Vận dụng quan điểm triết học Mác về bản chất của con người để phân tích tầm quan trọng của nhân tố con người trong nền kinh tế tri thức

Ở nước ta, từ đại hội Đảng lần thứ III đến nay Đảng ta luôn xác định công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ.Muốn thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu, nâng cao đời sống nhân dân .thì không còn con đường nào khác là chúng ta phải đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa -hiện đại hóa. Để làm được như vậy thì một vấn đề cần được đặt lên hàng đầu đó là vấn đề phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao kỹ thuật, công nghệ, và trong đó đặc biệt là phát triển nguồn nhân lực. Đã có rất nhiều ngành, môn khoa học nghiên cứu về vấn đề con người đây được coi là vấn đề thiết thực nhất đòi hỏi sự phát triển toàn diện nhất trên nhiều lĩnh vực, tuy nhiên trong khuôn khổ bài viết này chúng ta chỉ đề cập tới một khía cạnh đó là: “Vận dụng quan điểm triết học Mác về bản chất của con người để phân tích tầm quan trọng của nhân tố con người trong nền kinh tế tri thức”

doc24 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 31/01/2013 | Lượt xem: 1829 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Vận dụng quan điểm triết học Mác về bản chất của con người để phân tích tầm quan trọng của nhân tố con người trong nền kinh tế tri thức, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi më ®Çu Trong lÞch sö t­ t­ëng nh©n lo¹i ®· tõng tån t¹i rÊt nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau xung quanh vÊn ®Ò nguån gèc vµ b¶n chÊt cña con ng­êi. Tr­íc C¸c M¸c, vÊn ®Ò b¶n chÊt con ng­êi ch­a ®­îc gi¶i ®¸p mét c¸ch khoa häc. Khi h×nh thµnh quan niÖm duy vËt vÒ lÞch sö, c¸c nhµ s¸ng lËp chñ nghÜa M¸c ®· kh¼ng ®Þnh vai trß c¶i t¹o thÕ giíi, lµm nªn lÞch sö cña con ng­êi. B»ng sù ph¸t triÓn sù ph¸t triÓn toµn diÖn th× con ng­êi võa lµ môc tiªu võa lµ ®éng lùc ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt. Khi lùc l­îng s¶n xuÊt cµng ph¸t triÓn th× kh¶ n¨ng chiÕm lÜnh vµ sö dông c¸c lùc l­îng tù nhiªn ngµy cµng cao h¬n, con ng­êi t¹o ra ngµy cµng nhiÒu h¬n c¬ së vËt chÊt cho b¶n th©n m×nh, ®ång thêi tõ ®ã thóc ®Èy con ng­êi tù hoµn thiÖn chÝnh b¶n th©n hä. Víi quan ®iÓm nh­ vËy th× chñ nghÜa M¸c ®· kÕt luËn: con ng­êi kh«ng chØ lµ chñ thÓ cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt, ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh trong sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, mµ nã cßn lµ chñ thÓ cña qu¸ tr×nh lÞch sö, cña tiÕn bé x· héi. §Æc biÖt khi x· héi loµi ng­êi ph¸t triÓn ®Õn tr×nh ®é nÒn kinh tÕ tri thøc th× vai trß cña con ng­êi ®Æt biÖt quan träng, v× con ng­êi t¹o ra tri thøc míi, chøa dùng nh÷ng tri thøc míi. ë n­íc ta, tõ ®¹i héi §¶ng lÇn thø III ®Õn nay §¶ng ta lu«n x¸c ®Þnh c«ng nghiÖp hãa lµ nhiÖm vô trung t©m cña thêi kú qu¸ ®é.Muèn tho¸t khái t×nh tr¹ng nghÌo nµn, l¹c hËu, n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n...th× kh«ng cßn con ®­êng nµo kh¸c lµ chóng ta ph¶i ®Èy m¹nh qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa -hiÖn ®¹i hãa. §Ó lµm ®­îc nh­ vËy th× mét vÊn ®Ò cÇn ®­îc ®Æt lªn hµng ®Çu ®ã lµ vÊn ®Ò ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt, n©ng cao kü thuËt, c«ng nghÖ, vµ trong ®ã ®Æc biÖt lµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. §· cã rÊt nhiÒu ngµnh, m«n khoa häc nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò con ng­êi ®©y ®­îc coi lµ vÊn ®Ò thiÕt thùc nhÊt ®ßi hái sù ph¸t triÓn toµn diÖn nhÊt trªn nhiÒu lÜnh vùc, tuy nhiªn trong khu«n khæ bµi viÕt nµy chóng ta chØ ®Ò cËp tíi mét khÝa c¹nh ®ã lµ: “VËn dông quan ®iÓm triÕt häc M¸c vÒ b¶n chÊt cña con ng­êi ®Ó ph©n tÝch tÇm quan träng cña nh©n tè con ng­êi trong nÒn kinh tÕ tri thøc” I. Quan ®iÓm cña M¸c – Lªnin vÒ b¶n chÊt con ng­êi Con ng­êi lµ mét thùc thÓ thèng nhÊt gi÷a m¾t sinh vËt víi mÆt x· héi. TriÕt häc M¸c ®· kÕ thõa quan niÖm vÒ con ng­êi trong lÞch sö triÕt häc, ®ång thêi kh¼ng ®Þnh con ng­êi hiÖn thùc lµ sù thèng nhÊt gi÷a yÕu tè sinh häc vµ yÕu tè x· héi. TiÒn ®Ò vËt chÊt ®Çu tiªn quy sù tån t¹i cña con ng­êi lµ s¶n phÈm cña giíi tù nhiªn. Con ng­êi tù nhiªn lµ con ng­êi mang tÊt c¶ b¶n tÝnh sinh häc, tÝnh loµi. YÕu tè sinh häc trong con ng­êi lµ ®iÒu kiÖn ®Çu tiªn quy ®Þnh sù tån t¹i cña con ng­êi. V× vËy, giíi tù nhiªn lµ “th©n thÓ v« c¬ cña con ng­êi”. Con ng­êi lµ mét bé phËn cña tù nhiªn. Lµ ®éng vËt cao cÊp nhÊt, tinh hoa cña mu«n loµi, con ng­êi lµ s¶n phÈm cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn hÕt søc l©u dµi cña thÕ giíi tù nhiªn. Con ng­êi ph¶i t×m mäi ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho sù tån t¹i trong ®êi sèng tù nhiªn nh­ thøc ¨n, n­íc uèng, hang ®éng ®Ó ë. §ã lµ qu¸ tr×nh con ng­êi ®Êu tranh víi thiªn nhiªn, víi thó d÷ ®Ó sinh tån. Tr¶i qua hµng chôc v¹n n¨m, con ng­êi ®· thay ®æi tõ v­în thµnh ng­êi, ®iÒu ®ã ®· ®­îc chøng minh trong c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña §¸cuyn. C¸c giai ®o¹n mang tÝnh sinh häc mµ con ng­êi ®· tr¶i qua tõ sinh thµnh, ph¸t triÓn ®Õn mÊt ®i quy ®Þnh b¶n tÝnh sinh häc trong ®êi sèng con ng­êi. Nh­ vËy con ng­êi tr­íc hÕt lµ mét tån t¹i sinh vËt, biÓu hiÖn trong nh÷ng c¸ nh©n con ng­êi sèng, lµ tæ chøc c¬ thÓ cña con ng­êi vµ mèi quan hÖ cña nã víi tù nhiªn. Nh÷ng thuéc tÝnh, nh÷ng ®Æc ®iÓm sinh häc, qu¸ tr×nh t©m – sinh lý, c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn kh¸c nhau nãi lªn b¶n chÊt sinh häc cña c¸ nh©n con ng­êi. Tuy nhiªn, cÇn kh¼ng ®Þnh r»ng, mÆt tù nhiªn kh«ng ph¶i yÕu tè duy nhÊt quyÕt ®Þnh b¶n chÊt con ng­êi. §Æc tr­ng quy ®Þnh sù kh¸c biÖt gi÷a con ng­êi víi thÕ giíi loµi vËt lµ mÆt x· héi. Trong lÞch sö ®· cã nh÷ng quan niÖm kh¸c nhau ph©n biÖt con ng­êi víi loµi vËt, nh­ con ng­êi lµ ®éng vËt sö dông c«ng cô lao ®éng, lµ “mét ®éng vËt cã tÝnh x· héi”, hay con ng­êi lµ ®éng vËt cã t­ duy… Nh÷ng quan niÖm nµy ®Òu phiÕn diÖn chØ v× nhÊn m¹nh mét khÝa c¹nh nµo ®ã trong b¶n chÊt con ng­êi mµ ch­a nªu lªn ®­îc nguån gèc b¶n chÊt x· héi Êy. Víi ph­¬ng ph¸p biÖn chøng duy vËt, triÕt häc M¸c nhËn thøc vÊn ®Ò con ng­êi mét c¸ch toµn diÖn, cô thÓ, trong toµn bé tÝnh hiÖn thùc x· héi cña nã, mµ tr­íc hÕt lµ vÊn ®Ò lao ®éng s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt. C.M¸c vµ Ph.¡ngghen ®· nªu lªn vai trß cña lao ®éng s¶n xuÊt ë con ng­êi: “Cã thÓ ph©n biÖt con ng­êi víi sóc vËt, b»ng ý thøc, b»ng t«n gi¸o, nãi chung b»ng bÊt cø c¸i g× còng ®­îc. B¶n th©n con ng­êi b¾t ®Çu b»ng viÖc tù ph©n biÖt víi sóc vËt ngay tõ khi con ng­êi b¾t ®Çu s¶n xuÊt ra nh÷ng t­ liÖu sinh ho¹t cña m×nh - ®ã lµ mét b­íc tiÕn do tæ chøc c¬ thÓ cña con ng­êi quy ®Þnh. S¶n xuÊt ra nh÷ng t­ liÖu sinh ho¹t cña m×nh, nh­ vËy, con ng­êi ®· gi¸n tiÕp s¶n xuÊt ra ®êi sèng vËt chÊt cña m×nh”. Th«ng qua ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt, con ng­êi ®· lµm thay ®æi, c¶i biÕn toµn bé giíi tù nhiªn: “Con vËt chØ t¸i s¶n xuÊt ra b¶n th©n nã, cßn con ng­êi th× t¸i s¶n xuÊt ra toµn bé giíi tù nhiªn”. TÝnh x· héi cña con ng­êi biÓu hiÖn trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt; ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt biÓu hiÖn mét c¸ch c¨n b¶n tÝnh x· héi cña con ng­êi. Th«ng qua ho¹t ®éng s¶n xuÊt, con ng­êi t¹o ra cña c¶i vËt chÊt vµ tinh thÇn, phôc vô ®êi sèng cña m×nh; h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ng«n ng÷ vµ t­ duy; x¸c lËp quan hÖ x· héi. Bëi vËy, lao ®éng lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh h×nh thµnh b¶n chÊt x· héi cña con ng­êi, ®ång thêi h×nh thµnh nh©n c¸ch c¸ nh©n trong céng ®ång x· héi. Lµ s¶n phÈm cña tù nhiªn vµ x· héi nªn qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña con ng­êi lu«n lu«n bÞ quyÕt ®Þnh bëi ba hÖ thèng quy luËt kh¸c nhau, nh­ng thèng nhÊt víi nhau. HÖ thèng c¸c quy luËt tù nhiªn nh­ quy luËt vÒ sù phï hîp c¬ thÓ víi m«i tr­êng, quy luËt vÒ sù trao ®æi chÊt, vÒ di truyÒn, biÕn dÞ, tiÕn hãa…quy ®Þnh ph­¬ng diÖn sinh häc cña con ng­êi. HÖ thèng c¸c quy luËt t©m lý ý thøc h×nh thµnh vµ vËn ®éng trªn nÒn t¶ng sinh häc cña con ng­êi nh­ h×nh thµnh t×nh c¶m, kh¸t väng, niÒm tin, ý chÝ. HÖ thèng c¸c quy luËt x· héi quy ®Þnh quan hÖ x· héi gi÷a ng­êi víi ng­êi. Ba hÖ thèng quy luËt trªn cïng t¸c ®éng t¹o nªn thÓ thèng nhÊt trong ®êi sèng con ng­êi bao gåm c¶ mÆt sinh häc vµ mÆt x· héi. Mèi quan hÖ gi÷a sinh häc vµ x· héi lµ c¬ së ®Ó h×nh thµnh hÖ thèng c¸c nhu cÇu sinh häc vµ nhu cÇu x· héi trong ®êi sèng con ng­êi nh­ nhu cÇu ¨n, mÆc, ë; nhu cÇu t¸i s¶n xuÊt x· héi; nhu cÇu t×nh c¶m; nhu cÇu thÈm mü vµ h­ëng c¸c gi¸ trÞ tinh thÇn. Víi ph­¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng, chóng ta thÊy r»ng quan hÖ gi÷a mÆt sinh häc víi mÆt x· héi còng nh­ nhu cÇu sinh häc vµ nhu cÇu x· héi trong mçi con ng­êi lµ thèng nhÊt. MÆt sinh häc lµ c¬ së tÊt yÕu tù nhiªn cña con ng­êi, cßn mÆt x· héi lµ ®Æc tr­ng b¶n chÊt ®Ó ph©n biÖt con ng­êi víi loµi vËt. Nhu cÇu sinh häc ph¶i ®­îc nh©n hãa ®Ó mang gi¸ trÞ v¨n minh con ng­êi, vµ ®Õn l­ît nã, nhu cÇu x· héi kh«ng thÓ tho¸t ly khái tiÒn ®Ò cña nhu cÇu sinh häc. Hai mÆt trªn thèng nhÊt víi nhau, hßa quyÖn vµo nhau ®Ó t¹o thµnh con ng­êi viÕt hoa, con ng­êi tù nhiªn – x· héi. 1..2. Trong tÝnh hiÖn thùc cña nã, b¶n chÊt con ng­êi lµ tæng hßa nh÷ng quan hÖ x· héi Tõ nh÷ng quan niÖm ®· tr×nh bµy ë trªn, chóng ta thÊy r»ng, con ng­êi v­ît lªn thÕ giíi loµi vËt trªn c¶ ba ph­¬ng diÖn kh¸c nhau: quan hÖ víi tù nhiªn, quan hÖ víi x· héi vµ quan hÖ víi chÝnh b¶n th©n con ng­êi. C¶ ba mèi quan hÖ ®ã, suy ®Ðn cïng, ®Òu mang tÝnh x· héi, trong ®ã quan hÖ x· héi gi÷a ng­êi víi ng­êi lµ quan hÖ b¶n chÊt, bao trïm tÊt c¶ c¸c mèi quan hÖ kh¸c vµ mäi ho¹t ®éng trong chõng mùc liªn quan ®Õn con ng­êi. Bëi vËy, ®Ó nhÊn m¹nh b¶n chÊt x· héi cña con ng­êi, C.M¸c ®· nªu lªn mét mÖnh ®Ò næi tiÕng LuËn c­¬ng vÒ Ph¬b¸ch: “B¶n chÊt con ng­êi kh«ng ph¶i mét c¸i trõu t­îng cè h÷u cña c¸ nh©n riªng biÖt. Trong tÝnh hiÖn thùc cña nã, b¶n chÊt con ng­êi lµ tæng hßa nh÷ng mèi quan hÖ x· héi”. LuËn ®Ò trªn kh¼ng ®Þnh r»ng, kh«ng cã con ng­êi trõu t­îng, tho¸t ly mäi ®iÒu kiÖn, hoµn c¶nh lÞch sö x· héi. Con ng­êi lu«n lu«n cô thÓ, x¸c ®Þnh, sèng trong mét ®iÒu kiÖn lÞch sö cô thÓ nhÊt ®Þnh, mét thêi ®¹i nhÊt ®Þnh. Trong ®iªu kiÖn lÞch sö ®ã, b»ng ho¹t ®éng thùc tiÔn cña m×nh, con ng­êi t¹o ra nh÷ng gi¸ trÞ vËt chÊt vµ tinh thÇn ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn c¶ thÓ lùc vµ t­ duy trÝ tuÖ. ChØ trong toµn bé c¸c mèi quan hÖ x· héi ®ã ( nh­ quan hÖ giai cÊp, d©n téc, thêi ®¹i; quan hÖ chÝnh trÞ, kinh tÕ; quan hÖ c¸ nh©n, gia ®×nh, x· héi…) con ng­êi míi béc lé toµn bé b¶n chÊt x· héi cña m×nh. §iÒu cÇn l­u ý lµ luËn ®iÓm trªn kh¼ng ®Þnh b¶n chÊt x· héi kh«ng cã nghÜa lµ phñ ®Þnh mÆt tù nhiªn trong ®êi sèng con ng­êi; tr¸i l¹i, ®iÒu ®ã muèn nhÊn m¹nh sù ph©n biÖt gi÷a con ng­êi víi thÕ giíi ®éng vËt tr­íc hÕt lµ ë b¶n chÊt x· héi vµ ®Êy còng lµ ®Ó kh¾c phôc thiÕu sãt cña c¸c nhµ triÕt häc tr­íc M¸c kh«ng thÊy ®­îc b¶n chÊt x· héi cña con ng­êi. MÆt kh¸c, c¸i b¶n chÊt víi ý nghÜa lµ c¸i phæ biÕn, c¸i mang tÝnh quy luËt chø kh«ng thÓ lµ c¸i duy nhÊt; do ®ã cÇn ph¶i thÊy ®­îc c¸c biÓu hiÖn riªng phong phó vµ ®a d¹ng cña mçi c¸ nh©n vÒ c¶ phong c¸ch, nhu cÇu vµ lîi Ých cña mçi c¸ nh©n trong céng ®ång x· héi. Con ng­êi lµ chñ thÓ vµ lµ s¶n phÈm cña lÞch sö Kh«ng cã thÕ giíi tù nhiªn, kh«ng cã lÞch sö x· héi th× kh«ng tån t¹i con ng­êi. Bëi vËy con ng­êi lµ s¶n phÈm cña lÞch sö, cña sù tiÕn hãa l©u dµi cña giíi h÷u sinh. Song, ®iÒu quan träng h¬n c¶ lµ, con ng­êi lu«n lu«n lµ chñ thÓ cña lÞch sö – x· héi. C.M¸c ®· kh¼ng ®Þnh: “C¸i häc thuyÕt duy vËt chñ nghÜa cho r»ng con ng­êi lµ s¶n phÈm cña nh÷ng hoµn c¶nh vµ cña gi¸o dôc… c¸i häc thuyÕt Êy quªn r»ng chÝnh b¶n th©n nhµ gi¸o dôc còng cÇn ph¶i ®­îc gi¸o dôc”. Trong t¸c phÈm BiÖn chøng cña tù nhiªn. Ph.¡ngghen còng cho r»ng: “Thó vËt còng cã mét lÞch sö ph¸t triÓn dÇn dÇn cña chóng cho tíi tr¹ng th¸i hiÖn nay cña chóng. Nh­ng lÞch sö Êy kh«ng ph¶i do chóng lµm ra vµ trong chõng mùc mµ chóng tham dù vµo viÖc lµm ra lÞch sö Êy th× ®iÒu ®ã diÔn ra mµ chóng kh«ng hÒ biÕt vµ còng kh«ng ph¶i do ý muèn cña chóng. Ng­îc l¹i, con ng­êi cµng c¸ch xa con vËt, hiÓu theo nghÜa hÑp cña tõ nµy bao nhiªu th× con ng­êi l¹i cµng tù m×nh lµm ra lÞch sö mét c¸ch cã ý thøc bÊy nhiªu”. Nh­ vËy, víi t­ c¸ch lµ mét thùc thÓ x· héi, con ng­êi ho¹t ®éng thùc tiÔn, t¸c ®éng vµo tù nhiªn, c¶i biÕn giíi tù nhiªn, ®ång thêi thóc ®Èy sù vËn ®éng ph¸t triÓn cña lÞch sö x· héi. ThÕ giíi loµi vËt dùa vµo nh÷ng ®iÒu kiÖn cã s½n cña tù nhiªn. Con ng­êi th× tr¸i l¹i, th«ng qua ho¹t ®éng thùc tiÔn cña m×nh ®Ó lµm phong phó thªm thÕ giíi tù nhiªn, t¸i t¹o l¹i mét tù nhiªn thø hai theo môc ®Ých cña m×nh. Trong qu¸ tr×nh c¶i biÕn tù nhiªn, con ng­êi còng lµm ra lÞch sö cña m×nh. Con ng­êi lµ s¶n phÈm cña lÞch sö, ®ång thêi lµ chñ thÓ s¸ng t¹o ra lÞch sö cña chÝnh b¶n th©n con ng­êi, võa lµ ph­¬ng thøc ®Ó lµm biÕn ®æi ®êi sèng vµ bé mÆt x· héi. Trªn c¬ së n¾m b¾t quy luËt cña lÞch sö x· héi, con ng­êi th«ng qua ho¹t ®éng vËt chÊt vµ tinh thÇn, thóc ®Èy x· héi ph¸t triÓn tõ thÊp ®Õn cao, phï hîp víi môc tiªu vµ nhu cÇu do con ng­êi ®Æt ra. Kh«ng cã ho¹t ®éng cña con ng­êi th× còng kh«ng tån t¹i quy luËt x· héi, vµ do ®ã, kh«ng cã sù tån t¹i cña toµn bé lÞch sö x· héi loµi ng­êi. Kh«ng cã con ng­êi trõu t­îng, chØ cã con ng­êi cô thÓ trong mçi giai ®o¹n ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña lÞch sö x· héi. Do vËy, b¶n chÊt con ng­êi, trong mèi quan hÖ víi ®iÒu kiÖn lÞch sö x· héi lu«n lu«n vËn ®éng biÕn ®æi, còng ph¶i thay ®æi cho phï hîp. B¶n chÊt con ng­êi kh«ng ph¶i lµ mét hÖ thèng ®ãng kÝn, mµ lµ mét hÖ thèng më, t­¬ng øng víi ®iÒu kiÖn tån t¹i cña con ng­êi. MÆc dï lµ “tæng hßa c¸c quan hÖ x· héi”, con ng­êi cã vai trß tÝch cùc trong tiÕn tr×nh lÞch sö víi t­ c¸ch lµ chñ thÓ s¸ng t¹o. Th«ng qua ®ã, b¶n chÊt con ng­êi còng vËn ®éng biÕn ®æi cho phï hîp. Cã thÓ nãi r»ng mçi sù vËn ®éng vµ tiÕn lªn cña lÞch sö sÏ quy ®Þnh t­¬ng øng (mÆc dï kh«ng trung kh¾p) víi sù vËn ®éng vµ biÕn ®æi cña b¶n chÊt con ng­êi. V× vËy, ®Ó ph¸t triÓn b¶n chÊt con ng­êi theo h­íng tÝch cùc, cÇn ph¶i lµm cho hoµn c¶nh ngµy cµng mang tÝnh ng­êi nhiÒu h¬n. Hoµn c¶nh ®ã chÝnh lµ toµn bé m«i tr­êng tù nhiªn vµ x· héi t¸c ®éng ®Õn con ng­êi theo khuynh h­íng ph¸t triÓn nh»m ®¹t tíi c¸c gi¸ trÞ cã tÝnh môc ®Ých, tù gi¸c, cã ý nghÜa ®Þnh h­íng gi¸o dôc. Th«ng qua ®ã con ng­êi tiÕp cËn hoµn c¶nh mét c¸ch tÝch cùc vµ t¸c ®éng trë l¹i hoµn c¶nh trªn nhiÒu ph­¬ng diÖn kh¸c nhau: ho¹t ®éng thùc tiÔn, quan hÖ øng xö , hµnh vi con ng­êi, sù ph¸t triÓn cña phÈm chÊt trÝ tuÖ vµ n¨ng lùc t­ duy, c¸c quy luËt nhËn thøc h­íng con ng­êi vµ hoµn c¶nh trong bÊt kú giai ®o¹n nµo cña lÞch sö x· héi loµi ng­êi. 1.3 Sù ph¸t triÓn x· héi loµi ng­êi trong nÒn kinh tÕ tri thøc Trong thêi gian 150 n¨m, tõ n¨m 1750 ®Õn 1900 (thêi kú cña c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp), chñ nghÜa t­ b¶n vµ c«ng nghÖ ®· chinh phôc toµn thÕ giíi vµ t¹o ra mét nÒn v¨n minh thÕ giíi míi. NÐt míi quan träng cña t­ b¶n vµ c¸c ph¸t triÓn c«ng nghÖ trong thêi kú nµy lµ nhÞp ®é lan truyÒn vµ ¶nh h­ëng cã tÝnh toµn cÇu cña chóng ®èi víi nhiÒu nÒn v¨n hãa, giai cÊp vµ khu vùc ®Þa lý. NhÞp ®é vµ ph¹m vi ®ã ®· biÕn t­ b¶n thµnh “chñ nghÜa t­ b¶n”, vµ biÕn nh÷ng tiÕn bé vÒ khoa häc c«ng nghÖ thµnh cuéc “ C¸ch m¹ng c«ng nghiÖp”. Chñ nghÜa t­ b¶n vµ C¸ch m¹ng c«ng nghiÖp – do nhÞp ®é vµ quy m« cña chóng - ®· t¹o ra mét nÒn v¨n minh thÕ giíi míi. Sù chuyÓn ®æi nµy ®· ®­îc thóc ®Èy bëi nh÷ng thay ®æi c¨n b¶n vÒ ý nghÜa tri thøc. ë c¶ ph­¬ng §«ng vµ ph­¬ng T©y tr­íc ®©y, tri thøc ®­îc quan niÖm lµ phôc vô cho chÝnh nã. Nh­ng sau mét kho¶ng thêi gian ng¾n, tri thøc ®· ®­îc ¸p dông vµo tæ chøc lao ®éng, trë thµnh mét nguån lùc cã gi¸ trÞ sö dông vµ trë thµnh mét lo¹i hµng hãa c«ng céng. Sù biÕn ®æi ý nghÜa cña tri thøc tr¶i qua 3 giai ®o¹n: Trong giai ®o¹n ®Çu (kho¶ng 100 n¨m), tri thøc ®­îc ¸p dông cho c¸c c«ng cô s¶n xuÊt, ph­¬ng ph¸p s¶n xuÊt vµ s¶n phÈm. §iÒu nµy t¹o ra cuéc C¸ch m¹ng c«ng nghiÖp ®ång thêi còng t¹o ra ®iÒu mµ Marx gäi lµ c¸c giai cÊp míi, c¸c cuéc ®Êu tranh giai cÊp vµ g¾n liÒn víi chóng lµ Chñ nghÜa céng s¶n. Trong giai ®o¹n thø hai, b¾t ®Çu tõ kho¶ng cuèi thÓ kû 19 vµ kÕt thóc vµo ChiÕn tranh thÕ giíi thø 2, tri thøc ®­îc ¸p dông cho tæ chøc lao ®éng. Giai ®o¹n nµy t¹o ra cuéc C¸ch m¹ng n¨ng suÊt trong 75 n¨m vµ chuyÓn nh÷ng ng­êi v« s¶n trë thµnh tÇng líp trung l­u víi thu nhËp gÇn víi tÇng líp th­îng l­u. Giai ®o¹n cuèi cïng th× tri thøc ®ang ®­îc ¸p dông cho chÝnh b¶n th©n tri thøc. §ã lµ cuéc c¸ch m¹ng qu¶n lý. Tri thøc trë thµnh mét nh©n tè s¶n xuÊt, lµm gi¶m vai trß cña c¶ vèn lµ lao ®éng. Cã thÓ lµ hÊp tÊp khi nãi r»ng chung ta hiÖn nay ®ang ë trong “x· héi tri thøc”- hiÖn nay chóng ta míi chØ cã mét nÒn kinh tÕ tri thøc. Nh­ng râ rµng x· héi cña chóng ta hiÖn nay ®· lµ “x· héi hËu t­ b¶n” C¸c ph¸t minh trong thêi tr­íc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp (ch¼ng h¹n nh­ kÝnh m¾t) còng ®· ®­îc lan truyÒn rÊt nhanh nh­ng chóng ta chØ g¾n víi mét ngµnh, nghÒ thñ c«ng hoÆc mét øng dông cô thÓ nµo ®ã. Nh÷ng ph¸t minh trong thêi c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp (ch¼ng h¹n nh­ ®éng c¬ h¬i n­íc) nhanh chãng ®­îc øng dông trªn diÖn réng vµ t¸c ®éng ®Õn tÊt c¶ c¸c ngµnh, nghÒ thñ c«ng. Chóng ta hiÓu r»ng nh÷ng sù kiÖn lÞch sö träng ®¹i b¾t nguån kh«ng chØ tõ mét nguyªn nh©n duy nhÊt vµ mét c¸ch gi¶i thÝch duy nhÊt mµ th­êng lµ kÕt qu¶ héi tô cña nhiÒu tiÕn triÓn riªng rÏ vµ ®éc lËp. Cã thÓ lÊy vÝ dô vÒ viÖc ph¸t triÓn m¸y tÝnh ph¶i dùa vµo rÊt nhiÒu ph¸t minh khoa häc tr­íc ®ã. Tuy nhiªn, cã mét nh©n tè rÊt quan träng mµ kh«ng cã nã th× t­ b¶n vµ tiÕn bé kü thuËt cã lÏ kh«ng thÓ cã t¸c ®éng lan truyÒn mang tÝnh x· héi vµ réng kh¾p ®Õn thÕ trªn thÕ giíi. §ã lµ sù thay ®æi c¨n b¶n ý nghÜa cña tri thøc vµo nh÷ng n¨m 1700 vµ mét thêi gian ng¾n sau ®ã. Vµo thêi kú Plato (nh÷ng n¨m 400 tr­íc c«ng nguyªn) cã 2 häc thuyÕt ë ph­¬ng §«ng vµ 2 häc thuyÕt ë ph­¬ng T©y vÒ ý nghÜa vµ chøc n¨ng cña tri thøc. Nhµ hiÒn triÕt Socrates, ng­êi ph¸t ng«n cña ph¸i triÕt häc Plato, cho r»ng chøc n¨ng cña tri thøc lµ v× chÝnh tri thøc: sù ph¸t triÓn tri thøc, ®¹o ®øc vµ tinh thÇn cña c¸ nh©n. §Þch thñ cña «ng ta, nhµ triÕt häc Protagoras l¹i cho r»ng môc ®Ých cña tri thøc lµ lµm cho ng­êi cã tri thøc cã thÓ hiÓu ®­îc nh÷ng g× cÇn ph¶i nãi vµ lµm thÕ nµo ®Ó nãi chóng. Theo Protagoras, tri thøc cã nghÜa lµ logich, ng÷ ph¸p vµ hõng biÖn (tu tõ). ë ph­¬ng §«ng còng cã hai häc thuyÕt t­¬ng tù vÒ tri thøc. §èi víi Khæng gi¸o, tri thøc lµ biÕt ®­îc nh÷ng g× cÇn nãi vµ lµm thÕ nµo ®Ó nãi chóng lµ con ®­êng dÉn tíi tiÕn bé vµ thµnh c«ng trªn trÇn thÕ. Theo §¹o L·o vµ ph¸i ThiÒn (PhËt gi¸o) th× tri thøc lµ vi tri thøc, vµ lµ con ®­êng ®i ®Õn sù th«ng th¸i vµ kh«n ngoan. Kh¸c víi nh÷ng ng­êi ®­¬ng thêi cña m×nh cña m×nh ë ph­¬ng §«ng, tøc lµ nh÷ng ng­êi theo Khæng gi¸o ë Trung Quèc, nh÷ng ng­êi coi th­êng bÊt cø nh÷ng g× kh«ng thuéc nghiªn cøu s¸ch vë, c¶ Socrates lÉn Protagoras ®Òu coi träng kü thuËt (techne) mÆc dï c¶ hai «ng nµy ®Òu cho r»ng kü thuËt kh«ng ph¶i lµ tri thøc dï nã cã ®¸ng kh©m phôc ®Õn ®©u. Kü thuËt g¾n víi mét øng dông cô thÓ vµ kh«ng cã tÝnh nguyªn t¾c ®Ó ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c tr­êng hîp. NÒn t¶ng t¹o ra 3 giai ®o¹n cña tri thøc – C¸ch m¹ng c«ng nghiÖp, C¸ch m¹ng n¨ng suÊt, vµ C¸ch m¹ng qu¶n lý – lµ sù thay ®æi vÒ c¨n b¶n ý nghÜa cña tri thøc. Chóng ta ®· chuyÓn tõ chç tri thøc lµ sè Ýt lªn tri thøc lµ sè nhiÒu. Tri thøc theo kiÓu truyÒn thèng lµ mét thøc chung chung. Cßn tri thøc b©y giê lµ nh÷ng kiÕn thøc cÇn thiÕt cùc kú chuyªn s©u. Kh¸c víi c¸ch hiÓu vÒ tri thøc trong thêi kú Plato nh­ ®· nãi ë trªn, tri thøc b©y giê ®­îc hiÓu lµ tri thøc th«ng minh cho chÝnh nã trong ho¹t ®éng. C¸i mµ b©y giê chóng ta hiÓu vÒ tri thøc chÝnh lµ th«ng tin thùc tÕ ®èi víi ho¹t ®éng, th«ng tin nhÊn m¹nh ®Õn kÕt qu¶. Nh÷ng kÕt qu¶ nµy n»m ngoµi mét c¸ nh©n- n»m trong mét x· héi vµ mét céng ®ång. §Ó cã thÓ thùc hiÖn ®­îc c«ng viÖc, tri thøc ph¶i cã tÝnh chuyªn m«n hãa cao. §©y chÝnh lµ lý do gi¶i thÝch t¹i sao tr­íc ®©y ng­êi ta l¹i coi tri thøc chuyªn s©u cã vÞ trÝ tÇm th­êng nh­ kü thuËt vµ kü x¶o. Nã kh«ng häc ®­îc còng kh«ng d¹y ®­îc; nã còng kh«ng cã mét nguyªn t¾c chung nµo. Nh­ng ngµy nay, chóng ta kh«ng gäi nh÷ng tri thøc chuyªn s©u nµy lµ “bÝ quyÕt”, chóng ta nãi ®ã lµ “nh÷ng m«n häc”. §©y chÝnh lµ mét sù thay ®æi lín h¬n bÊt cø sù thay ®æi nµo trong lÞch sö tri thøc. Mçi m«n häc sÏ chuyÓn mét “bÝ quyÕt” thµnh mét ph­¬ng ph¸p luËn, sÏ chuyÓn tõng kinh nghiÖm riªng lÎ thµnh mét hÖ thèng vµ chuyÓn giai tho¹i thµnh th«ng tin. Mçi m«n häc sÏ chuyÓn c¸c kü n¨ng thµnh c¸c thø cã thÓ dËy vµ häc ®­îc. B­íc chuyÓn tõ ®¬n tri thøc lªn ®a tri thøc ®· lµm cho tri thøc cã søc m¹nh t¹o ra mét x· héi míi. Nh­ng x· héi nµy ph¶i ®­îc x©y dùng trªn nh÷ng tri thøc cã tÝnh chuyªn s©u, vµ nh÷ng con ng­êi cã tri thøc nh­ lµ mét chuyªn gia. Nã còng ®Æt ra nh÷ng c©u hái c¬ b¶n – vÒ gi¸ trÞ, vÒ nh©n sinh quan, vÒ niÒm tin, vÒ tÊt c¶ mäi thø lµm cho x· héi g¾n kÕt víi nhau vµ lµm cho cuéc sèng cña chóng ta cã ý nghÜa. II. Nh©n tè con ng­êi trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖt Nam 2.1 Vai trß cña con ng­êi ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖt Nam Sù thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ë n­íc ta ®ßi hái ngoµi m«i tr­êng chÝnh trÞ æn ®Þnh, ph¶i cã nh÷ng nguån lùc cÇn thiÕt nh­ : nguån lùc con ng­êi, vèn, tµi nguyªn thiªn nhiªn, c¬ së vËt chÊt kü thuËt, vÞ trÝ ®Þa lý... C¸c nguån lùc nµy cã quan hÖ chÆt chÏ víi nhau cïng tham gia vµo qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa hiÖn ®¹i hãa nh­ng víi møc ®é kh¸c nhau trong ®ã nguån lùc con ng­êi lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh. Vai trß nguån lùc con ng­êi quan träng nh­ thÕ nµo ®· ®­îc chøng minh trong lÞch sö kinh tÕ cña nh÷ng n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn nh­ NhËt B¶n, Mü. Ngµy nay, ®èi víi nh÷ng n­íc l¹c hËu ®i sau, kh«ng thÓ ph¸t triÓn nhanh chãng nÕu kh«ng tiÕp thu nh÷ng tiÕn bé khoa häc kü thuËt- c«ng nghÖ hiÖn ®¹i cña c¸c n­íc ph¸t triÓn. Nh­ng kh«ng ph¶i cø nhËp c«ng nghÖ tiªn tiÕn b»ng mäi gi¸ mµ kh«ng cÇn tÝnh ®Õn yÕu tè con ng­êi, cßn nhí r»ng c«ng nghÖ tiªn tiÕn cña n­íc ngoµi khi ®­îc tiÕp thu sÏ ph¸t huy t¸c dông tèt hay bÞ l·ng phÝ thËm chÝ bÞ ph¸ ho¹i lµ hoµn toµn phô thuéc vµo hµnh vi cña con ng­êi khi sö dông chóng. §ã lµ mét ®iÒu rÊt ®¸ng l­u ý. Nh­ mäi quèc gia kh¸c trªn thÕ giíi, sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖt Nam còng ph¶i phô thuéc vµo nguån lùc con ng­êi vµ do nguån lùc nµy quyÕt ®Þnh. Bëi nh÷ng lÝ do sau: Thø nhÊt, c¸c nguån lùc kh¸c nh­ vèn tµi nguyªn thiªn nhiªn, vÞ trÝ ®Þa lý... chØ tån t¹i d­íi d¹ng tiÒm n¨ng chóng, chØ ph¸t huy t¸c dông vµ cã ý nghÜa tÝch cùc khi ®­îc kÕt hîp víi nguån lùc con ng­êi th«ng qua ho¹t ®éng cã ý thøc cña con ng­êi. Bëi lÏ con ng­êi lµ nguån lùc duy nhÊt biÕt t­ duy cã trÝ tuÖ vµ cã ý chÝ, biÕt lîi dông c¸c nguån lùc kh¸c vµ g¾n kÕt chóng l¹i víi nhau, t¹o thµnh mét søc m¹nh tæng hîp cïng t¸c ®éng vµo qu¸ tr×nh CNH-H§H ph¸t triÓn kinh tÕ. C¸c nguån lùc kh¸c ®Òu lµ kh¸ch thÓ chÞu sù c¶i t¹o vµ khai th¸c cña con ng­êi, v× thÕ cho nªn hÕt th¶y chóng ®Òu phôc vô cho nhu cÇu, lîi Ých con ng­êi nÕu hä biÕt c¸ch t¸c ®éng vµ chi phèi. Do ®ã trong c¸c yÕu tè cÊu thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt, ng­êi lao ®éng lµ yÕu tè quan träng nhÊt, lµ lùc l­îng s¶n xuÊt hµng ®Çu cña nh©n lo¹i. - Thø hai, c¸c nguån kh¸c lµ h÷u h¹n, cã thÓ bÞ khai th¸c c¹n kiÖt, trong khi ®ã nguån lùc con ng­êi lµ v« tËn. Nã kh«ng chØ t¸i sinh vµ tù sinh s¶n vÒ mÆt sinh häc mµ cßn tù ®æi míi kh«ng ngõng nÕu biÕt ch¨m lo, båi d­ìng vµ khai th¸c hîp lÝ. §ã lµ c¬ së lµm lµm cho n¨ng lùc nhËn thøc vµ ho¹t ®éng thùc tiÔn cña con ng­êi ph¸t triÓn kh«ng ngõng, nhê vËy con ng­êi ®· biÕt lµm chñ tù nhiªn, kh¸m ph¸ ra nhiÒu nguån tµi nguyªn míi, ph¸t minh ra nhiÒu c«ng cô s¶n xuÊt hiÖn ®¹i h¬n, ®­a x· héi chuyÓn tõ thÊp ®Õn cao. - Thø ba, trÝ tuÖ con ng­êi cã søc m¹nh v« cïng to lín mét khi nã ®­îc vËt thÓ hãa, trë thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt trùc tiÕp. Sù ph¸t triÓn nh­ vò b·o cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc kÜ thuËt vµ c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i ®ang dÉn nÒn kinh tÕ cña c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn vµ vËn ®éng ®Õn nÒn kinh tÕ cña trÝ tuÖ. G׬ ®©y søc m¹nh cña trÝ tuÖ ®· ®¹t ®Õn møc mµ nhê nã con ng­êi cã thÓ s¸ng t¹o ra nh÷ng ng­êi m¸y “ b¾t ch­íc’’ hay “pháng theo’’ nh÷ng ®Æc tÝnh trÝ tuÖ cña chÝnh con ng­êi. Râ rµng lµ b»ng nh÷ng kü thuËt c«ng nghÖ hiÖn ®¹i do chÝnh bµn tay khèi ãc con ng­êi lµm ra mµ ngµy nay nh©n lo¹i ®­îc chøng kiÕn nhiÒu biÕn ®æi thÇn kú tr­íc c¶ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña m×nh. - Thø t­, kinh nghiÖm nhiÒu n­íc vµ thùc tiÔn cña chÝnh n­íc ta cho thÊy sù thµnh c«ng cña ph¸t triÓn kinh tÕ phô thuéc chñ yÕu vµo viÖc ho¹ch ®Þnh ®­êng lèi chÝnh s¸ch còng nh­ c¸ch tæ chøc thùc hiÖn cña con ng­êi. C¬ cÊu lao ®éng cÇn cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i bao gåm : c¸c chÝnh kh¸ch, c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, c¸c häc gi¶, c¸c nhµ kinh doanh, nhµ kü thuËt vµ c«ng nghÖ, c¸c c«ng nh©n lµnh nghÒ...NÕu kh«ng cã c¸c nhµ chÝnh kh¸ch, c¸c häc gi¶ th× khã cã thÓ cã ®­îc nh÷ng chiÕn l­îc nh÷ng chÝnh s¸ch ph¸t triÓn ®óng ®¾n. NÕu kh«ng cã c¸c nhµ kinh doanh th× còng sÏ kh«ng cã nh÷ng ng­êi sö dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶ c¸c nguån vèn nh©n lùc c«ng nghÖ. Sù thiÕu v¾ng, kÐm cái cña mét trong c¸c bé phËn cÊu thµnh nh©n lùc trªn sÏ cã h¹i cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt n­íc. Qua toµn bé ph©n tÝch trªn ®©y, ta cã thÓ ®i ®Õn kÕt luËn r»ng nguån lùc con ng­êi cã vai trß quyÕt ®Þnh cho sù thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt n­íc. Do vËy, muèn ph¸t trriÓn kinh tÕ thµnh c«ng th× ph¶i ®æi míi c¬ b¶n c¸c chÝnh s¸ch ®Çu t­ cho c¸c ngµnh khoa häc, v¨n hãa, y tÕ, gi¸o dôc ë ViÖt Nam nh»m ph¸t triÓn nguån lùc con ng­êi. §©y lµ nhiÖm vô lín nhÊt vµ còng ®­îc coi lµ khã kh¨n nhÊt trong c«ng cuéc ®æi míi hiÖn nay. 2.2. Thùc tr¹ng cña vÊn ®Ò ®µo t¹o, sö dông vµ ph¸t triÓn con ng­êi ë ViÖt Nam. XÐt vÒ mÆt tæng thÓ mµ nãi th× sau 10 n¨m thùc hiÖn CNH-H§H, chóng ta ®· ®i nh÷ng b­íc v÷ng ch¾c vµ quan träng, t¹o tiÒn ®Ò cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn sau nµy. Con ®­êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi ngµy cµng ®­îc x¸c ®Þnh râ h¬n. Nh­ng nh×n l¹i nguån lùc con ng­êi ViÖt Nam chóng ta kh«ng khái b¨n kh¬¨n lùc l­îng lao ®éng tuy dåi dµo, cÇn cï, s¸ng t¹o song chÊt l­îng cßn h¹n chÕ, sù bÊt hîp lý vÒ ph©n c«ng lao ®éng, khã kh¨n vÒ ph©n bè d©n c­. Theo thèng kª n¨m 1989 cho thÊy ; nguån lao ®éng ph©n bè kh«ng ®ång ®Òu gi÷a c¸c ngµnh c¸c vïng :80%ë n«ng th«n ,70%lµm trong lÜnh vùc nhµ n­íc; 14% sèng, lµm viÖc trong khu vùc nhµ nhµ n­íc ; 10% lao ®éng tiÓu thñ c«ng nghiÖp; 90% lao ®éng thñ c«ng. Do n¨ng suÊt lao ®éng thÊp nªn t×nh tr¹ng thiÕu viÖc lµm vÉn diÔn ra th­êng xuyªn c¶ ë thµnh thÞ vµ n«ng th«n, c¶ sè lao ®éng trong khu vùc nhµ n­íc vµ quèc doanh. Theo mét sè nhËn ®Þnh th× trong nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû nµy t×nh tr¹ng d­ thõa lao ®éng vÉn diÔn ra. Lao ®éng ë n­íc ta chñ yÕu lµ lao ®éng phæ th«ng, lao ®éng nhµn rçi trong n«ng nghiÖp c«ng nh©n phÇn biªn chÕ... Song do nhu cÇu CNH, H§H yªu cÇu con ng­êi lao ®éng ph¶i cã tay nghÒ, cã chuyªn m«n th× vÊn ®Ò viÖc lµm mét nan gi¶i. Trong qu¸ tr×nh CNH, H§H ®Êt n­íc hiÖn nay ®ang cÇn nhiÒu lao ®éng cã trÝ tuÖ, cã thÓ coi ®©y lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ®¶m bao cho sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng, nhanh chãng nÒn kinh tÕ. Trong mét sè n¨m gÇn ®©y trÝ thøc ViÖt Nam ph¸t triÓn nhanh c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. HiÖn nay c¶ n­íc cã kho¶n trªn 80 v¹n trÝ thøc ®· ®ãng gãp rÊt lín trong qu¸ tr×nh x©y dùng ®Êt n­íc. Song so víi yªu cÇu thùc tÕ cña qu¸ tr×nh CNH, H§H th× con sè ®ã qu¶ lµ khiªm tèn vµ chÊt l­îng cßn h¹n chÕ. Kh«ng nh÷ng thÕ, ®éi ngò tri thøc ë n­íc ta cßn ph©n bè kh«ng ®Òu phÇn lín tËp trung ë c¸c thµnh phè lín nh­ Hµ Néi... vµ mét sè trung t©m c«ng nghiÖp kh¸c. §iÒu ®ã lµ do t¸c ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr­êng ®èi víi sù ph©n c«ng lao ®éng trong c¶ n­íc. Do chÝnh s¸ch ®Çu t­ kh«ng ®¶m b¶o c©n ®èi gi÷a c¸c ngµnh, gi÷a c¸c vïng nhÊt lµ vïng cao, vïng s©u, vïng xa. ë nh÷ng vïng nµy rÊt Ýt trÝ thøc mµ nÕu cã th× chÊt l­îng rÊt h¹n chÕ do nhiÒu nguyªn nh©n c¶ kh¸ch quan vµ chñ quan do yÕu tè t©m lý cña ng­êi d©n téc nªn viÖc båi d­ìng, n©ng cao viÖc gi¸o dôc ®µo t¹o l¹i ch­a ®­îc chó ý mét c¸ch tho¶ ®¸ng. Trong khi sè ng­êi ®­îc ®µo t¹o gi¶m th× sè sinh viªn tèt nghiÖp, ®¹i häc, cao ®¼ng, kh«ng t×m ®­îc viÖc lµm l¹i t¨ng lªn theo thèng kª ch­a ®Çy ®ñ th× tõ n¨m 1988 ®Õn nay sè sinh viªn tèt nghiÖp ë c¸c tr­êng ®¹i häc, cao ®¼ng ë khu vùc Hµ Néi ch­a t×m ®­îc viÖc lµm t¨ng dÇn tõ 13,4% lªn 35,38* ®Õn nay kho¶ng 40%. ViÖc sè sinh viªn tèt nghiÖp ch­a t×m ®­îc viÖc lµm lµ do mét sè ngµnh ®µo t¹o ch­a ®­îc c¬ chÕ thÞ tr­êng ch©ps nhËn. 2.2.1. ¦u ®iÓm. C¬ cÊu lao ®éng ®ang chuyÓn dÞch theo h­íng t¨ng lao ®éng c«ng nghiÖp, lao ®éng dÞch vô, lao ®éng tri thøc. Héi nghÞ Trung ­¬ng 6 kho¸ IX nhËn ®Þnh ®éi ngò lao ®éng cña ViÖt Nam ®ang cã b­íc ph¸t triÓn míi: "lao ®éng cã tr×nh ®é cao ®¼ng trë lªn t¨ng 17,2%/n¨m tõ h¬n 800.000 n¨m 1995 ®Õn 1.300.000 n¨m 2000. Sè lao ®éng qua ®µo t¹o chiÕm gÇn 20% n¨m 2000". Theo Bé Lao ®éng th­¬ng binh - x· héi th× sè ng­êi trong ®é tuæi lao ®éng lµ 60-66% d©n sè (kho¶ng 48,5 triÖu ng­êi). Cã 40,7 triÖu ng­êi tõ 15 tuæi trë lªn ho¹t ®éng kinh tÕ th­êng xuyªn (thµnh thÞ cã 9,7 triÖu ng­êi, n«ng th«n cã 31 triÖu ng­êi). §Æc biÖt chóng ta cã "mçi n¨m ta cã thªm 1,2 triÖu viÖc lµm míi". Ngoµi ra th× ng­êi lao ®éng cßn ®­îc c¸c trung t©m xóc tiÕn vµ giíi thiÖu viÖc lµm, trung t©m ®µo t¹o vµ d¹y nghÒ gióp m×nh tiÕp cËn viÖc lµm hoÆc tù t¹o viÖc lµm cho m×nh. Kh«ng ®Ó sù hôt hÉng vÒ thÕ hÖ th× Nhµ n­íc ®· quan t©m ®Õn vÊn ®Ò gi¸o dôc c¸c cÊp, chóng ta ®· cã nh÷ng thµnh c«ng: "Hoµn thµnh môc tiªu xo¸ mï ch÷ vµ phæ cËp tiÓu häc trong c¶ n­íc, b¾t ®Çu phæ cËp trung häc c¬ së ë mét sè tØnh ®ång b»ng, mét sè thµnh phè, sè sinh viªn ®¹i häc, cao ®¼ng t¨ng gÊp 6 lÇn. "N¨m häc 1999 - 2000 so víi n¨m 1994 - 1995 sè häc sinh mÉu gi¸o gÊp 1,2 lÇn. Trung häc c¬ së gÊp 1,6 lÇn. Trung häc phæ th«ng gÊp 2,3 lÇn. §µo t¹o ®¹i häc gÊp 3 lÇn.§µo t¹o nghÒ gÊp 1,8 lÇn". ë bËc ®µo t¹o ®¹i häc Nhµ n­íc kh«ng chØ quan t©m ®Õn sè l­îng häc sinh vµo ®¹i häc mµ cßn quan t©m ®Õn ngµnh nghÒ ®µo t¹o ®Ó phôc vô cho nhu cÇu cña ®Êt n­íc. "§Æc biÖt chó träng ®µo t¹o chÊt l­îng cao mét sè ngµnh c«ng nghÖ, kinh tÕ vµ qu¶n lý Nhµ n­íc ®Ó ®¸p øng nhu cÇu nh©n lùc vµ nh©n tµi cña ®Êt n­íc. VÊn ®Ò ch¨m sãc søc khoÎ cho céng ®ång ®­îc quan t©m ®iÒu nµy thÓ hiÖn qua kÕt qu¶. Mét sè bÖnh viÖn ®­îc ©n­íc ngoµi cÊp c¶i t¹o vµ x©y dùng míi. Trung t©m y tÕ chuyªn s©u ë Hµ Néi vµ thµnh phè Hå ChÝ Minh còng ®­îc h×nh thµnh. NhiÒu n¬i triÓn khai tèt chÝnh s¸ch kh¸m, ch÷a bÖnh cho ng­êi nghÌo, gia ®×nh cã c«ng víi c¸ch m¹ng. 2.2.2. H¹n chÕ. Tuy ®¹t ®­îc mét sè thµnh c«ng b­íc ®Çu nh­ng chóng ta cÇn nh×n nhËn mét c¸ch thùc tÕ r»ng ®· cã sù chªnh lÖch gi÷a lao ®éng n«ng th«n vµ thµnh thÞ c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. Sè lao ®éng ë n«ng th«n lµ 31 triÖu ng­êi th× ë thµnh phè lµ 9,7 triÖu ng­êi nh­ng sè lao ®éng ch­a biÕt ch÷ ë n«ng th«n cao gÊp 6 lÇn ë thµnh thÞ. Sè lao ®éng qua ®µo t¹o ë n«ng th«n lµ 11,98% cßn ë thµnh thÞ lµ 44,6% Còng nh­ vËy, c¬ cÊu ®µo t¹o ®éi ngò lao ®éng tÝnh theo tû lÖ gi÷a lao ®éng cã tr×nh ®é ®¹i häc, trung häc chuyªn nghiÖp vµ c«ng nh©n kü thuËt lµ 1:1,75: 2,3 vÉn lµ c¬ cÊu bÊt hîp lý dÉn ®Õn t×nh tr¹ng thõa thÇy, thiÕu thî, kü s­ ph¶i ®i lµm viÖc cña c«ng nh©n kü thuËt HiÖn nay chóng ta cã h¬n 1 triÖu c¸n bé c¸c ngµnh cã tr×nh ®é ®¹i häc víi tû lÖ s­ ph¹m 33,3%; khoa häc kü thuËt 25,5%; n«ng nghiÖp 8,1%; khoa häc tù nhiªn 6,8% ta thÊy n­íc ta ®ang cßn lµ mét n­íc n«ng nghiÖp mµ chØ cã 8,1% c¸n bé n«ng nghiÖp ®­îc ®µo t¹o qua ®¹i häc mét con sè qu¸ Ýt ch­a ®¸p øng ®­îc nhu cÇu c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸, bªn c¹nh ®ã cßn phÇn lín sinh viªn sau khi ra tr­êng kh«ng cã viÖc lµm, nÕu cã th× kh«ng ®óng víi chuyªn ngµnh mµ m×nh ®­îc ®µo t¹o dÉn ®Õn l·ng phÝ trong ®µo t¹o. ViÖc häc tËp ë mäi cÊp bÞ chi phèi bëi nhiÒu t©m lý lÊy sè l­îng ®µo t¹o, lÊy b»ng cÊp. Ch­a quan t©m ®Õn chÊt l­îng ®µo t¹o t×nh tr¹ng d¹y thªm, häc thªm trµn lan C«ng t¸c båi ®­ìng vµ sö dông nh©n tµi ch­a ®­îc quan t©m ®óng møc, ch­a cã nh÷ng chÝnh s¸ch ®èi víi nh÷ng c¸n bé khoa häc vµ c«ng nghÖ. C¸n bé khoa häc, c«ng nghÖ cã tr×nh ®é cao ë n­íc ta lµ rÊt Ýt. "Vµo cuèi n¨m 2002 chóng ta cã 1032 gi¸o s­ vµ 4563 phã gi¸o s­". Trong khi ®ã c¸c c¸n bé nµy ®· cao tuæi, Ýt cã nh÷ng c¸n bé trÎ kÕ cËn. Sù hôt hÉng vÒ c¸n bé khoa häc nÕu kh«ng ®­îc quan t©m th× s¶y ra lµ ®iÒu tÊt yÕu. ChÕ ®é khen th­ëng vµ tiÒn l­¬ng cho gi¸o dôc ®µo t¹o ch­a hîp lý, cßn tån t¹i chÕ ®é tiÒn l­¬ng cña nh÷ng gi¸o viªn, gi¶ng viªn cßn thÊp so víi ng­êi lao ®éng b×nh th­êng. 2.2.3. Nguyªn nh©n a. VÒ mÆt ­u ®iÓm Do Nhµ n­íc ®· quan t©m ®Õn vÊn ®Ò gi¸o dôc, nhËn thøc ®­îc vÊn ®Ò con ng­êi vµ nguån nh©n lùc víi sù ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc. Cã môc tiªu x©y dùng thÕ hÖ trÎ ngoµi cã tr×nh ®é khoa häc, kinh tÕ, qu¶n lý cßn chó ý x©y dùng t­ t­ëng c¹nh tranh, tinh thÇn yªu n­íc, yªu quª h­¬ng, gia ®×nh. Cã lý t­ëng XHCN t«n träng ph¸p luËt, tinh thÇn hiÕu häc vµ chÝ tiÕn thñ. Do ®Æc ®iÓm cña lao ®éng ViÖt Nam: sè l­îng lao ®éng lín ®a sè lµ lao ®éng trÎ cã thÓ lùc, trÝ lùc dåi dµo. C¸c lao ®éng cña thÕ hÖ tr­íc th× còng nhanh chãng thay ®æi ®­îc nÕp cò chÊp nhËn sù n¨ng ®éng, chÊp nhËn ®µo t¹o l¹i. ThÕ hÖ trÎ thÝch nghi nhanh víi nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn b.VÒ mÆt nh­îc ®iÓm Ch­a cã mét c¬ quan tæ chøc cô thÓ ph¸t triÓn vµ ®µo t¹o nguån nh©n lùc. Bu«ng láng qu¶n lý c¬ cÊu ®µo t¹o ®Ó ph¸t triÓn tù ph¸t theo nhu cÇu cña ng­êi d©n, cßn nÆng t©m lý khoa cö ch­a quan t©m ®Õn thùc nghiÖm. ViÖc ®µo t¹o ch­a b¸m s¸t c¬ cÊu lao ®éng, mét bé phËn x· héi nhËn thøc ch­a ®óng víi sø mÖnh ®µo t¹o nghÒ cña gi¸o dôc ®¹i häc. MÆt kh¸ch quan: thÞ tr­êng lao ®éng chñ míi h×nh thµnh lµm cho ®µo t¹o cña n­íc ta ch­a b¸m s¸t vµo c¬ cÊu lao ®éng. Ch­a cã mét chiÕn l­îc ®µo t¹ vµ qu¶n lý nguån nh©n lùc phï hîp víi yªu cÇu ®ßi hái cña thÞ tr­êng lao ®éng nãi riªng vµ toµn bé nÒn kinh tÕ nãi chung. III. Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn con ng­êi trong thêi ®¹i míi ë viÖt nam 3.1. §µo t¹o tr­íc ®ßi hái cña kinh tÕ tri thøc Cuéc c¸ch m¹ng khoa häc – kü thuËt hiÖn ®¹i víi ®Æc tr­ng lµ c¸ch m¹ng tri thøc, c¸ch m¹ng th«ng tin ph¸t triÓn nh­ vò b·o, ®ang t¹o ra nh÷ng thay ®æi m¹nh mÏ, s©u s¾c trong mäi ho¹t ®éng cña x· héi loµi ng­êi, tõ c¸ch s¶n xuÊt kinh doanh, tæ chøc qu¶n lý, ®Õn quan hÖ x· héi, v¨n hãa, lèi sèng, lµm thay ®æi c¶ nh÷ng kh¸i niÖm vµ ph­¬ng ph¸p t­ duy. X· héi th«ng tin, nÒn kinh tÕ tri thøc ®ang h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn, loµi ng­êi ®ang b­íc vµo nÒn v¨n minh trÝ tuÖ. Con ng­êi ph¶i cã ®ñ n¨ng lùc ®Ó thÝch nghi vµ thóc ®Èy xu thÕ ph¸t triÓn ®ã. N­íc nµo kh«ng cã nguån nh©n lùc tµi n¨ng sÏ bÞ g¹t ra ngoµi lÒ. Trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi ®ang diÔn ra mét cuéc c¶i c¸ch gi¸o dôc s©u réng ®Ó thÝch øng víi sù ph¸t triÓn míi. Nh©n tè c¬ b¶n nhÊt ®Ó ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ tri thøc lµ nguån nh©n lùc chÊt l­îng cao dùa trªn nÒn gi¸o dôc tiªn tiÕn. Kinh tÕ tri thøc cã nhiÒu kh¸c biÖt c¬ b¶n so víi kinh tÕ c«ng nghiÖp, do ®ã ®ßi hái ph¶i ®æi míi, c¶i c¸ch nÒn gi¸o dôc. Bëi v×, thø nhÊt, trong nÒn kinh tÕ tri thøc vèn tri thøc trë thµnh yÕu tè quan träng nhÊt cña s¶n xuÊt, h¬n c¶ lao ®éng vµ tµi nguyªn; gi¸o dôc - ®µo t¹o víi chøc n¨ng t¹o ra vµ nh©n lªn vèn tri thøc trë thµnh ngµnh s¶n xuÊt c¬ b¶n nhÊt. Do ®ã, vÞ trÝ, vai trß cña gi¸o dôc thay ®æi c¬ b¶n. Thø hai, s¸ng t¹o ®· trë thµnh ®éng lùc quan träng nhÊt. NÕu nh­ trong nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp hiÖn nay, n¨ng lùc c¹nh tranh vµ viÖc t¹o ra gi¸ trÞ míi chñ yÕu lµ do hoµn thiÖn, tèi ­u hãa c¸i ®· cã, th× trong nÒn kinh tÕ tri thøc viÖc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh chñ yÕu lµ do s¸ng t¹o ra c¸i míi. C¸i cã gi¸ trÞ nhÊt lµ c¸i ch­a biÕt, c¸i ®· biÕt th× dÇn sÏ mÊt ®i. Con ng­êi kh«ng cã n¨ng lùc th× kh«ng cã chç ®øng trong nÒn kinh tÕ tri thøc. Thø ba tèc ®é ®æi míi rÊt nhanh. Trong nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp, s¶n phÈm cã thÓ tÝnh b»ng thËp kû, con trong nÒn kinh tÕ tri thøc, chu kú tÝnh b»ng n¨m, thËm chÝ b»ng th¸ng. S¶n phÈm míi t¨ng lªn kh«ng ngõng, vßng ®êi c«ng nghÖ vµ s¶n phÈm rót ng¾n, tèc ®é ®æi míi ngµy cµng t¨ng nhanh trong tÊt c¶ c¸c ngµnh, c¸c doanh nghiÖp. Tèc ®é trë thµnh c¸i trªn hÕt, ng­êi ta lµm viÖc theo tèc ®é cña t­ duy. C¸c doanh nghiÖp buéc ph¶i ®æi míi, doanh nghiÖp nµo kh«ng kÞp thêi ®æi míi sÏ bÞ tiªu vong. Cø mçi s¸ng chÕ míi ra ®êi lµ xuÊt hiÖn mét doanh nghiÖp míi, ®ã lµ nh÷ng doanh nghiÖp s¸ng t¹o, doanh nghiÖp khoa häc. Ho¹t ®éng chÝnh trong nÒn kinh tÕ tri thøc lµ t¹o ra, truyÒn b¸ vµ sö dông tri thøc. T¹o ra tri thøc lµ môc ®Ých cña c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu s¸ng t¹o do nh÷ng ng­êi ®­îc ®µo t¹o tèt tiÕn hµnh. TruyÒn b¸ tri thøc tøc lµ nh©n lªn vèn tri thøc, lµm cho vèn tri thøc x· héi t¨ng lªn nhanh chãng, ®ã chÝnh lµ nhiÖm vô chñ yÕu cña gi¸o dôc. Gi¸o dôc gãp phÇn vµo viÖc t¹o ra tri thøc ®ång thêi gãp phÇn qu¶ng b¸ tri thøc. V× vËy, ng­êi ta coi gi¸o dôc lµ ngµnh s¶n xuÊt c¬ b¶n nhÊt trong nÒn kinh tÕ tri thøc. Sö dông tri thøc lµ qu¸ tr×nh ®æi míi, biÕn tri thøc thµnh gi¸ trÞ, ®­a tri thøc vµo trong ho¹t ®éng x· héi cña con ng­êi. §ã còng lµ nhiÖm vô cña gi¸o dôc ®Æc biÖt lµ gi¸o dôc th­êng xuyªn. Trong thêi ®¹i c¸ch m¹ng th«ng tin, c¸ch m¹ng tri thøc qu¸ tr×nh t¹o ra tri thøc, truyÒn b¸ tri thøc vµ sö dông tri thøc kh«ng cßn lµ qu¸ tr×nh kÕ tiÕp nhau mµ trë thµnh ®an xen nhau, t­¬ng t¸c nhau; vµ c¸i quan träng nhÊt lµ sö dông tri thøc, biÕn tri thøc thµnh gi¸ trÞ. Gi¸o dôc ph¶i t¹o ra con ng­êi cã tri thøc vµ biÕt sö dông tri thøc trong ho¹t ®éng thùc tiÔn ®Ó t¹o ra nhiÒu gi¸ trÞ míi. 3.2. C¶i c¸ch gi¸o dôc ®Ó ®Èy nhanh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n­íc §¶ng ta tõ rÊt sím ®· quan t©m ®Õn sù nghiÖp gi¸o dôc - ®µo t¹o, coi gi¸o dôc - ®µo t¹o cïng víi khoa häc – c«ng nghÖ lµ quèc s¸ch hµng ®Çu. §Õn nay ®· cã h¬n 20% sè ng­êi lao ®éng qua ®µo t¹o trong sè ®ã cã kho¶ng 1,5 triÖu ng­êi tèt nghiÖp ®¹i häc vµ cao ®¼ng: 14 ngh×n tiÕn sÜ vµ 16 ngh×n th¹c sÜ. Tr×nh ®é häc vÊn cña ®éi ngò c«ng nghiÖp kü thuËt ®­îc n©ng cao kh¸ nhanh. Nguån nh©n lùc Êy ®· gãp phÇn lín cho c«ng cuéc ®æi míi vµ ph¸t triÓn ®Êt n­íc ta trong nh÷ng n¨m qua. Tuy nhiªn tr­íc yªu cÇu héi nhËp nÒn kinh tÕ tri thøc toµn cÇu hãa, yªu cÇu “®i t¾t ®ãn ®Çu”, ®Èy nhanh vµ rót ng¾n qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa, nguån nh©n lùc hiÖn cã cña n­íc ta cßn nhiÒu yÕu kÐm, bÊt cËp. So víi c¸c n­íc trong khu vùc, nguån nh©n lùc cña n­íc ta cßn thua kÐm vÒ sè l­îng, c¬ cÊu còng nh­ vÒ tr×nh ®é, n¨ng lùc. §Ó gi¸o dôc thùc sù lµ quèc s¸ch hµng ®Çu, tr­íc hÕt Nhµ n­íc ph¶i cã chÝnh s¸ch träng dông nh©n tµi, thùc sù coi “hiÒn tµi lµ nguyªn khÝ quèc gia”, t¹o ®iÒu kiÖn lµm viÖc thuËn lîi, ph¸t huy n¨ng lùc cña nh÷ng c¸n bé giái, ®Çu ®µn trong c¸c lÜnh vùc (khoa häc – c«ng nghÖ, qu¶n lý kinh doanh, v¨n häc – nghÖ thuËt, c¸c nghÖ nh©n…). Thùc hiÖn viÖc ®¸nh gi¸ ®óng vµ tr¶ thï lao xøng ®¸ng víi kÕt qu¶ lao ®éng s¸ng t¹o cña ®éi ngò tri thøc, kh«ng ®Ó lÉn lén ng­êi cã tµi víi kÎ bÊt tµi; cã chÝnh s¸ch tÝch cùc ®Ó khuyÕn khÝch c¸n bé khoa häc tiÕn th©n b»ng nh÷ng cèng hiÕn do n¨ng lùc chuyªn m«n cña m×nh. X©y dùng vµ thùc hiÖn c¬ chÕ ®¸nh gi¸, tuyÓn chän, sö dông, sµng läc hîp lý; th­êng xuyªn gi¸o dôc chÝnh trÞ, ®¹o ®øc, kh«ng ngõng n©ng cao chÊt l­îng toµn diÖn cña ®éi ngò trÝ thøc. Cã sö dông tèt th× míi cã gi¸o dôc tèt. Cã träng dông ng­êi tµi th× míi cã nhiÒu ng­êi tµi. NÒn gi¸o dôc n­íc ta ph¶i thùc sù ®æi míi ®Ó ®¶m b¶o ®µo t¹o ®­îc mét thÕ hÖ trÎ cã ®ñ n¨ng lùc lµm chñ ®Êt n­íc. Kh«ng cã nÒn gi¸o dôc tèt th× kh«ng t¹o dùng ®­îc néi sinh vÒ khoa häc – c«ng nghÖ ®Ó trô v÷ng trong xu thÕ héi nhËp vµ toµn cÇu hãa hiÖn nay nh»m ph¸t triÓn nhanh ®Êt n­íc. Ai ®ã cßn nghÜ r»ng nÕu cã nhiÒu vèn th× cã thÓ mua tri thøc ®­îc tri thøc, mua c«ng nghÖ cña n­íc ngoµi ®Ó ph¸t triÓn, th× h·y nh×n l¹i bµi häc kh«ng thµnh c«ng ë mét sè n­íc giµu tµi nguyªn mµ kh«ng cã n¨ng lùc néi sinh vÒ khoa häc – c«ng nghÖ. Truy cËp vµo kho tri thøc toµn cÇu, mua c«ng nghÖ lµ viÖc nhÊt thiÕt ph¶i lµm ®èi víi nh÷ng n­íc ®i sau, nh­ng nÕu kh«ng cã ®ñ n¨ng lùc tri thøc néi sinh th× chØ cã ®­îc t¨ng tr­ëng nhÊt thêi, sau ®ã lµ sù tôt hËu vµ lÖ thuéc. NÒn gi¸o dôc ph¶i thùc hiÖn ®­îc ba nhiÖm vô c¬ b¶n. Mét lµ, n©ng cao mÆt b»ng d©n trÝ, mçi ng­êi d©n ®Òu cã kh¶ n¨ng n¾m b¾t vµ vËn dông nh÷ng tri thøc míi cÇn thiÕt cho c«ng viÖc cña m×nh. MÆt b»ng d©n trÝ ph¶i theo kÞp møc c¸c n­íc tiªn tiÕn trong khu vùc. Hai lµ, ph¶i ®µo t¹o ®­îc nguån nh©n lùc cã chÊt l­îng cao thÝch nghi víi sù ®æi míi vµ ph¸t triÓn nhanh, ®¸p øng ®­îc nhu cÇu rót ng¾n qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa dùa vµo tri thøc. Ba lµ, ph¶i ch¨m lo båi d­ìng vµ ph¸t triÓn ®éi ngò nh©n tµi. NÕu ®Õn n¨m 2010 n­íc ta kh«ng cã ®­îc Ýt nhÊt mét v¹n c¸c chuyªn giái, ®Çu ®µn trong tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc th× khã t¹o ®­îc b­íc chuyÓn biÕn m¹nh mÏ trong ph¸t triÓn kinh tÕ theo h­íng dùa vµo tri thøc. §i ®«i víi viÖc n©ng cao chÊt l­îng gi¸o dôc, cÇn ph¸t triÓn nhanh quy m« gi¸o dôc. §Èy nhanh phæ cËp gi¸o dôc trung häc c¬ së vµo tr­íc n¨m 2010, phæ cËp gi¸o dôc trung häc vµo n¨m 2015, n©ng sè n¨m ®i häc b×nh qu©n cña ng­êi trong ®é tuæi lao ®éng lªn 9 n¨m vµo n¨m 2010, lªn 12 n¨m vµo n¨m 2020. N©ng tû lÖ sinh viªn ®¹i häc, cao ®¼ng trªn mét v¹n d©n ngang víi c¸c n­íc xung quanh. Tuy sè ng­êi ®i häc hiÖn nay so víi sè d©n kh¸ cao, sè ng­êi ®i häc ®¹i häc, cao ®¼ng, chuyªn nghiÖp t¨ng kh¸ nhanh, nh­ng so víi yªu cÇu hiÖn ®¹i hãa dùa vµo tri thøc còng nh­ so víi yªu cÇu cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn th× cßn thÊp. XÐt vÒ tû lÖ ®i häc trong ®é tuæië bËc trung häc, sè sinh viªn ®¹i häc, cao ®¼ng trªn mét v¹n d©n, n­íc ta kÐm xa Th¸i Lan, Phi-lip-pin, Ma-lai-xi-a. HiÖn nay, cã hiÖn t­îng sinh viªn häc xong ra tr­êng kh«ng cã viÖc lµm, nh­ng ®ã chØ lµ t¹m thêi, do s¶n xuÊt, kinh doanh ch­a bïng ph¸t; vµ còng do chÊt l­îng ®µo t¹o thÊp nªn nhiÒu ng­êi kh«ng t×m ®­îc viÖc lµm bëi hä kh«ng ®ñ n¨ng lùc, tiªu chuÈn cña nhµ tuyÓn dông yªu cÇu. NÕu ®µo t¹o tèt, ng­êi häc ra tr­êng cã nhiÒu kh¶ n¨ng s¸ng t¹o, biÕt tæ chøc ra viÖc lµm míi, th× c¸c doanh nghiÖp míi sÏ ph¸t triÓn vµ thu hót nhiÒu viÖc lµm. C¸c doanh nghiÖp nÕu biÕt ®æi míi c«ng nghÖ, ®æi míi s¶n phÈm nhanh th× còng sÏ thu hót ®ù¬c nhiÒu lao ®éng cã tay nghÒ cao. Mét trong nh÷ng môc tiªu cña gi¸o dôc ë nhµ tr­êng lµ ®µo t¹o cho c¸c häc sinh, sinh viªn kh¶ n¨ng tù t¹o viÖc lµm. Nh­ vËy chóng ta ph¶i ph¸t triÓn nhanh gi¸o dôc phæ th«ng vµ gi¸o dôc cho mäi ng­êi. CÇn hÕt søc quan t©m gi¸o dôc trÎ th¬ v× ®ã lµ nÒn t¶ng cho cho ph¸t triÓn nÒn gi¸o dôc sau nµy. §Çu t­ vµo ®©y nhiÒu th× sÏ bít ®­îc chi phÝ cho sù kh¾c phôc nh÷ng khiÕm khuyÕt vÒ chÊt l­îng gi¸o dôc trong t­¬ng lai. Ph¸t triÓn hÖ thèng häc tËp suèt ®êi vµ x©y dùng x· héi häc tËp lµ nhiÖm vô quan träng hµng ®Çu ®Ó båi d­ìng nh©n lùc cho c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa rót ng¾n dùa trªn tri thøc. Trong mét nÒn kinh tÕ dùa vµo tri thøc th× mäi ng­êi ®Òu ph¶i häc tËp th­êng xuyªn, häc tËp suèt ®êi ®Ó cã thÓ thÝch nghi víi sù ph¸t triÓn vµ ®æi míi nhanh cña khoa häc – c«ng nghÖ, s¶n xuÊt, kinh doanh. X· héi häc tËp vµ x· héi th«ng tin lµ tiÒn ®Ò cho nÒn kinh tÕ tri thøc. HÖ thèng gi¸o dôc cã tr¸ch nhiÖm t¹o ®iÒu kiÖn cho mäi ng­êi ë bÊt cø ®©u, bÊt cø lóc nµo còng cã thÓ tham gia häc tËp n©ng cao tr×nh ®é ®Ó theo kÞp sù ph¸t triÓn cña thêi ®¹i. Thùc hiÖn tèt chñ tr­¬ng x· héi hãa gi¸o dôc. Huy ®éng søc m¹nh cña mäi thµnh phÇn kinh tÕ, mäi tæ chøc c¸ nh©n tham gia ph¸t triÓn gi¸o dôc; ®ång thêi ph¸t huy vai trß cña Nhµ n­íc trong viÖc h×nh thµnh x· héi häc tËp vµ chÕ ®é häc tËp suèt ®êi. Thùc hiÖn chñ tr­¬ng ®a d¹ng hãa c¸c lo¹i h×nh tr­êng líp, c¸c h×nh thøc ®µo t¹o. Cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch c¸c tæ chøc, c¸ nh©n vµ nh©n d©n tham gia ph¸t triÓn hÖ thèng gi¸o dôc ngoµi c«ng lËp; khuyÕn khÝch c¸c tæ chøc, c¸ nh©n ë n­íc ngoµi ®Çu t­ ph¸t triÓn gi¸o dôc – ®µo t¹o ë n­íc ta. §a d¹ng hãa ph¶i ®i ®«i víi chuÈn hãa. Coi träng c¶ gi¸o dôc c¬ b¶n vµ gi¸o dôc ®¹i häc; c¶ gi¸o dôc cho mäi ng­êi vµ gi¸o dôc tinh hoa. NhiÖm vô cÊp b¸ch lµ ph¶i tiÕn hµnh ngay mét cuéc c¸ch m¹ng toµn diÖn trong gi¸o dôc, c¶i c¸ch triÖt ®Ó, s©u s¾c c¶ vÒ môc tiªu, néi dung, ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y, hÖ thèng gi¸o dôc vµ ph­¬ng thøc tæ chøc qu¶n lý gi¸o dôc – ®µo t¹o. Môc tiªu gi¸o dôc lµ ®µo t¹o ra nh÷ng con ng­êi cã ®ñ kh¶ n¨ng, b¶n lÜnh thùc hiÖn thµnh c«ng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Thùc hiÖn môc tiªu gi¸o dôc toµn diÖn: d¹y ng­êi, d¹y ch÷, d¹y nghÒ. Häc lµ ®Ó x©y dùng nh©n c¸ch, x©y dùng n¨ng lùc cho con ng­êi; häc ®Ó cã thÓ lµm viÖc trong céng ®ång, cèng hiÕn cho x· héi, ®Ó cã thÓ tù kh¼ng ®Þnh m×nh. Kiªn quyÕt kh¾c phôc t×nh tr¹ng ®i häc chØ ®Ó lÊy b»ng cÊp, mµ kh«ng quan t©m ®Õn x©y dùng n¨ng lùc. ChuyÓn träng t©m cña gi¸o dôc tõ trang bÞ kiÕn thøc sang båi d­ìng rÌn luyÖn ph­¬ng ph¸p t­ duy, ph­¬ng ph¸p gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, n¨ng lùc s¸ng t¹o, kh¶ n¨ng tù ®µo t¹o, thÝch nghi sù ph¸t triÓn.Kiªn quyÕt kh¾c phôc ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cò kü, lac hËu, thÇy gi¶ng trß ghi, thô ®éng mét chiÒu. Néi dung ch­¬ng tr×nh ph¶i hiÖn ®¹i nh­ng tinh gi¶n. Trang bÞ cho ng­êi häc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n nhÊt, vµ gióp ng­êi häc biÕt nh©n lªn vèn tri thøc cña m×nh, h­íng dÉn ng­êi häc c¸ch tiÕp thu tri thøc míi, båi d­ìng cho hä nh÷ng kü n¨ng cÇn thiÕt, ph­¬ng ph¸p t­ duy, trÝ s¸ng t¹o…, th«ng qua c¸c tr­êng hîp ®iÓn h×nh ®Ó båi d­ìng ph­¬ng ph¸p vµ n¨ng lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. T¨ng c­êng sù t­¬ng t¸c gi÷a thÇy gi¸o vµ sinh viªn, sö dông c«ng nghÖ míi nhÊt lµ c«ng nghÖ th«ng tin trong gi¶ng d¹y. T¨ng c­êng d¹y c«ng nghÖ th«ng tin trong tÊt c¶ c¸c bËc häc. Gi¸o dôc ®¹i häc ®i theo xu thÕ ®µo t¹o theo diÖn réng; ®µo t¹o chuyªn ngµnh hÑp kh«ng cßnphï hîp víi sù thay ®æi ngµnh nghÒ, thay ®æi viÖc lµm ®ang diÔn ra ngµy cµng nhanh hiÖn nay. ChuyÓn tõ m« h×nh gi¸o dôc truyÒn thèng – ®µo t¹o kü n¨ng ®Ó ra lµm viÖc cho ®Õn nghØ h­u, sang m« h×nh gi¸o dôc míi: häc tËp suèt ®êi, ph¸t triÓn nghÒ nghiÖp liªn tôc, theo ®ã nhµ tr­êng ®µo t¹o nh÷ng kü n¨ng c¬ b¶n ®Ó ng­êi häc ra tr­êng võa häc tËp, võa lµm viÖc suèt ®êi. Theo m« h×nh nµy, khi kÕt thóc mçi bËc häc, ng­êi häc cã hai kh¶ n¨ng lùa chän: hoÆc lµ häc tiÕp hoÆc lµ ra tr­êng võa lao ®éng võa tiÕp tôc häc tËp. §æi míi m¹nh mÏ hÖ thèng qu¶n lý gi¸o dôc, tËp trung vµo vÊn ®Ò qu¶n lý chÊt l­îng. X©y dùng hÖ thèng ®¸nh gi¸ chÊt l­îng ®µo t¹o, t¨ng c­êng thanh tra kiÓm tra, thay ®æi c¸ch tæ chøc thi cö, tuyÓn sinh, kh¾c phôc t×nh tr¹ng nÆng vÒ qu¶n lý ®Çu vµo, nhÑ qu¶n lý ®Çu ra; kiªn quyÕt chèng bÖnh thµnh tÝch. T¨ng quyÒn chñ ®éng cho c¸c tr­êng c«ng lËp còng nh­ c¸c tr­êng ngoµi c«ng lËp. Bé vµ c¸c Së Gi¸o dôc – §µo t¹o t¨ng c­êng chøc n¨ng qu¶n lý Nhµ n­íc, nhÊt lµ thanh tra chÊt l­îng gi¸o dôc ®èi víi tÊt c¶ c¸c tr­êng, kh«ng lµm thay c¸c c«ng viÖc cña tr­êng, xãa bá c¬ chÕ xin – cho. C¸c tr­êng chñ ®éng thùc hiÖn qu¸ tr×nh ®µo t¹o vµ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ chÊt l­îng ®µo t¹o. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, cã thÞ tr­êng lao ®éng, th× s¶n phÈm cña gi¸o dôc còng lµ mét thø hµng hãa, lµ hµng hãa ®Æc biÖt, lµ dÞch vô c«ng, ph¶i ®­îc thÞ tr­êng ®¸nh gi¸, lùa chän, chÊp nhËn. Kh«ng cho phÐp th­¬ng m¹i hãa gi¸o dôc, biÕn tr­êng thµnh chî, v× lîi nhuËn tèi ®a; nh­ng cÇn vËn dông c¬ chÕ thÞ tr­êng ®Ó huy ®éng c¸c nguån lùc vµ t¹o thªm ®éng lùc cho ph¸t triÓn gi¸o dôc. Trong mét x· héi cã hÖ thèng ®¸nh gi¸ , sö dông, ®·i ngé ®óng ®¾n th× sù c¹nh tranh gi÷a c¸c tr­êng sÏ thóc ®Èy n©ng cao chÊt l­îng gi¸o dôc. Nhµ n­íc võa ch¨m lo x©y dùng mét sè tr­êng träng ®iÓm chÊt l­îng cao, ngang tÇm quèc tÕ; võa thùc hiÖn chÝnh s¸ch c«ng b»ng x· héi, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó nh÷ng ng­êi nghÌo, nh÷ng ®èi t­îng chÝnh s¸ch, cã hoµn c¶nh khã kh¨n ®Òu cã c¬ héi häc tËp ®Ó ph¸t huy hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh. Më réng quan hÖ hîp t¸c gi¸o dôc – ®µo t¹o víi n­íc ngoµi. CÇn më réng giao l­u vÒ gi¸o dôc víi c¸c n­íc, tiÕp cËn víi nh÷ng m« h×nh gi¸o dôc tiªn tiÕn nhÊt, ®Ó vËn dông s¸ng t¹o vµo n­íc ta. Cã chÝnh s¸ch tuyÓn cö ®«ng ®¶o gi¸o viªn, sinh viªn ®i häc tËp , nghiªn cøu ë c¸c n­íc ph¸t triÓn vµ thu hót nhiÒu gi¸o s­, chuyªn gia n­íc ngoµi vµo n­íc ta gi¶ng d¹y, nghiªn cøu, trao ®æi kinh nghiÖm. Më réng c¸c h×nh thøc hîp t¸c, liªn kÕt c¸c tr­êng ®¹i häc ë n­íc ta víi c¸c tr­êng ®¹i häc ë n­íc ngoµi ®Ó ®µo t¹o chÊt l­îng cao theo tiªu chuÈn quèc tÕ; ®ång thêi khuyÕn khÝch vµ t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn c¸c ®¹i häc quèc tÕ ë n­íc ta, ®­îc c¸c tr­¬ng uy tÝn trªn thÕ giíi cÊp b»ng. C¶i c¸ch gi¸o dôc lµ cuéc c¸ch m¹ng s©u s¾c kh«ng chØ trong ngµnh gi¸o dôc mµ cßn trong cÈ x· héi, b¾t nguån tõ sù ®æi míi t­ duy vÒ gi¸o dôc. Ngµnh gi¸o dôc ®· cè g¾ng xö lý rÊt nhiÒu vÊn ®Ò, nh­ng hÇu nh­ míi chØ lµ nh÷ng vÊn ®Ò ngän, c¾t gät ®­îc c¸i nµy th× ph¸t sinh c¸i kh¸c, ®èi phã, gi¶i quyÕt tõng vô viÖc, ch­a thay ®æi tËn gèc, cã thÓ do cßn v­íng m¾c trong t­ duy. NÕu kh«ng cã quyÕt t©m cao trong c¶i c¸ch gi¸o dôc, kh«ng cã b­íc chuyÓn biÕn m¹nh mÏ vÒ chÊt l­îng gi¸o dôc th× sÏ kh«ng tr¸nh khái nguy c¬ tôt hËu ngµy cµng xa so víi c¸c n­íc, tr­íc hÕt lµ c¸c n­íc ASEAN. Muèn chÊn h­ng ®Êt n­íc cÇn ph¶i c¶i c¸ch gi¸o dôc, nhanh chãng ®­a nÒn gi¸o dôc n­íc ta lªn ngang møc tiªn tiÕn c¸c n­íc trong khu vùc. KÕt luËn Trong c¸c ký ®¹i héi VI, VII, VIII cña §¶ng ta ®· chñ tr­¬ng x· héi n­íc ta trë thµnh mét n­íc c«ng nghiÖp vµo n¨m 2020 lµ hoµn toµn ®óng ®¾n vµ s¸ng suèt bëi chñ tr­¬ng ®ã xuÊt ph¸t tõ tr×nh ®é vµ hoµn c¶nh cô thÓ cña ®Êt n­íc ta vÒ c¸c mÆt. Chóng ta, thùc hiÖn qu¸ tr×nh CNH, H§H ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt n­íc ®· kh¬i dËy n¨ng lùc s¸ng t¹o, tÝnh chñ ®éng cña con ng­êi ph¸t triÓn. Do ®ã, mµ nÒn kinh tÕ cña chóng ta ®· thùc sù ®­îc ®æi míi vµ ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu to lín. Tõ mét n­íc nghÌo nµn vÒ c¬ së vËt chÊt, l¹c hËu vÒ khoa häc kü thuËt, ®ãi kÐm, th× nay ta ®· ®¶m b¶o cho d©n ®­îc ¨n no, vµ cßn cã sp d­ thõa ®Ó xuÊt khÈu. MÆc dï vËy, chóng ta vÉn cßn rÊt nhiÒu khã kh¨n ë phÝa tr­íc ®ßi hái nhµ n­íc ph¶i cã chÝnh s¸ch, biÖn ph¸p kh¾c phôc ®Ó cho sù nghiÖp CNH, H§H ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt n­íc ®¹t ®­îc kÕt qu¶. H¬n n÷a, chóng ta ph¶i ®Æt vÊn ®Ò nh©n lùc con ng­êi lªn hµng ®Çu ph¸t triÓn ®ång bé gi÷a c¸c ngµnh, gi÷a c¸c vïng, ®¶m b¶o nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Nhµ n­íc kh«ng ngõng n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý ®¶m b¶o c«ng cuéc CNH, H§H ph¸t triÓn nhanh. Ph¶i ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý vÒ kinh tÕ cã tr×nh ®é, n¨ng lùc qu¶n lý, cã t­ c¸ch ®¹o ®øc tèt ®iÒu ®ã ®ßi hái ta ph¶i cã sù gi¸o dôc ®µo t¹o thÕ hÖ trÎ ngay tõ khi cßn lµ häc sinh, sinh viªn ®ã lµ nguån lùc quý gi¸ cho sù nghiÖp CNH, H§H ®Êt n­íc. Tµi liÖu tham kh¶o TriÕt häc M¸c_Lªnin. §¶ng CSVN – C­¬ng lÜnh XH §Êt n­íc trong thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH. NXB Sù thËt, Hµ Néi 1991 V¨n kiÖn §¹i héi VI, VII, VIII. Mét sè nhËn thøc míi vÒ con ®­êng XHCN cña ViÖt Nam – Tg: PTS. §µo Duy Qu¸t- Cao Th¸i- NXB T­ t­ëng V¨n ho¸ 1992 M«i tr­êng kinh doanh - §¹o ®øc kinh doanh – NXB-Hµ Néi 1997 Kinh tÕ tri thøc- Xu thÕ míi cña x· héi thÕ kû XXI – NXB ChÝnh trÞ quèc gia 2000.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docVận dụng quan điểm triết học Mác về bản chất của con người để phân tích tầm quan trọng của nhân tố con người trong nền kinh tế tri thức.doc
Luận văn liên quan