Đề tài Lý luận chung về kiểm toán và kiểm toán nhà nước, thực trạng của hoạt động kiểm toán nhà nước

MỤC LỤC Lời nói đầu .1 Phần I. Lí luận chung về kiểm toán và kiểm toán Nhà nước .2 1. Bản chất và chức năng của kiểm toán 2 1.1. Bản chất của kiểm toán .2 1.2. Chức năng của kiểm toán 6 2. Ý nghĩa của kiểm toán 8 3. Phân loại kiểm toán .10 Phần II. Thực trạng của hoạt động kiểm toán Nhà nước 14 1. Thực trạng hoạt động KTNN .14 1.1. Những kết quả đã đạt được 14 1.2. Những mặt còn tồn tại .16 2. Một số ý kiến đề xuất 18 Kết luận 24 Tài liệu tham khảo 24

doc26 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 1998 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Lý luận chung về kiểm toán và kiểm toán nhà nước, thực trạng của hoạt động kiểm toán nhà nước, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu Ho¹t ®éng kiÓm to¸n ®· ®­îc ra ®êi tõ rÊt sím, kho¶ng thÕ kØ thø ba tr­íc c«ng nguyªn. Thùc tÕ lóc ®ã c¸c nhµ cÇm quyÒn La M· ®· tuyÓn dông c¸c quan chøc ®Ó kiÓm tra ®éc lËp vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh vµ nghe thuyÕt tr×nh cña hä vÒ kÕt qu¶ kiÓm tra ®éc lËp. §Õn gi÷a thÕ kØ 20, ho¹t ®éng nµy thùc sù ph¸t triÓn ë T©y ¢u vµ B¾c MÜ. ë ViÖt Nam, tõ kiÓm to¸n míi chÝnh thøc xuÊt hiÖn tõ th¸ng 5/1991. Cho ®Õn nay, kiÓm to¸n ®· ph¸t triÓn rÊt nhanh, ®Æc biÖt ë B¾c MÜ vµ T©y ¢u b»ng sù xuÊt hiÖn nhiÒu lo¹i h×nh kiÓm to¸n, nhiÒu m« h×nh tæ chøc vµ b»ng sù th©m nhËp s©u vµo nhiÒu lÜnh vùc trong ®êi sèng x· héi. KiÓm to¸n Nhµ n­íc lµ mét h×nh thøc cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n, lµ viÖc kiÓm to¸n do c¬ quan qu¶n lÝ chøc n¨ng cña Nhµ n­íc tiÕn hµnh nh»m xem xÐt viÖc chÊp hµnh c¸c chÝnh s¸ch chÕ ®é nguyªn t¾c qu¶n lÝ kinh tÕ cña Nhµ n­íc ë c¸c ®¬n vÞ sö dông vèn nhµ n­íc vµ kinh phÝ do nhµ n­íc cÊp, ®¸nh gi¸ tÝnh hiÖu lùc, hiÖu qu¶ trong c¸c ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh c¬ quan kiÓm to¸n Nhµ n­íc lµ mét c¬ quan c«ng quyÒn, thùc hiÖn chøc n¨ng kiÓm tra tµi chÝnh c«ng cao nhÊt cña nhµ n­íc ta. ChÝnh v× vËy mµ viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n nhµ n­íc cã ý nghÜa rÊt quan träng trong qu¸ tr×nh x©y dùng mét nhµ n­íc ph¸p quyÒn "cña d©n, do d©n, v× d©n". Trªn c¬ së ®ã, môc ®Ých cña chuyªn ®Ò lµ th«ng qua thùc tr¹ng ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc hiÖn nay ®ãng gãp mét sè ý kiÕn ®Ò xuÊt nh»m hoµn thiÖn h¬n n÷a ho¹t ®éng nµy. Chuyªn ®Ò gåm hai phÇn chÝnh: Lêi nãi ®Çu PhÇn 1. LÝ luËn chung vÒ kiÓm to¸n vµ kiÓm to¸n Nhµ n­íc. PhÇn 2. Thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc. KÕt luËn. PhÇn I. LÝ luËn chung vÒ kiÓm to¸n vµ kiÓm to¸n nhµ n­íc. 1. B¶n chÊt vµ chøc n¨ng cña kiÓm to¸n 1.1. B¶n chÊt cña kiÓm to¸n ThuËt ng÷ kiÓm to¸n thùc sù míi xuÊt hiÖn vµ ®­îc sö dông ë n­íc ta tõ nh÷ng n¨m ®Çu cña thËp kØ 90 nµy. V× vËy trong c¸ch hiÓu vµ c¸ch dïng kh¸i niÖm nµy cßn ch­a thèng nhÊt. Cã thÓ kh¸i qu¸t c¸ch hiÓu vÒ kiÓm to¸n theo 3 lo¹i quan niÖm chÝnh nh­ sau: Theo quan ®iÓm thø nhÊt, kiÓm to¸n ®­îc hiÓu theo ®óng thêi cuéc cña nã: Ph¸t sinh cïng víi c¬ chÕ thÞ tr­êng. Theo quan niÖm ®ã, ng­êi ta th­êng dÉn ra ®Þnh nghÜa víi lêi më ®Çu gi¶i thÝch c¸c chuÈn mùc vÒ kiÓm to¸n cña Anh: "kiÓm to¸n lµ sù kiÓm tra ®éc lËp vµ lµ sù bµy tá ý kiÕn vÒ nh÷ng b¶n khai tµi chÝnh cña mét xÝ nghiÖp do mét kiÓm to¸n viªn ®­îc bæ nhiÖm ®Ó thùc hiÖn nh÷ng c«ng viÖc ®ã theo ®óng víi bÊt cø nghi· vô ph¸p ®Þnh cã liªn quan." HoÆc cô thÓ h¬n, cã thÓ dÉn ra quan niÖm cña c¸c chuyªn gia kiÓm to¸n Hoa K×: "kiÓm to¸n lµ mét qu¸ tr×nh mµ qua ®ã mét ng­êi ®éc lËp, cã nghiÖp vô tËp hîp vµ ®¸nh gi¸ râ rµng vÒ th«ng tin cã thÓ l­îng ho¸ cã liªn quan ®Õn mét thùc thÓ kinh tÕ riªng biÖt nh»m môc ®Ých x¸c ®Þnh vµ b¸o c¸o møc ®é phï hîp gi÷a th«ng tin cã thÓ l­îng ho¸ víi nh÷ng tiªu chuÈn ®· ®­îc thiÕt lËp." T­¬ng tù nh­ vËy lµ quan niÖm chÝnh thèng trong gi¸o dôc vµ ®µo t¹o ë Ph¸p: "kiÓm to¸n lµ viÖc nghiªn cøu vµ kiÓm tra c¸c tµi kho¶n niªn ®é cña mét tæ chøc do mét ng­êi ®éc lËp, ®ñ danh nghÜa gäi lµ mét kiÓm to¸n viªn tiÕn hµnh ®Ó kh¼ng ®Þnh r»ng nh÷ng tµi kho¶n ®ã ph¶n ¸nh ®óng ®¾n t×nh h×nh tµi chÝnh thùc tÕ kh«ng che dÊu sù gian lËn vµ chóng ®­îc tr×nh bµy theo mÉu chÝnh thøc cña luËt ®Þnh." C¸c ®Þnh nghÜa ®· nªu tuy cã kh¸c nhau vÒ tõ ng÷ víi ý nghÜa cô thÓ x¸c ®Þnh song chung quy ®Òu bao gåm 5 yÕu tè c¬ b¶n sau: Chøc n¨ng cña kiÓm to¸n lµ x¸c minh vµ bµy tá ý kiÕn (hoÆc nghiªn cøu vµ kiÓm tra). §©y lµ yÕu tè c¬ b¶n chi phèi c¶ qu¸ tr×nh kiÓm to¸n vµ bé m¸y kiÓm to¸n. §èi t­îng trùc tiÕp cña kiÓm to¸n lµ c¸c b¶ng khai tµi chÝnh (hay tµi kho¶n niªn ®é) cña c¸c tæ chøc hay mét thùc thÓ kinh tÕ. Th«ng th­êng, c¸c b¶ng khai nµy ®­îc hiÓu lµ c¸c b¶ng tæng hîp kÕ to¸n ( B¶ng c©n ®èi, b¶ng kÕt qu¶, b¶ng chu chuyÓn tiÒn tÖ...). Kh¸ch thÓ kiÓm to¸n ®­îc x¸c ®Þnh lµ thùc thÓ kinh tÕ hoÆc mét tæ chøc. Thùc thÓ hay tæ chøc ë ®©y ®­îc gi¶i thÝch lµ thùc thÓ ph¸p lÝ (mét c«ng ty, mét ®¬n vÞ cña chÝnh phñ, mét chñ së h÷u) hoÆc mét bé phËn phô thuéc thËm chÝ cã thÓ mét c¸ nh©n. Ng­êi thùc hiÖn ho¹t ®éng kiÓm to¸n lµ nh÷ng kiÓm to¸n viªn ®éc lËp, cã nghiÖp vô. Quan niÖm ®éc lËp ë ®©y th­êng ®­îc gi¶i thÝch lµ cã th¸i ®é ®éc lËp hay tÝnh ®éc lËp vÒ nghiÖp vô. Cßn tr×nh ®é nghiÖp vô th­êng ®­îc gi¶i thÝch ë tr×nh ®é lùa chän vµ tËp hîp b»ng chøng kiÓm to¸n. Riªng chuÈn mùc cña Anh kh¼ng ®Þnh kiÓm to¸n viªn ph¶i ®­îc bæ nhiÖm. C¬ së thùc hiÖn kiÓm to¸n lµ nh÷ng luËt ®Þnh, tiªu chuÈn hay chuÈn mùc chung. C¸c luËt ®Þnh hoÆc chuÈn mùc nµy ®­îc g¶i thÝch víi kh¸i niÖm réng bao gåm c¶ trong lÜnh vùc kÕ to¸n vµ kiÓm to¸n hoÆc réng h¬n tuú theo tõng cuéc kiÓm to¸n. Víi néi dung trªn, c¸c ®Þnh nghÜa ®· nªu kh¸ ®Çy ®ñ c¸c mÆt ®Æc tr­ng c¬ b¶n cña kiÓm to¸n. Tuy nhiªn, c¸c quan niÖm nµy chØ phï hîp víi kiÓm to¸n tµi chÝnh víi ®èi t­îng lµ b¸o c¸o tµi chÝnh, do kiÓm to¸n viªn ®éc lËp (®­îc bæ nhiÖm) tiÕn hµnh trªn c¬ së c¸c chuÈn mùc chung. Theo quan ®iÓm thø hai, kiÓm to¸n ®­îc ®ång nghÜa víi kiÓm tra kÕ to¸n, mét chøc n¨ng cña b¶n th©n kÕ to¸n, mét thuéc tÝnh cè h÷u cña kÕ to¸n. Néi dung cña ho¹t ®éng nµy lµ rµ so¸t c¸c th«ng tin tõ chøng tõ kÕ to¸n ®Õn tæng hîp c©n ®èi kÕ to¸n. §©y lµ quan ®iÓm mang tÝnh truyÒn thèng trong ®iÒu kiÖn kiÓm tra ch­a ph¸t triÓn vµ trong c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung. Tõ khi chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ, víi chñ tr­¬ng ®a ph­¬ng ho¸ ®Çu t­, ®a d¹ng ho¸ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, nhµ n­íc kh«ng cßn lµ chñ së h÷u duy nhÊt. Tõ ®ã sù can thiÖp trùc tiÕp cña nhµ n­íc b»ng kÕ ho¹ch, b»ng kiÓm tra trùc tiÕp.. kh«ng thÓ thùc hiÖn víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ngoµi quèc doanh, kÓ c¶ víi c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi, thËm chÝ víi c¸c Doanh nghiÖp Nhµ n­íc. C¸ch thøc can thiÖp cña Nhµ n­íc cung kh«ng thÓ nh­ cò ®­îc n­a. MÆt kh¸c, c¸c nhµ ®Çu t­, kh¸ch hµng, ng­êi lao ®éng... còng cÇn cã niÒm tin vµo tµi liÖu kÕ to¸n trong khi hä kh«ng cã ®ñ ®éi ngò chuyªn gia kÕ to¸n ®«ng ®¶o nh­ Nhµ n­íc. §ång thêi nh÷ng nhµ kinh doanh trong c¬ chÕ thÞ tr­êng còng cÇn biÕt vµ tr¸nh nh÷ng rñi ro th­êng cã...Nh­ vËy, ng­êi quan t©m ®Õn th«ng tin kÕ to¸n kh«ng chØ cã Nhµ n­íc mµ cã tÊt c¶ c¸c nhµ ®Çu t­, nh­ng nhµ qu¶n lÝ, nh÷ng kh¸ch hµng vµ ng­êi lao ®éng... V× vËy, c«ng t¸c kiÓm tra kÕ to¸n cÇn ®­îc thùc hiÖn réng r·i, ®a d¹ng song thËt khoa häc, kh¸ch quan, trung thùc, ®ñ søc thuyÕt phôc vµ t¹o niÒm tin cho mäi ng­êi quan t©m. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, kiÓm to¸n kh«ng chØ giíi h¹n ë kiÓm to¸n b¶ng khai tµi chÝnh hay tµi liÖu kÕ to¸n mµ cßn th©m nhËp vµo nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau nh­ hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng kinh tÕ, hiÖu n¨ng cña qu¶n lÝ x· héi, hiÖu lùc cña hÖ thèng ph¸p lÝ trong tõng ho¹t ®éng. V× vËy theo quan ®iÓm hiÖn ®¹i, ph¹m vi kiÓm to¸n (Audit) rÊt réng, bao gåm nh÷ng lÜnh vùc chñ yÕu sau: KiÓm to¸n vÒ th«ng tin (information audit) h­íng vµo viÖc ®¸nh gi¸ tÝnh trung thùc vµ hîp ph¸p cña c¸c tµi liÖu (th«ng tin) lµm c¬ së ph¸p lÝ cho viÖc gi¶i quyÕt c¸c mèi quan hÖ vÒ kinh tÕ vµ t¹o niÒm tin cho nh÷ng ng­êi quan t©m ®Õn tµi liÖu kÕ to¸n . KiÓm to¸n tÝnh quy t¾c (Regularity audit) h­íng vµo viÖc ®¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c thÓ lÖ, chÕ ®é, luËt ph¸p cña ®¬n vÞ kiÓm tra trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng (tr­íc hÕt lµ víi ho¹t ®éng tµi chÝnh). KiÓm to¸n hiÖu qu¶ (Efficiency audit) cã ®èi t­îng trùc tiÕp lµ sù kÕt hîp gi÷a c¸c yÕu tè, c¸c nguån lùc trong tõng lo¹i nghiÖp vô kinh doanh: mua b¸n, s¶n xuÊt hay dÞch vô. KiÓm to¸n lo¹i nµy gióp Ých trùc tiÕp cho viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vµ ph­¬ng h­íng, gi¶i ph¸p cho viÖc hoµn thiÖn vµ c¶i tæ ho¹t ®éng kinh doanh cña ®¬n vÞ kiÓm to¸n. KiÓm to¸n hiÖu n¨ng (Effectiveness audit) ®­îc ®Æc biÖt quan t©m ë khu vùc c«ng céng (kÓ c¶ c¸c xÝ nghiÖp c«ng vµ c¸c ch­¬ng tr×nh ®Çu t­ tõ ng©n s¸ch) n¬i mµ lîi Ých vµ hiÖu qu¶ kh«ng cßn gi÷ nguyªn vÑn ý nghÜa cña nã nh­ trong doanh nghiÖp, n¬i mµ n¨ng lùc qu¶n lÝ cÇn ®­îc ®¸nh gi¸ toµn diÖn vµ ph¸t triÓn th­êng xuyªn nh»m kh«ng ngõng n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lÝ cña ®¬n vÞ kiÓm to¸n. tÊt nhiªn lo¹i kiÓm to¸n nµy còng cÇn vµ cã thÓ øng dông ®èi víi qu¶n lý toµn bé doanh nghiÖp hoÆc víi tõng bé phËn qu¶n lÝ cña mäi ®¬n vÞ kiÓm to¸n. C¸c quan niÖm kh¸c nhau kÓ trªn kh«ng hoµn toµn ®èi lËp nhau mµ ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña c¶ thùc tiÔn vµ lÝ luËn kiÓm to¸n. Cã thÓ minh chøng cho nhËn xÐt nµy bëi nh÷ng kÕt luËn chñ yÕu rót ra tõ nh÷ng ®iÒu ®· tr×nh bµy trªn. Lµ ho¹t ®éng ®éc lËp, chøc n¨ng c¬ b¶n cña kiÓm to¸n lµ x¸c minh, thuyÕt phôc ®Ó t¹o niÒm tin cho nh÷ng ng­êi quan t©m vµo nh÷ng kÕt luËn kiÓm to¸n cho dï nh÷ng kÕt luËn nµy cã thÓ h­íng vµo nh÷ng môc tiªu cô thÓ kh¸c nhau nh­ tÝnh trung thùc cña th«ng tin, tÝnh quy tÆc trong viÖc thùc hiÖn c¸c nghiÖp vô, tÝnh hiÖu qu¶ hay tÝnh hiÖu n¨ng cña ho¹t ®éng. Qua x¸c minh, kiÓm to¸n viªn bµy tá ý kiÕn cña m×nh vÒ nh÷ng lÜnh vùc t­¬ng øng. Chøc n¨ng nµy quyÕt ®Þnh sù tån t¹i cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n. Víi b¶n chÊt vµ chøc n¨ng trªn, kiÓm to¸n ph¶i thùc hiÖn mäi ho¹t ®éng kiÓm tra, kiÓm so¸t nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn thùc tr¹ng tµi chÝnh kÓ c¶ thùc tr¹ng tµi s¶n, c¸c nghiÖp vô tµi chÝnh vµ sù ph¶n ¸nh cña nã trªn sæ kÕ to¸n cïng hiÖu qu¶ ®¹t ®­îc. Nh÷ng lo¹i c«ng viÖc nµy tù nã ®· g¾n chÆt vµo nhau. §ã lµ luËn cø cho viÖc tæ chøc kiÓm to¸n khoa häc. Néi dung trùc tiÕp cña kiÓm to¸n tr­íc hÕt vµ chñ yÕu lµ thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng tµi chÝnh. Mét phÇn cña thùc tr¹ng nµy ®· ®­îc ph¶n ¸nh trªn c¸c b¶ng khai tµi chÝnh hay nh÷ng tµi liÖu kÕ to¸n nãi chung. Tuy nhiªn, do giíi h¹n vÒ tr×nh ®é vµ kÜ thuËt xö lÝ th«ng tin kÕ to¸n, cã nh÷ng phÇn th«ng tin quan träng kh¸c vÒ ho¹t ®éng tµi chÝnh ch­a ®­îc ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ trong c¸c tµi liÖu. V× vËy, trong mäi tr­êng hîp cÇn tËn dông nh÷mg tµi liÖu kÕ to¸n nh­ nh÷ng b»ng chøng ®· cã lµm ®èi t­îng trùc tiÕp cña kiÓm to¸n (kiÓm tra chøng tõ). Trong tr­êng hîp thiÕu nh÷ng b»ng chøng trùc tiÕp nµy, kiÓm to¸n cÇn sö dông nh÷ng ph­¬ng ph¸p kÜ thuËt ®Ó t¹o lËp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n (kiÓm tra ngoµi chøng tõ). §Ó thùc hiÖn chøc n¨ng trªn trong ph¹m vi cña ho¹t ®éng tµi chÝnh víi nhiÒu mèi quan hÖ phøc t¹p ®ßi hái kiÓm to¸n ph¶i h×nh thµnh mét hÖ thèng ph­¬ng ph¸p kÜ thuËt riªng bao gåm c¶ nh÷ng ph­¬ng ph¸p kiÓm to¸n chøng tõ (c©n ®èi, ®èi chiÕu logic, diÔn gi¶i th«ng tin, quy n¹p nguån th«ng tin...) vµ ph­¬ng ph¸p kiÓm to¸n ngoµi chøng tõ (®iÒu tra, quan s¸t, kiÓm kª thö nghiÖm..) thÝch øng víi ®èi t­îng cña kiÓm to¸n vµ phï hîp víi c¸c quy luËt vµ quan hÖ cña phÐp biÖn chøng. KiÓm to¸n lµ mét ho¹t ®éng chuyªn s©u, mét khoa häc chuyªn ngµnh nªn ho¹t ®éng nµy ph¶i ®­îc thùc hiÖn bëi nh÷ng ng­êi cã tr×nh ®é nghiÖp vô chuyªn s©u vÒ kÕ to¸n vµ kiÓm to¸n. kiÓm to¸n viªn, gi¸m ®Þnh viªn kiÓm to¸n, thÈm kÕ viªn, kÕ to¸n viªn c«ng chøng. §©y lµ nh÷ng kiÓm to¸n viªn chuyªn nghiÖp ho¹t ®éng hay hµnh nghÒ theo ph¸p luËt. Bªn c¹nh ®ã cã nh÷ng kÕ to¸n viªn l©u n¨m, nh÷ng nhµ qu¶n lÝ cã kinh nghiÖm thùc hiÖn c¶ chøc n¨ng kiÓm to¸n néi bé. Cã thÓ coi ®©y lµ nh÷ng kiÓm to¸n viªn kh«ng chuyªn nghiÖp. ð Cã thÓ ®i ®Õn kÕt luËn r»ng., kiÓm to¸n lµ qu¸ tr×nh c¸c chuyªn gia ®éc lËp vµ cã thÈm quyÒn cã kh¶ n¨ng chuyªn m«n thu thËp, ®¸nh gi¸ c¸c b»ng chøng vÒ c¸c th«ng tin cã thÓ ®Þnh l­îng cña mét ®¬n vÞ nh»m môc ®Ých x¸c nhËn, b¸o c¸o vÒ møc ®é phï hîp gi÷a c¸c th«ng tin nµy vµ c¸c chuÈn mùc ®· ®­îc x©y dùng. 1.2. Chøc n¨ng cña kiÓm to¸n Chøc n¨ng x¸c minh nh»m kh¼ng ®Þnh møc ®é trung thùc cña tµi liÖu vµ tÝnh ph¸p lÝ cña viÖc thùc hiÖn c¸c nghiÖp vô hay viÖc lËp c¸c b¶ng khai tµi chÝnh. X¸c minh lµ chøc n¨ng c¬ b¶n nhÊt g¾n liÒn víi sù ra ®êi, tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n. B¶n th©n chøc n¨ng nµy kh«ng ngõng ph¸t triÓn vµ ®­îc thÓ hiÖn kh¸c nhau tuú ®èi t­îng cô thÓ cu¶ kiÓm to¸n lµ b¶ng khai tµi chÝnh hay nghiÖp vô kinh tÕ cô thÓ hoÆc toµn bé tµi liÖu kÕ to¸n. §èi víi c¸c b¶n khai tµi chÝnh, viÖc thùc hiÖn chøc n¨ng x¸c minh nµy tr­íc hÕt ®­îc thùc hiÖn ë sù x¸c nhËn cña ng­êi kiÓm tra ®éc lËp ë bªn ngoµi. Ngµy nay, do quan hÖ kinh tÕ ngµy cµng phøc t¹p vµ yªu cÇu ph¸p lÝ cµng cao nªn viÖc x¸c minh b¶ng khai ta× chÝnh cÇn cã hai mÆt: TÝnh trung thùc cña c¸c con sè. TÝnh hîp thøc cña c¸c biÓu mÉu ph¶n ¸nh t×nh h×nh tµi chÝnh. Chøc n¨ng x¸c minh nµy lµ "b¸o c¸o kiÓm to¸n" thÝch øng víi tõng t×nh huèng kh¸c nhau. §èi víi c¸c th«ng tin kh¸c ®· ®­îc l­îng ho¸, th«ng th­êng viÖc x¸c minh ®­îc thùc hiÖn tr­íc hÕt qua hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé. KÕt qu¶ cuèi cïng khi ®· x¸c minh ®­îc ®iÒu chØnh trùc tiÕp ®Ó cã hÖ thèng th«ng tin tin cËy vµ lËp c¸c b¶ng khai tµi chÝnh. §èi víi c¸c nghiÖp vô, chøc n¨ng x¸c minh cña kiÓm to¸n cã thÓ ®­îc thùc hiÖn bëi hÖ thèng ngo¹i kiÓm hay néi kiÓm. S¶n phÈm cña ho¹t ®éng x¸c minh nµy th­êng lµ nh÷ng biªn b¶n. Bªn c¹nh ®ã, kiÓm to¸n nghiÖp vô cßn ®­îc më réng ë lÜnh vùc hiÖu n¨ng vµ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng. ë lÜnh vùc nµy kiÓm to¸n h­íng vµo viÖc thùc hiÖn chøc n¨ng thø hai lµ "bµy tá ý kiÕn". Trong chøc n¨ng x¸c minh cña kiÓm to¸n, mét vÊn ®Ò ®Æt ra hiÖn nay lµ ph¸t hiÖn gian lËn vµ vi ph¹m trong tµi chÝnh. Lu«n cã kho¶ng c¸ch gi÷a mong muèn ph¸t hiÖn tÊt c¶ c¸c gian lËn vµ vi ph¹m víi kh¶ n¨ng thùc tÕ cña tæ chøc kiÓm to¸n còng nh­ quan hÖ gi÷a chi phÝ vµ hiÖu qu¶ kiÓm to¸n. VÒ nhËn thøc, kiÓm to¸n cÇn t¹o niÒm tin cho nh÷ng ng­êi quan t©m nªn nãi chung kh«ng cho phÐp cã sai sãt träng yÕu trong ®ã cã gian lËn vµ sai sãt lín. Trong khi ®ã còng cã quan niÖm kiÓm to¸n viªn kh«ng cã nghÜa vô ph¸t hiÖn tÊt c¶ c¸c sai sãt. ThËm chÝ cã quan ®iÓm kiÓm to¸n viªn kh«ng cã tr¸ch nhiÖm ph¸t hiÖn sai sãt vµ coi ®©y lµ tr¸ch nhiÖm cña nhµ qu¶n lÝ. Chøc n¨ng bµy tá ý kiÕn còng cã qu¸ tr×nh ph¸t triÓn l©u dµi song chØ thÊy râ ë thêi k× ph¸t triÓn cña kiÓm to¸n chñ yÕu vµo cuèi thÕ kØ 20. Tuy vËy, c¸ch thøc thùc hiÖn chøc n¨ng nµy còng rÊt kh¸c biÖt gi÷a c¸c kh¸ch thÓ kiÓm to¸n vµ gi÷a c¸c n­íc cã c¬ së kinh tÕ vµ ph¸p lÝ kh¸c nhau. ë khu vùc c«ng céng ®Òu ®¹t ®­îc sù kiÓm so¸t cña Nhµ n­íc. Trong quan hÖ nµy chøc n¨ng x¸c minh cña kiÓm to¸n ®­îc thùc hiÖn t­¬ng tù nhau. Tuy nhiªn chøc n¨ng bµy tá ý kiÕn l¹i rÊt kh¸c nhau. ë khu vùc kinh doanh hoÆc c¸c dù ¸n n­íc ngoµi, kh¸ch thÓ b¾t buéc cña kiÓm to¸n th­êng lµ kh¸ch thÓ cña kiÓm to¸n ®éc lËp. ë ®©y, chøc n¨ng bµy tá ý kiÕn còng ®­îc thùc hiÖn qua ph­¬ng thøc t­ vÊn. Tuy nhiªn, do kh¸ch thÓ chñ yÕu lµ c¸c doanh nghiÖp nªn chøc n¨ng t­ vÊn chñ yÕu ®­îc biÓu hiÖn d­íi h×nh thøc c¸c lêi khuyªn hoÆc c¸c dù ¸n. Ngoµi chøc n¨ng t­ vÊn cho qu¶n trÞ doanh nghiÖp, ngµy nay c¸c c«ng ty kiÓm to¸n chuyªn nghiÖp cßn ph¸t triÓn chøc n¨ng t­ vÊn cña m×nh trong nhiªï lÜnh vùc chuyªn s©u ®Æc biÖt lµ trong lÜnh vùc tµi chÝnh nh­ t­ vÊn vÒ ®Çu t­, t­ vÊn vÒ thuÕ...kiÓm so¸t néi bé ngµy nay ®i s©u vµo c¸c lÜnh vùc hiÖu n¨ng vµ hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng. Tõ ®ã, chøc n¨ng t­ vÊn cho qu¶n lÝ cña kiÓm to¸n cã ®iÒu kiÖn ph¸t huy ®Çy ®ñ t¸c dông trong thùc tiÔn. 2. ý nghÜa cña kiÓm to¸n kiÓm to¸n sinh ra tõ yªu cÇu qu¶n lÝ vµ phôc vô cho yªu cÇu qu¶n lÝ. Tõ ®ã cã thÓ thÊy râ ý nghÜa, t¸c dông cña kiÓm to¸n trªn nhiÒu mÆt nh­ t¹o ra niÒm tin cho nh÷ng ng­êi quan t©m ®Õn ®èi t­îng kiÓm to¸n, cñng cè nÒn nÕp tµi chÝnh kÕ to¸n vµ c¸c ho¹t ®éng ®­îc kiÓm to¸n ®ång thêi gãp phÇn n©ng cao n¨ng lùc vµ hiÖu qu¶ qu¶n lÝ. Thø nhÊt, kiÓm to¸n t¹o niÒm tin cho nh÷ng ng­êi quan t©m. Trong c¬ chÕ thÞ tr­êng, cã nhiÒu ng­êi quan t©m tíi t×nh h×nh tµi chÝnh vµ sù ph¶n ¸nh cña nã trong tµi liÖu kÕ to¸n. C¸c c¬ quan Nhµ n­íc cÇn cã th«ng tin trung thùc ®Ó ®iÒu tiÕt vÜ m« nÒn kinh tÕ b»ng hÖ thèng ph¸p luËt, chÝnh s¸ch kinh tÕ cña m×nh víi mäi thµnh phÇn kinh tÕ, mäi ho¹t ®éng x· héi. §Æc biÖt víi ng©n s¸ch cña Nhµ n­íc, víi vèn vµ kinh phÝ ®· ®Çu t­ cho c¸c ®¬n vÞ kinh doanh hoÆc sù nghiÖp vµ víi tµi s¶n, tµi nguyªn quèc gia...cµng cÇn ®­îc gi¸m s¸t chÆt chÏ theo h­íng ®óng ph¸p luËt vµ cã hiÖu qu¶. ChØ cã ho¹t ®éng kiÓm to¸n trªn c¬ së khoa häc thùc sù míi ®¸p øng ®­îc nh÷ng yªu cÇu th«ng tin cho nh÷ng quyÕt s¸ch cña Nhµ n­íc vµ kÕ to¸n míi trë thµnh c¸i nÒn v÷ng ch¾c cho c¶ sù can thiÖp trùc tiÕp lÉn qu¶n lÝ gi¸n tiÕp cña Nhµ n­íc. C¸c nhµ ®Çu t­ cÇn cã tµi liÖu tin cËy ®Ó tr­íc hÕt cã h­íng ®Çu t­ ®óng ®¾n, sau ®ã cã ®iÒu hµnh sö dông vèn ®Çu t­ vµ cuèi cïng cã tµi liÖu trung thùc vÒ ph©n phèi kÕt qu¶ ®Çu t­. Trong c¬ chÕ thÞ tr­êng, do tÝnh ®a ph­¬ng ho¸ ®Çu t­ vµ ®a d¹ng ho¸ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ nªn kh«ng chØ cã c¸c nhµ ®Çu t­ trong n­íc mµ cßn cã c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi. §Ó thu hót vèn cña c¸c nhµ ®Çu t­ vµ t¹o c¬ héi thuËn lîi cho viÖc sö dông hîp lÝ mäi nguån ®Çu t­, cÇn cã nh÷ng th«ng tin trung thùc vµ kh¸ch quan vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh tr­íc hÕt vµ chñ yÕu th«ng qua kiÓm to¸n toµn bé c¸c b¶ng khai tµi chÝnh vÒ tµi s¶n, thu nhËp cïng c¸c b¶ng thuyÕt minh kÌm theo. C¸c nhµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp vµ c¸c nhµ qu¶n lÝ kh¸c cÇn th«ng tin trung thùc kh«ng chØ trªn c¸c b¶ng khai tµi chÝnh mµ cßn th«ng tin cô thÓ vÒ tµi chÝnh, vÒ hiÖu qu¶ vµ hiÖu n¨ng cña mçi bé phËn ®Ó cã nh÷ng quyÕt ®Þnh trong mäi giai ®o¹n qu¶n lÝ kÓ c¶ tiÕp nhËn vèn, chØ ®¹o vµ ®iÒu chØnh c¸c ho¹t ®éng kinh doanh vµ ho¹t ®éng qu¶n lÝ...Nh÷ng th«ng tin ®ã chØ cã ®­îc th«ng qua ho¹t ®éng kiÓm tnno¸n khoa häc. Ng­êi lao ®éng còng cÇn cã th«ng tin ®¸ng tin cËy vÒ kÕt qu¶ kinh doanh, vÒ ph©n phèi, vÒ thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn l­¬ng vµ b¶o hiÓm...Nhu cÇu ®ã chØ cã thÓ ®¸p øng th«ng qua hÖ thèng kiÓm to¸n tµi chÝnh. Kh¸ch hµng, nhµ cung cÊp vµ nh÷ng ng­êi quan t©m kh¸c còng cÇn hiÓu râ thùc chÊt vÒ kinh doanh vµ vÒ tµi chÝnh cña c¸c ®¬n vÞ kiÓm to¸n vÒ nhiÒu mÆt: sè l­îng vµ chÊt l­îng s¶n phÈm hµng ho¸, c¬ cÊu tµi s¶n vµ kh¶ n¨ng thanh to¸n, hiÖu n¨ng vµ hiÖu qu¶ c¸c bé phËn cung øng, tiªu thô hoÆc s¶n xuÊt ë ®¬n vÞ kiÓm to¸n. KiÓm to¸n mang l¹i cho hä niÒm tin vµo nh÷ng x¸c minh ®éc lËp vµ kh¸ch quan. Thø hai, kiÓm to¸n gãp phÇn h­íng dÉn nghiÖp vô vµ cñng cè nÒn nÕp ho¹t ®éng tµi chÝnh kÕ to¸n nãi riªng vµ ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ kiÓm to¸n nãi chung. Mäi ho¹t ®éng, ®Æc biÖt lµ ho¹t ®éng tµi chÝnh, ®Òu bao gåm nh÷ng mèi quan hÖ ®a d¹ng, lu«n biÕn ®æi vµ ®­îc cÊu thµnh bëi hµng lo¹t nghiÖp vô cô thÓ. §Ó h­íng c¸c nghiÖp vô nµy vµo môc tiªu gi¶i quyÕt tèt c¸c quan hÖ trªn, kh«ng chØ cÇn cã ®Þnh h­íng ®óng vµ thùc hiÖn tèt mµ cßn cÇn th­êng xuyªn kiÓm so¸t viÖc thùc hiÖn ®Ó h­íng c¸c nghiÖp vô vµo quü ®¹o mong muèn. H¬n n÷a, chÝnh ®Þnh h­íng vµ tæ chøc thùc hiÖn còng chØ ®­îc thùc hiÖn tèt trªn c¬ së nh÷ng bµi häc thùc tiÔn. §Æc biÖt n­íc ta ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ trong ®ã c¸c quan hÖ tµi chÝnh, chÕ ®é kÕ to¸n thay ®æi nhiÒu lÇn cïng víi sù bung ra cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ vµ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh kh¸c nhau ë c¸c tæ chøc kinh tÕ x· héi. Trong khi ®ã, c«ng t¸c kiÓm tra, kiÓm so¸t ch­a chuyÓn h­íng kÞp thêi, dÉn tíi t×nh tr¹ng kØ c­¬ng bÞ bu«ng láng, ph¸ vì, nhiÒu tæ chøc kÕ to¸n vµ ®¬n vÞ kinh doanh ngoµi quèc doanh kh«ng lµm kÕ to¸n...Thùc tiÔn ®ã n¶y sinh quan ®iÓm cho r»ng ch­a thÓ tiÕn hµnh c¶i c¸ch c«ng t¸c kiÓm tra trong khi ch­a triÓn khai toµn diÖn vµ réng kh¾p c«ng t¸c kÕ to¸n. Tuy nhiªn kinh nghiÖm thùc tÕ ®· chØ râ, chØ cã triÓn khai tèt h¬n c«ng t¸c kiÓm to¸n míi cã thÓ nhanh chãng d­a c«ng t¸c tµi chÝnh kÕ to¸n ®i vµo nÒn nÕp. Thø ba, kiÓm to¸n gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ vµ n¨ng lùc qu¶n lÝ. KiÓm to¸n kh«ng chØ cã chøc n¨ng x¸c minh mµ cßn cã chøc n¨ng t­ vÊn. Chøc n¨ng nµy ph¸t huy t¸c dông rÊt lín trong c¸c ®¬n vÞ ®­îc kiÓm to¸n th­êng xuyªn. Trong ®iÒu kiÖn ®ã, viÖc tÝch luü kinh nghiÖm qua thùc tiÔn sÏ lµ c¬ së cho nh÷ng bµi häc t­¬ng lai. §Æc biÖt trong ®iÒu kiÖn míi chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ, hÖ thèng ph¸p lÝ ch­a hoµn chØnh, kinh nghiÖm vµ chuyªn gia giái vÒ qu¶n lÝ ch­a cã nhiÒu.Trong ®iÒu kiÖn ®ã, duy tr× kØ c­¬ng vµ b¶o ®¶m ph¸t triÓn ®óng h­íng vµ chØ cã thÓ cã ®­îc trªn c¬ së x©y dùng ®ång bé vµ tæ chøc thùc hiÖn tèt kiÓm to¸n trªn mäi lÜnh vùc ®Ó trªn c¬ së tÝch luü kinh nghiÖm tõ x¸c minh ®i ®Õn t­ vÊn cho mäi lÜnh vùc ho¹t ®éng. Ph©n lo¹i kiÓm to¸n: KiÓm to¸n cã thÓ ®­îc ph©n lo¹i theo nhiÒu tiªu thøc kh¸c nhau tuú môc ®Ých nghiªn cøu: Theo ®èi t­îng cô thÓ, kiÓm to¸n cã thÓ ph©n thµnh kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh, kiÓm to¸n nghiÖp vô vµ kiÓm to¸n liªn kÕt. Theo lÜnh vùc cô thÓ cña kiÓm to¸n, cã thÓ ph©n thµnh kiÓm to¸n th«ng tin, kiÓm to¸n quy t¾c, kiÓm to¸n hiÖu n¨ng vµ kiÓm to¸n hiÖu qu¶. Theo ph­¬ng ph¸p ¸p dông trong kiÓm to¸n, cã kiÓm to¸n chøng tõ vµ kiÓm to¸n ngoµi chøng tõ. Theo quan hÖ gi÷a chñ thÓ vµ kh¸ch thÓ kiÓm to¸n cã thÓ ph©n kiÓm to¸n thµnh kiÓm to¸n néi kiÓm vµ kiÓm to¸n ngo¹i kiÓm. Theo ph¹m vi tiÕn hµnh kiÓm to¸n, cã thÓ ph©n thµnh kiÓm to¸n toµn diÖn vµ kiÓm to¸n chän ®iÓm. Theo tÝnh chu k× cña kiÓm to¸n, cã thÓ ph©n thµnh kiÓm to¸n th­êng k× , kiÓm to¸n ®Þnh k× vµ kiÓm to¸n bÊt th­êng. Theo quan hÖ vÒ thêi ®iÓm kiÓm to¸n víi thêi ®iÓm thùc hiÖn nghiÖp vô, kiÓm to¸n bao gåm kiÓm to¸n tr­íc, kiÓm to¸n hiÖn hµnh vµ kiÓm to¸n sau. Theo c¸ch tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n, cã thÓ ph©n kiÓm to¸n thµnh kiÓm to¸n bé m¸y nhµ n­íc, kiÓm to¸n ®éc lËp vµ kiÓm to¸n néi bé. Theo quan hÖ ph¸p lÝ cña kiÓm to¸n, cã kiÓm to¸n b¾t buéc vµ kiÓm to¸n tù nguyÖn. Theo b¶n chÊt cña kh¸ch thÓ kiÓm to¸n, cã kiÓm to¸n doanh nghiÖp., kiÓm to¸n dù ¸n vµ c¸c c«ng tr×nh, kiÓm to¸n c¸c ®¬n vÞ dù to¸n... Chóng ta cã thÓ ®i s©u ph©n tÝch kiÓm to¸n theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau nh­ trªn. Nh­ng trong ph¹m vi chuyªn ®Ò nµy chØ xem xÐt kiÓm to¸n d­íi d¹ng ph©n chia theo tiªu thøc tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n, cô thÓ lµ ®i s©u ph©n tÝch kiÓm to¸n Nhµ n­íc vµ t×nh h×nh ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng nµy ë ViÖt Nam. Thùc ra ho¹t ®éng kiÓm to¸n nãi riªng vµ ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc nãi chung cßn kh¸ lµ míi mÎ n­íc ta. ChÝnh v× vËy mµ môc ®Ých cña chuyªn ®Ò chØ lµ gióp mäi ng­êi hiÓu râ h¬n vÒ ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc vµ h­íng ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng nµy ë n­íc ta. Theo c¸ch ph©n chia nh­ trªn th× ta ®i s©u vµo t×m hiÓu tõng lo¹i kiÓm to¸n. KiÓm to¸n néi bé (Internal Audit): §©y lµ lo¹i kiªm to¸n do c¸c kiÓm to¸n viªn néi bé cña ®¬n vÞ tiÕn hµnh. Do môc tiªu ®­îc giíi h¹n trong ph¹m vi néi bé ®¬n vÞ nªn th­êng chØ bao gåm nh÷ng kiÓm to¸n viªn néi bé. VÒ ph¹m vi cña kiÓm to¸n néi bé, trong thêi k× ®Çu còng giíi h¹n ë kiÓm tra chÊt l­îng th«ng tin kÕ to¸n tµi chÝnh, vÒ sau míi ph¸t triÓn sang nh÷ng lÜnh vùc kh¸c cña qu¶n lÝ: "kiÓm tra vµ ®¸nh gi¸ tÝnh hiÖu lùc vµ hiÖu qu¶ cña hÖ thèng kÕ to¸n vµ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé còng nh­ chÊt l­îng thùc thi trong nh­ng tr¸ch nhiÖm ®­îc giao. Trªn thùc tÕ, ph¹m vi cña kiÓm to¸n néi bé rÊt biÕn ®éng vµ tuú thuéc vµo quy m« c¬ cÊu cña doanh nghiÖp còng nh­ yªu cÇu cña c¸c nhµ qu¶n lÝ doanh nghiÖp. Tuy nhiªn, th«ng th­êng kiÓm to¸n néi bé ho¹t ®éng trong mét vµi lÜnh vùc sau: Rµ so¸t l¹i hÖ thèng kÕ to¸n vµ c¸c quy chÕ kiÓm so¸t néi bé cã liªn quan, gi¸m s¸t sù ho¹t ®éng cña c¸c hÖ thèng nµy còng nh­ tham gia hoµn thiÖn chóng. KiÓm tra l¹i c¸c th«ng tin t¸c nghiÖp vµ th«ng tin tµi chÝnh, bao gåm viÖc so¸t xÐt l¹i c¸c ph­¬ng tiÖn ®· sö dông ®Ó x¸c ®Þnh tÝnh to¸n, ph©n lo¹i vµ b¸o c¸o nh÷ng th«ng tin nµy, thÈm ®Þnh cô thÓ c¸c kho¶n môc c¸ biÖt (kiÓm tra chi tiÕt c¸c nghiÖp vô, c¸c sè d­ vµ c¸c b­íc c«ng viÖc). KiÓm tra tÝnh kinh tÕ, tÝnh h÷u hiÖu vµ hiÖu qu¶ cña c¸c ho¹t ®éng, kÓ c¶ c¸c quy ®Þnh kh«ng cã tÝnh chÊt tµi chÝnh cña ®¬n vÞ. Bªn c¹nh ®ã c¸c kiÓm to¸n viªn néi bé còng tiÕn hµnh c¸c cuéc kiÓm to¸n tu©n thñ ®Ó xem xÐt viÖc chÊp hµnh c¸c chÝnh s¸ch, quy ®Þnh cña ®¬n vÞ. Tuy ®­îc tæ chøc ®éc lËp víi bé phËn ®­îc kiÓm tra, nh­ng kiÓm to¸n néi bé lµ mét bé phËn cña ®¬n vÞ nªn kh«ng thÓ hoµn toµn ®éc lËp víi ®¬n vÞ ®­îc. V× vËy, c¸c b¸o c¸o cña kiÓm to¸n néi bé ®­îc chñ doanh nghiÖp rÊt tin t­ëng nh­ng Ýt cã gi¸ trÞ ph¸p lÝ. KiÓm to¸n ®éc lËp (Independent Audit): KiÓm to¸n ®éc lËp lµ lo¹i kiÓm to¸n ®­îc tiÕn hµnh bëi c¸c kiÓm to¸n viªn ®éc lËp thuéc c¸c c«ng ty, c¸c v¨n phßng kiÓm to¸n chuyªn nghiÖp. KiÓm to¸n ®éc lËp lµ lo¹i ho¹t ®éng dÞch vô t­ vÊn ®­îc ph¸p luËt thõa nhËn vµ b¶o hé, ®­îc qu¶n lÝ chÆt chÏ bëi c¸c hiÖp héi chuyªn ngµnh vÒ kiÓm to¸n. C¸c kiÓm to¸n viªn ®éc lËp lµ ®éi ngò hµnh nghÒ chuuyªn nghiÖp, cã kÜ n¨ng nghÒ nghiÖp vµ ®¹o ®øc, ph¶i tr¶i qua c¸c k× thi quèc gia vµ ph¶i ®¹t ®­îc c¸c tiªu chuÈn nhÊt ®Þnh vÒ b»ng cÊp vµ kinh nghiÖm. KiÓm to¸n ®éc lËp lµ ho¹t ®éng ®Æc tr­ng cña kinh tÕ thÞ tr­êng, thùc hiÖn kinh doanh dÞch vô kiÓm to¸n theo yªu cÇu cña kh¸ch hµng. KiÓm to¸n viªn ®éc lËp chñ yÕu ho¹t ®éng trong lÜnh vùc kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh. Ngoµi ra, tuú theo yªu cÇu cña kh¸ch hµng, kiÓm to¸n viªn ®éc lËp cßn cã thÓ thùc hiÖn kiÓm to¸n ho¹t ®éng, kiÓm to¸n tu©n thñ hoÆc tiÕn hµnh c¸c dÞch vô t­ vÊn tµi chÝnh kÕ to¸n kh¸c. T¹i c¸c n­íc cã nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn, dÞch vô kiÓm to¸n ®éc lËp rÊt phá biÕn, v× vËy kh¸i niÖn kiÓm to¸n th­êng ®­îc dïng nh­ kiÓm to¸n ®éc lËp. HiÖn nay, thÕ m¹nh cña kiÓm to¸n ®éc lËp ®· ®­îc thÓ hiÖn ë c¸c c«ng ty kiÓm to¸n cã quy m« lín quèc gia vµ xuyªn quèc gia. KiÓm to¸n Nhµ n­íc (Government Audit): Lµ c«ng viÖc kiÓm to¸n do c¸c c¬ quan qu¶n lÝ chøc n¨ng cña Nhµ n­íc (tµi chÝnh, thuÕ...) vµ c¬ quan kiÓm to¸n Nhµ n­íc tiÕn hµnh theo luËt ®Þnh. KiÓm to¸n Nhµ n­íc th­êng tiÕn hµnh c¸c cuéc kiÓm to¸n tu©n thñ, xem xÐt viÖc chÊp hµnh c¸c chÝnh s¸ch, luËt lÖ vµ chÕ ®é cña Nhµ n­íc, ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng t¹i c¸c ®¬n vÞ sö dông vèn vµ kinh phÝ cña Nhµ n­íc. VÒ m« h×nh tæ chøc, c¬ quan kiÓm to¸n cã thÓ trùc thuéc ChÝnh phñ, Quèc héi hoÆc Toµ ¸n tuú tõng quèc gia. ë n­íc ta, kiÓm to¸n Nhµ n­íc ®­îc thµnh lËp theo nghÞ ®Þnh 70/CP ngµy 11/7/1994 cña ChÝnh phñ ®Ó gióp Thñ t­íng chÝnh phñ thùc hiÖn chøc n¨ng kiÓm tra x¸c nhËn tÝnh ®óng ®¾n, hîp ph¸p cña tµi liÖu vµ sè liÖu kÕ to¸n, b¸o c¸o quyÕt to¸n cña c¸c c¬ quan Nhµ n­íc, c¸c ®¬n vÞ sù nghiÖp, ®¬n vÞ kinh tÕ Nhµ n­íc vµ c¸c ®oµn thÓ quÇn chóng, c¸c tæ chøc x· héi sö dông kinh phÝ do ng©n s¸ch Nhµ n­íc cÊp. KiÓm to¸n Nhµ n­íc thùc hiÖn kiÓm to¸n b¸o c¸o quyÕt to¸n ng©n s¸ch cña tØnh, thµnh phè trùc thuéc trung ­¬ng tr­íc khi tr×nh ra Héi ®ång Nh©n d©n vµ tæng quyÕt to¸n ng©n s¸ch Nhµ n­íc cña ChÝnh phñ tr­íc khi tr×nh Quèc héi. KiÓm to¸n Nhµ n­íc còng kiÓm to¸n b¸o c¸o quyÕt to¸n cña c¸c Bé, c¬ quan thuéc Quèc héi, Toµ ¸n Nh©n d©n, ViÖn kiÓm so¸t Nh©n d©n, c¸c ®¬n vÞ sù nghiÖp c«ng, c¸c ®oµn thÓ quÇn chóng, c¸c tæ chøc x· héi cã sö dông kinh phÝ Nhµ n­íc, b¸o c¸o quyÕt to¸n cña c¸c ch­¬ng tr×nh, c¸c dù ¸n, c¸c c«ng tr×nh ®Çu t­ cña Nhµ n­íc vµ c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc...C«ng viÖc kiÓm to¸n Nhµ n­íc ®­îc tiÕn hµnh theo kÕ ho¹ch kiÓm to¸n hµng n¨m ®­îc Thñ t­íng chÝnh phñ phª duyÖt vµ c¸c nhiÖm vô ®ét xuÊt do thñ t­íng giao hoÆc do c¬ quan Nhµ n­íc cã thÈm quyÒn yªu cÇu. Th«ng qua ho¹t ®éng trªn, kiÓm to¸n Nhµ n­íc sÏ nhËn xÐt ®¸nh gi¸vµ x¸c nhËn viÖc chÊp hµnh c¸c chÝnh s¸ch, chÕ ®é tµi chÝnh, kÕ to¸n ë c¸c ®¬n vÞ . §ång thêi, kiÓm to¸n Nhµ n­íc cßn cã quyÒn gãp ý víi c¸c ®¬n vÞ ®­îc kiÓm to¸n söa ch÷a nh÷ng sai ph¹m vµ kiÕn nghÞ víi cÊp cã thÈm quyÒn xö lÝ c¸c vi ph¹m, ®Ò xuÊt víi Thñ t­íng chÝnh phñ söa ®æi c¶i tiÕn c¬ chÕ qu¶n lÝ tµi chÝnh kÕ to¸n cÇn thiÕt. C¬ cÊu tæ chøc bé m¸y c¬ quan kiÓm to¸n Nhµ n­íc gåm: KiÓm to¸n NSNN . KiÓm to¸n ®Çu t­ XDCB vµ c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n, vay nî, viÖn trî ChÝnh phñ. KiÓm to¸n doanh nghiÖp Nhµ n­íc . KiÓm to¸n ch­¬ng tr×nh ®Æc biÖt (an ninh quèc phßng, dù tr÷ quèc gia...) V¨n phßng kiÓm to¸n Nhµ n­íc. PhÇn ii. Thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc. thùc tr¹ng ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc. 1.1. Nh÷ng kÕt qu¶ ®· ®¹t ®­îc C¸ch ®©y 7 n¨m ngµy 11/7/1994, kiÓm to¸n nhµ n­íc (KTNN) chÝnh thøc ®­îc thµnh lËp trªn c¬ së NghÞ ®Þnh 70/CP cña chÝnh phñ vµ lµ c¬ quan tµi chÝnh c«ng cña n­íc Céng hßa XHCN ViÖt Nam, thùc hiÖn viÖc kiÓm to¸n ®èi víi c¸c c¬ quan Nhµ n­íc c¸c cÊp, c¸c ®¬n vÞ cã nhiÖm vô thu chi NSNN vµ c¸c tæ chøc ®¬n vÞ cã qu¶n lÝ, sö dông c«ng quü vµ tµi s¶n Nhµ n­íc. Nh×n l¹i nh÷ng n¨m qua, KTNN ®· cã b­íc ph¸t triÓn ®¸ng kÓ trong viÖc triÓn khai kÕ ho¹ch kiÓm to¸n hµng n¨m víi quy m« vµ chÊt l­îng n¨m sau cao h¬n n¨m tr­íc. §Õn nay, KTNN ®· thùc hiÖn c¸c cuéc kiÓm to¸n NSNN trªn ®Þa bµn 61 tØnh thµnh phè trùc thuéc TW trong c¶ n­íc; 10 bé, ngµnh; 7 Qu©n khu, Qu©n chñng, Tæng côc vµ côc cña Bé Quèc phßng vµ Bé C«ng an; 10 c«ng tr×nh träng ®iÓm quèc gia; 6 ch­¬ng tr×nh môc tiªu cña ChÝnh phñ ; 13/18 Tæng c«ng ty 91; 30 Tæng c«ng ty 90 vµ nhiÒu DNNN kh¸c. Qua ®ã, KTNN ®· ph¸t hiÖn nh÷ng sai ph¹m trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn thu chi NSNN, t¨ng thu vµ tiÕt kiÖm chi cho NSNN trªn 3000 tØ ®ång, trong ®ã t¨ng thu vÒ thuÕ lµ gÇn 2000 tØ ®ång, tiÕt kiÖm chi NSNN lµ 800 tØ ®ång; ®­a vµo qu¶n lÝ qua NSNN gÇn 700 tØ ®ång...gãp phÇn chèng l·ng phÝ, chèng thÊt tho¸t NSNN vµ c«ng quü quèc gia, thiÕt lËp trËt tù kØ c­¬ng trong c«ng t¸c qu¶n lÝ tµi chÝnh. Tuy nhiªn, quan träng h¬n c¶ lµ qua kiÓm to¸n ®· gióp c¸c ®¬n vÞ thÊy ®­îc thùc tr¹ng t×nh h×nh tµi chÝnh, nh÷ng yÕu kÐm s¬ hë trong qu¶n lÝ kinh tÕ vµ s¶n xuÊt kinh doanh, tõ ®ã tù chÊn chØnh vµ t¨ng c­êng c«ng t¸c qu¶n lÝ néi bé. Nh÷ng sè liÖu kiÓm to¸n cßn cung cÊp cho c¬ quan qu¶n lÝ Nhµ n­íc t×nh h×nh qu¶n lÝ vµ sö dông c¸c nguån lùc NSNN trong tõng ®Þa ph­¬ng vµ ®¬n vÞ, cung cÊp c¸c th«ng tin x¸c thùc cho c¸c c¬ quan qu¶n lÝ Nhµ n­íc vÒ thùc tr¹ng thu chi, ®iÒu hµnh vµ quyÕt to¸n NSNN ...Nã còng lµ mét trong nh÷ng c¨n cø ®Ó Quèc héi xem xÐt quyÕt ®Þnh ph©n bæ vµ phª chuÈn quyÕt to¸n NSNN , ®ång thêi gióp ChÝnh phñ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vµ ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p t¨ng c­êng qu¶n lÝ vÜ m« nÒn kinh tÕ. Nh×n chung c¸c kiÕn nghÞ vµ gi¶i ph¸p kh¾c phôc tån t¹i do KTNN ®­a ra mang tÝnh x©y dùng vµ kh¶ thi, ®­îc c¸c c¬ quan chøc n¨ng Nhµ n­íc t«n träng vµ thùc hiÖn. KTNN còng ®· thu ®­îc mét sè kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh trong lÜnh vùc hîp t¸c quèc tÕ. Th¸ng 4/1996, KTNN ®· gia nhËp Tæ chøc Quèc tÕ c¸c c¬ quan KiÓm to¸n tèi cao (INTOSAI) vµ th¸ng 11/1997 trë thµnh thµnh viªn cña Tæ chøc c¸c C¬ quan KiÓm to¸n tèi cao Ch©u ¸ (ASOSAI). Ngoµi ra, KTNN cßn më réng quan hÖ hîp t¸c song ph­¬ng vµ ®a ph­¬ng víi c¸c c¬ quan kiÓm to¸n tèi cao cña nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi. B­íc ®Çu ®· thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ nh÷ng dù ¸n do Ng©n hµng ph¸t triÓn Ch©u ¸ (ADB) vµ dù ¸n GTZ do CHLB §øc tµi trî. Nh÷ng quan hÖ ®èi ngo¹i trªn ®©y ®· gãp phÇn n©ng cao vÞ thÕ KTNN trªn tr­êng quèc tÕ vµ trong khu vùc, më ra kh¶ n¨ng hîp t¸c trao ®æi kinh nghiÖm nghÒ nghiÖp, tranh thñ ®­îc sù trî gióp cña c¸c n­íc vµ tæ chøc quèc tÕ vÒ c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt, nghiªn cøu, ®µo t¹o... ð Thùc tÕ vµ kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña KTNN tõ khi thµnh lËp ®Õn nay, thêi gian tuy ch­a dµi, kÕt qu¶ cßn khiªm tèn nh­ng ®· thÓ hiÖn sù nç lùc vµ nh÷ng ®ãng gãp thiÕt thùc cña ngµnh kiÓm to¸n. Hot¹ ®éng cña KTNN ®· gãp phÇn ®Êu tranh chèng n¹n tham nhòng, tÖ l·ng phÝ, thÊt tho¸t c«ng quü vµ tµi s¶n quèc gia, x¸c lËp kØ c­¬ng trong qu¶n lÝ kinh tÕ - tµi chÝnh, cñng cè lßng tin cña Nh©n d©n ®èi víi c¸c cÊp uû §¶ng, chÝnh quyÒn vµ c¬ quan qu¶n lÝ Nhµ n­íc. 1.2. Nh÷ng mÆt cßn tån t¹i MÆc dï ®¹t ®­îc mét sè kÕt qu¶ nh­ trªn nh­ng vÊn cßn nhiÒu tån t¹i cÇn gi¶i quyÕt nh»m n©ng cao h¬n n÷a hiÖu qu¶ ho¹t ®éng KTNN. VÒ tÝnh ph¸p lÝ vµ hiÖu lùc ho¹t ®éng KiÓm to¸n Nhµ n­íc ë ViÖt Nam ®­îc thµnh lËp vµ ho¹t ®éng dùa trªn NghÞ ®Þnh 70/CP cã tÝnh ph¸p lÝ ch­a cao, ch­a cã tÝnh æn ®Þnh vµ quyÒn h¹n cßn h¹n chÕ ch­a phï hîp víi tÝnh chÊt ®Æc biÖt cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc. Chóng ta ch­a cã mét v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt tÇm cì LuËt hoÆc Ph¸p lÖnh ®Ó lµm c¨n cø thùc thi nhiÖm vô cã hiÖu lùc cao. HiÖn nay b¸o c¸o cña KTNN míi dõng l¹i ë møc lµ tµi liÖu phôc vô Quèc héi, ChÝnh phñ vµ c¸c c¬ quan qu¶n lÝ sö dông vµo c«ng t¸c ®iÒu hµnh qu¶n lÝ vÜ m«, ch­a cã tÝnh ph¸p lÝ réng r·i. Nªn ch¨ng cÇn ph¶i n©ng cao tÝnh ph¸p lÝ c¸c b¸o c¸o kiÓm to¸n cña KTNN. Chóng ta ®ang tiÕn hµnh kiÓm to¸n tu©n thñ vµ kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh lµ chñ yÕu. Cßn lo¹i h×nh kiÓm to¸n ho¹t ®éng th× ch­a ®­îc quy ®Þnh, trong khi c¸c c¬ quan kiÓm to¸n cña nhiÒu n­íc l¹i coi ®©y lµ ho¹t ®éng chÝnh ChØ víi hai lo¹i kiÓm to¸n nµy còng ®ang lµ vÊn ®Ò rÊt khã víi KTNN. Bëi v× hÖ thèng luËt ph¸p cña chóng ta nãi chung vµ hÖ thèng c¸c v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt liªn quan ®Õn lÜnh vùc kinh tÕ - tµi chÝnh - ng©n s¸ch nãi riªng ch­a mang tÝnh ®ång bé, tÝnh hiÖu qu¶ vµ hiÖu lùc ch­a cao. HiÖu lùc ho¹t ®éng kiÓm to¸n cßn h¹n chÕ, ch­a ®ñ m¹nh ®Ó ®i s©u lµm râ sai ph¹m trong qu¶n lÝ, ®iÒu hµnh ph©n phèi vµ sö dông NSNN. Ph¹m vi ho¹t ®éng cña KTNN cßn hÑp, khèi l­îng thu chi ng©n s¸ch ®­îc kiÓm to¸n hµng n¨m cßn chiÕm tØ träng nhá trong tæng thu chi ng©n s¸ch, chÊt l­îng kiÓm to¸n ch­a cao, míi chØ dõng l¹i ë viÖc xem xÐt, xö lÝ nh÷ng vÊn ®Ò riªng lÎ cña tõng ®èi t­îng kiÓm to¸n mµ ch­a ®i s©u ph©n tÝch tæng hîp ®Ó ®­a ra c¸c gi¶i ph¸p cã tÝnh chÊt vÜ m«. Khèi l­îng c«ng viÖc lµm ®­îc so víi yªu cÇu hiÖn nay cña KTNN cßn qu¸ thÊp. VÒ c¬ cÊu tæ chøc QuyÒn quyÕt ®Þnh, tæ chøc bé m¸y vµ biªn chÕ cña kiÓm to¸n Nhµ n­íc hiÖn nay ch­a phï hîp víi chøc n¨ng nhiÖm vô ®­îc giao dÉn ®Õn kÕt qu¶ ®¹t ®­îc kh«ng cao. §iÒu 4 cña NghÞ ®Þnh 70/CP cã quy ®Þnh ®èi t­îng kiÓm to¸n: KiÓm to¸n NSNN, KiÓm to¸n ®Çu t­ XDCB vµ c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n vay, nî, viÖn trî ChÝnh phñ; KiÓm to¸n doanh nghiÖp; KiÓm to¸n ch­¬ng tr×nh ®Æc biÖt...HÖ thèng KiÓm to¸n Nhµ n­íc ®­îc chia thµnh: KiÓm to¸n trung ­¬ng vµ KiÓm to¸n khu vùc (phÝa B¾c, miÒn Trung, phÝa Nam vµ T©y Nam Bé). ViÖc nµy ®· lµm n¶y sinh t×nh tr¹ng chång chÐo vµ kh«ng râ rµng vÒ thÈm quyÒn, chøc n¨ng, nhiÖm vô gi÷a KiÓm to¸n trung ­¬ng vµ KiÓm to¸n khu vùc, gi÷a Vô KiÓm to¸n NSNN vµ c¸c ®¬n vÞ kh¸c trong c¬ quan KiÓm to¸n Nhµ n­íc. VÒ quy m«, tr×nh ®é cña ®éi ngò kiÓm to¸n viªn §éi ngò kiÓm to¸n viªn cßn thiÕu vÒ sè l­îng vµ h¹n chÕ vÒ chuyªn m«n nghiÖp vô. Mét sè kiÓm to¸n viªn cßn biÓu hiÖn yÕu kÐm vÒ phÈm chÊt ®¹o ®øc, quyÒn h¹n cña kiÓm to¸n viªn ®­îc quy ®Þnh trong ph¸p luËt ch­a phï hîp yªu cÇu thùc tiÔn ®Æt ra... Nh×n chung, thùc tr¹ng ®éi ngò kiÓm to¸n viªn Nhµ n­íc cã sù kh«ng ®ång bé. Nh÷ng ng­êi ®· tõng gi÷ nh÷ng c­¬ng vÞ c«ng chøc ngµnh tµi chÝnh cña khèi trung ­¬ng vµ ®Þa ph­¬ng, kÕ to¸n tr­ëng cña c¸c tæng c«ng ty, cña c¸c doanh nghiÖp h¹ng I phÇn lín cã bÒ dµy trong c«ng t¸c qu¶n lÝ, cã kh¶ n¨ng chuyªn m«n nghiÖp vô vµ cã thÓ tham gia vµo viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch l¹i chiÕm tØ lÖ kh«ng lín trong sè kiÓm to¸n vien Nhµ n­íc. Cßn nh÷ng kiÓm to¸n viªn tr­íc ®©y lµm kÕ to¸n ë c¸c doanh nghiÖp, viªn chøc chuyªn m«n c¸c ngµnh, ®Þa ph­¬ng lµ ®éi ngò c¸n bé cã kh¶ n¨ng chuyªn m«n kh¸ s©u, thµnh th¹o nghiÖp vô cô thÓ ë tÇm vi m« nh­ng h¹n chÕ vÒ phÇn n¨ng lùc qu¶n lÝ tæng hîp ë tÇm vÜ m«, sè nµy chiÕm tØ träng lín. §èi víi kiÓm to¸n Nhµ n­íc nhu cÇu ®µo t¹o lµ rÊt lín mµ kh¶ n¨ng ®Ó ®¸p øng cßn h¹n chÕ rÊt nhiÒu. Bªn c¹nh ®ã chóng ta cßn ch­a cã chÝnh s¸ch ®·i ngé tho¶ ®¸ng ®èi víi kiÓm to¸n viªn, ch­a ®Çu t­ ®óng møc cho c«ng t¸c ®µo t¹o, mua s¾m trang thiÕt bÞ vµ ph­¬ng tiÖn lµm viÖc nh»m phôc vô tèt cho ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n Nhµ n­íc. Víi ®éi ngò kiÓm to¸n viªn viÖc n©ng cao chuyªn m«n vµ phÈm chÊt ®¹o ®øc ph¶i ®i ®«i víi nhau. V× ®©y lµ mét ho¹t ®éng ®ßi hái sù chÝnh x¸c cao vµ tÝnh trung thùc cña ng­êi kiÓm to¸n viªn. Thùc tÕ cã nhiÒu kiÓm to¸n viªn ®· th«ng ®ång víi ®¬n vÞ ®­îc kiÓm to¸n, cã nh÷ng hµnh vi sai ph¹m, kh«ng thùc hiÖn ®óng nhiÖm vô cña m×nh nh»m thu lîi c¸ nh©n, gióp ®¬n vÞ ®­îc kiÓm to¸n lµm thÊt tho¸t tiÒn cña Nhµ n­íc. §©y lµ hiÖn t­îng cÇn kiªn quyÕt lo¹i trõ trong ®éi ngò nh÷ng kiÓm to¸n viªn cña kiÓm to¸n Nhµ n­íc ta. Cã nh­ vËy th× KTNN míi mang l¹i ®­îc niÒm tin cho mäi ng­êi vÒ vai trß cña m×nh. 2. Mét sè ý kiÕn ®Ò xuÊt. N©ng cao thÕ vµ lùc: KTNN ph¶i thùc sù lµ mét c¬ quan c«ng quyÒn sö dông triÖt ®Ó tÝnh ®éc lËp tÝnh kh¸ch quan ®Ó gióp ChÝnh phñ vµ Quèc héi thùc hiÖn tèt chøc n¨ng kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t qu¸ tr×nh qu¶n lÝ NSNN. CÇn ph¶i t¨ng c­êng mèi quan hÖ chÆt chÏ víi Uû ban kinh tÕ vµ Ng©n s¸ch cña Quèc héi ®Ó nh÷ng kÕt qu¶ kiÓm to¸n cña KTNN ®­îc sö dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶ trong qu¸ tr×nh x©y dùng dù to¸n NSNN , ph©n bæ NSNN ®èi víi c¸c bé, ngµnh vµ ®Þa ph­¬ng, chèng c¬ chÕ xin cho. Trong t­¬ng lai kh«ng xa, nh÷ng kÕt qu¶ kinh tÕ cña KTNN cÇn ph¶i ®­îc Uû ban kinh tÕ vµ Ng©n s¸ch cña Quèc héi nghiªn cøu, xem xÐt vµ b¸o c¸o c«ng khai tr­íc Quèc héi nh»m thùc hiÖn quyÒn d©n chñ cña nh©n d©n. Ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n Nhµ n­íc ph¶i ®­îc ®¶m b¶o b»ng mét hÖ thèng c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt ®ång bé, hoµn chØnh t¹o m«i tr­êng ph¸p lÝ ®Çy ®ñ®¶m b¶o cho tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n Nhµ n­íc. CÇn ph¶i cã mét v¨n b¶n ph¸p lÝ cao, ®ã lµ LuËt KiÓm to¸n Nhµ n­íc, tr­íc m¾t lµ Ph¸p lÖnh KiÓm to¸n Nhµ n­íc. Vµ cÇn bæ sung mét ®iÒu kho¶n vÒ ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc trong HiÕn ph¸p. Ngoµi ra ph¶i cã quy tr×nh kiÓm to¸n, chuÈn mùc KTNN, cÈm nang kiÓm to¸n. C¸c quyÒn h¹n cña KTNN ph¶i ®­îc x¸c lËp mét c¸ch râ rµng trªn ba ph­¬ng diÖn. C¸c quyÒn h¹n nh»m b¶o ®¶m tÝnh tù chñ vµ tÝnh ®éc lËp cao ®Ó KTNN thùc hiÖn ®­îc c¸c chøc n¨ng nhiÖm vô mét c¸ch kh¸ch quan, v«, t­, ®¹t hiÖu qu¶ cao. C¸c quyÒn h¹n cña KTNN ®èi víi c¸c ®¬n vÞ ®­îc kiÓm to¸n vµ c¸c ®èi t­îng liªn quan, nh»m thùc hiÖn vµ ®¶m b¶o chÊt l­îng c¸c cuéc kiÓm to¸n. C¸c quyÒn h¹n cña KTNN vÒ c«ng bè b¸o c¸o kiÓm to¸n vµ ®­a ra c¸c kiÕn nghÞ cã liªn quan ®Õn viÖc xö lÝ c¸c sai ph¹m ®­îc ph¸t hiÖn. Ph¶i triÖt ®Ó thùc hiÖn nghiªm chØnh c¸c quy ®Þnh cña Nhµ n­íc vÒ ho¹t ®éng kiÓm to¸n, b¶o ®¶m ®óng chøc n¨ng, nhiÖm vô vµ quyÒn h¹n, ®óng ®èi t­îng vµ ph¹m vi kiÓm to¸n. Ph¸p chÕ trong tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña KTNN ph¶i ®¶m b¶o b»ng ho¹t ®éng kiÓm tra, gi¸m s¸t toµn diÖn, th­êng xuyªn vµ sö dông ®ång bé c¸c biÖn ph¸p qu¶n lÝ ®Ó n©ng cao chÊt l­îng vµ hiÖu qu¶. §ång thêi ph¶i ®¶m b¶o nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ, thùc hiÖn quy chÕ d©n chñ c¬ së kÕt hîp víi viÖc xö lÝ nghiªm minh, kÞp thêi nh÷ng vi ph¹m chÕ ®é vµ quy ®Þnh cña Nhµ n­íc vµ cña ngµnh. VÒ tÝnh ®éc lËp trong ho¹t ®éng cña KTNN: TÝnh ®éc lËp, kh¸ch quan trong ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc lµ mét yªu cÇu mang tÝnh nguyªn t¾cvµ ph¶i ®­îc ®¶m b¶o b»ng luËt ph¸p. Kh«ng mét c¬ quan tæ chøc hay c¸ nh©n nµo ®­îc can thiÖp tr¸i ph¸p luËt vµo ho¹t ®éng kiÓm to¸n cña KTNN. KiÓm to¸n Nhµ n­íc cÇn ph¶i ®­îc ®¶m b¶o nguån kinh phÝ ®ñ cho viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô mµ kh«ng cÇn tíi sù trî gióp tõ phÝa c¸c ®¬n vÞ kiÓm to¸n. CÇn kh¼ng ®Þnh c¬ quan kiÓm to¸n Nhµ n­íc lµ mét c¬ quan trùc thuéc Quèc héi, thùc hiÖn kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh, kiÓm to¸n tu©n thñ vµ kiÓm to¸n ho¹t ®éng, tõng b­íc lÊy kiÓm to¸n ho¹t ®éng lµm träng t©m. Tr×nh tù vµ thñ tôc bæ nhiÖm, miÔn nhiÖm, c¸ch chøc ng­êi ®øng ®Çu kiÓm to¸n Nhµ n­íc (Tæng kiÓm to¸n Nhµ n­íc), chøc vô Phã Tæng kiÓm to¸n Nhµ n­íc, kiÓm to¸n viªn cao cÊp hoÆc kiÓm to¸n viªn nªn ®­îc quy ®Þnh trong HiÕn ph¸p, LuËt tæ chøc c¬ quan kiÓm to¸n tèi cao vµ c¸c luËt cã liªn quan t­¬ng tù nh­ ®èi víi chøc vô Ch¸nh ¸n, phã ch¸nh ¸n, ThÈm ph¸n Toµ ¸n nh©n d©n tèi cao ®· ®­îc quy ®Þnh trong LuËt tæ chøc Toµ ¸n nh©n d©n tèi cao. Ng©n s¸ch ho¹t ®éng cña c¬ quan kiÓm to¸n Nhµ n­íc hµng n¨m do Tæng kiÓm to¸n Nhµ n­íc lËp vµ tr×nh Quèc héi quyÕt ®Þnh. CÇn bæ sung thªm quyÒn h¹n, chøc n¨ng, nhiÖm vô cña kiÓm to¸n Nhµ n­íc cho phï hîp. Quy ®Þnh ®Ó kiÓm to¸n Nhµ n­íc ®­îc quyÒn ®éc lËp trong viÖc x©y dùng vµ tæ chøc thùc hiÖn kÕ ho¹ch ho¹t ®éng kiÓm to¸n, bao gåm c¶ quyÒn ®×nh chØ, gia h¹n hoÆc thay ®æi kÕ ho¹ch kiÓm to¸n. Trong tr­êng hîp cÇn thiÕt, kiÓm to¸n Nhµ n­íc cã quyÒn yªu cÇu c¸c c¸ nh©n hoÆc tæ chøc cung cÊp dÞch vô t­ vÊn chuyªn ngµnh cã liªn quan ®Õn cuéc kiÓm to¸n ®ang thùc hiÖn theo ph­¬ng thøc hîp ®ång dÞch vô. KiÓm to¸n Nhµ n­íc cã quyÒn c«ng khai kÕt qu¶ kiÓm to¸n, quyÒn yªu cÇu c¸c c¬ quan cã thÈm quyÒn ®×nh chØ t¹m thêi ho¹t ®éng, phong to¶ tµi kho¶n, yªu cÇu tuyªn bè ph¸ s¶n cña c¸c ®¬n vÞ ®­îc kiÓm to¸n trong tr­êng hîp xÐt thÊy cÇn thiÕt, chuyÓn hå s¬ tµi liÖu cho c¸c c¬ quan ph¸p luËt vÒ c¸c vi ph¹m ph¸p luËt cã dÊu hiÖu cÊu thµnh téi ph¹m. VÒ mÆt nghiªn cøu: Ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n nãi chung vµ KTNN nãi riªng ë n­íc ta cßn rÊt míi mÎ. V× vËy, viÖc nghiªn cøu vµ h×nh thµnh hÖ thèng nh÷ng c¬ së lÝ luËn vµ thùc tiÔn vÒ kiÓm to¸n ®Ó vËn dông mét c¸ch s¸ng t¹o vµo thùc tiÔn ë ViÖt Nam cã ý nghÜa rÊt quan träng, võa mang tÝnh cÊp bÊch, võa mang tÝnh c¬ b¶n l©u dµi. Song song víi c¸c cuéc kiÓm to¸n theo ch­¬ng tr×nh, chóng ta cÇn khÈn tr­¬ng chó träng vµo c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc vÒ lÝ luËn vµ nghiÖp vô kiÓm to¸n. C«ng t¸c nµy kh«ng chØ giao cho trung t©m Khoa häc vµ Båi d­ìng c¸n bé mµ cßn ph¶i ®éng viªn ®«ng ®¶o c¸c c¸n bé trong vµ ngoµi ngµnh tÝch cùc tham gia. VÒ mÆt tæ chøc: KiÓm to¸n Nhµ n­íc ph¶i cã mét c¬ cÊu tæ chøc phï hîp vµ ph¶i cã lùc l­îng kiÓm to¸n viªn ®ñ m¹nh ®Ó triÓn khai thùc hiÖn nhiÖm vô. X©y dùng m¹ng l­íi c¸c KTNN khu vùc ®ñ ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô kiÓm to¸n NSNN trªn ®Þa bµn c¸c ®Þa ph­¬ng theo ph©n vïng, x©y dùng c¬ cÊu tæ chøc c¸c khu vùc phï hîp yªu cÇu nhiÖm vô KTNS trªn ®Þa bµn, ®ång thêi gi¶m nhÑ bé m¸y hµnh chÝnh gi¸n tiÕp ®Ó t¨ng c­êng cho bé phËn lµm c«ng t¸c chuyªn m«n. Cñng cè vµ hoµn thiÖn c¬ cÊu tæ chøc bé m¸y KTNN Trung ­¬ng theo h­íng chuyªn m«n ho¸ kiÓm to¸n theo chuyªn ngµnh hÑp. ¨ng c­êng n¨ng lùc cho c¸c bé phËn cã chøc n¨ng tham m­u nghiÖp vô cña khèi v¨n phßng. Cñng cè tæ chøc c¸c phßng kiÓm to¸n, kÕt hîp gi÷a qu¶n lÝ hµnh chÝnh víi qu¶n lÝ chuyªn m«n nghiÖp vô, xem träng c«ng t¸c ®¹o ®øc hµnh nghÒ. VÒ mÆt th«ng tin tuyªn truyÒn: C¬ quan KTNN míi h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn, kh«ng thÓ cÇu toµn vÒ mäi mÆt, ®Æc biÖt lµ vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n nghiÖp vô vµ kh¶ n¨ng lµm chñ c«ng nghÖ kiÓm to¸n hiÖn ®¹i. Nh­ng nhiÒu ng­êi, kÓ c¶ c¸n bé vµ c«ng chøc Nhµ n­íc còng ch­a hiÓu râ, hiÓu ®óng vÒ vai trß, nhiÖm vô cña KTNN. HoÆc nÕu cã th× còng kh«ng thË ®Çy ®ñ vµ phiÕn diÖn. Trong d­ luËn x· héi, tiÕng nãi cña KTNN ch­a thËt réng r·i ®Õn qu¶ng ®¹i quÇn chóng. ChÝnh v× vËy KTNN cÇn sö dông triÖt ®Ó c«ng cô tuyªn truyÒn cña m×nh, c¬ quan ng«n luËn cña m×nh lµ T¹p chÝ KiÓm to¸n. Ngoµi kªnh truyÒn th«ng chÝnh ®ã ra, cã thÓ phèi hîp víi c¸c c¬ quan th«ng tin ®¹i chóng kh¸c cã diÖn ph¸t hµnh hoÆc phñ sãng réng kh¾p c¶ n­íc nh­: b¸o Nh©n D©n, b¸o Qu©n ®éi Nh©n D©n, b¸o Lao §éng, Thêi b¸o Kinh TÕ ViÖt Nam...hay §µi truyÒn h×nh ViÖt Nam, §µi TiÕng nãi ViÖt Nam. Më réng quan hÖ quèc tÕ, tranh thñ sù gióp ®ì cña c¸c tæ chøc vµ KTNN c¸c n­íc, tiÕn tíi më cöa héi nhËp khu vùc vµ thÕ giíi vÒ kiÓm to¸n. N©ng cao chÊt l­îng ®éi ngò c¸n bé: X©y dùng mét chiÕn l­îc ®µo t¹o, båi d­ìng ®éi ngò c¸n bé, c«ng chøc kiÓm to¸n Nhµ n­íc, ®Æc biÖt lµ ®éi ngò kiÓm to¸n viªn Nhµ n­íc nh»m t¹o ra mét ®éi ngò cã ®ñ vÒ sè l­îng, m¹nh vÒ chÊt l­îng (bao gåm ®¹o ®øc, kiÕn thøc hiÖn ®¹i, tr×nh ®é vµ ph­¬ng ph¸p kiÓm to¸n vµ cã ®ñ søc khoÎ ®Ó phôc vô l©u dµi.) CËp nhËt ho¸ kiÕn thøc hiÖn ®¹i cho sè c¸n bé cò, trî gióp vÒ kinh nghiÖm vµ c¸c kiÕn thøc chuyªn ngµnh kiÓm to¸n cho sè c¸n bé míi, bao gåm c¶ kiÕn thøc luËt ph¸p, kinh tÕ vÜ m«, kinh tÕ vi m«, c¶i c¸ch tµi chÝnh, kÕ to¸n, kiÕn thøc kÕ to¸n vµ khèi kiÕn thøc bæ trî. Qua ®ã gióp kiÓm to¸n viªn Nhµ n­íc kh«ng chØ cã kh¶ n¨ng thùc hµnh kiÓm to¸n mµ cßn cã kh¶ n¨ng gãp phÇn hoµn thiÖn c¬ chÕ chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc . Nghiªn cøu ®Ó so¹n th¶o, xuÊt b¶n mét c¸ch cã hÖ thèng c¸c tµi liÖu chuyªn m«n nghiÖp vô, ®Æc biÖt lµ c¸c gi¸o tr×nh kiÓm to¸n vµ cÈm nang kiÓm to¸n Nhµ n­íc ®Ó lµm chç dùa cho kiÓm to¸n viªn hµnh nghÒ, vµ lµ tµi liÖu ®Ó huÊn luyÖn kiÓm to¸n viªn. X©y dùng c¬ së vËt chÊt cho qu¸ tr×nh ®µo t¹o, båi d­ìng c¸n bé, ®Æc biÖt lµ cñng cè vµ ph¸t triÓn tiÒm lùc cho trung t©m khoa häc vµ båi d­ìng c¸n bé kiÓm to¸n Nhµ n­íc. §æi míi c«ng t¸c tuyÓn chän c¸n bé nh»m vµo c¶ hai ®èi t­îng: chØ lùa chän c¸n bé cò cã ®ñ ®iÒu kiÖn, thi tuyÓn kiÓm to¸n viªn tõ nh÷ng sinh viªn ­u tó cña c¸c tr­êng ®¹i häc ®Ó båi d­ìng thµnh mét líp kiÓm to¸n viªn giái. Cã kÕ ho¹ch th­êng xuyªn kiÓm tra s¸t h¹ch, ®¸nh gi¸ ph©n lo¹i kiÓm to¸n viªn ®Ó s¾p xÕp bè trÝ c«ng viÖc phï hîp víi n¨ng lùc thùc tÕ. X©y dùng vµ thùc hiÖn c¬ chÕ kiÓm so¸t chÆt chÏ chÊt l­îng kiÓm to¸n vµ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp cña kiÓm to¸n viªn. Xö lÝ nghiªm minh c¸c tr­êng hîp vi ph¹m quy chÕ ho¹t ®éng, vi ph¹m ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp, vi ph¹m ph¸p luËt ®Ó c«ng t¸c kiÓm to¸n ®i vµo kØ c­¬ng vµ nÒn nÕp. VÒ c¬ së vËt chÊt: T¨ng c­êng c¬ së vËt chÊt, trang thiÕt bÞ ph­¬ng tiÖn kÜ thuËt tiªn tiÕn. X©y dùng ®Ò ¸n chiÕn l­îc vÒ øng dông kÜ thuËt tin häc lµm c¨n cø ®Þnh h­íng cho viÖc thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh trang bÞ kÜ thuËt vµ øng dông tin häc, tõng b­íc hiÖn ®¹i ho¸ c«ng t¸c kiÓm to¸n. §ång thêi, xóc tiÕn viÖc nèi m¹ng th«ng tin d÷ liÖu víi ChÝnh phñ. Nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm thu qua kiÓm to¸n vµ kiÕn thøc häc tËp tiÕp thu cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi cÇn khÈn tr­¬ng ¸p dông ®Ó ®æi míi c«ng t¸c tæ chøc ho¹t ®éng kiÓm to¸n, t¹o ®µ cho ho¹t ®éng kiÓm to¸n cña KTNN cã sù biÕn ®æi vÒ chÊt. KÕt luËn Cã thÓ nãi r»ng, tõ khi cã c¸c tæ chøc c«ng quyÒn th× ®· cã h×nh thøc kiÓm to¸n Nhµ n­íc. Víi lÞch sö ph¸t triÓn hµng tr¨m n¨m trªn thÕ giíi, kiÓm to¸n Nhµ n­íc ®­îc kh¼ng ®Þnh nh­ mét bé phËn kh«ng thÓ thiÕu ®­îc cña hÖ thèng quyÒn lùc Nhµ n­íc hiÖn ®¹i. Sù ra ®êi vµ ho¹t ®éng cña KTNN xuÊt ph¸t tõ yªu cÇu kh¸ch quan cña viÖc kiÓm tra kiÓm so¸t chi tiªu c«ng quü quèc gia, ®¶m b¶o sö dông hîp lÝ, ®óng môc ®Ých, tiÕt kiÖm vµ cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc tµi chÝnh cña c¸c c¬ quan c«ng quyÒn. Nh­ vËy, KTNN ®­îc coi lµ c«ng cô kiÓm tra tµi chÝnh c«ng cao nhÊt, ®¶m b¶o tÝnh kinh tÕ, tÝnh hiÖu lùc vµ hiÖu qu¶ trong qu¸ tr×nh qu¶n lÝ, sö dông Ng©n s¸ch Nhµ n­íc vµ c«ng quü quèc gia; gi÷ v÷ng trËt tù kØ c­¬ng trong qu¶n lÝ kinh tÕ - tµi chÝnh, gãp phÇn ®Êu tranh chèng gian lËn vµ tham nhòng. Do vai trß quan träng trªn, yªu cÇu ®Æt ra hiÖn nay lµ ph¶i n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n Nhµ n­íc, kh¾c phôc nh÷ng tån t¹i ®Ó KTNN thùc sù ph¸t huy hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh. Trong ph¹m vi cña chuyªn ®Ò kh«ng thÓ ph©n tÝch mét c¸ch râ rµng vµ ®Çy ®ñ vÒ thùc tr¹ng cña KTNN, nh­ng víi sù cè g¾ng cña m×nh, em mong sÏ ®ãng gãp ®­îc mét vµi ý kiÕn nh»m hoµn thiÖn h¬n n÷a c«ng t¸c nµy. Tµi liÖu tham kh¶o Gi¸o tr×nh LÝ thuyÕt kiÓm to¸n. §H KTQD. NXB Tµi chÝnh 1998. KiÓm to¸n. NXB Tµi chÝnh 1996. T¹p chÝ kiÓm to¸n sè 5/98 2/99 3/99 4/99 5/99 6/99 1/00 3/00 4/00 5/00 6/00 1/01. Môc lôc Lêi nãi ®Çu.............................................................................................................1 PhÇn I. LÝ luËn chung vÒ kiÓm to¸n vµ kiÓm to¸n Nhµ n­íc .................................2 B¶n chÊt vµ chøc n¨ng cña kiÓm to¸n ..........................................................2 1.1. B¶n chÊt cña kiÓm to¸n .........................................................................2 1.2. Chøc n¨ng cña kiÓm to¸n ......................................................................6 2. ý nghÜa cña kiÓm to¸n..................................................................................8 3. Ph©n lo¹i kiÓm to¸n.....................................................................................10 PhÇn II. Thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n Nhµ n­íc ......................................14 Thùc tr¹ng ho¹t ®éng KTNN.....................................................................14 1.1. Nh÷ng kÕt qu¶ ®· ®¹t ®­îc..................................................................14 1.2. Nh÷ng mÆt cßn tån t¹i.........................................................................16 Mét sè ý kiÕn ®Ò xuÊt................................................................................18 KÕt luËn................................................................................................................24 Tµi liÖu tham kh¶o................................................................................................24

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docLý luận chung về kiểm toán và kiểm toán Nhà nước Thực trạng của hoạt động kiểm toán Nhà nước.DOC
Luận văn liên quan