khi tái hiện lịch sử, để khắc phục những hạn chế phải kết hợp chặt chẽ với những loại tài liệu khác. + Lịch sử Đảng bộ: Đây là nguồn tài liệu đã được tập trung nghiên cứu và trình bày một cách có hệ thống về quá trình hình thành và phát triển của cơ sở Đảng ở một địa phương nhất định. Thông qua những hoạt động cách mạng cụ thể ở từng giai đoạn để làm toát lên những truyền thống tốt đẹp của Đảng bộ cơ sở đánh giá toàn diện các hoạt động, rút ra những bài học kinh nghiệm cả thành công hay thất bại trong xây dựng Đảng, liên hệ với các tổ chức quần chúng, như lịch sử Đảng bộ Thị Xã, lịch sử Đảng bộ Vũ Thư, lịch sử Đảng bộ Kiến Xương, lịch sử Đảng bộ Tiền Hải, lịch sử Đảng bộ Đông Hưng, lịch sử Đảng bộ Quỳnh Phụ, lịch sử Đảng bộ Thái Thụy. .. Đây là nguồn tài liệu đáng tin cậy cho giáo viên và học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT. + Thông sử địa phương: Là tài liệu được nghiên cứu, trình bày một cách hệ thống, toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, tư tưởng, đấu tranh cách mạng Qua các thời kỳ lịch sử. - Tài liệu hiện vật: bao gồm những di vật khảo cổ, các công trình kiến trúc nghệ thuật, những di tích lịch sử. Những tài liệu hiện vật lịch sử có thể đã được sưu tầm, lưu giữ trong các nhà truyền thống, bảo tàng, kho lưu trữ hoặc được nhân dân bảo quản Đây là nguồn tài liệu giúp giáo viên đối chiếu với các loại tài liệu khác để xác định đúng bản chất của vấn đề. Trong việc sử dụng cần phải xác định đúng nguồn gốc của hiện vật để khai thác có hiệu quả - Tài liệu truyền miệng gồm : Những câu chuyện lịch sử, cổ tích, ca dao, tục ngữ, hò vè, câu đối, văn tế. Văn học dân gian có giá trị lớn trong việc nhận thức lịch sử “ Văn học nghệ thuật dân gian có tác dụng cực kỳ quan trọng trong việc bổ sung đính chính sàng lọc những kiến thức của chúng ta về lịch sử dân tộc” [21, tr 35] - Tài liệu dân tộc học: Có những sự kiện, hiện tượng lịch sử địa phương gắn với phong tục tập quán của địa phương. Nếu khai thác tốt nguồn tài liệu này chúng ta sẽ được khắc phục được những khoảng trống, những dấu ấn mờ nhạt của những phần có nguồn tài liệu ít ỏi. - Tài liệu ngôn ngữ học: Tài liệu này có liên quan đến lịch sử địa phương ở hai khía cạnh chủ yếu là địa danh và phương ngôn. Đây cũng là nguồn tài liệu giúp chúng ta trong việc xác định, kiểm chứng nguồn tài liệu lịch sử dân tộc. 2.2.3. Nội dung lịch sử Thái Bình cần khai thác để sử dụng trong dạy học lịch sử dân tộc lớp 12 từ năm 1919 - 2000. Nội dung lịch sử địa phương cần được khai thác để sử dụng trong bài học lịch sử dân tộc ở trường THPT tỉnh Thái Bình bao gồm: Thứ nhất, những sự kiện lịch sử địa phương trở thành sự kiện lịch sử dân tộc được ghi trong SGK. Thứ hai, những sự kiện lịch sử địa phương không trở thành sự kiện dân tộc, không được ghi trong sách giáo khoa nhưng quan trọng đối với địa phương. Từ những sự kiện nêu trong bảng thống kê chúng tôi tìm hiểu nội dung cụ thể và đề xuất hình thức biện pháp sử dụng các tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc. 2.3. Một số hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phƣơng trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 (giai đoạn 1919 -2000) ở trƣờng THPT tỉnh Thái Bình. 2.3.1.Những yêu cầu khi lựa chọn biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam (giai đoạn 1919 – 2000) ở trường THPT tỉnh Thái Bình. Thứ nhất sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam phải góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục bộ môn, giáo dục về kiến thức kỹ năng, thái độ và mục tiêu bài học. Thứ hai, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc phải phù hợp với từng nội dung tài liệu. Loại tài liệu này có thể sử dụng trong nhiều hình thức khác nhau, trong giờ nội khóa và trong hoạt động ngoại khóa. Thứ ba, biện pháp sử dụng phải bảo đảm yêu cầu phát huy tính tích cực, chủ động nhận thức của học sinh. Thứ tư, sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào trong dạy học lịch sử dân tộc phải kết hợp với các phương pháp, biện pháp dạy học khác nhau như: sử dụng các loại đồ dùng trực quan, hiện vật, đồ phục chế, các loại bản đồ, tranh ảnh, các phương tiện dạy học, tài liệu học tập khác 2.3.2. Một số hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học các bài lịch sử nội khóa ở trường THPT tỉnh Thái Bình 2.3.2.1. Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương làm sâu sắc bài học lịch sử dân tộc Thứ nhất, các tài liệu lịch sử địa phương phải tương ứng với nội dung và thời gian xảy ra các sự kiện lịch sử dân tộc . Thứ hai, cần lựa chọn những sự kiện tiêu biểu, cơ bản nhất của địa phương để làm nổi bật trọng tâm của bài học, không phân tán, làm mất thời gian. Thứ ba, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào dạy học lịch sử dân tộc cần thực hiện thường xuyên, phù hợp với nội dung và thời gian của bài học không nên gò ép, khiên cưỡng. 2.3.2.2. Đối với những sự kiện lịch sử địa phương quan trọng có ý nghĩa lớn trở thành sự kiện lịch sử dân tộc được ghi trong sách giáo khoa lịch sử. Thứ nhất sử dụng tài liệu lịch sử địa phương để cụ thể hóa sự kiện lịch sử dân tộc. Thứ hai, sử dụng tài liệu lịch sử địa phương cụ thể hóa các nhân vật trong lịch sử dân tộc. Thứ ba, sử dụng tài liệu lịch sử địa phương kết hợp với các tài liệu khác để xây dựng đoạn lược thuật về diễn biến cuộc khởi nghĩa hay một trận chiến đấu. Tóm lại: Đối với những sự kiện lịch sử địa phương trở thành sự kiện lịch sử dân tộc được ghi trong chương trình, SGK lịch sử có nhiều biện pháp sử dụng để cụ thể hóa, làm phong phú bài học lịch sử dân tộc. Giáo viên cần căn cứ vào nội dung từng sự kiện để xác định biện pháp sử dụng cho phù hợp với thời gian và đối tượng học sinh. 2.3.2.3.Đối với những sự kiện lịch sử địa phương không trở thành sự kiện lịch sử dân tộc, không có trong sách giáo khoa nhưng lại quan trọng đối với lịch sử địa phương . Thứ nhất, giáo viên sử dụng tài liệu lịch sử địa phương để liên hệ, làm rõ sự kiện lịch sử dân tộc. Thứ hai, giáo viên ra bài tập yêu cầu học sinh tìm đọc tài liệu lịch sử địa phương và thông báo trước lớp. 2.3.3. Tổ chức hiệu quả các hoạt động ngoại khóa thông qua sử dụng tài liệu lịch sử địa phương lớp 12 ở các trường trung học phổ thông. Thứ nhất, sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong hoạt động ngoại khóa phải góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo của trường phổ thông và góp phần thực hiện những nhiệm vụ dạy học của bộ môn. Thứ hai, nội dung lịch sử địa phương lựa chọn để sử dụng trong hoạt động ngoại khóa phải phản ánh được những sự kiện quan trọng của lịch sử địa phương và dân tộc trong quá khứ, hiện tại nhằm hoàn thiện kiến thức lịch sử, củng cố niềm tin, hoạt động thực tế cho học sinh. Thứ ba, sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong các hoạt động ngoại khóa có tính giáo dục cao, do vậy giáo viên phải chuẩn bị kỹ, lập chương trình, kế hoạch và lựa chọn nội dung, biện pháp phù hợp cho mỗi hình thức, cho từng đối tượng học sinh tránh việc phô trương hình thức. 2.3.3.1. Tổ chức học sinh đọc sách lịch sử địa phương phù hợp. Đây là hình thức đơn giản, dễ làm và rất có hiệu quả nhằm làm phong phú thêm kiến thức lịch sử trong giờ nội khóa. Để làm tốt hoạt động này giáo viên phải là người hiểu biết đọc nhiều tài liệu về lịch sử địa phương mới hướng dẫn học sinh tiến hành hoạt động này được. 2.3.3.2. Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương để kể chuyện lịch sử. Kể chuyện lịch sử là hình thức ngoại khóa gọn nhẹ, giáo viên có thể tiến hành trong các hình thức dạy học. Khi kể chuyện, nội dung câu chuyện phải có chủ đề, lựa chọn chuyện kể phải chú ý tác dụng giáo dưỡng, giáo dục và phát triển học sinh. 2.3.3.3 Tổ chức dạ hội lịch sử về chủ đề lịch sử địa phương . Dạ hội lịch sử là hình thức mà giáo viên có thể kết hợp linh hoạt các hoạt động ngoại khóa khác nhau. 2.4 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM Từ nội dung tài liệu lịch sử địa phương Thái Bình và các biện pháp sử dụng tài liệu được đề xuất trong đề tài, chúng tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm một bài lịch sử nội khóa ở lớp 12 trong THPT tỉnh Thái Bình ( trường THPT Vũ Tiên – Vũ Thư – Thái Bình và trường THPT Lê Quý Đôn – Thành phố Thái Bình Bài học thực nghiệm: bài 13 PHONG TRÀO DÂN TỘC DÂN CHỦ Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1925 – 1930. Tiết 3 ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM RA ĐỜI ( Sách giáo khoa lịch sử 12 – Ban chương trình chuẩn) 2.4.1..Mục đích thực nghiệm Để khẳng định tính khả thi của các đề xuất về nội dung và biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở các trường THPT tỉnh Thái Bình. 2.4.2. Nội dung, phương pháp thực nghiệm Soạn hai kiểu giáo án bài 13 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 – 1930”. tiết 3: “Đảng cộng sản Việt Nam ra đời” Giáo án kiểu 1: Sử dụng các đề xuất về nội dung và biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc. Giáo án kiểu 2: Soạn bình thường. 2.4.3.Phương pháp thực nghiệm sư phạm Việc tiến hành thực nghiệm được tiến hành như sau: Chúng tôi chọn một lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Ở các lớp thực nghiệm, bài dạy được tiến hành theo giáo án chi tiết thể hiện các biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương như trong luận văn đã nêu. Còn lớp đối chứng giáo viên sử dụng giáo án bình thường, không sử dụng tài liệu lịch sử địa phương theo các biện pháp mà luận văn đã đưa ra. Tóm lại, việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam có vai trò, ý nghĩa to lớn. Nội dung lịch sử địa phương Thái Bình rất phong phú, đa dạng. Trong dạy học, giáo viên cần căn cứ vào từng nội dung sự kiện, tài liệu dạy học bộ môn để lựa chọn nội dung và biện pháp sử dụng thích hợp với từng vùng, từng đối tượng học sinh, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn. KẾT LUẬN Căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ của đề tài đặt ra, qua kết quả nghiên cứu, chúng tôi rút ra một số kết luận sau: 1. Tài liệu lịch sử địa phương là một nguồn kiến thức phong phú đa dạng, sinh động, có tác dụng tốt trong việc bồi dưỡng nhận thức, rèn luyện kỹ năng và hướng thái độ cho học sinh. Nguồn tài liệu lịch sử địa phương nếu được khai thác và sử dụng hợp lý trong dạy học lịch sử dân tộc sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn. Tài liệu lịch sử địa phương cung cấp cho học sinh những hiểu biết sinh động, có hệ thống về lịch sử dân tộc , đồng thời góp phần bổ sung cụ thể hóa lịch sử dân tộc, đặc biệt qua lịch sử địa phương giúp học sinh hiểu được mối dây liên hệ, ràng buộc gắn bó, sự tác động qua lại giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc làm cho kiến thức bài giảng lịch sử dân tộc trở nên gần gũi, có sức hấp dẫn, thuyết phục, dễ đi vào tâm hồn người học. Qua đó giáo dục cho các em niềm tự hào về quá khứ hào hùng của cha ông, giáo dục các em tình yêu quê hương, biết kính trọng nhân dân lao động qua nhiều thế hệ. Đồng thời giúp các em nhận thức đầy đủ hơn ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn những giá trị truyền thống, vốn di sản văn hóa quý giá mà cha ông để lại. Với vai trò, ý nghĩa to lớn như vậy cho nên việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường THPT nói chung, tỉnh Thái Bình nói riêng là quan trọng cần thiết đồng thời đây cũng là biện pháp thực hiện đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông để nâng cao hiệu quả giáo dục bộ môn 2. Nội dung tài liệu lịch sử địa phương để sử dụng dạy học lịch sử dân tộc rất phong phú và đa dạng trên tất cả các mặt: Kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, quân sự, khoa học kỹ thuật Do vậy, đòi hỏi giáo viên phải biết lựa chọn, sắp xếp những tài liệu phù hợp vào giảng dạy có hiệu quả. Việc lựa chọn đó phải dựa trên cơ sở những nguyên tắc, phương pháp luận sử học và nguyên tắc sư phạm. Đồng thời giáo viên phải nghiên cứu nắm vững nội dung tài liệu lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc để có biện pháp sử dụng phù hợp với điều kiện cụ thể. 3. Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường phổ thông có thể thực hiện được trong các bài học nội khóa và các hoạt động ngoại khóa. Việc lựa chọn hình thức, biện pháp nào cũng phải thoả mãn các điều kiện: Nội dung quy định của chương trình, trình độ nhận thức của học sinh, điều kiện cụ thể của địa phương và nhà trường, đặc biệt là khả năng của giáo viên. Hình thức tổ chức dạy học có ảnh hưởng không nhỏ tới phương pháp tiến hành và hiệu quả bài học. Mặt khác tài liệu lịch sử địa phương là một nguồn kiến thức bên cạnh nhiều nguồn kiến thức khác, vì vậy trong quá trình sử dụng giáo viên cần phải kết hợp nhuần nhuyễn các biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương với những phương pháp, biện pháp khác. 4. Do đặc thù của chương trình sách giáo khoa ở bậc THPT không thể đề cập đến nhiều các sự kiện lịch sử ở từng địa phương trên toàn quốc, đặc biệt là sự kiện lịch sử của Thái Bình được đề cập rất ít trong sách giáo khoa. Hơn nữa tiết học lịch sử địa phương chỉ quy định rất ít đối với mỗi khối lớp cho cả một năm học Do đó để có thể khắc phục tình trạng học sinh ít biết, hiểu về lịch sử địa phương trong quá trình dạy học giáo viên cần triệt để khai thác tài liệu lịch sử địa phương để sử dụng trong dạy học lịch sử dân tộc. Muốn thực hiện được việc này cần sự giúp đỡ và tạo điều kiện của các cấp lãnh đạo (BGH, Sở giáo dục), các ban nghành địa phương có liên quan (Sở văn hóa thông tin, phòng ban văn hóa huyện, xã, bảo tàng tỉnh, nhà trường hay nhà lưu niệm ) Song yếu tố quyết định của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương có hiệu quả hay không lại phụ thuộc vào trình độ, trách nhiệm và tâm huyết của giáo viên 5. Muốn thực hiện tốt việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc, giáo viên bộ môn lịch sử ở các trường THPT tỉnh Thái Bình cần không ngừng rèn luyện, trau dồi chuyên môn nghiệp vụ và nghiên cứu tìm hiểu, nắm vững lịch sử địa phương để đưa vào sử dụng trong các bài giảng lịch sử dân tộc có hiệu quả. Đặc biệt giáo viên cần phải nắm vững phương pháp dạy học bộ môn nói chung và biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương nói riêng để việc sử dụng đạt hiệu quả cao. References 1. Ban chấp hành Đảng bộ Thái Bình (1999), Lịch sử Đảng bộ Thái Bình tập 1 (1927 - 1954). Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội. 2. Ban chấp hành Đảng bộ Thái Bình (2002), Lịch sử Đảng bộ Thái Bình tập 2 (1954 – 1975). Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội. 3. Ban chấp hành Đảng bộ Thái Bình (2004), Lịch sử Đảng bộ Thái Bình tập 3 (1975- 2000). Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội. 4. Ban chấp hành Đảng bộ huyện Vũ Thư (2005), Lịch sử Đảng bộ huyện Vũ Thư (1929- 1975). Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội. 5. Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Bình (2009), Những tập thể và cá nhân anh hùng tập 1. Nhà xuất bản Lao Động, Hà Nội. 6. Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Bình (2000), Bác Hồ với Thái Bình, Thái Bình làm theo lời Bác. Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội. 7. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình giáo dục phổ thông (phần chương trình môn Lịch sử ). Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 8. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), sách giáo viên lịch sử lớp 12. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 9. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), sách giáo khoa lịch sử lớp 12. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 10. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Sách giáo khoa Ngữ văn 6 (tập 2). Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 11. Các luật và pháp lệnh trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, thể thao, khoa học công nghệ và môi trường (2001). Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội. 12. Nguyễn Thị Côi (2006), Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia, Hà Nội. 13. Hoàng Minh Hảo (1989), Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương nhằm nâng cao hiệu quả giờ học cho học sinh lớp 12 trường phổ thông trung học Hòa Bình. Luận văn sau đại học trường Đại học Sư phạm. 14. Trần Bá Hoành (2001), Lý luận cơ bản về dạy học và học tích cực (Dự án đào tạo giáo viên trung học cơ sở). Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 15. Lê Văn Hồng (Chủ biên), PTS Lê Ngọc Lan, Lê Văn Thăng (1995), Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học Sư phạm. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 16. Kharlamốp I.F (1979), Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào? (tập 2). Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 17. Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (1998), Phương pháp dạy học lịch sử (Tái bản lần thứ nhất) có sửa chữa bổ sung. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội. 18. Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (2002), Phương pháp dạy học lịch sử. Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, Hà Nội. 19. Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng, Trần Vĩnh Tƣờng (2002), Một số chuyên đề phương pháp dạy học Lịch sử. Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia, Hà Nội. 20. Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi (2002), Phương pháp dạy học lịch sử (tập 1, 2). Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, Hà Nội. 21. Phan Ngọc Liên (2003), Vấn đề bản sắc dân tộc và kí ức lịch sử, tạp chí nghiên cứu Lịch sử [1,tr.35]. Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, Hà Nội. 22. Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng (2006), Nghị viện Châu Âu với việc dạy học lịch sử ở Châu Âu – khuyến nghị của nghị viện Châu Âu số 1283 ngày 22/1/1996. Tạp chí nghiên cứu lịch sử [2 (tr. 358). 23. Luật Giáo dục (2005), Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia, Hà Nội. 24. Nghị quyết hội nghị lần thứ 2, Ban chấp hành trung ương khóa 8. Nhà xuất bản Quốc Gia, Hà Nội. 25. Thái Duy Tuyên (2001), Giáo dục học hiện đại (những nội dung cơ bản). Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia, Hà Nội.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfsu_dung_tai_lieu_lich_su_dia_phuong_trong_day_hoc_lich_su_viet_0504.pdf
Luận văn liên quan