Vài kinh nghiệm khi dạy bài: Sự nóng chảy - Sự Đông đặc (vật lý 6)

Lý do chọn đề tài : Chúng ta biết rằng: Thế kỷ XIX là thế kỷ của khoa học, công nghệ, ưu tiên phát triển các lĩnh vực khoa học, trong đó cuộc đua phát triển tự nhiên được coi là mạnh mẽ nhất, hiện đại nhất, to lớn nhất. Khoa học thông tin điện tử, hoá chất, là con đường ngắn nhất đưa ta xích lại gần với thế giới xung quanh, để sát nhập với sự phát triển khoa học như vũ bão đó hay cùng chung với guồng máy đó thì đòi hỏi chúng ta phải có kiến thức về tự nhiên. Không những thế muốn khám phá tự nhiên, khám phá khoa học chúng ta phải có những con người có trí thức tự nhiên toán học- lý học- hoá học, Không những cung cấp cho chúng ta biết tính toán suy luận, tư duy một cách lô gíc, chặt chẽ mà còn hình thành và phát triển năng lực trí tuệ chung, nhân cách, phẩm chất cho con người. Đồng thời nó cũng là nền tảng cho sự phát triển tích cực khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhiên. Bộ môn vật lý ở trường THCS là tiền đề cho nền móng, cho quá trình nghiên cứu, phát triển khoa học thông tin, điện tử, Nếu như chúng ta không học bộ môn vật lý lấy đâu cơ sở để giải thích một số hiện tượng xẩy ra hàng ngày: sấm sét, nhật thực, nguyệt thực. Vì sao khi đun nước ta chỉ cần cung cấp nhiệt cho phần đáy nồi mà phần trên vẫn nóng, giải thích vì sao có sự hao phí trên đường dây tải điện ? Trong bối cảnh toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong hoạt động học tập. Phương pháp dạy học này là cách thức hoạt động của giáo viên trong việc chỉ đạo, tổ chức các hoạt động học tập nhằm học sinh chủ động đạt các mục tiêu dạy học. Phương pháp này được xem là phương pháp tối ưu, đặc biệt coi trọng vai trò của học sinh. Xuất phát từ mục đích không ngừng nâng cao chất lượng dạy và học. Tôi mạnh dạn dùng phương pháp này vào giảng dạy một số bài vật lý phổ thông cơ sở. Những câu hỏi phát vấn gợi mở dựa trên những trực quan sinh động giúp học sinh tự tin cho mình, những kiến thức cần thiết. Sau đây là một vài kinh nghiệm của tôi khi dạy bài: “Sự nóng chảy- sự Đông đặc” (vật lý 6).

doc31 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 06/02/2013 | Lượt xem: 1705 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Vài kinh nghiệm khi dạy bài: Sự nóng chảy - Sự Đông đặc (vật lý 6), để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
I- lý do chän ®Ò tµi : Chóng ta biÕt r»ng: ThÕ kû XIX lµ thÕ kû cña khoa häc, c«ng nghÖ, ­u tiªn ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc khoa häc, trong ®ã cuéc ®ua ph¸t triÓn tù nhiªn ®­îc coi lµ m¹nh mÏ nhÊt, hiÖn ®¹i nhÊt, to lín nhÊt. Khoa häc th«ng tin ®iÖn tö, ho¸ chÊt,.. lµ con ®­êng ng¾n nhÊt ®­a ta xÝch l¹i gÇn víi thÕ giíi xung quanh, ®Ó s¸t nhËp víi sù ph¸t triÓn khoa häc nh­ vò b·o ®ã hay cïng chung víi guång m¸y ®ã th× ®ßi hái chóng ta ph¶i cã kiÕn thøc vÒ tù nhiªn. Kh«ng nh÷ng thÕ muèn kh¸m ph¸ tù nhiªn, kh¸m ph¸ khoa häc chóng ta ph¶i cã nh÷ng con ng­êi cã trÝ thøc tù nhiªn to¸n häc- lý häc- ho¸ häc,… Kh«ng nh÷ng cung cÊp cho chóng ta biÕt tÝnh to¸n suy luËn, t­ duy mét c¸ch l« gÝc, chÆt chÏ mµ cßn h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn n¨ng lùc trÝ tuÖ chung, nh©n c¸ch, phÈm chÊt cho con ng­êi. §ång thêi nã còng lµ nÒn t¶ng cho sù ph¸t triÓn tÝch cùc khoa häc kü thuËt, khoa häc tù nhiªn. Bé m«n vËt lý ë tr­êng THCS lµ tiÒn ®Ò cho nÒn mãng, cho qu¸ tr×nh nghiªn cøu, ph¸t triÓn khoa häc th«ng tin, ®iÖn tö,… NÕu nh­ chóng ta kh«ng häc bé m«n vËt lý lÊy ®©u c¬ së ®Ó gi¶i thÝch mét sè hiÖn t­îng xÈy ra hµng ngµy: sÊm sÐt, nhËt thùc, nguyÖt thùc. V× sao khi ®un n­íc ta chØ cÇn cung cÊp nhiÖt cho phÇn ®¸y nåi mµ phÇn trªn vÉn nãng, gi¶i thÝch v× sao cã sù hao phÝ trªn ®­êng d©y t¶i ®iÖn ?… Trong bèi c¶nh toµn ngµnh Gi¸o dôc vµ §µo t¹o ®ang nç lùc ®æi míi ph­¬ng ph¸p d¹y häc theo h­íng ph¸t huy tÝnh tÝch cùc chñ ®éng cña häc sinh trong ho¹t ®éng häc tËp. Ph­¬ng ph¸p d¹y häc nµy lµ c¸ch thøc ho¹t ®éng cña gi¸o viªn trong viÖc chØ ®¹o, tæ chøc c¸c ho¹t ®éng häc tËp nh»m häc sinh chñ ®éng ®¹t c¸c môc tiªu d¹y häc. Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc xem lµ ph­¬ng ph¸p tèi ­u, ®Æc biÖt coi träng vai trß cña häc sinh. XuÊt ph¸t tõ môc ®Ých kh«ng ngõng n©ng cao chÊt l­îng d¹y vµ häc. T«i m¹nh d¹n dïng ph­¬ng ph¸p nµy vµo gi¶ng d¹y mét sè bµi vËt lý phæ th«ng c¬ së. Nh÷ng c©u hái ph¸t vÊn gîi më dùa trªn nh÷ng trùc quan sinh ®éng gióp häc sinh tù tin cho m×nh, nh÷ng kiÕn thøc cÇn thiÕt. Sau ®©y lµ mét vµi kinh nghiÖm cña t«i khi d¹y bµi: “Sù nãng ch¶y- sù §«ng ®Æc” (vËt lý 6). II- NhËn thøc cò, ph­¬ng ph¸p cò: N¨m 2003 víi bµi “Sù nãng ch¶y vµ sù ®«ng ®Æc” t«i d¹y theo ph­¬ng ph¸p cò, tøc lµ t«i ®i c¸c b­íc tuÇn tù nh­ ë s¸ch thiÕt kÕ bµi gi¶ng, ®Æt vÊn ®Ò nh­ SGK suy ra bµi häc: *1 - Sù nãng ch¶y vµ sù ®éng ®Æc: 1. §Þnh nghÜa: SGK GV: nªu ®Þnh nghÜa nh­ SGK vµ cho häc sinh ®äc kü nhiÒu lÇn. GV: H­íng dÉn häc sinh lµm thÝ nghiÖm. 2. ThÝ nghiÖm: GV: Nªu râ cho häc sinh môc ®Ých thÝ nghiÖm - Theo dâi sù thay ®æi nhiÖt ®é khi ®un, cã nghÜa lµ theo dâi sù thay ®æi nhiÖt ®é cña b¨ng phiÕn theo thêi gian ®un. - Theo dâi sù thay ®æi thÓ cña b¨ng phiÕn x¶y ra khi nµo ? - Theo dâi qu¸ tr×nh ng­îc l¹i, cã nghÜa lµ l¹i ®Ó cho b¨ng phiÕn nguéi dÇn. Sau ®ã gi¸o viªn ph©n c«ng cho mét häc sinh nh×n ®ång hå b¸o ghi tõng phót vµ häc sinh kh¸c ®äc nhiÖt ®é t­¬ng øng víi tõng thêi gian. KÕt qu¶ ghi vµo 2 hµng. T (phót) T (C0) GV: Dùa vµo kÕt qu¶ thÝ nghiÖm, h­íng dÉn häc sinh vÏ ®å thÞ biÓu diÔn qu¸ tr×nh biÕn thiªn cña b¨ng phiÕn theo thêi gian. GV: LÇn l­ît ®Æt vÊn ®Ò ®Ó qua ®å thÞ häc sinh cã thÓ rót ra tõng kÕt luËn cô thÓ ®èi víi b¨ng phiÕn. GV: Tõ kÕt qu¶ rót ra kÕt luËn. 3. KÕt luËn GV: cho häc sinh ph¸t biÓu ë SGK GV: giíi thiÖu b¶ng nhiÖt ®é nãng ch¶y ë SGK Sau khi d¹y xong t«i kiÓm tra chÊt l­îng th× thÊy chÊt l­îng häc sinh rÊt thÊp, cô thÓ nh­ sau: Tæng sè häc sinh ®iÓm kiÓm tra Tæng hîp 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 YÕu kÐm TB Kh¸- Giái 42 em 7 5 5 4 6 8 7 0 0 40% 24% 36% III- NhËn thøc míi, gi¶i ph¸p míi N¨m 2005 còng d¹y bµi ®ã nh­ng t«i thªm bít mét sè ý trong bµi, cô thÓ nh­ sau: * §Æt vÊn ®Ò nh­ ban ®Çu- Bµi cô thÓ. * Ph©n tÝch kÕt qu¶ thÝ nghiÖm. V× thÝ nghiÖm nµy lµ thÝ nghiÖm khã thµnh c«ng nªn gi¸o viªn kh«ng cÇn cho häc sinh lµm thÝ nghiÖm mµ chØ nghiªn cøu qua h×nh vÏ 24-1. GV: - Giíi thiÖu dông cô thÝ nghiÖm vµ t¸c dông tõng dông cô. - Ph©n tÝch b¶ng theo dâi b¶ng 24.1 SGK; 25.1 SGK. - H­íng dÉn kü cho häc sinh c¸ch biÓu diÔn sù thay ®æi nhiÖt ®é theo thêi gian khi nãng ch¶y (vµo giÊy kÎ «) - Häc sinh c¨n cø vµo h×nh biÓu diÔn tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. * Sau khi ®Ó nguéi b¨ng phiÕn Ta cã kÕt qu¶ g× ? Häc sinh, quan s¸t h×nh biÓu diÔn, tr¶ lêi. Sau khi häc sinh tr¶ lêi xong, t«i bæ sung vµ vÏ nhanh thªm mét sè h×nh vÏ kh¸c lªn b¶ng cho häc sinh quan s¸t, råi ph©n tÝch h×nh vÏ ®ã: Tr­íc khi häc sinh ®i vµo ph©n tÝch, t«i cã thÓ gîi ý hoÆc ®Æt mét sè c©u hái ®Ó häc sinh dÔ dµng h×nh dung. + Khi ®un nãng nh­ thÕ nµo ? + §Ó nguéi ra sao ? - GV: Nh­ vËy qua thÝ nghiÖm vÒ b¨ng phiÕn vµ 2 vÝ dô võa ph©n tÝch ta rót ra kÕt luËn g× ? - HS:… - GV: cho häc sinh ®äc kÕt luËn SGK - GV: ®Ó häc sinh quan s¸t b¶ng nhiÖt ®é nãng ch¶y cña mét sè chÊt ë SGK. GV: Cã thÓ ®un nãng ch¶y ®un nãng ch¶y miÕng nh«m trong mét th×a thiÕc ®­îc kh«ng ? Vµ cho häc sinh gi¶i thÝch 1 sè hiÖn t­îng qua c¸c c©u hái ë bµi tËp vËn dông. Sau khi häc xong bµi, t«i kiÓm tra møc ®é cña häc sinh, t«i thÊy kÕt qu¶ ®­îc n©ng lªn râ rÖt cô thÓ: Tæng sè häc sinh ®iÓm kiÓm tra Tæng hîp (em/%) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 YÕu kÐm TB Kh¸ Giái 42 em 0 0 2 5 5 9 9 6 2 2 16,6% 33,3% 36% 14,1% IV- KÕt luËn: Lµ mét gi¸o viªn, t«i thùc sù tr¨n trë lo cho c«ng t¸c chuyªn m«n cña m×nh. C«ng t¸c nµy ch¾c ch¾t tÊt c¶ gi¸o viªn kh¸c còng rÊt quan t©m. Lµm sao cho chuyªn m«n cña m×nh ®­îc n©ng cao h¬n ? Nh­ng viÖc quan träng nhÊt t«i nghÜ ®ã lµ lµm sao cho häc sinh cña m×nh thùc sù yªu mÕn m×nh vµ cÇn m×nh gi¶ng d¹y. Muèn nh­ vËy m×nh ph¶i lµm g× ? Lµm ra sao ? Lµm b»ng ph­¬ng ph¸p nµo ? C¸ch nµo ? Muèn ®­îc nh­ vËy tr­íc hÕt ph¶i nç lùc hÕt m×nh, chÞu khã t×m tßi suy nghÜ , chÞu khã häc hái ë b¹n bÌ vµ ®ång nghiÖp, rót ra nh÷ng kinh nghiÖm cÇn thiÕt. Tõ lý do ®ã t«i ®· dµnh thêi gian ®¸ng kÓ cho c«ng t¸c chuyªn m«n cña m×nh vµ cô thÓ t«i ®· dµnh thêi gian ®Ó ®­a chÊt l­îng häc sinh lªn ngay trong bµi nªu trªn. Qua ®ã t«i cã mét vµi kinh nghiÖm ®· nªu trªn, tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu cßn nhiÒu thiÕu sãt, mong héi ®ång khoa häc nhµ tr­êng, c¸c cÊp tham kh¶o gãp ý kiÕn kinh nghiÖm hay h¬n ®Ó ®Ò tµi cña t«i ®­îc hoµn thiÖn h¬n. DiÔn Kû, ngµy 20 th¸ng 4 n¨m 2006 Ng­êi viÕt NguyÔn Kim Toµn phÇn thø nhÊt nhËn thøc cò vµ t×nh tr¹ng cò a) C¸c giê thùc hµnh ®· lµm: §a sè gi¸o viªn cßn rÊt ng¹i bè trÝ giê thùc hµnh, ph­¬ng ph¸p thùc hµnh cßn rÊt ®¬n gi¶n, th­êng lµm cho qua chuyÖn. Kh«ng qu¶n lý ®iÒu khiÓn ®­îc häc sinh nªn gi¸o viªn th­êng lµm lu«n cho c¸c em quan s¸t lµ xong. VÒ phÝa häc sinh khi lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh cßn rÊt nhiÒu lóng tóng. Tõ lý thuyÕt ¸p dông ra thùc tÕ cßn ch­a tù tin. Trong phÇn ®iÖn th× tõ s¬ ®å m¹ch ®iÖn ch­a l¾p r¸p ®­îc c¸c ®å dïng thùc, ch­a cã ph­¬ng ph¸p tr×nh bµy ®­îc néi dung cña mét bµi thÝ nghiÖm thùc hµnh; c¸ch ghi kÕt qu¶, c¸ch viÕt b¸o c¸o nªn c¸c em chØ lµm chiÕu lÖ. §Æc biÖt ch­a cã kü n¨ng g× vÒ ®äc tµi liÖu lµm thÝ nghiÖm nªn kÕt qu¶ lµm ch­a cao. b) §iÒu tra kh¶o s¸t tr­íc khi thùc hiÖn ®Ò tµi: Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu ®Ò tµi t«i tiÕn hµnh ®iÒu tra kh¶o s¸t víi 160 häc sinh líp 7 tr­êng THCS DiÔn Kû- DiÔn Ch©u- NghÖ An vÒ høng thó häc m«n vËt lý vµ lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh vËt lý cña c¸c em vµo th¸ng 9/2004. T«i ®iÒu tra b»ng ph­¬ng ph¸p tr¾c nghiÖm víi nh÷ng c©u hái sau (khoanh trßn vµo ý cu¶ em): 1- Em cã thÝch lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh vËt lý kh«ng ? a/ RÊt thÝch b/ B×nh th­êng c/ Kh«ng thÝch 2- Khi ®­îc lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh em cã n¾m ®­îc c¸c b­íc cña bµi thÝ nghiÖm thùc hµnh kh«ng ? a/ Cã b/ Cã nh­ng lén xén c/ Kh«ng 3- Em cã biÕt sö dông nh÷ng dông cô thiÕt bÞ cña bµi thÝ nghiÖm thùc hµnh sÏ lµm kh«ng ? a/ Cã b/ Cã nh­ng cßn nhiÒu lóng tóng c/ Kh«ng 4- Sau mçi bµi thÝ nghiÖm thùc hµnh em cã biÕt viÕt b¸o c¸o kh«ng ? a/ Cã b/ BiÕt nh­ng kh«ng ®Çy ®ñ c/ Kh«ng 5- Sau mçi giê thÝ nghiÖm thùc hµnh cã gióp em n¾m ch¾c vµ hiÓu s©u kiÕn thøc m×nh ®· häc kh«ng ? a/ Cã b/ B×nh th­êng c/ Kh«ng 6- ThÝ nghiÖm thùc hµnh vËt lý cã gióp g× em trong cuéc sèng kh«ng? a/ Gióp nhiÒu b/ Cã nh­ng kh«ng nhiÒu c/ Kh«ng KÕt qu¶ thu ®­îc nh­ sau Tr¶ lêi c©u hái Tæng sè häc sinh Tr¶ lêi c©u a Tr¶ lêi c©u b Tr¶ lêi c©u c Sè HS % Sè HS % Sè HS % 1 160 60 37,5 52 32,5 48 30 2 160 48 30 56 35 56 35 3 160 50 31,25 60 37,5 50 31,25 4 160 52 32,5 64 40 44 27,5 5 160 56 35 52 32,5 52 32,5 6 160 60 37,5 48 30 52 32,5 * Qua kÕt qu¶ thu ®­îc cña bµi ®iÒu tra tr¾c nghiÖm ta thÊy c¸c em: - Ch­a thùc sù cã høng thó lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh. - Ch­a cã ph­¬ng ph¸p lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh. - Cßn Ýt quan t©m tíi dông cô thÝ nghiÖm. - Thêi gian lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh cßn qu¸ Ýt. - Dông cô thùc hµnh hay háng, kh«ng chÝnh x¸c. - ThÝ nghiÖm thùc hµnh ch­a ®i s©u vµo tiÒm thøc cña c¸c em. - Khi viÕt b¸o c¸o cßn nhiÒu lóng tóng. Tõ nh÷ng nguyªn nh©n trªn dÉn ®Õn häc sinh chØ lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh chiÕu lÖ cho qua chuyÖn, c¸c em ch­a nghÜ ®­îc r»ng nÕu m×nh biÕt lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh vµ lµm thùc hµnh cã chÊt l­îng sÏ gióp b¶n th©n cñng cè nhí l©u c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n. MÆt kh¸c chÝnh c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n cña vËt lý cã rÊt nhiÒu øng dông trong thùc tÕ ®êi sèng. PhÇn thø hai NhËn thøc míi vµ gi¶i ph¸p míi 1) NhËn thøc míi: * “Häc ph¶i ®i ®«i víi hµnh” ®ã lµ lêi d¹y cña B¸c Hå kÝnh yªu ®èi víi thÕ hÖ trÎ cña chóng ta. Ph¶i biÕt vËn dông lý thuyÕt vµo thùc tÕ nÕu kh«ng lý thuyÕt ®ã sÏ trë thµnh lý thuyÕt su«ng vµ kh«ng cã ý nghÜa. VËt lý lµ bé m«n khoa häc thùc nghiÖm cã nhiÒu thµnh tùu ¸p dông khoa häc kü thuËt. V× thÕ d¹y vËt lý kh«ng chØ lµ truyÒn thô kiÕn thøc lý thuyÕt ®¬n thuÇn, mµ cßn ph¶i rÌn cho häc sinh nh÷ng kü n¨ng c¬ b¶n cÇn thiÕt, gióp cho c¸c em n¾m ch¾c kiÕn thøc c¬ b¶n, cã kh¶ n¨ng thùc hµnh, vËn dông vµo nh÷ng tr­êng hîp cô thÓ, kh«ng nh÷ng trong thêi gian ë nhµ tr­êng THCS mµ cßn lµ nÒn t¶ng gióp c¸c em häc tiÕp lªn. MÆt kh¸c nã cßn t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c em dÔ dµng tham gia vµo cuéc sèng lao ®éng s¶n xuÊt vµ kü thuËt hiÖn ®¹i sau nµy. D¹y vËt lý g¾n liÒn víi thÝ nghiÖm lµ mét yªu cÇu hÕt søc cÇn thiÕt song h­íng dÉn häc sinh lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh còng lµ mét nhiÖm vô hÕt søc quan träng gióp cho häc sinh häc tËp vµ ph¸t triÓn toµn diÖn. §ã lµ vÊn ®Ò mµ t«i ®Ò cËp d­íi ®©y. * Môc ®Ých c¬ b¶n cña ®Ò tµi lµ: lµm thÕ nµo ®Ó häc sinh cã thÓ lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh cã chÊt l­îng d­íi sù h­íng dÉn cña thÇy. * ThÝ nghiÖm thùc hµnh lµ: lo¹i thÝ nghiÖm ®­îc tiÕn hµnh sau khi häc sinh ®· häc xong mét lo¹i ®Ò tµi nµo ®ã v× thÕ lo¹i thÝ nghiÖm nµy cã t¸c dông rÊt lín trong viÖc gióp c¸c em «n tËp, ®µo s©u suy nghÜ, kh¸i qu¸t ho¸. Nh÷ng thÝ nghiÖm thùc hµnh häc sinh ®­îc trùc tiÕp tiÕp xóc víi dông cô thÝ nghiÖm, ®éc lËp thùc hiÖn kÕ ho¹ch vµ thu kÕt qu¶. * H×nh thøc tæ chøc: ThÝ nghiÖm thùc hµnh ®­îc bè trÝ trong mét tiÕt häc. Häc sinh ®­îc chia thµnh c¸c nhãm tõ 6 ®Õn 7 em (cã 1 nhãm tr­ëng vµ 1 th­ ký). 2) Gi¶i ph¸p míi: a. ChuÈn bÞ dông cô tµi liÖu: §©y lµ vÊn ®Ò ®Çu tiªn ®¶m b¶o cho sù thµnh c«ng cña c¸c bµi thÝ nghiÖm thùc hµnh. * KiÓm tra ®é chÝnh x¸c cña c¸c dông cô thiÕt bÞ nh­ chØnh l¹i Am pe kÕ vµ V«n kÕ cho kim chØ vÒ sè 0; c¸c d©y nèi kh«ng ®øt ngÇm; C¸c chç tiÕp xóc tèt. Bæ sung c¸c bãng ®Ìn ®· háng. * VÏ s½n c¸c s¬ ®å l¾p r¸p víi c¸c ®å dïng thiÕt bÞ mµ phßng thÝ nghiÖm ®ang cã. H.27.1 Nguån nèi tiÕp kho¸ am pe kÕ vµ §1 nèi tiÕp §2. I1 = ? H.27.2 Nh­ H1 nh­ng am pe kÕ ë vÞ trÝ 2 I2 = ? H.27.3 nh­ h×nh 1 nh­ng am pe kÕ ë vÞ trÝ 3 I3 = ? H.27.4 nguån, am pe kÕ; §1 nèi tiÕp §2; kho¸; V // §1 §o U1 2 = H27.5: Nh­ h×nh 4 chØ kh¸c V // §2 §o U2 3 = H.27.6: Nh­ H4 chØ kh¸c V m¾c vµo ®iÓm 1,3 §o U1 3 = (Trªn ®©y lµ 6 h×nh l¾p r¸p cho bµi 27- vËt lý 7) H.28.1 Nguån; kho¸; §1 // §2 H.28.2 Nh­ H.28.1 thªm V //§1 // §2 U1 2 = H.28.3 Nh­ H.28.1 thªm V // §2 U 3 4 = H.28.4 Nh­ H.28.1 thªm V // nguån UM N = H.28.5 Nh­ H1 cã A nèi tiÕp §1 I1 = H.28.6 nh­ H1 cã A nèi tiÕp §2 I2 = H.28.7 Nh­ H1 cã A m¾c ë m¹ch chÝnh I = ? (Gi¸o viªn tù vÏ- §©y lµ s¸ng kiÕn cña t«i khi d¹y bµi 27 + 28 lý 7) * H­íng dÉn häc sinh ®äc tµi liÖu ®Ó lµm thÝ nghiÖm thùc hµnh: §©y chÝnh lµ lóc häc sinh sö dông ph­¬ng ph¸p: sö dông s¸ch gi¸o khoa vµo thÝ nghiÖm thùc hµnh. Qua b¶ng h­íng dÉn häc sinh n¾m ®­îc ph­¬ng ph¸p l¾p r¸p vµ b¾t ®Çu cã thÓ tiÕn hµnh thÝ nghiÖm. TiÕp theo ta cã thÓ ®­a cho häc sinh c©u hái ®Þnh h­íng nh­ sau: - Môc ®Ých cña thÝ nghiÖm lµ g× ? - Dùa trªn kiÕn thøc nµo ®· biÕt ®Ó ®¹t môc ®Ých ®ã. - H·y dù ®o¸n kÕt qu¶ thÝ nghiÖm cña thÝ nghiÖm thùc hµnh sÏ lµm. * LËp kÕ ho¹ch: Ta cÇn quan s¸t g× ? Vµ ®o ®¹i l­îng nµo ? Dông cô cÇn sö dông ë ®©y lµ g× ? T¹c dông vµ c¸ch sö dông tõng c¸i ? Thø tù l¾p r¾p dông cô ra sao ? VÏ s¬ ®å thÝ nghiÖm ? LËp b¶ng ghi kÕt qu¶. * TiÕn hµnh thÝ nghiÖm KiÓm tra l¹i viÖc bè trÝ thÝ nghiÖm ®Ó t×m ra chç ch­a chuÈn, ch­a hîp lý, tiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo kÕ ho¹ch. Ghi l¹i kÕt qu¶ hoÆc hiÖn t­îng quan s¸t ®­îc. - Mçi häc sinh thùc hiÖn 1 lÇn (trong nhãm 6 ng­êi). * §¸nh gi¸ kÕt qu¶: - TÝnh gi¸ trÞ trung b×nh cña phÐp ®o. - TÝnh c¸c ®¹i l­îng cÇn ®o. - Rót ra kÕt luËn cÇn thiÕt. - So s¸nh kÕt qu¶ víi dù ®o¸n ban ®Çu. NÕu kh«ng phï hîp th× kiÓm tra l¹i hoÆc t×m ph­¬ng ¸n thÝ nghiÖm kh¸c. + Muèn giê thùc hµnh ®¹t ®­îc môc ®Ých ®· ®Þnh ®ßi hái ng­êi thÇy ph¶i ®Çu t­ c«ng, søc rÊt lín kh«ng chØ ë kh©u chuÈn bÞ mµ ngay c¶ trong lóc häc sinh ®ang lµm thÝ nghiÖm. ViÖc theo s¸t gióp ®ì cña thÇy vµ ®¸nh gi¸ ®óng møc cã t¸c dông rÊt lín, kÝch thÝch c¸c em lµm viÖc tÝch cùc, chñ ®éng. Tõ ®ã t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó hä tù lùc thùc hiÖn vµ tù kiÓm tra qu¸ tr×nh lµm viÖc cña m×nh mét c¸ch nghiªm tóc. b) Gi¸o ¸n theo ph­¬ng h­íng n©ng cao chÊt l­îng giê thÝ nghiÖm thùc hµnh. VËt lý 7: Gi¸o ¸n 1 TiÕt 31- Bµi 27: Thùc hµnh. §o c­êng ®é dßng ®iÖn vµ hiÖu ®iÖn thÕ ®èi víi ®o¹n m¹ch nèi tiÕp. I- Môc tiªu: 1- KiÕn thøc kü n¨ng - BiÕt m¾c nèi tiÕp hai bãng ®Ìn. - Thùc hµnh ®o vµ ph¸t hiÖn ®­îc quy luËt vÒ hiÖu ®iÖn thÕ vµ c­êng ®é dßng ®iÖn trong m¹ch ®iÖn m¾c nèi tiÕp hai bãng ®Ìn. 2- Th¸i ®é: Høng thó häc tËp bé m«n, cã ý thøc thu thËp th«ng tin trong thùc tÕ ®êi sèng. II- ChuÈn bÞ cña gi¸o viªn vµ häc sinh Gi¸o viªn vµ mçi nhãm häc sinh: - 1 nguån 6V (4 pin ®­îc l¾p trong gi¸). - 2 bãng ®Ìn cïng lo¹i 2,5 V ®· l¾p s½n vµo ®Õ. - 1 am pe kÕ cã GH§ (3 A vµ 0,6A) - 1 V«n kÕ cã GH§ (15V vµ 3V) - 1 c«ng t¾c cã g¾n vµo ®Õ - 4 ®o¹n d©y cã chèt nhän 2 , dµi 4 ®o¹n cã 1 ®Çu ch÷ U vµ 1 ®Çu chèt nhän. - Mçi häc sinh chuÈn bÞ s½n mét mÉu b¸o c¸o. - 6 h×nh vÏ l¾p r¸p m¹ch ®iÖn (6 h×nh vÏ nµy kh«ng cã s½n trong bé thiÕt bÞ mµ gi¸o viªn ph¶i tù vÏ). III- Tæ chøc ho¹t ®éng d¹y häc Ho¹t ®éng 1: (10 phót) 2’ 1- Ph©n nhãm thùc hµnh - VÞ trÝ chç ngåi trªn phßng thùc hµnh. - Nh¾c l¹i c«ng viÖc cña nhãm tr­ëng vµ th­ ký. 40 häc sinh chia 6 nhãm 4 nhãm 7 em 1 nhãm tr­ëng 2 nhãm 6 em 1 th­ ký + Nhm tr­ëng: §iÒu kiÓn sù lµm viÖc trong nhãm, tho dâi vµ nh¾c nhë kû luËt trong nhãm, ph©n c«ng 1 em trong nhãm m¾c 1 s¬ ®å H(1-6) + Th­ ký: Ghi kÕt qu¶ tæng hîp; tÝnh gi¸ trÞ trung b×nh, ®äc kÕt qu¶ chung cho c¶ nhãm. 2’ 2- Nªu lªn thang ®iÓm ®Ó chÊm bµi thùc hµnh (GV viÕt c¸ch cho ®iÓm lªn b¶ng phô treo lªn gãc b¶ng) * Thang ®iÓm 10 + 2 ®iÓm: ChuÈn bÞ b¸o c¸o - Tr¶ lêi ®óng môc 1 §iÒn tõ thÝch hîp vµo chè trèng (2®). + 1 ®iÓm: Tr¶ lêi ®óng. - V«n kÕ cña nhãm em cã GH§: 15V §CNN: 0,5V - Am pe kÕ cña nhãm em GH§: 0,6A §CNN: 0,02A + 6 ®iÓm: M¾c s¬ ®å tõ H(1-6) vµ ®äc kÕt qu¶ ®óng- NhËn xÐt ®óng (mçi s¬ ®å 1 ®iÓm). 5’ 3- ChÊm sù chuÈn bÞ : ®æi bµi chÐo trong nhãm mçi em ®Òu chÊm 1 bµi - Th­ ký ghi ®iÓm ®· chÊm cña tõng ng­êi. - Nhãm tr­ëng ph¸t mçi em 1 s¬ ®å m¹ch ®iÖn l¾p r¸p 1’ 4- §Æt vÊn ®Ò: Quan s¸t H.27.1a §ã lµ m¹ch ®iÖn gåm 2 bãng ®Ìn m¾c nèi tiÕp vËy c­êng ®é dßng ®iÖn vµ hiÖu ®iÖn thÕ cã ®Æc ®iÓm g× trong ®o¹n m¹ch nèi tiÕp. - Häc sinh quan s¸t H.27. 1a Ho¹t ®éng 2: (5 phót) (M¾c nèi tiÕp 2 bãng ®Ìn) * Nhãm tr­ëng giao H.27.1 cho häc sinh A vµ yªu cÇu m¾c nh­ h×nh vÏ. Tr¶ lêi: C1? C2 ? Häc sinh trong nhãm quan s¸t b¹n A m¾c H.27.1, nhËn xÐt 1- M¾c nèi tiÕp 2 bãng ®Ìn: C1: A nèi tiÕp §1 nèi tiÕp §2 C2: Ho¹t ®éng 3 (12 phót) 2’ 4’ 4’ 2’ §o c­êng ®é dßng ®iÖn víi ®o¹n m¹ch nèi tiÕp (mçi m¹ch ®ãng më kho¸ 3 lÇn) TÝnh gi¸ trÞ trung b×nh : I1‘ + I1’’ + I1’’’ I1 = 3 * Häc sinh B m¾c m¹ch ®iÖn nh­ H.27.2 Häc sinh kh¸c quan s¸t so s¸nh * Häc sinh C m¾c m¹ch ®iÖn nh­ H.27.3 Häc sinh kh¸c quan s¸t so s¸nh. * C¶ nhãm th¶o luËn hoµn thµnh nhËn xÐt. Tr¶ lêi C3 GV: quan s¸t gióp ®ì nhãm yÕu 2- §o c­êng ®é dßng ®iÖn ®èi víi ®o¹n m¹ch nèi tiÕp. a/ Häc sinh A ®ãng kho¸ më kho¸ 3 lÇn; TÝnh I1 = ? Ghi I1 vµo b¶ng 1 b/ Häc sinh B: m¾c H.27.2. TÝnh I2 = ? Ghi I2 vµo b¶ng 1 * Häc sinh C m¾c H.27.3. TÝnh I3 = ? Ghi I3 vµo b¶ng 1. Th­ ký ®äc c¸c sè liÖu ®· ghi C3 I1 = I2 = I3 Ho¹t ®éng 4 (12 phót) 3’ 4’ 3’ 2’ 3’ §o hiÖu ®iÖn thÕ ®èi víi ®o¹n m¹ch nèi tiÕp. * Häc sinh D m¾c m¹ch ®iÖn H.27.4 (§ãng më kho¸ 3 lÇn). TÝnh U 1 2 = ? Ghi vµo b¶ng 2 Häc sinh trong nhãm quan s¸t so s¸nh. * Häc sinh E m¾c m¹ch ®iÖn H.27.5 (häc sinh kh¸c vÏ s¬ ®å vµo b¶ng b¸o c¸o). * Häc sinh G m¾c m¹ch ®iÖn H.27.6. * Häc sinh trong nhãm th¶o luËn rót ra nhËn xÐt. * Gi¸o viªn gi¶i thÝch cã sù sai sè trong phÐp tÝnh 3) §o hiÖu thÕ ®èi víi ®o¹n m¹ch nèi tiÕp. VÏ s¬ ®å (®ãng më kho¸ 3 lÇn) TÝnh U2 3 = ? Ghi vµo b¶ng 2 TÝnh U 13 = ? (ghi vµo b¶ng 2) * Th­ ký ®äc c¸c sè liÖu ®· gi c) NhËn xÐt C4 U 1 3 = U 1 2 + U 2 3 Ho¹t ®éng 5 (6 phót) 3’ 2’ * Cñng cè: Yªu cÇu häc sinh nªu ®Æc ®iÓm vÒ c­êng ®é dßng ®iÖn vµ hiÖu ®iÖn thÕ trong ®o¹n m¹ch nèi tiÕp. * NhËn xÐt th¸i ®é lµm viÖc vµ ®¸nh gi¸ kÕt qu¶. * H­íng dÉn häc ë nhµ. * ChuÈn bÞ b¸o c¸o bµi 28 - Ph¸t biÓu nhËn xÐt 1, 2 - Thu b¸o c¸o thùc hµnh - ¦u - Nh­îc - Lµm bµi tËp bµi 27 (SBT) - Tr¶ lêi tr­íc phÇn 1 bµi 28 - Thu dän vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm vËt lý 7- gi¸o ¸n 2 TiÕt 32 - Bµi 28- Thùc hµnh §o hiÖu ®iÖn thÕ vµ c­êng ®é dßng ®iÖn ®èi víi ®o¹n m¹ch song song I- Môc tiªu: 1) KiÕn thøc kü n¨ng - BiÕt m¾c song song 2 bãng ®Ìn - Thùc hµnh ®o vµ ph¸t hiÖn ®­îc quy luËt vÒ hiÖu ®iÖn thÕ vµ c­êng ®é dßng ®iÖn trong m¹ch ®iÖn m¾c song song hai bãng ®Ìn. 2) Th¸i ®é: Høng thó häc tËp bé m«n, cã ý thøc thu thËp th«ng tin vµ thøc tÕ ®êi sèng. II- ChuÈn bÞ cña gi¸o viªn vµ häc sinh - Nguån ®iÖn (3V) - 2 bãng ®Ìn cïng lo¹i (2,5V) - 1 v«n kÕ vµ 1 am pe kÕ cã GH§ phï hîp. - 1 c«ng t¾c, 9 ®o¹n d©y. - Mçi häc sinh chuÈn bÞ s½n b¸o c¸o thÝ nghiÖm vµ cã tr¶ lêi ë môc 1. - Mçi nhãm ®­îc giao 7 h×nh vÏ l¾p r¸p m¹ch ®iÖn H.28 (1-7). 7 h×nh vÏ nµy kh«ng cã s½n trong bé thiÕt bÞ mµ gi¸o viªn ph¶i tù vÏ. III- Tæ chøc ho¹t ®éng d¹y häc Ho¹t ®éng 1: (10 phót) 2’ 1- Ph©n nhãm thùc hµnh - æn ®Þnh chç ngåi, nh¾c nhë nhiÖm vô cña nhãm tr­ëng vµ th­ ký. 40 häc sinh chia 6 nhãm 2 nhãm 6 em 4 nhãm 7 em Mçi nhãm cã 1 th­ ký vµ 1 nhãm tr­ëng. 2’ 2- Nªu thang ®iÓm ®Ó chÊm bµi thùc hµnh (10 ®iÓm) - ChuÈn bÞ b¸o c¸o: 2 ®iÓm - §äc ®óng GH§ vµ §CNN (1®). - Thùc hµnh : 6 ® - Th¸i ®é lµm viÖc : 1® 5’ 3- ChÊm sù chuÈn bÞ §æi bµi chÐo trong nhãm, mçi em chÊm 1 bµi cña b¹n kh¸c - Th­ ký ghi ®iÓm ®· chÊm cña tõng ng­êi. - Nhãm tr­ëng ph¸t mçi em trong nhãm 1 h×nh vÏ m¹ch ®iÖn l¾p r¸p. 1’ 4- §Æt vÊn ®Ò: Yªu cÇu cña bµi thùc hµnh h«m nay lµ t×m hiÓu m¹ch ®iÖn song song ®o hiÖu ®iÖn thÕ vµ c­êng ®é dßng ®iÖn ®èi víi m¹ch ®iÖn nµy. Gi¸o viªn nªu m¹ch ®iÖn trong gia ®×nh lµ m¹ch song song. Ho¹t ®éng 2: (5 phót) 2’ 3’ T×m hiÓu vµ m¾c m¹ch ®iÖn song song víi 2 bãng ®Ìn. * HS (A) m¾c m¹ch theo H.28.1. C¶ nhãm quan s¸t vµ tr¶ lêi C2. - Chó ý ®iÓm kh¸c nhau gi÷a m¹ch nèi tiÕp vµ //. - Nªu 1 sè m¹ch m¾c // trong thùc tÕ. 1- M¾c song song 2 bãng ®Ìn - Quan s¸t H.28.1 C1 - M¾c m¹ch H.28.1 C2- §é s¸ng ®Ìn cßn l¹i m¹nh h¬n. Ho¹t ®éng 3 (10phót) 3’ 3’ 3’ 1’ §o hiÖu ®iÖn thÕ ®èi víi m¹ch ®iÖn m¾c song song. * Häc sinh (B) m¾c m¹ch ®iÖn H.28.2. - Th¶o luËn nhãm tr¶ lêi C3, vÏ s¬ ®å. - §äc sè chØ v«n kÕ Ghi U 1 2 vµ b¶ng 1. * HS (C) m¾c m¹ch ®iÖn H.28.3 U 3 4 = ? * Häc sinh (D) m¾c m¹ch ®iÖn H.28.4 U M N * C¶ nhãm hoµn thµnh nhËn xÐt C4 vµo b¸o c¸o. 2- §o hiÖu ®iÖn thÕ ®èi víi ®o¹n m¹ch song song. a/ vÏ s¬ ®å m¹ch ®iÖn C3- V // §1 // §2 HS (B) ®äc U 1 2 = HS (C) ®äc U 3 4 = (C¶ nhãm ghi vµo b¶ng 1) HS (D) ®äc U MN = - Th­ ký ®äc c¸c sè ®· ghi ®­îc b- NhËn xÐt: C4 - U12 = U34 = UMN 3) §o c­êng ®é dßng ®iÖn ®èi víi ®o¹n m¹ch song song. HS (E) ®äc I 1 = (C¶ nhãm ghi vµo b¶ng 2) Ho¹t ®éng 4 (12 phót) 3’ 3’ 3’ 2’ 1’ §o c­êng ®é dßng ®iÖn ®èi víi m¹ch ®iÖn song song. * Häc sinh (E) m¾c m¹ch ®iÖn H.28.5 §äc gi¸ trÞ I1 = * Häc sinh G m¾c m¹ch ®iÖn H.28.6. TÝnh gi¸ trÞ I2 = * Häc sinh (H) m¾c m¹ch ®iÖn H.28.7 TÝnh I = ? C¶ nhãm th¶o luËn tr¶ lêi C5 *Gi¸o viªn gi¶i thÝch sù sai sè trong phÐp tÝnh nÕu cã A tèt (lý t­ëng) sÏ h¹n chÕ ®­îc sai sè. 3) §o c­êng ®é dßng ®iÖn ®èi víi ®o¹n m¹ch song song. Häc sinh (E) I1 = (C¶ nhãm ghi vµo b¶ng (2). Häc sinh (G) ®äc I2 = ? Häc sinh (H) ®äc I = ? Th­ ký ®äc c¸c sè ®· ghi. C¶ nhãm hoµn thµnh nhËn xÐt trong b¸o c¸o b) NhËn xÐt: I = I1 + I2 Ho¹t ®éng 5 (8 phót) 3’ 3’ 2’ * Cñng cè h­íng dÉn vÒ nhµ: *Ph¸t biÓu nh÷ng nhËn xÐt trong bµi? - Gi¸o viªn cã thÓ nªu g­¬ng c¸c em lµm nhanh 1- Cñng cè. + So s¸nh nh÷ng ®Æc ®iÓm cña m¹ch nèi tiÕp vµ m¹ch song song vÒ: - C­êng ®é dßng ®iÖn. - HiÖu ®iÖn thÕ. 2- NhËn xÐt giê thùc hµnh - ¦u ®iÓm - Nh­îc. 3- H­íng dÉn häc ë nhµ lµm bµi tËp trong s¸ch, bµi tËp cña bµi 28. - T×m hiÓu c¸c m¹ch ®iÖn trong thùc tÕ vÒ nèi tiÕp vµ song song. * Thu dän vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm PhÇn thø ba KÕt qu¶ thùc hiÖn cã so s¸nh ®èi chøng Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y m«n vËt lý 7 phÇn ®iÖn, nhÊt lµ 2 bµi thùc hµnh: bµi 27 vµ bµi 28. Khi t«i ch­a cã c¸c “s¬ ®å l¾p r¸p víi c¸c ®å dïng thiÕt bÞ mµ phßng thÝ nghiÖm ®ang cã”, t«i thÊy häc sinh chØ l¾p ®­îc mét m¹ch ®iÖn mµ s¸ch gi¸o khoa cã vÏ h×nh nh­ H.27.1a, cßn s¬ ®å H.28.1a mÆc dï còng rÊt ®¬n gi¶n nh­ng víi c¸c thiÕt bÞ thùc c¸c em rÊt lóng tóng kh«ng chØ ra ®­îc ®iÓm M vµ N trªn m¹ch ®iÖn thùc. Cßn H.28.1b th× thiÕt bÞ c¸c em ®ang cã l¹i kh«ng gièng lµm c¸c em rÊt lóng tóng khi m¾c v«n kÕ song song vµo ®Ìn, nhÊt lµ chç 1 ®iÓm cÇn nèi 3 d©y vµo. Mét giê thùc hµnh (45 phót) c¸c em ph¶i m¾c 6 ®Õn 7 m¹ch ®iÖn, ®äc vµ t×m ra c¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c con sè. §èi víi c¸c em häc sinh líp 7 ch­a v÷ng ch¾c kh¸i niÖm nèi tiÕp vµ song song qu¶ lµ khã. C¸c em th­êng v­íng m¾c ë bµi 27 ë chç ®o I2 vµ I3 vµ ®o U12; U23; U13 cßn bµi 28 ë chç: ®o UMN vµ I2; I chÝnh. Nguyªn nh©n lµ häc sinh kh«ng biÕt m¾c theo s¬ ®å nµo. Trong s¸ch gi¸o khoa, trong tµi liÖu h­íng dÉn sö dông bé dông cô thÝ nghiÖm vµ c¶ gi¸o viªn h­íng dÉn còng nãi “t­¬ng tù” sÏ ®o ®­îc c¸c ®¹i l­îng cÇn ®o- lµm häc sinh lóng tóng. Trong mét líp häc chØ cã c¸c häc sinh giái hoÆc kh¸ biÕt tù vÏ l¹i s¬ ®å vµ m¾c m¹ch nh­ng rÊt chËm vµ kh«ng tù tin. Th­êng ®Õn lóc nµy líp häc ån, nhãm nµo còng cÇn gi¸o viªn trî gióp. Nh­ng gi¸o viªn m¾c m¹ch ®iÖn cho nhãm nµy th× nhãm kh¸c cã ý chê gi¸o viªn kh«ng tù lùc lµm. NÕu tù lµm còng kh«ng biÕt ®óng hay sai. Khi viÕt b¸o c¸o c¸c em th­êng chÐp sè liÖu cña nhau. Trong nhãm thùc hµnh nÕu cã 1 em gi¸m lµm th× lµm tõ ®Çu ®Õn cuèi cßn c¸c em kh¸c nãi lµ quan s¸t còng kh«ng biÕt lµ ®óng hay sai. Gi¸o viªn rÊt vÊt v¶ nh­ng giê häc hiÖu qu¶ kh«ng cao. Tõ thùc tÕ gi¶ng d¹y ®ã, t«i cã ý t­ëng nÕu ta cã “S¬ ®å l¾p r¸p víi c¸c ®å dïng thiÕt bÞ mµ phßng thÝ nghiÖm ®ang cã” th× viÖc l¾p m¹ch ®iÖn ®èi víi c¸c em kh«ng ph¶i viÖc khã. Trong mét nhãm cã 6 ®Õn 7 m¹ch ®iÖn. Mçi em ph¶i m¾c mét m¹ch ®iÖn nªn ai còng ph¶i nghiªn cøu c¸ch m¾c, c¸ch ®äc. C¸c sè GH§ vµ §CNN cña dông cô trong h×nh m×nh cã. TÊt c¶ ®Òu lµm viÖc, gi¸o viªn quan s¸t ®iÒu khiÓn c¸c em tËp hîp sè liÖu vµ rót ra kÕt luËn. Gi¸o viªn gi¶i thÝch sù sai sè nÕu dông cô ®o ch­a ®¹t ®Õn lý t­ëng. ViÖc cung cÊp “s¬ ®å l¾p r¸p” cho c¸c em cßn gióp c¸c em dùa vµo ®ã ®Ó kiÓm tra m¹ch ®iÖn, b¹n kh¸c l¾p cã ®óng hay sai vµ sai ë chç nµo ? C¶ nhãm ai còng tham gia t×m ra c¸c sè liÖu. §· g©y høng thó häc tËp vµ ®Ò cao tr¸ch nhiÖm cña tõng thµnh viªn trong nhãm. KÕt qu¶ thùc hµnh cña nhãm thùc sù lµ thµnh qu¶ lao ®éng cña tËp thÓ. B»ng ph­¬ng ph¸p nµy tÊt c¶ häc sinh ®Òu ph¶i lµm viÖc kh«ng cßn häc sinh chØ thô ®éng chê b¹n lµm råi chÐp vµo b¸o c¸o. Khi ®· cã “s¬ ®å l¾p r¸p” häc sinh biÕt sö dông c¸c dông cô thùc hµnh vµ n¾m ®­îc c¸c t¸c dông cña c¸c dông cô ®ã. BiÕt s¾p xÕp tr×nh tù c¸c b­íc tiÕn hµnh thÝ nghiÖm mét c¸ch hîp lý vµ biÕt xö lý c¸c kÕt qu¶ ®o. Tõ khi t«i ¸p dông s¸ng kiÕn dïng “s¬ ®å l¾p r¸p víi c¸c ®å dïng thiÕt bÞ mµ phßng thÝ nghiÖm ®ang cã”. T«i thÊy c¸c giê thùc hµnh trë nªn hÊp dÉn víi häc sinh, c¸c em tù tin h¬n khi trong tay cã “s¬ ®å l¾p r¸p”. “S¬ ®å l¾p r¸p” nh­ ng­êi chØ dÉn c¸c em trong qu¸ tr×nh thùc hµnh. KÕt qu¶ thùc hµnh, t«i ®· tËp hîp nh­ sau: Tæng sè häc sinh Giái Kh¸ Trung b×nh YÕu kÐm SL % SL % SL % SL % 160 28 17,5 84 52,5 48 30 0 0 * KÕt luËn: N©ng cao chÊt l­îng thÝ nghiÖm thùc hµnh cña häc sinh lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc cÇn thiÕt. Gãp phÇn hoµn thiÖn kiÕn thøc, kü n¨ng cña häc sinh trong qu¸ tr×nh häc m«n VËt lý. Gi¸o viªn ph¶i lµm thÕ nµo ®Ó häc sinh tõ chç ch­a tõng ®­îc thÊy, ch­a tõng ®­îc lµm thÝ nghiÖm mµ cã thÓ ®éc lËp tiÕn hµnh thÝ nghiªm. HiÖn t¹i ®èi víi ch­¬ng tr×nh VËt lý THCS, sè tiÕt häc trªn líp rÊt Ýt 1 tiÕt/1 tuÇn. §èi víi c¶ 3 khèi: 6,7,8. Mµ l­îng kiÕn thøc trong tõng bµi cÇn truyÒn thô rÊt nhiÒu ®ßi hái ®éi ngò gi¸o viªn ph¶i t×m ra ph­¬ng ph¸p d¹y cho phï hîp vµ hiÖu qu¶. Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y t«i ®· ¸p dông ®Ò tµi nµy víi ý thøc tr¸ch nhiÖm nghiªm tóc, hiÖu qu¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn lµm cho b¶n th©n thÊy tin t­ëng vµ phÊn khëi. Ghi chÐp nh­ mét s¸ng kiÕn kinh nghiÖm mong ®ãng gãp phÇn nhá bÐ c«ng søc cña m×nh vµo sù nghiÖp gi¸o dôc nãi chung vµ nghiªn cøu khoa häc nãi riªng. Do kh¶ n¨ng cßn h¹n chÕ kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. RÊt mong ®­îc Héi ®ång xÐt duyÖt, c¸c cÊp gióp ®ì vµ ®ãng gãp nh÷ng ý kiÕn ch©n t×nh vµ ®ång c¶m. ý kiÕn ®Ò nghÞ Lµ mét gi¸o viªn VËt lý trùc tiÕp gi¶ng d¹y nhiÒu n¨m t«i ®Ò nghÞ: - CÇn bæ sung vµo ‘’tµi liÖu h­íng dÉn sö dông bé dông cô thÝ nghiÖm m«n VËt lý nhiÒu h×nh vÏ l¾p r¸p ®Ó gi¸o viªn vµ häc sinh sö dông trong qu¸ tr×nh d¹y vµ häc. - C¸c h×nh l¾p ®Æt ph¶i cô thÓ ®Ó ®o tõng ®¹i l­îng: Hai tõ “t­¬ng tù” trong c¸c s¸ch ®ã chÝnh lµ chç v­íng m¾c cña häc sinh. - C¸c ®å dïng phÇn ®iÖn cÇn cã kÕ ho¹ch chØnh söa cho chÝnh x¸c vµ ®­îc bæ sung th­êng xuyªn. RÊt mong sù quan t©m cña c¸c cÊp l·nh ®¹o. DiÔn Kû, ngµy 13 th¸ng 5 n¨m 2005 A- nhËn thøc cò- gi¶i ph¸p cò Trong nh÷ng bµi tËp vÒ m¹ch ®iÖn th­êng cã sù xuÊt hiÖn vÒ c¸c dông cô nh­ ap pe kÕ vµ vèn kÕ ®©y lµ lo¹i bµi tËp lµm cho häc sinh c¶m thÊy r¾c rèi, phøc t¹p khi tÝnh to¸n rÊt hay nhÇmlÉn. NÕu thùc sù kh«ng n¾m v÷ng b¶n chÊt cña nã, kh«ng biÕt c¸ch ph©n tÝch tõng bµi to¸n th× sÏ ®i ®Õn bÕ t¾c vµ dÉn ®Õn kh«ng thùc hiÖn ®­îc nÕu kh«ng cã sù gióp ®ì h­íng dÉn cña gi¸o viªn. B- NhËn thøc míi- Gi¶i ph¸p míi PhÇn I- m¹ch ®iÖn cã chøa am pe kÕ * KiÕn thøc c¬ b¶n: 1- NÕu bµi to¸n cã am pe kÕ lµ lý t­ëng (RA = 0) th× trong s¬ ®å m¹ch ®iÖn tai coi A lµ d©y dÉn trong ®o¹n m¹ch. Bëi vËy: - Khi am pe kÕ m¾c nèi tiÕp víi ®o¹n m¹ch th× nã ®o c­êng ®é dßng ®iÖn qua ®o¹n m¹ch Êy. - Khi A n»m riªng rÏ dßng ®iÖn qua nã ®­îc tÝnh th«ng qua c¸c dßng ®iÖn ®­îc quy ­íc ë hai nót mµ ta m¾c am pe kÕ. 2- NÕu am pe kÕ cã ®iÖn trë ®¸ng kÓ th× trong s¬ ®å nã ®ãng vai trß lµ mét ®iÖn trë. Bµi to¸n 1: T¹i sao khi ®o c­êng ®é dßng ®iÖn ch¹y qua ®iÖn trë R ng­êi ta ph¶i dïng am pe kÕ cã ®iÖn trë ra rÊt nhá ? - H­íng dÉn gi¶i: + Khi m¾c am pe kÕ A R B C­êng ®é dßng ®iÖn ch¹y qua R lµ: + - U I = A + Khi m¾c am pe kÕ R C­êng ®é dßng ®iÖn ch¹y qua R + - U IA = R + Ra U U U Ra I Ra ∆I = I - IA = = = = R R+ Ra R(R + Ra) R + Ra ∆I Ra 1 = = I R + Ra R: Ra +1 R ∆I NhËn xÐt: Ra> rÊt bÐ Ra I Nh­ vËy sè chØ am pe kÕ vµ c­êng ®é dßng ®iÖn qua R chÖnh lÖch kh«ng ®¸ng kÓ khi ®iÖn trë am pe kÕ lµ rÊt nhá. Bµi to¸n 2: Cho m¹ch ®iÖn nh­ h×nh vÏ, ®iÖn trë am pe kÕ vµ d©y nèi kh«ng ®ang kÓ. BiÕt R1 = R2 = R3 = R4 = 2Ω R5 = 1Ω, R6 = 4Ω, U = 3V T×m sè chØ c¸c am pe kÕ. * H­íng dÉn gi¶i: - Tr­íc tiªn ta quy ­íc chiÒu dßng ®iÖn vµ biÕt ®­îc c¸c am pe kÕ ®o c­êng ®ä dßng ®iÖn nµo trong m¹ch. + Sè chØ am pe kÕ A1 vµ A2 ®o c­êng ®é m¹ch chÝnh I1 . + Sè chØ am pe kÕ A3 ®o c­êng ®é : I3 = I4 - I3 (nót C) T¹i nót D: IA = I5 - I6 Sau ®ã vÏ l¹i m¹ch ®iÖn T¹i sao 2 ®iÖn C, D l¹i chËp víi nhau. T¹i saokh«ng cã mÆt cña R2 C + Nh×n vµo m¹ch ®iÖn ta thÊy: D R1 nèi tiÕp (R3 // R5) nèi tiÕp (R4 // R6) R3 . R5 R4 . R6 2 4 Nªn R = R1 + + = 2 + + = 4Ω R3 + R5 R4 + R6 3 3 U 3 I1 = = A R 4 VËy sè chØ am pe A1 vµ A2 ChØ 3/4 A R5 I 1 Ta cã I3 = - I = = R3 + R5 3 4 R6 2 1 I4 = . I = I = A R4 + R6 3 2 1 1 1 VËy A3 chØ IA3 =I4 – I3 = A 2 4 4 Bµi to¸n 3: Cho m¹ch ®iÖn nh­ h×nh vÏ, ba am pe kÕ cã ®iÖn trë n­h nhau, am pe kÕ A1 chØ 0,8A, am pe kÕ A2 chØ 0,2A. X¸c ®Þnh sè chØ am pe kÕ A. H­íng dÉn gi¶i: Tr­íc tiªn ta ph¶i biÕt r»ng kh«ng thÓ chËp c¸c d©y nèi qua am pe kÕ v¹i v×: RA kh¸c 0. C¸c ®iÖn trë am pe kÕ R A1 = R A2 = R A3 = R A Ta tù quy ­íc chiÒu dßng ®iÖn nh­ h×nh vÏ. Ta cã: IEF = IA1 – IA2 = 0,8 – 0,2 = 0,6A UEF = IEF x R = 0,6A (1) MÆt kh¸c UEF = IA2 (RA + 2R) = 0,2 (RA + 2R) (2) Tõ (1) vµ (2) 0,6r = 0,2 (rA + 2R) 3R = RA + 2a Ra = R mµ Ucd = uce + uEF + u fd Ucd = 0,8r + 0,6r + 0,8r = 2,2 r Ucd 2,2R ICD = + = 2,2A R R IA = ICD+ IA1 = 2,2 + 0,8 = 3A PhÇn 2: M¹ch ®iÖn cã v«n kÕ KiÕn thøc c¬ b¶n cÇn n¾m v÷ng 1- NÕu v«n kÕ cã ®iÖn trë v« cïng lín R V = ∞ - Bá qua vèn kÕ khi vÏ s¬ ®å t­¬ng ®­¬ng, khi tÝnh ®iÖn trë m¹ch ®iÖn. - Nh÷ng ®iÖn trë nµo m¾c nèi tiÕp víi v«n kÕ th× coi nh­ d©y nèi cña v«n kÕ. 2- NÕu v«n kÕ cã ®iÖn trë kh«ng qu¸ lín thfi trong s¬ ®å nã cã vai trß nh­ mét ®iÖn trë. Khi ®ã sè chØ v«n kÕ : UV = IV . RV Bµi to¸n 4: Cho m¹ch ®iÖn nh­ h×nh vÏ, hiÖu ®iÖn thÕ UAB = 132V, v«n kÕ m¾c vµo A,C cã sè chØ 44V. Hái v«n kÕ m¾c vµo A,D cã chØ sè bao nhiªu. +A D C -B R R R R H­íng dÉn gi¶i: A R R C B M¾c V«n kÕ V vµo 2 ®iÓm A, C: UAC UCB UAC RAC ICD = = = RCB RCB UCB RCB mµ UAC = 44V UCB = UAB – UAC = 132 – 44 = 88V RAC 44 1 RCB 1 = = RAC = = (R + R) = R RCB 88 2 2 2 RAC = R (1) 2R. RV MÆt kh¸c: RAC = (2) . Tõ (1) vµ (2) RV = 2V 2R. RV - M¾c v«n kÕ vµo 2 ®iÓm A vµ D t­¬ng tù UAD UAD R . RV 2 = RAD = = R UDC RAB R + RV 3 RAB = RAD + RDB = 2/3 R + 3R = 11/3 R UAD 2/3 R 2 2 = = UAB = UAD = 24V UAB 11/3 R 11 11 VËy sè chØ v«n kÕ lµ 24V Bµi 5: Cho m¹ch ®iÖn nh­ h×nh vÏ, ba v«n kÕ cã ®iÖn trë b»ng nhau b»ng RV, V«n kÕ V2 chØ 6V, V1 chØ 22V. X¸c ®Þnh sè chØ v«n kÕ V. Ta cã UCD = UCE+ UEF + UFD UCD – UEF 22-6 Mµ UCE = UEF UCE = = = 8V 2 2 UEF REF 6 3 3 MÆt kh¸c = = = REF = R UCE RCE 8 4 4 RV - 3R 3 RV . 3R RV 1 Nh­ng REF = = = Rv + 3R 4 Rv + 3R Rv + 3R 4 R = RV UC D 22 Dßng ®iÖn qua V : I1 = = R R UCE 8 ICE = = Mµ IAC = ICE + IV1 R R 22 8 30 IAC = + = R R R 30 UAC = I. RAC = R= 30V R T­¬ng tù UDB = 30V UAB = UV = UAC + UV1 + UOB = 30 + 22 + 30 = 82V. VËy sè chØ v«n kÕ lµ 82V * Chó ý: ë lo¹i bµi to¸n nµy ta cÇn t×m xem sù liªn quan gi÷a ®iÖn trë RV víi ®iÖn trë R cña m¹ch ®iÖn. Bµi to¸n 6: Cho m¹ch ®iÖn nh­ h×nh vÏ, hai v«n kÕ gièng hÖt nhau cã ®iÖn trë RV.. BiÕt R1 = 200Ω , R2 = 300Ω, R3 = 200Ω, V1 chØ 6V, V2 chØ 2V. a) TÝnh RV. b) NÕu RV = ∞ , UMN kh«ng ®æi th× V2 chØ bao nhiªu? *H­íng dÉn gi¶i: a) Chän U2 lµm Èn sè Ta cã: U1 = 6 – U2 U3 = U2 – UV2 = U2 – 2 I2 + I3 = I1 U2 U3 U1 + = R2 R3 R1 U2 U2 – 2 6 – U2 1 + = U2 = 3V, U3 = 1V = UV2 300 200 200 2 R3 = 1/2RV RV = 2R3 = 400Ω b) Khi RV = ∞ UMN = UV1 = 6V th× c­êng ®é dßng ®iÖn qua R1 vµ R2 Khi ®ã V2 chØ hiÖu ®iÖn thÕ R2 . R2 VËy U2 = UMN R1 + R2 300 UV2 = . 6 = 3,6V 200 + 3000 VËy chØ sè V2 = 3,6V PhÇn 3: M¹ch ®iÖn cã chøa am pe kÕ vµ v«n kÕ * KiÕn thøc c¬ b¶n Tr­êng hîp m¹ch ®iÖn võa cã c¶ am pe kÕ vµ v«n kÕ lµ m¹ch ®iÖn kÕt hîp cña 2 phÇn trªn do vËy viÖc ph©n tÝch vµ t×m ra sè chØ cña c¸c dông cô hoµn toµn t­¬ng øng nh­ hai phÇn trªn. Bµi to¸n 7: §Ó ®o gi¸ trÞ cña ®iÖn trë Rx. Ng­êi ta m¾c V vµ A theo 2 s¬ ®å sau: S¬ ®å 1: ChØ sè cña A lµ I1 ChØ sè cña V lµ U1 S¬ ®å 2: ChØ sè cña A lµ I2 ChØ sè cña V lµ U2 T×m Rx ? * H­íng dÉn gi¶i: U1 NÕu m¾c theo s¬ ®å 1: RA = (1) I1 U2 NÕu m¾c theo s¬ ®å 2: RA + Rx = (2) I2 U2 U1 U2I1 – U1I2 Tõ (1) vµ (2) Rx = - = I2 I1 I1I2 Bµi to¸n 8: Cho m¹ch ®iÖn nh­ h×nh vÏ: U = 120V kh«ng ®æi. HiÖu ®iÖn thÕ trªn ®iÖn trë R = 50Ω Cã thÓ thay ®æi ®­îc nhê dÞch chuyÓn con ch¹y C trªn biÕn trë R0 = 100Ω H·y t×m sè chØ v«n kÕ vµ am pe kÕ khi Cx t¹i c¸c ®iÓm A,B,C,D víi ®é dµi AB = 1/4 AD, AC = 1/2AD. BiÕt R0 ®ång chÊt, tiÕt diÖn ®Òu. RA ≈ 0 RV ≈ ∞ H­íng d©n gi¶i: §iÖn trë tõng phÇn cña biÕn trë: 1 RAB = R0 = 25Ω 4 3 RBD = R0 = 75Ω 4 1 RCD = R0 = 50Ω 2 Khi con ch¹y Cx t¹i A. §iÖn trë R vµ am pe kÕ bÞ nèi ®øt V vµ A chØ sè 0 - Khi con ch¹y ë D + V«n kÕ chØ UV = U = 120 V UV 120 + Am pe kÕ chØ IA = = = 2,4A R 50 - Khi con ch¹y ë vÞ trÝ B: 25.50 50 Ta cã: R//BA = = Ω (=R//) 25 + 50 3 V«n kÕ chØ: R// 50/3 U// = .U = . 120 = 21,82V RDB + R// 75 + 50/3 + Am pe kÕ chØ: R// 21,82 IA’ = = 0,44A R 50 - Khi con ch¹y ë C: RCA . R 50. 50 + Ta cã: R//CA = = = 25Ω RCA + R 50 + 50 * Sè chØ v«n kÕ: R//CA 25 UV’’ = . U = . 120 = 40V RDC + R//CA 50 + 25 * Sè chØ am pe kÕ: UV’’ 40 IA’’ = = 0,8A R 50 C- KÕt qu¶ ¸p dông: Qua qu¸ tr×nh rÌn luyÖn kü n¨ng trong gi¶i bµi tËp vËt lý n©ng cao ho¹t ®éng s¸ng t¹o, tõng b­íc v× trong mçi bµi gi¶i cã kÌm theo kü n¨ng t­¬ng øng. X©y dùng ý thøc t×m tßi, t×m mèi quan hÖ gi÷a c¸c ®¹i l­îng vËt lý. - Ph¸t huy tÝnh tÝch cùc trong c«ng viÖc gi¶i bµi tËp vËt lý cña häc sinh. - Ph©n tÝch c¸c hiÖn t­îng vËt lý gióp häc sinh hiÓu s©u h¬n lµm c¬ së cho tÝnh tù lùc ph¸t triÓn. - BiÕt ph©n tÝch bµi to¸n theo h­íng ph©n tÝch ®i lªn vµ hiÓu ®­îc sù tr×nh bµy lêi gi¶i theo h­íng tæng hîp. - §èi víi häc sinh giái, viÖc t×m hiÓu b¶n chÊt mèi quan hÖ vËt lý c¸c ®¹i l­îng b­íc ®Çu lµm quen víi viÖc bæ sung thªm, khai th¸c ®Ò bµi vµ nhí d¹ng lo¹i ®Æc tr­ng ch¾c ch¾n. * ThÓ hiÖn ph©n ho¹ch lÜnh héi kü n¨ng cña häc sinh + Ho¹t ®éng theo mÉu chØ ra ®¹t tíi: 85%. + BiÕt ¸p dông trong c¸ch thøc quen thuéc ®¹t: 70% + ¸p dông trong t×nh huèng biÕn ®æi ®¹t: 62% + S¸ng t¹o trong ho¹t ®éng biªn ®æi ®¹t: 55% * Trong 3 líp d¹y cô thÓ lo¹i ®Ò tµi nµy ë líp chän (45 em) th×: + B¾t ch­íc theo mÉu 35 em ®¹t: 77% + Thao t¸c theo quy t¾c 30 em ®¹t: 66% + Kü n¨ng chÝnh x¸c 25 em ®¹t: 55% + KhÐo vµ th¹o 15 em ®¹t: 60% D- Bµi häc kinh nghiÖm: §Ó nghiªn cøu mét lo¹i h×nh ®Ò tµi nãi chung vµ gi¶i bµi tËp mét c¸ch cô thÓ nãi riªng ®ßi hái ng­êi gi¸o viªn kh«ng nh÷ng ph¶i nghiªn cøu, t×m tßi, trao ®æi vµ m¹nh d¹n thö nghiÖm ®èi chøng ®Ó cã kÕt qu¶ ®¸nh gi¸ råi míi tiÕn hµnh. - Tranh thñ sù gióp ®ì h­ëng øng cña ®ång nghiÖp, m¹nh d¹n tù tin ®Ì xuÊt ý t­ëng ®Ó cã sù hç trî vµ ®ãng gãp cïng x©y dùng ch­¬ng trinh thÓ hiÖn. - T×m tßi tµi liÖu, nghiªn cøu tõng lo¹i ®èi t­îng trong lÜnh héi kü n¨ng ®Ó t¸c ®éng hîp lý võa søc, hîp néi dung yªu cÇu cña ch­¬ng tr×nh. - Ph©n lo¹i ®èi t­îng häc sinh, gi¸o viªn theo dâi, kiÓn tra, ®«n ®èc tiÕn hµnh d¹y thö nghiÖm khi thÊy cã kÕt qu¶ tèt th× m¹nh d¹n ®­a vµo ¸p dông. Qua qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y bé m«n vËt lý t«i ®· cè g¾ng nghiªn cøu, t×m tßi vµ häc hái kinh nghiÖm cña bËc anh chÞ ®i tr­íc ®Ó ®óc rót cho m×nh ph­¬ng ph¸p d¹y häc ngµy cµng tèt h¬n gãp phÇn nhá cña m×nh vµo sù nghiÖp gi¸o dôc chung vµ lÜnh vùc nghiªn cøu khoa häc nãi riªng. Nh­ng do kh¶ n¨ng cña b¶n th©n cã h¹n nªn ®Ò tµi sÏ kh«ng tr¸nh khái sù thiÕu sãt. Mong ®­îc sù ®ãng gãp ý kiÕn ch©n t×nh cña ban gi¸m kh¶o. DiÔn Kû, ngµy 15 th¸ng 5 n¨m 2005 Ng­êi viÕt NGUY£N KIM TOAN

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docVài kinh nghiệm khi dạy bài- Sự nóng chảy- sự Đông đặc (vật lý 6).doc