[Tóm tắt] Luận án Công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay- Lý luận và thực tiễn (qua khảo sát tại tỉnh Ninh Bình)

Ở cấp độ địa phương: chúng tôi lưu ý rằng, Ninh Bình là tỉnh có đông tín đồ thuộc hai tôn giáo lớn là Phật giáo và Công giáo, trong lịch sử có những vấn đề “gai góc” về tôn giáo, việc thành công hay chưa thành công trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa chính quyền và tổ chức tôn giáo phụ thuộc phần lớn vai trò của đội ngũ cán bộ, trong đó có cán bộ làm công tác tôn giáo. Cuối cùng luận án đề cập vấn đề có tính logic nội tại đưa ra những giải pháp và kiến nghị: Nhóm các vấn đề về lý luận và thực tiễn trong công tác tôn giáo. Vấn đề tôn giáo nói chung thuộc lĩnh vực xã hội là đặc thù, vừa nhạy cảm vừa phức tạp. Do đó, công tác tôn giáo phải có những hướng đi, biện pháp thiết thực và hiệu quả góp phần bảo đảm sự hòa hợp, đồng thuận Đạo - Đời vì một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh./.

doc27 trang | Chia sẻ: builinh123 | Lượt xem: 1444 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu [Tóm tắt] Luận án Công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay- Lý luận và thực tiễn (qua khảo sát tại tỉnh Ninh Bình), để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- LÊ THỊ MINH THẢO CÔNG TÁC TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY- LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN (QUA KHẢO SÁT TẠI TỈNH NINH BÌNH) Chuyên ngành: CNXHKH Mã số: 62 22 03 08 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội - 2015 Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn- Đại học Quốc gia Hà Nội Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Nguyễn Thanh Xuân PGS. TS Nguyễn Hồng Dương Phản biện 1: .................................................................... Phản biện 2: .................................................................... Phản biện 3: .................................................................... Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp cơ sở họp tại Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã Hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội vào hồi:..... giờ...... ngày...... tháng...... năm 2015 Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia Việt Nam - Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việt Nam đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Để đạt được mục tiêu đó, vấn đề đoàn kết toàn dân trong đó có đồng bào theo tôn giáo luôn là nhiệm vụ mang tính chiến lược, là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Công tác tôn giáo là quan trọng nhưng rất ít được giới chuyên môn nghiên cứu một cách tổng thể, làm rõ nội hàm của vấn đề này, nhất là ở một địa bàn cụ thể. Ninh Bình là tỉnh có những đặc điểm khá tiêu biểu cho đời sống tôn giáo ở các tỉnh phía Bắc. Nhưng trên thực tế gần như chưa có nhiều công trình nào đề cập đến công tác tôn giáo trên địa bàn. Đổi mới đường lối, chính sách tôn giáo dù luôn là vấn đề ở tầm “vĩ mô”, nhưng chính công tác tôn giáo là yếu tố quyết định trực tiếp, nhất là sự đảm bảo ổn định chính trị, xã hội, đại đoàn kết dân tộc – tôn giáo. Đó là lý do thực tiễn quan trọng của đề tài này. Đây là tỉnh có truyền thống văn hóa lịch sử lâu đời – vùng đất đế đô, khởi nghiệp cho một trang sử mới xây dựng đất nước của dân tộc, cùng với tín ngưỡng bản địa, còn có sự du nhập của hai tôn giáo lớn là Phật giáo và Công giáo, trở thành một trong những trung tâm tôn giáo lớn của cả nước. Việc nghiên cứu công tác tôn giáo trên địa bàn cụ thể sẽ góp phần chỉ ra những nét chung và những nét đặc thù trong việc thực hiện công tác tôn giáo, từ đó hy vọng có thể bổ sung, làm phong phú thêm công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nước cả về lý luận và thực tiễn. Từ thực tế đó, tác giả chọn vấn đề: Công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay – lý luận và thực tiễn (Qua khảo sát tại tỉnh Ninh Bình) làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành CNXH KH. 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2.1. Mục đích: Thông qua việc nghiên cứu về công tác tôn giáo trên hai phương diện lý luận và thực tiễn, từ đó luận án đối chiếu vào việc thực hiện công tác này ở một địa bàn cụ thể - tỉnh Ninh Bình; chứng minh tính đúng đắn, hiệu quả của sự đổi mới về tôn giáo và công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam đồng thời chỉ ra những kết quả đạt được và những vấn đề đặt ra trong công tác tôn giáo trong tình hình mới. 2.2. Nhiệm vụ Để đạt được mục đích trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau đây: Một là, nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của công tác tôn giáo cũng như làm rõ những nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay. Hai là, nghiên cứu quá trình thực hiện công tác tôn giáo ở Ninh Bình trong thời kỳ Đổi mới, nêu lên những thành tựu và hạn chế của công tác tôn giáo ở Ninh Bình, chỉ ra những nguyên nhân thành tựu và hạn chế đó, đồng thời rút ra những bài học kinh nghiệm. Ba là, từ những vấn đề đặt ra đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng Những vấn đề cơ bản của công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay và đối chiếu nó với thực tiễn khảo sát ở tỉnh Ninh Bình. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu như sau: - Về nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu những lý luận cơ bản của công tác tôn giáo và quá trình thực hiện công tác tôn giáo trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. - Về không gian nghiên cứu: Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Ninh Bình - Về thời gian nghiên cứu: Từ thời điểm tỉnh Ninh Bình được tái lập 1992, trong bối cảnh Đổi mới ở nước ta, đặc biệt là đổi mới nhận thức về tôn giáo và công tác tôn giáo từ năm 1990, nhất là từ khi có Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo đến nay. 4. Cơ sở lý luận, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu 4.1. Cơ sở lý luận Luận án dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tôn giáo và công tác tôn giáo. 4.2. Cơ sở lý thuyết Trong luận án, tác giả chủ yếu sử dụng các lý thuyết sau: - Lý thuyết về mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị. - Lý thuyết xã hội học tôn giáo. - Lý thuyết về nghiên cứu trường hợp. 4.3. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử nhằm phân tích mối quan hệ giữa đổi mới đường lối chính sách tôn giáo và công tác tôn giáo; mối quan hệ giữa đời sống tôn giáo và chính sách tôn giáo; mối quan hệ giữa nhà nước và giáo hội qua công tác tôn giáo; mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng. Ngoài ra, trong luận án, tác giả còn kết hợp sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học khác như: phương pháp phân tích – tổng hợp; phương pháp đối chiếu – so sánh, cách tiếp cận chính trị học, sử học, văn hóa vùng, đặc biệt là phương pháp xã hội học tôn giáo kể cả khảo sát thực tế và phỏng vấn sâu. 5. Những đóng góp mới của luận án Luận án bước đầu đưa ra khái niệm công tác tôn giáo, luận giải tương đối hệ thống về nội dung của công tác tôn giáo mang tính đặc thù của Việt Nam. Đồng thời, luận án cũng là sự đối chiếu so sánh giữa cái chung và cái riêng, cái chung của công tác tôn giáo trên bình diện cả nước như thế nào, và sự đặc thù ra sao khi thực hiện công tác tôn giáo ở địa phương, cụ thể là tỉnh Ninh Bình. Từ đó, chỉ ra giải pháp mang tính khả thi nâng cao hiệu quả công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình những năm tiếp theo, góp phần bổ sung, làm phong phú thêm công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nước cả về lý luận và thực tiễn. Kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm tài liệu tham khảo trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy về tôn giáo và công tác tôn giáo . 6. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 04 chương 11 tiết. Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1. Tổng quan các nguồn tài liệu 1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu lí luận chung về tôn giáo và thực tiễn đời sống tôn giáo ở Việt Nam hiện nay Những công trình nghiên cứu về tôn giáo và thực tiễn tôn giáo ở Việt Nam đã cho thấy những cách nhìn nhận khác nhau về tôn giáo và bức tranh toàn cảnh về tôn giáo trong quá trình đổi mới đã có những chuyển biến tích cực, cần thiết phải thực hiện công tác tôn giáo với những nội dung và phương pháp phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra. Đó là những nguồn tư liệu quan trọng cả về lý luận và thực tiễn để tác giả kế thừa, tham khảo trong quá trình nghiên cứu và viết luận án của mình. 1.1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về công tác tôn giáo Sau khi tham khảo các công trình nghên cứu về công tác tôn giáo, tác giả luận án thấy rằng, mặc dù nguồn tư liệu phong phú nhưng hầu hết các công trình đều chỉ nói đến chính sách tôn giáo trong thời kỳ Đổi mới – một nội dung cốt lõi trong công tác tôn giáo mà thôi. Chưa có công trình luận giải một cách toàn diện về khái niệm công tác tôn giáo, cũng như những nội dung cơ bản của công tác này; nhưng các công trình đã cung cấp tài liệu tham khảo tài liệu bổ ích, tạo điều kiện rút ngắn con đường và gợi mở hướng tiếp cận cho nghiên cứu sinh trong việc thực hiện mục đích và nhiệm vụ của luận án. 1.1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về tôn giáo và công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình Ở Ninh Bình, các công trình nghiên cứu thường chỉ tập trung vào vấn đề tôn giáo trên đất Ninh Bình, rất ít các công trình khái quát, tổng kết thành giá trị phổ biến đề cập đến công tác tôn giáo nói chung ở nước ta. Những công trình nghiên cứu trên là những tư liệu tham khảo có giá trị, giúp tác giả có cái nhìn tổng quan về công tác tôn giáo. Việc nắm vững các nội dung cơ bản này giúp tác giả có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc hơn khi nghiên cứu luận án. 1.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và một số khái niệm, thuật ngữ được sử dụng trong luận án 1.2.1. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu * Đánh giá kết quả nghiên cứu đã đạt được Thứ nhất, kết quả rõ nhất của các công trình nghiên cứu trên là cung cấp một bức tranh chung về sự đổi mới công tác tôn giáo, đặc biệt là sự đổi mới đường lối, chủ trương, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước từ 1990 đến nay. Thứ hai, ở một mức độ nhất định, đã có những công trình nghiên cứu một số mặt của “Công tác tôn giáo”, công tác vận động quần chúng tín đồ, quản lý nhà nước về tôn giáo, đặc biệt là đổi mới chính sách pháp luật về tôn giáo,. Nội dung các nghiên cứu của các tác giả đã khẳng định đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về đổi mới tôn giáo đã đi vào cuộc sống và được minh chứng bằng những thành tựu trong công tác tôn giáo trong thời gian qua. Thứ ba, riêng các công trình nghiên cứu về tỉnh Ninh Bình cũng đã có được một số công trình nghiên cứu về tôn giáo và đặc biệt là công tác tôn giáo trong thời kỳ Đổi mới, phần nào cho thấy đặc điểm của tôn giáo cũng như việc thực hiện chính sách tôn giáo và những quyết sách trong công tác tôn giáo ở địa phương góp phần vào sự chuyển biến nhận thức cũng như đời sống tôn giáo ở ở Ninh Bình – một địa phương khá điển hình về đời sống tôn giáo ở phía Bắc. * Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu Thứ nhất, luận án đưa ra một cái nhìn đầy đủ hơn về mặt lý thuyết về “Công tác tôn giáo”. Thứ hai, để giải quyết vấn đề quan trọng này, tác giả luận án sẽ cố gắng nghiên cứu sự đổi mới công tác tôn giáo từ Trung ương đến địa phương. Lấy Ninh Bình làm nghiên cứu trường hợp, luận án sẽ làm rõ hơn tính phong phú, phức tạp của công tác tôn giáo và những sáng tạo của các địa phương có vị trí như thế nào với công tác này trên quy mô cả nước. Thứ ba, từ những vấn đề đặt ra, đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác tôn giáo ở Ninh Bình, cũng như góp phần bổ sung hoàn chỉnh về chủ trương, chính sách đối với tôn giáo và công tác tôn giáo ở Việt Nam. 1.2.2. Một số khái niệm, thuật ngữ được sử dụng trong luận án (1) Tôn giáo- nhìn từ đối tượng của công tác tôn giáo (2) Tín ngưỡng (3) Mê tín dị đoan (4) Quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo (5) Hệ thống chính trị (6) Chính sách tôn giáo (7) Vận động quần chúng tín đồ (8) Quản lý nhà nước về tôn giáo (9) Công tác tôn giáo Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TÔN GIÁO VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1. Những vấn đề lý luận về công tác tôn giáo 2.1.1. C.Mác, Ph.Ăngghen, VI.Lênin về việc giải quyết vấn đề tôn giáo Trong bối cảnh lịch sử Châu Âu tư bản chủ nghĩa ở thế kỷ XIX , cũng như cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, C.Mác, Ph. Ăngnghen, Lênin chủ yếu đề cập đến vấn đề tôn giáo từ góc độ thế giới quan triết học và chính trị, nhất là vấn đề đấu tranh giai cấp. Những luận điểm quan trọng của các nhà kinh điển trong ứng xử với tôn giáo trở thành những tư tưởng cốt lõi được Đảng ta vận dụng sáng tạo trong cách mạng Việt Nam như vấn đề không được đối xử thô bạo với tôn giáo, khi xem xét vấn đề tôn giáo cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể; về chính sách tự do tín ngưỡng tôn giáo, vấn đề kết nạp Đảng viên là người có đạo; 2.1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tôn giáo 2.1.2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tôn giáo Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tôn giáo vô cùng phong phú, sâu sắc và tinh tế, không chỉ là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào thực tiễn Việt Nam mà còn có những cống hiến mới, sáng tạo mới, trong việc nhận thức và ứng xử với tôn giáo trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể. 2.1.2.2. Quan điểm của Đảng Cộng sản về công tác tôn giáo trong thời kỳ Đổi mới * Sự đổi mới trong nhận thức về tôn giáo Bước ngoặt của sự đổi mới tư duy về vấn đề tôn giáo của Đảng ta được đánh dấu bằng sự xuất hiện Nghị quyết 24 của Bộ Chính trị năm 1990 (còn gọi là Nghị quyết 24) ngày 16-10-1990 Về tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới đã đáp ứng kịp thời nhu cầu đổi mới nhận thức về tôn giáo và công tác tôn giáo trong tình hình mới với ba luận điểm quan trọng: (i)Tôn giáo là một vấn đề còn tồn tại lâu dài; (ii) tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân; (iii) đạo đức tôn giáo có nhiều điểm phù hợp với công cuộc xây dựng xã hội mới. * Đổi mới trong công tác tôn giáo Cùng với đổi mới nhận thức về tôn giáo, công tác tôn giáo cũng có có một bước chuyển quan trọng, có thể xác định ba quan điểm về công tác tôn giáo thời kỳ đổi mới như sau: Một là, công tác tôn giáo vừa quan tâm giải quyết hợp lý nhu cầu tín ngưỡng của quần chúng vừa kịp thời đấu tranh chống địch lợi dụng tôn giáo để phá hoại cách mạng. Hai là, nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận động quần chúng. Ba là, làm tốt công tác tôn giáo là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị do Đảng lãnh đạo. 2.1.3. Công tác tôn giáo: khái niệm, nguyên tắc, nội dung và đặc điểm * Khái niệm: Dưới góc độ tiếp cận hệ thống về công tác tôn giáo, tác giả quan niệm công tác tôn giáo là những hoạt động của hệ thống chính trị phối hợp chặt chẽ với nhau trong việc việc xây dựng và thực thi chính sách tôn giáo trong thực tiễn nhằm đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, phát huy những giá trị tích cực của cộng đồng các tôn giáo, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. * Nguyên tắc: Công tác tôn giáo nhất quán với những nguyên tắc sau: 1 - Tôn trọng và đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo và tự do không tín ngưỡng tôn giáo của công dân. 2 - Đoàn kết gắn bó đồng bào theo các tôn giáo và không theo tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân. 3 - Mọi cá nhân và tổ chức hoạt động tín ngưỡng tôn giáo phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; có nghĩa vụ bảo vệ lợi ích của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; gìn giữ độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia. 4 - Những hoạt động tôn giáo ích nước, lợi dân, phù hợp với nguyện vọng và lợi ích chính đáng, hợp pháp của tín đồ được bảo đảm. 5 - Mọi hành vi lợi dụng hoạt động tôn giáo để làm mất trật tự an toàn xã hội, phương hại nền độc lập dân tộc, phá hoại chính sách đoàn kết toàn dân, đều bị xử lý theo pháp luật. Hoạt động mê tín phải bị phê phán và loại bỏ. * Nội dung của công tác tôn giáo Với quan niệm về công tác tôn giáo nêu trên, nội dung công tác tôn giáo bao gồm: Một là, chủ trương, hoạch định chính sách và những quy định pháp luật đối với tôn giáo của Đảng và Nhà nước. Hai là, thực hiện chính sách tôn giáo. Ba là, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tôn giáo nhằm đảm bảo cho chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước được thực hiện một cách đúng đắn và có hiệu quả. Bốn là, nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn về công tác tôn giáo. * Đặc điểm: Trước hết là về đối tượng, công tác tôn giáo có những đặc điểm đặc thù so với các loại công tác khác, bởi đối tượng của công tác tôn giáo là những con người vừa là công dân của đất nước, vừa là tín đồ của một tôn giáo nhất định. Thứ hai, nội dung công tác tôn giáo cũng bao gồm nhiều lĩnh vực, từ chủ trương, hoạch định chính sách đến việc thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước nhất là trong việc vận động quần chúng tín đồ chức sắc. Thứ ba, phương thức tiến hành công tác tôn giáo ở nước ta có những nét đặc thù: đó là mọi tổ chức hợp thành hệ thống chính trị đều làm công tác tôn giáo. 2.2. Thực tiễn công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay 2.2.1. Công tác tôn giáo trước 1990 Công tác tôn giáo trước năm 1990 với những chủ trương, chính sách hợp lý, đặc biệt là tư tưởng Hồ Chí Minh nên chúng ta đã đoàn kết lương - giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, hoàn thành thắng lợi sự nghiệp giải phóng dân tộc, cũng như góp phần giữ vững nền độc lập nước nhà. Tuy vậy, đây cũng là giai đoạn mà những quan điểm tả khuynh về tôn giáo của phong trào cộng sản và công nhân Quốc tế của các nước xã hội chủ nghĩa vẫn còn chi phối không ít tới nhận thức của chúng ta về tôn giáo. Điều đó đã dẫn đến những ứng xử chưa đúng đối với tôn giáo, phủ nhận vai trò của tôn giáo, muốn xóa bỏ nhanh tôn giáo, gây nhiều hậu quả dai dẳng cho đến tận ngày nay. 2.2.2. Thành tựu cơ bản của công tác tôn giáo từ 1990 đến nay 2.2.2.1. Sự đổi mới quan điểm chủ trương của Đảng về công tác tôn giáo Nếu như công tác tôn giáo trước 1990 chủ yếu là công tác đánh địch lợi dụng. Thì sau 1990, quan điểm, chủ trương của Đảng về tín ngưỡng, tôn giáo và công tác tôn giáo thể hiện tập trung ở những nội dung chủ yếu: Xây dựng hệ thống chính sách, pháp luật để bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân; thống nhất quyền lợi, nghĩa vụ của công dân để các chức sắc, nhà tu hành, tín đồ tôn giáo sống “tốt đời, đẹp đạo”; phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo trong xây dựng xã hội mới;... 2.2.2.2. Những thành tựu trong hoạch định chính sách, luật pháp về tôn giáo Mỗi khi Đảng có chủ trương, quan điểm mới về tôn giáo thì Nhà nước kịp thời thể chế hóa bằng những văn bản pháp quy để đưa chủ trương, quan điểm của Đảng về tôn giáo vào cuộc sống, đặc biệt là sự ra đời của Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004. 2.2.2.3. Những thành tựu trong việc thực hiện chính sách tôn giáo * Công tác vận động quần chúng tín đồ, chức sắc tôn giáo Bước sang thời kỳ đổi mới, với việc nhìn nhận một cách nghiêm túc những sai sót khuyết điểm trong quá khứ, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những thay đổi mang tính bước ngoặt về công tác tôn giáo, trong đó có công tác vận động quần chúng tín đồ, chức sắc, coi đây là “nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo” (Nghị quyết 24, Nghị quyết 25). * Công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động của tôn giáo Sau hai lăm năm thực hiện chính sách đổi mới đối với tôn giáo, công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo đã đạt được những thành tựu quan trọng. Các cá nhân, tổ chức tôn giáo có khung pháp lý khá ổn định và bền vững để thực hiện các nội dung hoạt động tôn giáo của mình. Những chuyển biến trong đời sống tôn giáo những năm qua đã góp phần giữ vững ổn định và phát triển đất nước trong điều kiện mở cửa và hội nhập. Tuy vậy, cũng như các lĩnh vực quản lí khác, những hoạt động của các tôn giáo chưa được thể chế hóa đầy đủ, thậm chí vẫn còn những biểu hiện của cơ chế “xin - cho”, hành chính, quan lieu, bao cấp. Những hạn chế này đang dần dần được khắc phục trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. 2.2.2.4. Về bộ máy và đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo Ở Việt Nam, hệ thống chính trị đều làm công tác tôn giáo, tuy nhiên tùy theo chức năng chuyên biệt mà thực hiện công việc của mình. Cơ quan trực tiếp thực hiện công tác tôn giáo - Ban Tôn giáo Cùng với đó, đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo được chú trọng. Số cán bộ làm công tác tôn giáo được đào tạo chuyên sâu (đại học và sau đại học) về tôn giáo và công tác tôn giáo tại các trường đại học, các viện nghiên cứu có chiều hướng tăng lên và ngày càng trẻ hóa. 2.2.2.5. Trong việc kết hợp nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn Kết hợp nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn cũng là một trong những nhiệm vụ của công tác tôn giáo, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách trước mắt và lâu dài đối với tôn giáo. Chương 3 THỰC TIỄN CÔNG TÁC TÔN GIÁO Ở TỈNH NINH BÌNH HIỆN NAY 3.1. Tình hình, đặc điểm tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình 3.1.1. Một số đặc điểm chung về tỉnh Ninh Bình 3.1.1.1. Đặc điểm tự nhiên, lịch sử, dân cư, dân tộc Đây là một vùng đất cổ, có con người cư trú từ rất sớm, từ thời đồ Đá cũ. Nơi đây, vừa có yếu tố Văn hóa vùng sông Hồng, vừa có yếu tố Văn hóa vùng sông Mã. Bên cạnh đó là vùng đất “trẻ” Kim Sơn. Cho đến nay vùng đất Ninh Bình vẫn tiến ra biển mỗi năm gần 100 m. Nếp sống của cư dân lấn biển mang tính chất động trong vùng văn hoá môi trường đất mở, tạo nên bản sắc cho đất và người nơi đây. 3.1.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội Là tỉnh có vị trí quan trọng của vùng cửa ngõ miền Bắc và vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc. Đây là nơi tiếp nối giao lưu kinh tế và văn hoá giữa khu vực châu thổ sông Hồng với Bắc Trung Bộ, giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ với vùng rừng núi Tây Bắc. Thế mạnh kinh tế nổi bật của Ninh Bình là các ngành công nghiệp vật liệu xây dựng và đặc biệt là du lịch văn hóa tâm linh. 3.1.2. Tình hình, đặc điểm tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình 3.1.2.1. Tình hình tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình Ninh Bình có hai tôn giáo là Phật giáo và Công giáo. Cả hai tôn giáo đều được truyền bá vào Ninh Bình rất sớm và có ảnh hưởng to lớn đối với dân tộc Việt Nam nói chung và tỉnh Ninh Bình nói riêng. Hiện nay, Ninh Bình có 234.204 tín đồ, chiếm 25,57% dân số toàn tỉnh. Trong đó, Phật giáo có 72.189 tín đồ, chiếm 7,88% dân số. Công giáo có 162.015 tín đồ, chiếm 17,69% dân số toàn tỉnh. 3.1.2.2. Một số đặc điểm tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình Thứ nhất, Ninh Bình không đa dạng lắm về tôn giáo, nhưng “yếu tố tôn giáo mạnh” trong đời sống xã hội. Thứ hai, Ninh Bình là nơi gắn với tên tuổi của nhiều chức sắc Phật giáo và Công giáo cao cấp. Thứ ba, Ninh Bình là nơi cung cấp đội ngũ chức sắc Phật giáo và Công giáo đông đảo cho cả nước. Thứ tư, Ninh Bình là một trường hợp điển hình xung đột về tôn giáo giai đoạn 1945 - 1954. Thứ năm, tôn giáo ở Ninh Bình có tính truyền thống, cơ sở xã hội vững chắc, hoạt động bền vững. 3.2. Quá trình thực hiện công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình 3.2.1. Công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình trước 1992 Là một tỉnh mà tôn giáo trong thời gian này đặc biệt là giai đoạn 1945 - 1954 có những diễn biến phức tạp. Công tác giải quyết xung đột tôn giáo có ý nghĩa sống còn trong kháng chiến chống Pháp nhờ tư tưởng Hồ Chí Minh, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước. Mặc dù trên thế giới lúc này, xung đột tôn giáo trong chiến tranh lạnh diễn ra gay gắt, việc hạn chế tối đa hậu quả mà xung đột này mang lại rút ra nhiều bài học có ý nghĩa toàn quốc, đặc biệt là trong vận động quần chúng tín đồ, tranh thủ chức sắc. 3.2.2. Công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình từ 1992 đến nay 3.2.2.1. Nhận thức và chỉ đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh về tôn giáo và công tác tôn giáo Từ khi tỉnh được tái lập năm 1992, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình đã quán triệt quan điểm đổi mới về tôn giáo, coi đây là nhiệm vụ quan trọng tạo nên sự đồng thuận xã hội xây dựng quê hương, xứng đáng với tiềm năng của tỉnh. Việc quán triệt những quan điểm đổi mới về tôn giáo và chính sách, nhiệm vụ công tác tôn giáo không chỉ ở nhận thức, mà còn vận dụng cụ thể trong tình hình thực tế của địa phương, không chỉ trong các cấp lãnh đạo Đảng, chính quyền, các cơ quan chức năng mà còn được quán triệt trong toàn bộ hệ thống chính trị. Trên tinh thần đó, cấp ủy, chính quyền đề ra chủ trương, quyết sách về công tác tôn giáo sát hợp tình hình thực tế tôn giáo ở địa phương. Nhận thức được tầm quan trọng của công tác tôn giáo trong thời kỳ đổi mới, trong những năm qua, Đảng bộ và chính quyền các cấp tỉnh Ninh Bình đã cụ thể hóa việc thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng, phân cấp cụ thể hơn về thẩm quyền giải quyết của cấp tỉnh, cấp huyện, phù hợp với đặc thù tôn giáo ở địa phương. 3.2.2.2. Việc thực hiện chính sách tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình * Công tác vận động quần chúng tín đồ, chức sắc các tôn giáo được các cơ quan ban ngành coi trọng trên tinh thần dân chủ - đổi mới - đồng thuận Các cấp ủy Đảng và chính quyền trong tỉnh xác định mục đích của công tác vận động quần chúng tín đồ, chức sắc là: tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân, phát triển kinh tế - xã hội nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, phát huy dân chủ cơ sở, tiếp thu những nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của chức sắc tín đồ các tôn giáo để cụ thể hóa những chủ trương, chính sách phù hợp với tình hình thực tế địa phương góp phần tạo sự ổn định chính trị xã hội, phát huy tinh thần đoàn kết trong nhân dân * Trong quản lý nhà nước đối với hoạt động của tôn giáo Trong công tác quản quản lý nhà nước với hoạt động tôn giáo, Ninh Bỉnh là tỉnh được đánh giá là làm tốt trong việc giải quyết các hoạt động tôn giáo, như: Trong vấn đề quản lý đất đai liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo; xử lý và ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật của tôn giáo; hoạt động đối ngoại của tôn giáo,... 3.2.2.3. Xây dựng và củng cố bộ máy và đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo Ninh Bình là tỉnh có đông tín đồ tôn giáo, để đạt được những mục tiêu đặt ra trong công tác tôn giáo nhất là bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo trên địa bàn, Ban Thường vụ Tỉnh ủy chỉ đạo việc thành lập Ban chỉ đạo thực hiện công tác tôn giáo từ tỉnh đến cơ sở (tỉnh, huyện, xã). Thông qua cơ quan chủ chốt là Ban tôn giáo tỉnh, hoạt động của Ban chỉ đạo công tác tôn giáo tỉnh, huyện, thị xã, thành phố đi vào hoạt động nề nếp, hiệu quả, giúp thường vụ cấp ủy chỉ đạo, giải quyết kịp thời những nhiệm vụ lớn về công tác trên địa bàn. 3.2.2.4. Nghiên cứu lý luận kết hợp với chỉ đạo thực tiễn Hiện nay, khi Phật giáo và Công giáo ở Ninh Bình có những bước chuyển mình mạnh mẽ, các ban ngành, đoàn thể, các nhà nghiên cứu tiếp tục có những nghiên cứu mới, không chỉ nghiên cứu tôn giáo thuần túy mà còn nghiên cứu tôn giáo trong mối quan hệ với xã hội. Cùng với đó là những nghiên cứu, hội thảo về chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước trong thời kỳ Đổi mới, cũng như vấn đề tổng kết thực tiễn. 3.3. Nhận xét chung về công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình 3.3.1.Ưu điểm và hạn chế Thứ nhất, nhận thức của cấp uỷ, chính quyền, cán bộ, đảng viên về tôn giáo và công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nước không ngừng tăng lên. Thứ hai, nguyện vọng chính đáng của cá nhân, tổ chức tôn giáo được quan tâm giải quyết theo đúng quy định của pháp luật. Thứ ba, những vấn đề trong công tác cán bộ đối với tôn giáo, đã đạt được những thành tựu quan trọng. Mặc dù đã có được những chuyển biến tích cực cả về mặt nhận thức, tư tưởng chỉ đạo và việc thực hiện trong thực tế, nhưng công tác tôn giáo ở Ninh Bình thời gian qua vẫn còn bộc lộ những hạn chế, thiếu sót. Một là, công tác nắm tình hình và phản ánh tình hình hoạt động tôn giáo trong một bộ phận cán bộ chủ chốt của cấp ủy, chính quyền cơ sở còn hạn chế. Hai là, quản lý nhà nước trong các hoạt động tôn giáo còn hạn chế nhất định dẫn đến hoạt động thương mại trong tôn giáo nổi cộm vừa tác động tiêu cực tới đời sống tôn giáo, vừa gây ra không ít khó khăn cho công tác quản lý của các cấp chính quyên sở tại. Ba là, sự phối hợp giữa các cơ quan ban ngành trong công tác tôn giáo còn còn nhiều vướng mắc, nhất là trong việc trùng tu, tu bổ xây dựng cơ sở thờ tự. Bốn là, tuy công tác cán bộ đã được tỉnh quan tâm, song trên thực tế vẫn không tránh khỏi một số hạn chế nhất định. 3.3.2. Nguyên nhân của ưu điểm và hạn chế 3.3.2.1. Nguyên nhân của ưu điểm Ninh Bình là địa phương thực hiện tốt chính sách tôn giáo. Kết quả đạt được của công tác tôn giáo trong thời gian qua là do những nguyên nhân cơ bản sau: Một là, sự đổi mới trong công tác tôn giáo. Hai là, có sự phối hợp kịp thời của các cơ quan ban ngành trong tỉnh. Ba là, công tác xây dựng, củng cố lực lượng chính trị và các tổ chức đoàn thể ở vùng giáo được đẩy mạnh. Bốn là, tăng cường đầu tư phát triển kinh tế, xã hội, nhất là vùng đồng bào có đông đồng bào theo tôn giáo. 3.3.2.2. Nguyên nhân của hạn chế Công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình trong thời gian qua còn hạn chế là do một số nguyên nhân sau Thứ nhất, thực tế hoạt động tôn giáo và công tác tôn giáo rất đa dạng, phức tạp, nhạy cảm, thường xuyên phát sinh những vấn đề mới. Thứ hai, Ninh Bình là tỉnh đông tín đồ tôn giáo thuộc hai tôn giáo lớn là Phật giáo và Công giáo, đặc biệt ở huyện Kim Sơn, nơi mà số lượng tín đồ tôn giáo chiếm 47% dân số. Thứ ba, sự phối hợp của các cấp, các ngành, đoàn thể trong việc nắm tình hình hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở một số nơi còn hạn chế. 3.3.3. Một số bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn Một là, về công tác chỉ đạo, lãnh đạo, phải nắm vững và vận dụng đúng quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo phù hợp với đặc điểm và tình hình của địa phương. Hai là, coi trọng công tác vận động quần chúng, nhất là chức sắc. Ba là, thực hiện tốt phương châm lấy tôn giáo giải quyết vấn đề tôn giáo. Bốn là, quan tâm giải quyết các đề nghị chính đáng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của đồng bào theo tôn giáo trên cơ sở quy định của pháp luật. Chương 4 NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC TÔN GIÁO Ở TỈNH NINH BÌNH 4.1. Dự báo, nhận định về tôn giáo và công tác tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình 4.1.1. Dự báo tình hình tôn giáo trong nước và tỉnh Ninh Bình 4.1.1.1. Dự báo tình hình tôn giáo trong nước Những biến động của tình hình tôn giáo thế giới cũng sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới tình hình tôn giáo ở Việt Nam. Theo các nhà nghiên cứu, ở Việt Nam hiện nay tôn giáo đang bộc lộ những xu hướng cơ bản sau đây: Xu hướng đa dạng hóa trong đời sống tôn giáo Xu hướng thế tục hóa và hiện đại hóa Xu hướng vận động đa chiều của các tôn giáo Xu hướng tôn giáo trở về với dân tộc Xu hướng lợi dụng vấn đề tôn giáo vì mục đích chính trị 4.1.1.2. Dự báo tình hình tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình Tình hình tôn giáo trên thế giới và trong nước đều có tác động đến tôn giáo ở địa phương trong đó có Ninh Bình. Bởi Phật giáo, nhất là Công giáo có mối quan hệ chặt chẽ với Công giáo thế giới như Vatican, Pháp, Philippin, Tôn giáo ở Ninh Bình còn chịu ảnh hưởng hay là phát sinh do thực tế ở địa bàn. * Phật giáo - Xu hướng Phật giáo nhập thế đồng hành cùng dân tộc là chủ đạo. - Hoàn thiện tổ chức, phát huy vai trò của Tổ đình, Sơn môn. Ninh Bình, ngoài Tổ đình Đồng Đắc, trung tâm chùa Bái Đính ngày càng thu hút sự quan tâm của các tổ chức tôn giáo trong và ngoài nước. Chú trọng hoằng Pháp, phát triển đạo Tràng phổ biến giáo lý. - Ninh Bình đang có dự kiến xây dựng trường Trung cấp Phật học, đáp ứng việc tu học của các nhà tu hành, đồng thời nâng vị thế của trung tâm tôn giáo lớn trong cả nước. - Bên cạnh đó, tiêu cực trong xu hướng thế tục hóa của Phật  giáo ngày càng gia tăng. Sự thương mại hóa trong chốn cửa thiền xuất hiện ngày càng nhiều, làm mất đi căn tính của nhà Phật. * Công giáo - Xu hướng gia tăng đội ngũ chức sắc Công giáo cả về số lượng và chất lượng. - Xu hướng phát triển các hình thức hội đoàn đa dạng hơn. - Các dòng tu có xu hướng liên hội dòng và tách nhỏ để phát huy tính năng động và hiệu quả hoạt động của dòng tu, từ đó có điều kiện phát triển thành nhà chính. - Xu hướng giáo hội địa phương và các chức sắc sẽ tăng cường đối thoại, liên tôn với các tôn giáo khác trên tinh thần khoan dung, cởi mở. - Tăng cường cơ sở vật chất xây dựng, tu bổ nhà thờ, nhà nguyện, làm cho cơ sở thờ tự của Giáo hội ngày càng khang trang và hấp dẫn để thu hút đông đảo giáo dân tham gia sinh hoạt tôn giáo. 4.1.2. Nhận định về công tác tôn giáo trong thời gian tới Với tình hình tôn giáo dự báo như trên, công tác tôn giáo trên phương diện cả nước nói chung và Ninh Bình nói riêng cũng sẽ có những thuận lợi, khó khăn, như vấn đề hội nhập, công tác văn hóa, xã hội tôn giáo. 4.2. Những vấn đề đặt ra đối với công tác tôn giáo 4.2.1. Công tác tôn giáo từ phương diện lý luận 4.2.1.1. Tiếp tục đổi mới nhận thức về tôn giáo và chính sách tôn giáo Sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã được gần ba thập kỷ với những thành tựu hết sức to lớn trên tất cả các lĩnh vực. Sự đổi mới về nhận thức, đường lối và chính sách tôn giáo đã thu được thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, theo thời gian, tín ngưỡng, tôn giáo có nhiều vấn đề mới nảy sinh đòi hỏi chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước cần phải được tiếp tục bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với thực tiễn từ cấp vĩ mô đến vi mô. 4.2.1.2. Đổi mới chính sách tôn giáo đòi hỏi phải giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa nhà nước và tôn giáo mà cụ thể là các tổ chức tôn giáo Ninh Bình là tỉnh có hai tôn giáo lớn là Phật giáo và Công giáo và đều là trung tâm tôn giáo trong cả nước. Trên bình diện cả nước, cũng như địa phương việc ứng xử bình đẳng đối với các tôn giáo là nhân tố quan trọng để mối quan hệ giữa chính quyền và các tổ chức tôn giáo ngày càng tốt đẹp, cùng hướng tới “điểm tương đồng” dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, bình đẳng, văn minh. 4.2.2. Vấn đề đặt ra đối với công tác tôn giáo từ thực tiễn 4.2.2.1. Trong công tác vận động quần chúng tín đồ Vận động quần chúng tín đồ tôn giáo không tách rời với việc phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Việc “quan tâm đến việc trần thế” luôn là điều kiện cơ bản để công tác tôn giáo thực hiện hiệu quả. 4.2.2.2. Từ góc độ quản lý nhà nước về tôn giáo - Tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lí nhà nước về tôn giáo Dù lựa chọn bất kỳ mô hình quản lý nhà nước về tôn giáo như thế nào, chúng ta cũng cần đáp ứng những nguyên tắc cơ bản như, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, “tính cách dân tộc” của công tác tôn giáo cũng như yêu cầu ngày càng cao của việc hội nhập với luật pháp, công ước quốc tế về tôn giáo. - Vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo Đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo chưa ngang tầm với nhiệm vụ được giao, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn. 4.2.2.3. Vấn đề đất đai, tài sản tôn giáo Xử lý vấn đề đất đai rất khó khăn do những hậu quả dai dẳng do lịch sử để lại, dù đã cố gắng khắc phục nhưng cho đến nay đây vẫn là “điểm nóng” trong đời sống tôn giáo ở Ninh Binh cũng như cả nước. 4.2.2.4. Trong nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn Việc nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và tổng kết thực tiễn về tôn giáo đang đặt ra một cách bức xúc trong hoàn cảnh hiện nay, nhất là mối quan hệ giữa tôn giáo với chủ nghĩa xã hội. Việc tổng kết thực tiễn công tác tôn giáo chưa sát thực tiễn,tức là báo cáo tổng kết của cấp cao hơn được xây dựng chỉ đơn thuần dựa trên báo cáo tổng kết của mang tính hình thức của cấp thấp hơn mà không dựa vào kết quả điều tra khảo sát thực tiễn. 4.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác tôn giáo ở Ninh Bình hiện nay 4.3.1. Xung quanh vấn đề lý luận trong công tác tôn giáo 4.3.1.1. Điều chỉnh nhận thức và ứng xử đối với tôn giáo 4.3.1.2. Tiếp tục hoàn thiện luật pháp về tôn giáo 4.3.2. Những vấn đề thực tiễn công tác tôn giáo 4.3.2.1. Trong công tác vận động quần chúng tín đồ chức sắc 4.3.2.2. Đổi mới phương thức hoạt động của bộ máy và đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo 4.3.2.3. Công tác nghiến cứu lý luận và tổng kết thực tiễn KẾT LUẬN 1. Nghiên cứu công tác tôn giáo trong thời kỳ đổi mới, tác giả luận án luôn quán triệt quan điểm có tính phương pháp luận là “công tác tôn giáo” không thể tách rời, thậm chí nó là sự “thực thi” sự đổi mới đường lối, chính sách của Đảng, nhà nước ta, ít nhất từ 1990 đến nay. Mặc dù không quá đi sâu vào nội dung sự đổi mới nhận thức lý luận, đường lối và chính sách tôn giáo, nhưng luận án cũng một lần nữa làm rõ quan điểm ấy. Nhiều tác giả, nhà nghiên cứu đi trước cũng đã có những đóng góp trong việc tổng kết nhiều mặt của quá trình đổi mới đường lối chính sách tôn giáo và coi đó là một trong những thắng lợi tiêu biểu của quá trình Đổi Mới đất nước. Ở luận án này, ít nhất từ góc độ “công tác tôn giáo”, một lần nữa khẳng định thêm đánh giá đúng đắn đó. 2. Quan điểm đổi mới cơ bản về nhận thức và thực tiễn “công tác tôn giáo” được luận án quán triệt dựa vào luận đề quan trọng: Thực chất công tác tôn giáo ở nước ta là công tác vận động quần chúng và công tác tôn giáo là công tác của cả hệ thống chính trị. Rõ ràng, ở nước ta chưa có nhiều công trình nghiên cứu làm rõ điều này. Chương 2 của luận án này cũng “trở lại” với những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về “công tác tôn giáo” hay đúng hơn là giải quyết vấn đề tôn giáo với một Đảng Cộng sản hay Nhà nước Xã hội chủ nghĩa. Luận án qua đó, có nhận xét rằng, trong lịch sử cách mạng Việt Nam, ít nhất là ở thời kỳ 1975 -1990 rõ ràng không có nhiều kinh nghiệm thành công ở công tác này. Cũng thông qua chương 2, một trong những nội dung trọng tâm của chương này là bằng thực tiễn công tác tôn giáo trên phạm vi cả nước vốn hết sức phong phú, phức tạp, đời sống tôn giáo có sự phát triển tích cực. Để thể hiện được quan điểm đổi mới của Đảng, đồng thời cũng phải đảm bảo sự ổn định chính trị - xã hội trong lĩnh vực tôn giáo. Luận án cũng đã đề cập đến những lĩnh vực cụ thể trong công tác tôn giáo, đặc biệt là bộ máy và đội ngũ làm công tác tôn giáo, vấn đề tổng kết thực tiễn trong công tác tôn giáo để làm rõ điều này. 3. Khái niệm “công tác tôn giáo” là đặc thù Việt Nam trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo. Nó bao gồm nhiều nội dung từ việc chủ trương, hoạch định chính sách tôn giáo, đến việc thực thi công tác tôn giáo trên những lĩnh vực cụ thể. Trong nhận thức đối với tôn giáo, Đảng và Nhà nước đã xác định tôn giáo là tồn tại lâu dài, tôn giáo là nhu cầu của một bộ phận nhân dân, từ đó tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân, đồng thời đoàn kết tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân để xây dựng đất nước Việt Nam hòa bình, ổn định và phát triển. Đặc biệt, trong quan điểm nhận thức của Đảng và Nhà nước đã nhìn nhận và phát huy những giá trị tích cực về đạo đức và văn hóa của tôn giáo, trên cơ sở đó khuyến khích những hoạt động tôn giáo tiến bộ vì lợi ích Tổ quốc và nhân dân. Quan điểm này của luận án đã quyết định khá nhiều đến các nội dung cụ thể được trình bày trong tất cả các chương nội dung luận án. 4. Đúng như tên luận án đã chỉ rõ, “công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay” dĩ nhiên là một trong những nghiên cứu chính của luận án và đã được chúng tôi đưa ra trong những kết luận trên đây. Ngoài ra, tác giả luận án đã chọn Ninh Bình là “nghiên cứu trường hợp” như một “đối chứng” quy mô công tác tôn giáo cả nước. Bằng cách làm rõ một số đặc điểm đời sống tôn giáo ở Ninh Bình trong lịch sử và hiện tại, luận án đề cập các vấn đề trọng yếu: Đảng bộ và chính quyền ở tỉnh Ninh Bình đã vận dụng những quan điểm đổi mới về công tác tôn giáo như thế nào và quan trọng hơn, công tác này đã có những kinh nghiệm gì được coi là thành công. Qua khảo sát kỹ lưỡng từ nhiều phía: hoạt động của Ban tôn giáo tỉnh và “hệ thống chính trị” ở địa phương với công tác này, kể cả thái độ tiếp nhận của các tôn giáo (trước hết là Phật giáo và Công giáo, hai tôn giáo lớn nhất ở địa phương) luận án thấy rằng điểm nhấn cho các thành tựu công tác tôn giáo ở Ninh Bình là sự thay đổi nhận thức và chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, chính quyền địa phương đối với tôn giáo trong thời kỳ Đổi mới không để xảy ra điểm nóng trong tôn giáo, đáp ứng những nhu cầu chính đáng của tín đồ, chức sắc các tôn giáo trên tinh thần tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân. Luận án cũng không quên “tính vấn đề” của công tác tôn giáo ở Ninh Bình ở một chiều hướng khác, đó là những mặt còn hạn chế bất cập trong công tác tôn giáo. Bằng cách làm rõ những nhân tố khách quan, nhấn mạnh hơn nhấn tố chủ quan, chương 3 luận án cũng đưa ra nhận xét, hạn chế chủ quan lớn nhất trong công tác này ở Ninh Bình là một bộ phận cán bộ, đảng viên ở cấp sở vẫn có cái nhìn định kiến đối với tôn giáo, đặc biệt là đạo Công giáo. 5. Trên là cơ sở những vấn đề đặt ra, trong khuôn khổ của một đề tài nghiên cứu về công tác tôn giáo, chúng tôi đưa ra hai nhóm khuyến nghị tương ứng với hai cấp độ Trung ương và địa phương. Ở cấp độ quốc gia, luận án này cũng chỉ giới hạn mình vào những vấn đề đặt ra trực tiếp thuộc phạm vi công tác tôn giáo. Mạch logic vấn đề mà luận án nêu ra là, trước nhu cầu ngày càng lớn, “xây dựng và hoàn thiện chính sách tôn giáo”, “hoàn thiện luật pháp tôn giáo” như Văn kiện Đại hội Đảng XI của Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: “Tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, phù hợp với quan điểm của Đảng trong giai đoạn mới của đất nước”, công tác tôn giáo tự nó cũng cần đổi mới tiếp tục, ít nhất trước các vấn đề sau: bộ máy và đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo, vấn đề tổng kết thực tiễn trong công tác tôn giáo. Ở cấp độ địa phương: chúng tôi lưu ý rằng, Ninh Bình là tỉnh có đông tín đồ thuộc hai tôn giáo lớn là Phật giáo và Công giáo, trong lịch sử có những vấn đề “gai góc” về tôn giáo, việc thành công hay chưa thành công trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa chính quyền và tổ chức tôn giáo phụ thuộc phần lớn vai trò của đội ngũ cán bộ, trong đó có cán bộ làm công tác tôn giáo. Cuối cùng luận án đề cập vấn đề có tính logic nội tại đưa ra những giải pháp và kiến nghị: Nhóm các vấn đề về lý luận và thực tiễn trong công tác tôn giáo. Vấn đề tôn giáo nói chung thuộc lĩnh vực xã hội là đặc thù, vừa nhạy cảm vừa phức tạp. Do đó, công tác tôn giáo phải có những hướng đi, biện pháp thiết thực và hiệu quả góp phần bảo đảm sự hòa hợp, đồng thuận Đạo - Đời vì một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh./. DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Lê Thị Minh Thảo (2014), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng”, Hội thảo khoa học kỷ niệm 125 năm ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh: Hồ Chí Minh với sự nghiệp giải phóng dân tộc, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, tr.24 - 30. 2. Lê Thị Minh Thảo (2014), “Tôn giáo ở Ninh Bình - Lịch sử và hiện tại”, Tạp chí Công tác tôn giáo (12), tr.8 - 12. 3. Lê Thị Minh Thảo (2015), “Công tác tôn giáo và những nhân tố ảnh hưởng đến công tác tôn giáo ở Việt Nam”, Tạp chí Dân tộc và Thời đại (180 -181), tr.80 - 84. 4. Lê Thị Minh Thảo (2015), “Công tác tôn giáo ở Ninh Bình hiện nay - Thành tựu và vấn đề đặt ra”, Tạp chí Công tác tôn giáo (10), tr.23 - 27. 5. Lê Thị Minh Thảo (2015), Công tác vận động quần chúng tín đồ, chức sắc tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình hiện nay, Tạp chí Dân vận (11), tr.46 - 48. 6. Lê Thị Minh Thảo (2015), “Vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về tôn giáo vào thực tiễn công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí khoa học trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 (39). 7. Lê Thị Minh Thảo (2015), “Một số đặc điểm cơ bản của tôn giáo ở Ninh Bình”, Tạp chí Dân tộc và Thời đại (12). 8. Lê Thị Minh Thảo (2015) “Quan điểm của Đảng về tôn giáo trong thời kỳ xây dựng nền văn hóa mới”, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật (378).

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • doccong_tac_ton_giao_o_viet_nam_hien_nay_ly_luan_va_thuc_tien_qua_khao_sat_tai_tinh_ninh_binh_8725.doc
Luận văn liên quan