Nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh sản, và tiến hành thử nghiệm nhân tạo sò mồng Vasticadium flavum

Nghiên cứu về đặc điểm sinh học sinh sản, và tiến hành thử nghiệm sinh sản nhân tạo sò mồng Vasticadium flavum. ii MỞ ĐẦU1 Chương 1 : TỔNG QUAN3 1.1. Tình hình nghiên cứu về họ sò nứa Cardiidae trên thế giới3 1.1.1. Về phân loại và phân bố. 3 1.1.2. Đặc điểm hình thái cấu tạo. 5 1.1.3. Phương thức sống 6 1.1.4. Thức ăn và phương thức bắt mồi6 1.1.5. Địch hại và bệnh. 7 1.2Tình hình nghiên cứu sò mồng Vasticardium flavum (Linnaeus, 1758) trên thế giới8 1.3.Tình hình nghiên cứu sò mồng (Vasticardium flavum Linnaeus, 1758) ở trong nước11 Chương 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU12 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. 13 2.2. Phương pháp thu thập và phân tích mẫu vật13 2.3 Xác định thành phần thức ăn trong ruột sò mồng (V.flavum)14 2.4. Xác định đặc điểm sinh học sinh sản của sò mồng. 14 2.5 Thử nghiệm sản xuất giống nhân tạo sò mồng (V. flavum)16 2.6 Phương pháp xử lý số liệu:18 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN21 3.1.Kết quả về đặc điểm phân bố của sò mồng tại Cam Ranh - Khánh Hòa.21 3.2. Đặc điểm sinh học của sò mồng V. flavum24 3.2.1. Hình thái cấu tạo. 24 3.2.2. Phương thức sống. 28 3.4. Đặc điểm sinh trưởng. 30 vChỉ tiêu về kích thước. 30 vChỉ tiêu về khối lượng. 33 3.5 Đặc điểm sinh học sinh sản của sò mồng. 36 3.5.1. Hình thái cấu tạo và các giai đoạn phát triển của tuyến sinh dục. 36 3.5.2. Giới tính của sò mồng. 38 iii 3.5.3 Tâp tính sinh sản. 38 3.5.4. Sự phát triển phôi và biến thái của ấu trùng sò mồng (V. flavum).40 3.6 Kết quả thử nghiệm sinh sản nhân tạo sò mồng.42 3.6.2Kỹ thuật tuyển chọn và vận chuyển sò bố mẹ.43 3.6.3Các biện pháp kích thích sinh sản.43 3.6.4Thu trứng. 44 3.6.5Điều kiện môi trường trong bể ương nuôi ấu trùng. 45 3.6.6Ương nuôi sò giai đoạn phát triển phôi45 3.6.7Ương nuôi ấu trùng giai đoạn sống nổi45 3.6.8Ương nuôi ấu trùng giai đoạn sống đáy. 46 3.6.9Ương nuôi ấu trùng giai đoạn Juvenile. 47 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN49 DANH MỤC CÁC HÌNH TRANG iv Hình 1. Sò mồng V. Flavum 9 Hình 2.1. Sơ đồ tổng quát về phương pháp nghiên cứu . 12 Hình 2.2 Cân Roberval và Cân Sartorious BP110S . 15 Hình 2.3 Xác định kích thước sò mồng . 15 Hình 2.4 Đo chỉ tiêu kích thước, khối lượng và phẫu thuật ruột sò mồng . 15 Hình 2.5 Sơ đồ sản xuất giống sò Mồng (V. flavum) . 16 Hình 3.1 Hình thái ngoài của sò mồng 24 Hình 3.2 Hình thái cấu tạo trong của sò mồng 26 Hình 3.3 Phương thức sống của sò mồng 28 Hình 3.4 Tương quan giữa chiều dài và chiều cao vỏ của sò mồng 32 Hình 3.5 Tương quan giữa chiều rộng và chiều cao vỏ của sò mồng . 32 Hình 3.6 Tương quan giữa chiều rộng và chiều dài vỏ của sò mồng 32 Hinh 3.7 Tương quan giữa khối lượng toàn thân và chiều cao vỏ của sò mồng . 35 Hình 3.8 Tương quan giữa khối lượng thân mềm và chiều cao vỏ của sòmồng 35 Hình 3.9 Tương quan giữa khối lượng thân mềm và khối lượng toàn thân . 35 Hình 3.10 Trứng của sò mồng giai đoạn II . 36 Hình 3.11. Trứng của sò mồng giai đoạn III . 36 Hình 3.12. Trứng và tinh trùng của sò mồng ở giai đoạn IV 37 Hình 3.13: Ba dạng tuyến sinh dục của sò mồng 38 Hình 3.14: Lát cắt các giai đoạn phát triển tuyến sinh dục con cái 38 Hình 3.15: Lát cắt các giai đoạn phát triển tuyến sinh dục con đực . 39 Hình 3.16. Kích thích sò sinh sản 43 Hình 3.17. A) Thay nước và lọc ấu trùng B) Bể ương ấu trùng sống đáy 46 Hình 3.18 A) Bể ương nuôi sò con B) Nền đáy cát bùn và vỏ nhuyễn thể . 47 Hình 3.19 Kích thước sò con . 48 Phụ lục Hình 1: Test pH Hình 2: Tỷ trọng kế Hình 3: Nhiệt kế 54 Hình 4: Kính hiển vi quang học Hình 5: Lọ để cố định trứng và ấu trùng 54 Hình 6: Địa điểm thu mẫu . 54 Hình 7: Một số loài tảo quan sát được trong ruột sò 55

pdf62 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 17/08/2013 | Lượt xem: 2178 | Lượt tải: 3download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh sản, và tiến hành thử nghiệm nhân tạo sò mồng Vasticadium flavum, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ao Hình 2.3: Xác d nh kích thu c sò m ng a: Ðo kích thu c b: Cân kh i lu ng c: Ph u thu t ru t sò Hình 2.4 Cách do các ch tiêu kích thu c và kh i lu ng và xác d nh thành ph n th c an trong ru t sò a b c a b c 16 - Theo dõi t p tính sinh s n, quá trình phát tri n phôi và bi n thái u trùng sò m ng V. flavum. - Làm tiêu b n bu ng tr ng và tinh sào theo phuong pháp Seckan & Hrapchack (1980): Tuy n sinh d c c d nh b ng Davidson ho c Bouin 10%. Lo i nu c b ng Ethanol và làm trong b ng xylene, sau dó dúc parafin và c t lát m ng t 2 – 6 µm b ng dao c t Microtome hi u LEICA RM 213s. Nhu m m u b ng Hematoxylin và Eosin, dùng h n h p dung dich albumin và glycerin (t l 1:1) d dán m u lát c t lên lam kính. Quan sát tiêu b n du i kính hi n vi LEICA ATC 2000. 2.5 Th nghi m s n xu t gi ng nhân t o sò m ng (V. flavum) K thu t s n xu t gi ng sò M ng (V. flavum) du c tóm t t qua Hình 2.5: L a ch n b m c p t o Kích thích sinh s n c p nu c làm th c an San thua m t d tr ng cho S c khí u trùng C p t o cho u trùng ch D Thu u trùng d nh v Uong nuôi u trùng giai do n s ng trôi n i Uong nuôi u trùng giai do n s ng dáy Thu sò con Hình 2.5. So d s n xu t gi ng sò M ng (V. flavum) 17 2.5.1 Ði u ki n trang thi t b cho sinh s n nhân t o sò M ng. - Trang thi t b dùng cho sinh s n nhân t o g m: máy bom, ng d n, h th ng b l c, b ch a nu c, lu i l c nu c, … d cung c p nu c s ch cho b uong nuôi u trùng. Các lo i lu i l c t o, thay nu c, các lo i xô ch u, cân, ng dong, kính hi n vi, lam, lamen, ng hút, pipet, bu ng d m…d thay nu c, san thua u trùng, theo dõi m t d , quá trình phát tri n c a phôi và u trùng sò M ng. - Ngoài ra h th ng s n xu t gi ng sò m ng c n có thêm: + 1 b l c 120 lít và 1 b d 120 lít + 1 b uong u trùng n i 120 lít,1 b uong u trùng s ng dáy 40 lít + 1 xô nh a 20 lít d uong nuôi sò con + Ch t dáy du c l y t i vùng thu m u. (G m: cát, bùn và v ÐVTM). 2.5.2 Tuy n ch n sò b m Sò b m kh e m nh, màu s c tuoi sáng, không d t t, không có sinh v t bám, ph n x nhanh, kích thu c l n trên 40 mm, và có tuy n sinh d c phát tri n giai do n III, IV. 2.5.3 Kích thích cho sò sinh s n. Các bi n pháp kích thích sò b m sinh s n: Sò b m tru c khi cho sinh s n c n r a s ch b ng nu c ng t ho c ngâm trong thu c tím 5 – 10 ppm trong 5 – 10 phút. - Ð khô: Sò b m d khô (trong nhà ho c bóng râm) t 30 - 40 phút nhi t d cao hon nhi t d b nuôi t 3 – 5oC. Sau dó th chúng vào b d . - Nâng nhi t: Ti n hành th sò b m khi nhi t d nu c du c nâng lên t 3 - 5oC b ng cách phoi n ng trong 30 – 60 phút. - K t h p kích thích nhi t v i dòng ch y: Ð t sò vào ch râm mát kho ng 1 ti ng. X p sò lên phên tre kích thu c 1,5m x 1,0m r i d t xu ng dáy b dã tháo h t nu c. Bom nu c vào thành b d nu c ch y xoáy tròn quanh phên tre kích thích sò d tr ng và phóng tinh. 18 - Ánh sáng: Gi sò b m trong các xô t i màu, d y kín và s c khí liên t c, khi tr i n ng d p thì ti n hành phoi sò. M t s thao tác khác trong quá trình cho sò sinh s n nhân t o: - Theo dõi tr ng thái b kích thích, th i gian hi u ng cung nhu ho t d ng phóng tinh, d tr ng c a sò b m - V t sò b m ra kh i b sau khi cho sinh s n, ch 30 phút cho tr ng và tinh trùng l ng xu ng dáy b , x nu c t t d toàn b tinh d ch th a và tr ng ch t n i bên trên b lo i b . Làm cách này có th lo i b các t p ch t và tinh trùng bám ngoài m t tr ng. T p ch t và tinh trùng có th làm ô nhi m môi tru ng nu c vì chúng r t giàu hàm lu ng Protein. - Theo dõi t l th tinh, t l n c a tr ng. Xác d nh th i gian phát tri n phôi, và chuy n giai do n c a u trùng sò. Quy u c t i th i di m có 50% s l u ng tr ng ho c u trùng chuy n t giai do n này sang giai do n khác du c coi là th i gian chuy n giai do n c a chúng. - Ð nh lu ng tr ng, u trùng b ng phuong pháp th tích: Dùng l nh a l y m u 5 di m trong b (4 góc và 1 di m gi a), cho chung vào bình tam giác, dùng dua khu y d u, sau dó d kho ng 30 – 40 ml vào các l nh a, và cho kho ng 10 ml formol d c d nh m u. Ð m toàn b s tr ng ho c u trùng có trong các m u (N u s lu ng tr ng ho c u trùng có m t d th p). Ho c khu y d u và l y nhanh 3 – 5 ml cho vào bu ng d m (N u s lu ng tr ng ho c u trùng có m t d cao). Ð m 3 l n và l y giá tr trung bình. T dó suy ra s lu ng tr ng ho c u trùng có trong b . - V t sò và ti n hành ph u thu t, quan sát tuy n sinh d c sau khi sò sinh s n. 2.6 Phuong pháp x lý s li u: 2.6.1 X lý s li u: X lý s li u b ng ph n m m Microsolf Excel. Giá tr trung bình du c so sánh và dánh giá d tin c y 95%. Các giá tr du c trình bày b i giá tr trung bình ± d l ch chu n [2]. 19 2.6.2 Các công th c tính toán B ng 2. Công th c x lý s li u Công th c tính Ghi chú 1. Thi t l p phuong trình quan h gi a kích thu c v i kh i lu ng W = a.Lb a,b là các h s tuong quan. L: chi u dài (mm). W: kh i lu ng (g). 2. Giá tr trung bình X = n i iX n 1 1 X : giá tr trung bình c a m u. Xi: giá tr c a m u l n th i. n: s lu ng m u. 3. Ð l ch chu n n i i XX n 1 2)(1 X : giá tr trung bình c a m u. Xi: giá tr c a m u l n th i. n: s lu ng m u. 4. H s tuong quan yx yx YXCovR ),( , n j xjx X n 1 22 )(1 n j yjy Y n 1 22 )(1 x : d l ch chu n c a X. y : d l ch chu n c a Y. V i: 11 R n j yjxj YX n Cov 1 ))((1 5. Công th c 2 r i c j ij ijij E EA 1 1 2 )( ijA : t n s quan sát hàng th i và c t th j ijE : t n s lý thuy t hàng th i và c t th j 20 r: s hàng c: s c t 6. T l quan sát (%) n qp p 000 2 V i Kho ng tin c y 95% po: t l cá th d c quan sát (%) qo: t l cá th cái quan sát (%) n: s cá th thí nghi m, n > 100 + Ð i v i m u bé: (n*p và n*q < 5 v i 4=n=10; 10=n=100 và 0=x=25; 60=n=100 và 26=x=50): tra b ng VIII – A, VIII – B, VIII – C 7. S lu ng tr ng ho c u trùng trong b S = M.V M là m t d tr ng ho c u trùng (con/ml) V là th tích nu c trong b (lít) 8. T l th tinh (Tt) và t l n (Tn) c a tr ng 100(%) x M NTt 100(%) x M XTn N là t ng s tr ng th tinh X là t ng s u trùng Trochophora M là t ng s tr ng d du c 9. T l s ng c a u trùng (Ts) 100(%) x B ATs A là t ng s lu ng u trùng giai do n sau B là t ng s u trùng giai do n tru c 21 Chuong 3: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 3.1. K t qu v d c di m phân b c a sò m ng t i Cam Ranh - Khánh Hòa. 3.1.1 Ði u ki n t nhiên t i vùng ven bi n th xã Cam Ranh V trí d a lý Th xã Cam Ranh n m phía nam t nh Khánh Hoà, d c tuy n qu c l 1A, t nh l 9, có to d 11o48’16 d n 12o9’44 vi d B c, 108o49’44 d n 109o13’31 kinh Ðông. Ð a ph n kéo dài t Cam Hoà d n Cam Th nh Ðông, phía B c giáp v i thành ph Nha Trang và huy n Diên Khánh, phía Tây giáp v i huy n Khánh Son, phía Nam giáp v i t nh Ninh Thu n, phía dông giáp v i bi n. D c b bi n có 16 xã phu ng có di u ki n phát tri n nuôi tr ng thu s n. Ð a hình Th xã Cam Ranh có b bi n dài hon 60 km, có v nh Cam Ranh, d m Thu Tri u, có c ng thuong m i, c ng cá Ðá B c. V nh Cam Ranh r ng 6000 ha, chi u ngang 6 km, chi u dài an sâu vào n i d a 12 km. Vùng bãi tri u có các d ng ch t dáy nhu: cát, cát bùn, bùn cát, cát s i và san hô. Khí h u và thu van Th xã Cam Ranh n m trong vùng khí h u nhi t d i gió mùa, ch u nh hu ng c a d i duong và ti p c n v i vùng khô h n t nh Ninh Thu n. Lu ng mua trung bình nhi u nam Cam Ranh kho ng 900 ÷ 1100 mm, phân b không d u, vùng núi phía Tây B c có lu ng mua l n hon. Mùa mua dây b t d u t tháng 9 – 12, chi m 78% lu ng mua hàng nam. Mùa khô t tháng 1 – 8 v i lu ng mua chi m kho ng 22%. S ngày mua trong nam dao d ng t 100 – 115 ngày, lu ng mua ngày l n nh t có khi lên d n 471 mm (tháng 12/1986) vùng núi và 130 ÷ 150 mm vùng bi n. Bão thu ng xu t hi n Cam Ranh vào tháng 9 – 12, mùa bão thu ng trùng v i mùa mua nên nh hu ng l n d n nuôi tr ng thu s n. Gió mùa Ðông B c t 22 tháng 11 d n tháng 3 nam sau, hàng nam có t i 5 – 6 d t gió mùa c p 4 ÷ 6. Mùa hè thu ng có gió Nam ho c Tây Nam khô nóng hon. Nhi t d không khí trung bình nam kho ng 26oC, cao nh t là 39,2oC (tháng 5/2002) và th p nh t là 14,4oC (tháng 1/1992). Tháng có nhi t d cao nh t là tháng 6,7,8; tháng có nhi t d th p nh t du i 20oC là tháng 12 và tháng 1. Chênh l ch nhi t d gi a ngày và dêm là 5 ÷ 9oC, tu theo tháng trong nam. Ð m trung bình nam là 75%, tháng có d m cao nh t là tháng 11 và th p nh t là tháng 6 và tháng 7. Ánh sáng và n ng d i dào, trung bình nam có 2500 ÷ 2600 gi n ng, nang lu ng b c x nhi t cao 90 ÷ 96 Kcal/cm2/nam. Ch d thu tri u t i Cam Ranh là nh t tri u không d u, hàng tháng có kho ng 18 ÷ 20 ngày nh t tri u. Biên d thu tri u k nu c cu ng t 1,2 ÷ 2,2 m và k nu c kém t 0,5 ÷ 1 m. Thu lý, thu hoá: - Nhi t d nu c bi n vào mùa hè là 28 ÷ 290C, mùa dông là 24,2 ÷ 25,50C - Ð m n ngoài khoi n d nh cao t 33,6 ÷ 34ppm, vùng ven bi n du i 32ppm. Trong mùa mua d m n bi n d ng du i 20ppm, vào mùa mua lu d m n có th nh hon 10ppm (trong d m Thu Tri u). - pH: dao d ng trong kho ng 7 ÷ 8,3, trong mùa mua pH trong d m Thu Tri u gi m xu ng 7 ÷ 8, còn v mùa khô pH thu ng tang lên trên 8. - Ch s DO, BOD,COD: + V nh Cam Ranh có ch d oxy hoà tan (DO) tuong d i cao, dao d ng trong kho ng 4,7 ÷ 6,91 mgO2/l, trung bình 6,12 ± 0,47 mgO2/l. Ði u ki n này r t thích h p cho s phát tri n c a sinh v t. + Nhu c u oxy sinh hóa (BOD) dao d ng trong kho ng 0,27 ÷ 7,44 mg mgO2/l, trung bình 1,81 ± 1,27 mgO2/l. Trung bình ch tiêu này còn n m trong gi i h n an toàn cho 23 phép d i v i tiêu chu n ch t lu ng nu c ven b cung nhu thu v c nuôi tr ng thu s n. + Nhu c u oxy hoá (COD): giá tr này th p dao d ng 12,3 ÷ 30,9 mgO2/l, trung bình 22,02 ± 11,07 mgO2/l, phù h p cho nuôi tr ng thu s n. 3.1.2 Ð c di m phân b c a sò m ng t i Cam Ranh – Khánh Hòa Sò m ng Vasticardium flavum (Linnaeus, 1758) phân b r i rác d c ven bi n th xã Cam Ranh, nhung t p trung ch y u t i vùng ven bi n thu c 2 phu ng Cam Phúc Nam (cây s 6) và Cam Phúc B c (cây s 9), ngoài ra sò cung có m t c ng Thuong M i và c ng Cá B c. Sò phân b d sâu t 1 – 20 m (t p trung ch y u t 8 – 15 m), và phân b trong vùng c bi n, n n dáy bùn cát + v thân m m (Hình 3.5). Các thông s môi tru ng t i v trí phân b (cây s 9) c a sò m ng du c th hi n qua B ng 3.1: B ng 3.1 Các y u t môi tru ng trong vùng kh o sát Y u t Nhi t d (oC) Ð m n (ppm) pH Kho ng dao d ng 27÷29 31÷35 8.1÷8,3 Trung bình 28,04 ± 0,9 32,88 ± 1,3 8,2 ± 0,1 T i vùng thu m u, chúng tôi còn b t g p s phân b c a các loài: sò Gôlôbô (Anadara globosa Reeve, 1844), dòm nâu (Modiolus philippinarum Hanley, 1843), nghêu l a (Paphia unlulata Born, 1778), sò ngh (Tapes literatus Linne, 1758), ngao vân (Meretrix lusoria Röding, 1798), ngao d u (Meretrix meretrix Linne, 1758), c nicôba (Fusinus nicobaricus Roding, 1798), sao bi n (Pisaster ochraceus), sò lông (Anadara subcrenata), s a (Ctenophora). Ta th y sò m ng thích nghi trong di u ki n môi tru ng tuong d i n d nh. Ngu ng nhi t d , d m n và pH khá cao, vì dây ít ch u nh hu ng c a ngu n nu c ng t n i d a, chính vì môi tru ng tuong d i n d nh nên sinh v t dây cung thu ng là nh ng loài ít ch u du c s bi n d ng c a các y u t môi tru ng. Do dó trong quá trình s n xu t gi ng các d i t ng thân m m trên c n ph i d c bi t luu ý 24 d n ngu n nu c nuôi, và qu n lý các y u t môi tru ng b uong sao cho u trùng sò có th phát tri n và d t t l s ng cao nh t. 3.2. Ð c di m sinh h c c a sò m ng V. flavum 3.2.1. Hình thái c u t o C u t o ngoài Hình 3. 1: Hình thái ngoài c a sò m ng o Hình d ng c a v Sò m ng Vasticardium flavum (Linnaeus, 1758) có v khá dày, ch c, d ng hình tr ng ho c hình thuôn dài, chi u cao thu ng l n hon chi u dài. Hai v có kích thu c tuong duong nhau. M t ngoài v có màu tr ng du c ph m t l p s ng màu vàng nh t ho c màu hoi nâu. M t trong thu ng có màu tr ng, khoang d nh v ph n l n có màu tr ng t i vàng, xanh ho c màu tía. S lu ng g phóng x là 27 – 33 g trên m i v . Rãnh gi a các g phóng x tuong d i sâu và ph ng v i các n p v n nh d ng tâm. Các g phóng x to d u t d nh v phía mép v . G phóng x nh d n v phía d nh v , trên g có các phi n ngang x p d u d ng v y. Trên m i v có 2 - 3 rang ch c kho , kích thu c các rang không d u nhau, rang phía tru c nh hon rang phía sau. Kho ng cách gi a các rang là d u nhau. B n l ng n, ch c kho , có màu nâu den và n m phía ngoài v . V kích thu c, trong quá trình nghiên c u, chi u cao t i da b t g p là 76 mm, trung bình là 40 mm. 25 o Màng áo Màng áo c a sò m ng khá phát tri n v i 2 t m bao b c ph n thân m m. Hai b v t áo dính v i nhau, ch tr m t s noi hình thành ng hút nu c, ng thoát nu c và ch thò ra c a chân. Xoang màng áo n m gi a hai v t áo là môi tru ng trao d i khí và v n chuy n th c an. C n bám trên mang, chân và màng áo, chúng du c t ng t ng lúc ra ngoài nh ho t d ng m khép d t ng t c a v . Dòng nu c dua th c an vào phía sau co th và di chuy n hình ch U trong xoang màng áo r i thoát ra ngoài cung phía sau co th . Nh th quá trình tiêu hoá, hô h p, bài ti t c a chúng không b r i lo n khi ph n tru c co th ng p trong bùn. Mép màng áo du c chia làm 3 n p: N p t o v ; n p c m giác, có xúc tu và t bào c m giác; n p di u ti t nu c, có xúc tu. T bào d u c a n p t o v t o ra t ng da v ; t bào m t lung c a mép màng áo t o ra t ng dá vôi; t bào bi u bì m t ngoài t o ra t ng ng c trai. Ch c nang chính c a màng áo là ti t ra v , tuy nhiên chúng còn có ch c nang khác n a dó là ch c nang c m giác và có th dóng kín v khi g p di u ki n môi tru ng b t l i. Ngoài ra màng áo còn có th di u khi n lu ng nu c vào xoang co th và hô h p. o Chân Sò m ng có chân r t phát tri n, hình tam giác nh n, hoi cong (gi ng cái móc), có màu vàng ho c ph t h ng, không có to chân. Ðây là nh ng d c di m c u t o thích nghi v i vi c dào hang và di chuy n c a chúng. C u t o trong Sò không có ph n d u, ph n duôi rõ ràng, tuy nhiên trong h th ng phân lo i có th dùng các thu t ng gi ng các d ng v t khác d mô t . Vùng d nh v , gi ng nhu hai v trí d v kh p v i nhau g i là m t lung v a d ng v t, phía d i di n là vùng mép b ng. 26 Hình 3.2: Hình thái c u t o trong c a sò m ng o Co khép v . Sò m ng có hai co khép v v i kích thu c g n b ng nhau, hình tròn, n m g n d nh v . Có hai v trí dính co khép v n m g n vùng tru c và vùng sau c a v . Co khép v có vai trò ngu c v i dây ch ng và làm m v sò. o Co quan hô h p Co quan hô h p c a sò m ng g m hai dôi mang, trên m i mang có nhi u to mang, trên to mang có nhi u tiêm mao. Ngoài ch c nang hô h p, mang còn v n chuy n và cu n th c an v mi ng. o Co quan tu n hoàn Sò m ng có h tu n hoàn h , có tr c tràng xuyên qua tâm th t. Chúng có m t ch d ng m ch t tâm th t v phía tru c và m t ch d ng m ch sau. Vòng tu n hoàn c a sò m ng có so d di n hình c a ÐVTM là: tim – m ch máu – don th n – mang – tim. Ðây là loài có máu không màu. o Co quan tiêu hoá Co quan tiêu hoá c a sò m ng bao g m: - Mang: là b ph n l c và v n chuy n th c an dua d n xúc bi n. Chân Màng áo Co khép v Mang ggg V B nl Ru t Tuy n sinh d c(bên trong) Rang M t màng áo 27 - Xúc bi n: g m hai dôi hình tam giác, m t trong c a xúc bi n có nhi u rãnh và tiêm mao, có tác d ng l c và v n chuy n th c an dua vào mi ng. - Mi ng: là m t khe h don gi n n m gi a các g c c a xúc bi n. - Th c qu n: ng n, bên trong th c qu n có nhi u tiêm mao có tác d ng v n chuy n th c an. - D dày: trong có các manh nang (manh nang ch n l c th c an, hai manh nang tiêu hoá, manh nang h v , trong manh nang h v có nang tinh cá có tác d ng c xát v i phi n vách d dày ti t ra men tiêu hóa). M vào d dày có tuy n gan, v a là tuy n ti t enzyme tiêu hoá, v a là noi tiêu hoá n i bào và h p th th c an. - Ru t: ti p theo d dày là ru t gi a khá dài, cu n thành nhi u khúc, do n d u ch y t d dày hu ng ra phía sau và xu ng du i, do n cu i cùng n m g n song song v i do n d u nhung theo chi u ngu c l i. Ti p theo là ru t sau có m t do n xuyên qua tâm th t. Nhìn chung ru t không ph i là noi h p th th c an mà là ng d n ch t bã tiêu hoá v phía h u môn nh ho t d ng c a tiêm mao lát trong thành ru t. - H u môn: là m t ng ng n n m g n xiphon thoát trong xoang áo. o Co quan sinh d c Khác v i m t s loài ÐVTM khác, tuy n sinh d c c a sò m ng n m phía trên l p co chân (trong ph n d nh v ), l n l n v i các co quan n i t ng. C u t o g m 3 ph n: túi sinh d c s n sinh ra tinh trùng ho c tr ng; ng sinh d c có d ng hình cành cây, bên trong có nhi u tiêm mao có tác d ng v n chuy n các t bào sinh d c; ng d n s n ph m sinh d c có nhi u tiêm mao bên trong có tác d ng v n chuy n các t bào sinh d c dã thành th c. T n cùng là l sinh d c n m ngay c nh l bài ti t. o Co quan c m giác. Co quan c m giác ít phát tri n, giác quan d u tiêu gi m cùng v i chân. Có m t n m trên b ng hút nu c và ng thoát nu c 28 3.2.2. Phuong th c s ng Phuong th c s ng ch y u c a sò m ng là chui rúc trong n n dáy bùn cát, ban dêm thu ng ngoi lên kh i n n dáy. Chúng di chuy n theo ki u “nh y”, chân thò ra ngoài r i co l i d t ng t kéo theo co th v phía tru c. Chân thò ra ngoài nh ho t d ng co du i co chân và áp su t c a d ch trong chân, chân th t vào nh ho t d ng c a co co chân. Ngoài ra chân c a loài sò này còn có kh nang dào bùn làm t chui vào. Nhìn chung chúng ít di chuy n ho c di chuy n ch m ch p, s ng ch y u trong bùn dáy (Hình 3.3). Phuong th c b t m i c a sò m ng cung gi ng nhi u loài ÐVTM hai v khác. Chúng l y th c an b ng phuong th c th d ng, l c nhi u l n: màng áo, muong v n chuy n th c an mang, xúc bi n và manh nang ch n l c th c an. Hình 3.3: Phuong th c s ng c a sò m ng 3.2. K t qu v thành ph n th c an trong ru t sò m ng - Các loài sò trong gi ng Cardiidae dinh du ng b ng cách l c m i. Chúng l c th c an qua mang nh v n d ng c a các tiêm mao trên các to mang. Th c an du c v n chuy n theo so d sau: Th c an xúc bi n mi ng manh nang ch n l c th c an. Khi tri u lên, sò m v , nh s v n d ng c a mép màng áo và tiêm mao trên các to mang, t o dòng ch y d hô h p và l c m i, d ng th i d y các m nh v n l n không s d ng du c ra ngoài. - Thành ph n th c an c a sò m ng ch y u là m nh v n h u co và sinh v t phù du 29 (th c v t phù du chi m ph n l n). Trong dó mùn bã h u co chi m 97,3%, sinh v t phù du chi m 2,7%. M t s gi ng loài th c v t phù du xác d nh du c trong ru t sò du c th hi n qua B ng 3.2 : B ng 3.2 M t s gi ng, loài th c v t phù du dã xác d nh du c trong ru t sò m ng Ngành Chi Loài 1. T o silic (Bacillarophyta) Skeletonema Thalassiosira. Chaetoceros Navicula Nitzschia Coscinodiscus Tabellaria Skeletonema sp Thalassiosira sp Ch. calcitrans Ch. gracilis Ch. muelleri Navicula sp. Nitzschia sp. Coscinodiscus sp. Tabellaria sp. 2. T o s i bám (Haptophyta) Isochrysis Pleurochrysis Monochryis (pavlova) Isochrysis sp. Pleurochrysis sp. Monochryis sp 3. T o giáp (Pyrrophyta) Chroomonas Rhodomonas Chroomonas sp. Rhodomonas sp. 4. T o l c (Chlorophyta) Cryptomonas Chlorella Cryptomonas sp. Chlorella sp. 5. T o lam (Cyanophyta) Nostoc Richelia Nostoc sp Richelia sp Nhu v y, t ng s chi quan sát du c trong ru t sò m ng là 16 chi, thu c 5 ngành. Trong dó các chi n m trong ngành t o silic chi m da s . Chúng ta c n di sâu nghiên c u thêm v thành ph n th c an trong ru t sò m ng, nh m ch d ng t o ra các dòng t o thu n, có giá tr dinh du ng cao, dáp ng du c nhu c u v dinh du ng trong quá trình uong nuôi u trùng và nuôi thuong ph m d i tu ng trên. 30 3.4. Ð c di m sinh tru ng Ch tiêu v kích thu c Kích thu c các gi ng loài trong h sò n a khác nhau, có loài có kích thu c r t nh , chi u cao 5 – 10 mm (Fragum sueziense Issel, 1869), nhung cung có nh ng loài có kích thu c r t l n v i chi u dài 300 – 400 mm (Chametrachea squamosa Lamarck, 1819). So v i các gi ng loài trên thì sò m ng Vasticardium flavum là loài có kích thu c trung bình trong h sò n a Cardiidae. Kích thu c cá th trong qu n dàn sò m ng Vi t Nam l n hon kích thu c sò m ng Indonesia. Kích thu c l n nh t c a sò m ng Cam Ranh chúng tôi b t g p có chi u cao v là H = 70 mm, trong khi dó kích thu c l n nh t c a chúng Indonesia là 65 mm (theo JJ.Ter Poorten, 2007)[18]. Các ch tiêu kích thu c c a sò m ng có m i tuong quan du c bi u di n theo phuong trình du ng th ng h i quy y = ax + b và du c th hi n trong B ng 3.3 cho th y khi chi u cao tang thì chi u r ng và chi u dài cung tang, tuy nhiên so v i chi u r ng thì t l tang v chi u dài luôn l n hon. Chi u dài và chi u cao và chi u r ng v có m i tuong quan thu n khá ch t ch . T l L/H gi m d n theo s l n lên c a sò m ng, còn t l R/H không có s sai khác l n gi a các nhóm kích thu c và không có quy lu t. 31 B ng 3. 3: M t s ch tiêu kích thu c c a sò m ng (Vasticardium flavum) Nhóm kích thu c H(mm) S m u (con) Chi u dài TB (mm) L Chi u r ng TB (mm) R Chi u cao TB (mm) H %H L % H R 25÷30 3 29,33±1,53 20,33±0,58 30,01±0,01 97,78 67,78 31÷35 5 32,80±1,09 23,00±0,71 34,60±0,55 94,79 66,47 36÷40 22 36,39±2,28 26,77±2,39 38,73±1,35 93,69 69,13 41÷45 87 38,99±2,08 29,09±1,89 43,06±1,43 90,55 67,56 46÷50 68 42,44±2,24 32,76±1,17 47,53±1,39 89,29 68,93 51÷55 36 46,86±3,34 37,44±2,65 52,81±1,37 87,74 70,91 56÷60 22 50,09±2,29 40,18±1,89 57,95±1,33 86,43 69,33 61÷65 5 53,6±1,34 44,6±0,55 62,8±0,84 85,35 71,02 >65 2 57,5±3,53 49,00±4,24 72,95±4,95 79,31 67,59 T ng/ TB 250 41,992±5,39 32,308±5,36 46,912±6,76 89,51 68,87 Phuong trình du ng th ng h i quy gi a các chi u kích thu c du c th hi n trong B ng 3.4, và các Hình 3.6; 3.7; 3.8. B ng 3.4. Phuong trình du ng th ng h i quy gi a các ch tiêu kích thu c c a sò m ng Ch tiêu kích thu c n Phuong trình h i quy H s tuong quan Chi u dài và chi u cao 250 L = 1,1487H + 1,3228 0,9389 Chi u r ng và chi u cao 250 R = 1,1803H + 8,87 0,8749 32 o Tuong quan gi a chi u dài và chi u cao v c a sò m ng y = 1.1487x + 1.3228 R2 = 0.9389 0 10 20 30 40 50 60 70 80 0 10 20 30 40 50 60 70 Chi u cao v (mm) Ch i u dà i v (m m ) Hình 3.4 Tuong quan gi a chi u dài và chi u cao v c a sò m ng o Tuong quan gi a chi u r ng và chi u cao v sò m ng y = 1.1803x + 8.78 R2 = 0.8749 0 10 20 30 40 50 60 70 80 0 10 20 30 40 50 60 Chi u cao v (mm) Ch i u r n g v (m m ) Hình 3.5 Tuong quan gi a chi u r ng và chi u cao v c a sò m ng o Tuong quan gi a chi u dài và chi u r ng v sò m ng y = 0.89x + 5.065 R2 = 0.9019 0 10 20 30 40 50 60 0 10 20 30 40 50 60 70 Chi u r ng v (mm) Ch i u dà i v (m m ) 33 Hình 3.6 Tuong quan gi a chi u r ng và chi u dài v c a sò m ng Nhu v y, các m i quan h gi a chi u dài, chi u r ng và chi u cao là m t trong nh ng quy lu t sinh tru ng c a sò m ng nói riêng và c a ÐVTM hai v nói chung. Các ch tiêu v kích thu c luôn có m i quan h v i nhau, gi a chúng có s ràng bu c h u co v m t sinh h c.Các m i quan h này ch có ý nghia khi H có gi i h n t 25 – 70 mm, d tin c y 95%. K t qu v quan h tuong quan gi a các ch tiêu kích thu c c a sò m ng theo phuong trình y = ax + b cung phù h p v i nh ng nghiên c u v m t s ÐVTM khác. Nghiên c u c a Ngô Anh Tu n v Ði p Seo dua ra phuong trình tuong quan gi a chi u dài và chi u cao v là L = 0,8075H + 7,534; R2 = 1 [13], và Hoàng Th Bích Ðào là H = 0,6415L + 2,2353; R2 = 0,8918 [5]. Ch tiêu v kh i lu ng K t qu v m i tuong quan gi a các ch tiêu kh i lu ng c a sò m ng du c th hi n trong B ng 3.5 Ta th y m i tuong quan gi a các ch tiêu kích thu c và kh i lu ng toàn thân c a sò m ng (Hình 3.9, 3.10, 3.11), tuân theo quy lu t hàm mu y = axb và giá tr các thông s c a hàm s mu này du c trình bày B ng 3.6. M i quan h gi a kh i lu ng toàn thân trung bình gWtt c a sò m ng các nhóm kích thu c (B ng 3.5) cho th y: khi kích thu c tang lên thì kh i lu ng toàn thân cung tang lên, nhung trong nhóm sò có kích thu c nh ( H= 40 mm) thì s tang tru ng v kh i lu ng th p hon (Khi H tang t 25 mm d n 40 mm thì gWtt tang du c 13,5 (g) ), còn trong nhóm sò có kích thu c l n (H = 40) thì s tang tru ng v kh i lu ng l n hon (Khi H tang t 46mm d n 65mm thì gWtt tang du c 49,56 (g). 34 B ng 3. 5: M t s ch tiêu v kh i lu ng theo nhóm kích thu c c a sò m ng Nhóm kích thu c H(mm) S m u (con) gWtt gWtm gWv % tt tm W W % tt v W W 25÷30 3 15,33±1,16 3,63±0,64 9,28±2,60 23,70 60,56 31÷35 5 21,76±1,73 5,08±0,73 13,18±1,35 23,35 60,57 36÷40 22 28,83±7,15 6,85±1,58 17,21±4,69 23,76 59,72 41÷45 87 32,12±7,25 8,07±1,76 18,94±4,62 25,11 58,96 46÷50 68 42,71±6,67 10,17±1,99 24,09±3,73 23,80 56,40 51÷55 36 55,11±9,77 13,54±5,99 30,89±6,30 24,58 56,06 56÷60 22 73,35±9,79 17,23±2,84 40,21±7,32 23,49 54,82 61÷65 5 92,27±8,59 22,4±3,34 51,68±6,69 24,28 55,58 >65 2 114,57±5,58 23,29±0,23 65,35±6,63 20,33 57,04 T ng/ TB 250 43,11±18,09 10,42±4,29 24,57±10,02 24,18 56,99 So v i m t s ÐVTM khác nhu: sò Anadara nodifera (kh i lu ng thân m m chi m 21,1% kh i lu ng toàn thân)[5]; di p seo Comptopallium radula (kh i lu ng thân m m chi m 20,43% kh i lu ng toàn thân)[13] thì sò m ng có t l Wtm/Wtt (%) cao hon c . Ði u này ch ng t giá tr thuong ph m c a sò m ng là khá cao. B ng3.6. Phuong trình du ng th ng h i quy gi a các ch tiêu kh i lu ng c a sò m ng Ch tiêu kh i lu ng n Phuong trình h i quy H s tuong quan Toàn thân và chi u cao 250 ttW = 0,0035H2,4307 0,9012 Thân m m và chi u cao 250 tmW = 0,001H 2,3822 0,8568 Thân m m và toàn thân 250 tmW = 0,3793 ttW 0,878 0,8672 35 o Quan h gi a kh i lu ng toàn thân và chi u cao v y = 0.0035x2.4307 R2 = 0.9012 0 20 40 60 80 100 120 140 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Chi u cao v (mm) Kh i l u n g to àn th ân (m m ) Hinh 3.7 Tuong quan gi a kh i lu ng toàn thân và chi u cao v c a sò m ng o Quan h gi a kh i lu ng thân m m và chi u cao v y = 0.001x2.3822 R2 = 0.8658 0 5 10 15 20 25 30 35 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Chi u cao v (mm) Kh i l u n g th ân m m (g) Hình3.8 . Tuong quan gi a kh i lu ng thân m m và chi u cao v c a sò m ng o Quan h gi a kh i lu ng thân m m và kh i lu ng toàn thân y = 0.3793x0.878 R2 = 0.8672 0 5 10 15 20 25 30 0 20 40 60 80 100 120 140 Kh i lu ng toàn thân (g) Kh i l u n g th ân m m (g) Hình 3.9 Tuong quan gi a kh i lu ng thân m m và kh i lu ng toàn thân c a sò m ng 36 T k t qu c a phuong trình tuong quan gi a các ch tiêu kích thu c và kh i lu ng dã ch ng t sò m ng là loài không d ng sinh tru ng - T c là trong giai do n sò nh , s tang tru ng v kh i lu ng ch m hon s tang tru ng v kích thu c, còn khi sò d t kích thu c l n (= 40 mm) thì s tang tru ng v kh i lu ng l i l n hon. Ði u này cung phù hop v i quy lu t sinh tru ng chung c a d ng v t. 3.5 Ð c di m sinh h c sinh s n c a sò m ng 3.5.1. Hình thái c u t o và các giai do n phát tri n c a tuy n sinh d c Khác v i m t s loài ÐVTM khác, tuy n sinh d c c a sò m ng n m phía trên l p co chân (trong ph n d nh v ), l n l n v i các co quan n i t ng. Quá trình phát tri n tuy n sinh d c c a sò m ng du c chia thành 5 giai do n v i các d c di m nhu sau: o Giai do n I: Tuy n sinh d c chua phát tri n, không màu, chua có t bào sinh s n. Tuy n sinh d c g m có các mô liên k t, các ch t c n thi t cho quá trình t o tr ng và tinh. Giai do n này chua phân bi t du c cá th d c và cái. o Giai do n II: Tuy n sinh d c dang phát tri n, s t bào sinh tr ng và sinh tinh tang nhanh, mô liên k t gi m rõ r t. Trong bu ng tr ng xu t hi n các túi ch a tr ng và noãn nguyên bào. Noãn nguyên bào phân b vách trong c a ng có c u t o màng liên k t. Tuy n sinh d c d c có các t bào sinh tinh s p x p r i r c. Giai do n này ch có th phân bi t du c d c, cái du i kính hi n vi (Hình 3.10). Hình 3.10 Tr ng c a sò m ng giai do n II 37 o Giai do n III: Giai do n g n thành th c, tuy n sinh d c con d c có màu tr ng d c, tinh trùng t p trung thành bó nang tinh, vách nang dày, trong bó nang tinh còn nhi u ch tr ng. Tuy n sinh d c cái có màu vàng, các t bào tr ng b t d u r i kh i vách c a túi ch a tr ng. T bào tr ng có hình méo mó, nhân chua rõ ràng, dang trong quá trình tích lu ch t dinh du ng. Nh ng t bào tr ng so c p v n còn dính trên vách c a túi và ti p t c phát tri n (Hình 3.11). Hình 3.11. Tr ng c a sò m ng giai do n III o Giai do n IV: Giai do n thành th c. Túi tinh có màu tr ng s a, các bó nang tinh m r ng, tinh trùng t p trung dày d c ho t d ng t do bên trong, vách nang m ng d n chu n b cho tinh trùng thoát ra ngoài, tinh trùng r i r c, v n d ng m nh. Bu ng tr ng có màu vàng d m, trong có nhi u nang bào, trong m i nang bào ch a nhi u tr ng thành th c. Các tr ng thành th c d t kích thu c c c d i, có hình qu lê ho c hình c u và có nhân rõ ràng. (Hình 3.12). A: Tr ng giai do n IV B: Tinh trùng giai do n IV Hình 3.12. Tr ng và tinh trùng c a sò m ng giai do n IV. A B 38 o Giai do n V: Bu ng tr ng sau khi d có nhi u ch tr ng, trong các bao nang còn l i các t bào tr ng giai do n II, III. Ði u này ch ng t sò m ng có th sinh s n nhi u l n trong nam. Hình nh c t lát mô v hình thái c u t o và các giai do n phát tri n c a tuy n sinh d c d c, cái du c th hi n trên Hình 3.14 và Hình 3.15. 3.5.2. Gi i tính c a sò m ng Gi i tính c a sò m ng b t g p ch y u d ng lu ng tính, hi n tu ng chuy n gi i tính chúng tôi phát hi n qua các l n gi i ph u. Khi quan sát m t s m u du i kính hi n vi th y ch có tr ng ho c tinh trùng trong tuy n sinh d c. Cho nên gi i tính c a sò m ng có ba d ng (Hình 3.13): + Cá th d c: tuy n sinh d c ch ch a các tinh t . + Cá th cái: tuy n sinh d c ch ch a tr ng. + Cá th lu ng tính: trong tuy n sinh d c có ch a c tinh t l n tr ng. A: Ð c B: Lu ng tính C: Cái Hình 3. 13: Ba d ng tuy n sinh d c c a sò m ng 3.5.3 Tâp tính sinh s n Khi sò b kích thích, ph n m m c a sò nhô cao ra kh i v , chân kéo ngu c v phía tru c, c d ng m nh, và có khi dùng chân d nâng co th lên, di chuy n trong m t quãng ng n, sau dó khép v l i. Quá trình này di n ra trong kho ng 20 – 30 phút thì th y sò n m yên. Khi sinh s n sò kh m v , nh s co giãn c a co khép v t o áp 39 o Các giai do n phát tri n tuy n sinh d c con cái: A: Giai do n II; B: Giai do n III; C: Giai do n IV; D: Giai do n V Hình 3. 14: Lát c t các giai do n phát tri n tuy n sinh d c con cái o Các giai do n phát tri n tuy n sinh d c con d c: A: Tuy n sinh d c ; B: Giai do n III; C: Giai do n IV; D: Giai do n V Hình 3.15: Lát c t các giai do n phát tri n tuy n sinh d c con d c A B C D A C A B C D 40 l c phóng s n ph m sinh d c ra ngoài. Tinh trùng du c phóng ra tru c, có màu tr ng s a, và có vai trò nhu m t hormon kích thích tr ng du c phóng ra. Khi sò sinh s n nu c có mùi tanh, s i b t khí và màu nu c d c hon. Quan sát trong b d th y tr ng sò m ng có kích thu c nh , tr ng t t có màu tr ng trong, tr ng không bình thu ng có màu tr ng d c và thu ng b l ng dáy. v t kính 40X, d u tinh trùng có hình qu lê, duôi dài g p 5 – 6 l n ph n d u. 3.5.4. S phát tri n phôi và bi n thái c a u trùng sò m ng (V. flavum) Quá trình phát tri n phôi Tr ng c a thân m m tr i qua quá trình phân bào gi m nhi m sau khi quá trình th tinh hình thành h p t x y ra. C c d ng v t xu t hi n, t bào b t d u phân chia trong vòng 30 phút sau khi th tinh. Tr ng c a sò m ng xu t hi n c c c u 1 kho ng 20 – 30 phút sau khi th tinh, r i c c c u 2, sau dó phôi phân c t thành 2,4,8,16,32… phôi bào. Sau kho ng 4 – 5 gi k t lúc th tinh, b t d u hình thành phôi nang, phôi v . Và kho ng 10 – 12 gi sau thì u trùng Trochophora (bánh xe) phá v màng phôi, chui ra ngoài, s ng t do trong môi tru ng nu c. Quá trình phát tri n u trùng: Quá trình bi n thái thu ng có s thay d i d t ng t v hình thái c a v : o u trùng Trochophora ( u trùng bánh xe): u trùng có d ng hình b u d c, toàn thân có nhi u tiêm mao và có chùm tiêm mao dài d nh. Càng v sau, tiêm mao chuy n d n t toàn thân sang t p trung quanh mi ng. u trùng v n d ng nhanh, liên t c và xoay tròn, nên còn g i là u trùng quay. o u trùng Veliger ( u trùng ch D): u trùng có d ng hình ch D d c trung, có 2 n p v và vành tiêm mao n m gi a 2 n p v . Nh có tiêm mao mà u trùng có kh nang v n d ng khá nhanh, và b t d u có th s d ng th c an ngoài. 41 o u trùng Umbo ( u trùng d nh v ): T 4 - 5 ngày sau khi th tinh, hai bên u trùng ch D b t d u xu t hi n d nh v hoi nhô lên, và dây chính là noi phân ti t v sau này: - Giai do n ti n Umbo ( ti n kì d nh v ): B t d u xu t hi n m m co khép v và co quan tiêu hóa, ru t là 1 kh i trong su t n m gi a khoang co th . - Giai do n trung Umbo (trung kì d nh v ): Sò b t d u xu t hi n d nh v sau sau khi th tinh kho ng 6 – 8 ngày. - Giai do n h u Umbo ( h u kì Umbo): Th y u trùng b t d u xu t hi n di m m t và chân sau khi th tinh kho ng 9 – 11 ngày. giai do n này u trùng b t d u k t thúc t p tính s ng trôi n i và chu n b chuy n qua s ng dáy. o u trùng Spat ( u trùng bò lê): Sau 12 – 14 ngày u trùng b t d u hình thành mang, co khép v và m t s co quan khác. Ho t d ng boi l i c a u trùng gi m h n và chuy n d n sang s ng dáy. o Juvenile (sò con): Sau 25 – 30 ngày sò chuy n qua s ng dáy hoàn toàn. Không có vành tiêm mao, hình d ng ngoài gi ng v i sò tru ng thành. Th i gian và hình nh v s phát tri n c a u trùng sò m ng qua các giai do n du c th hi n qua B ng 3.7: B ng 3.7 S phát tri n phôi và bi n thái c a u trùng Giai do n phát tri n phôi và u trùng Th i gian sau khi tr ng th tinh Hình nh Tr ng th tinh 10 – 15 phút Xu t hi n c c c u 1 20 – 30 phút 42 Giai do n 2 – 8 phôi bào 60 - 70 phút Giai do n nhi u t bào 3.5 – 4 gi u trùng Trochophora 10 – 12 gi u trùng Veliger 18 – 24 gi u trùng Umbo 4 – 11 ngày u trùng Spat 12 – 14 ngày u trùng Juvenile 25 – 30 ngày 3.6 K t qu th nghi m sinh s n nhân t o sò m ng. 3.6.1 X lý ngu n nu c. Ngu n nu c du c x lý theo so d sau: Nu c bi n Chlorine 30 ppm Thyosunfat 20 ppm EDTA 10 ppm s c khí liên t c. 43 3.6.2 K thu t tuy n ch n và v n chuy n sò b m . K thu t tuy n ch n sò m ng b m cho sinh s n nhân t o: - Sò thu ng l y vào các ngày tri u rút, ch n nh ng cá th có kích thu c l n, kh e m nh, không có sinh v t bám, v nguyên v n, ph n x nhanh, kích thu c l n (H = 35 mm) và có tuy n sinh d c phát tri n giai do n III, IV d cho tham gia sinh s n. - Tru c khi th nghi m sinh s n v sinh sò s ch s , ki m tra d chín c a tuy n sinh d c. K thu t v n chuy n sò m ng b m : V n chuy n sò b m b ng thùng x p, phía du i lót m t l p rong bi n ho c l p báo d gi d m, d ng th i t o d êm giúp sò không b xô xát, thuong t n trong quá trình v n chuy n. V n chuy n sò t Cam Ranh v Nha Trang b ng xe g n máy, v i quãng du ng 80 Km, trong th i gian t 1 - 2 gi . Quá trình v n chuy n th y sò d t t l s ng là 100%. Khi v d n noi thì gi sò trong xô nh a 120 lít, s c khí liên t c trong 6 – 12 gi . 3.6.3 Các bi n pháp kích thích sinh s n. Hình 3.16. Kích thích sò sinh s n 44 B ng 3.8 So sánh gi a các bi n pháp kích thích sinh s n. (T ng s l n kích thích cho sò m ng sinh s n là 5 d t) Bi n pháp kích thích Cách làm S cá th kích thích (con) S cá th sinh s n (con) Th i gian hi u ng T l sò sinh s n (%) Ð khô Sò dem phoi n ng kho ng 30 – 45 phút, r i th v o b d . 30 0 Sò không sinh s n Nâng nhi t Ðem nu c phoi n ng trong 30 phút d n 1 gi , khi nhi t d nu c trong xô nâng lên 5oC thì th sò b m vào. 50 11 2 – 3 gi 22% Nâng nhi t + t o dòng ch y Sau khi nâng nhi t nhu trên thì cho sò vào b d và s c khí m nh. 50 36 15 – 45 phút 72% Ánh sáng Cho sò vào các b t i màu, d y kín, khi tr i n ng d p thì mang ra phoi n ng kho ng 45 – 60 phút r i cho vào b d và s c khí liên t c. 50 20 60 – 80 phút 40% Qua b ng 3.8 ta nh n th y phuong pháp kích thích cho sò m ng d thích h p nh t là phuong pháp nâng nhi t k t h p t o dòng ch y, vì phuong pháp này có th i gian hi u ng nhanh và t l sò b m tham gia sinh s n là l n nh t (72%). 3.6.4 Thu tr ng Sau khi sò phóng tinh tr ng và d tr ng kho ng 3-5 phút thì ti n hành chuy n tr ng b ng dòng t ch y qua lu i l c 100 µm vào b uong v i mi ng ng hút tr ng cách dáy b d 15-25 cm nh m lo i b ch t th i c a sò b m lo l ng trong nu c và tr ng non, ch t c n bã l ng dáy. Ð ng th i v a hút san tr ng v a c p thêm nu c 45 vào b d d kích thích sò ti p t c d tr ng và làm loãng m t d tr ng, tinh trùng nh m tránh hi n tu ng da tinh trùng, dóng vón tr ng do m t d quá cao. 3.6.5 Ði u ki n môi tru ng trong b uong nuôi u trùng Vi c qu n lý t t các y u t môi tru ng t o di u ki n thuân l i cho u trùng sinh tru ng, phát tri n nâng cao t l s ng. Ði u ki n môi tru ng trong quá trình uong nuôi u trùng sò m ng du c th hi n trong B ng 3.9: B ng 3.9 Các y u t môi tru ng trong b uong nuôi u trùng c a sò m ng Y u t môi tru ng Nhi t d (oC) Ð m n (ppm) pH Kho ng dao d ng 26,5 ÷ 31,5 28 ÷ 32 7,5 ÷ 8,5 Trung bình 29,5 ± 0,7 29 ± 0,9 8,0 ± 0,5 3.6.6 Uong nuôi sò giai do n phát tri n phôi - R a s ch và sát trùng b p tr ng r i bom nu c s ch vào, b t máy s c khí, cho tr ng dã th tinh vào b và p nhi t d : 30oC, d m n: 28 – 32 ppm, pH: 7,5 – 8,5. - M t d p là 20 – 30 tr ng/ml. 3.6.7 Uong nuôi u trùng giai do n s ng n i - M t d u trùng là 10 – 15 u trùng/ml - Giai do n này u trùng b t d u s d ng th c an ngoài. - Th c an là t o Nanochloropsis sp, Chaetoceros sp và Isochrysis sp. - M i l n cho an thu ng k t h p ít nh t là 2 loài t o v i t l 1:1. M t d t o cho an là 10.000 t bào/ml h n h p 3 loài t o trên. - T n su t cho an du c di u ch nh 4 gi /l n, cho an vào lúc 6h, 10h, 14h và 18h. - Xiphon dáy và thay 30-50% nu c 1 l n/ngày. S c khí liên t c. - Quan sát ho t d ng và dinh du ng c a u trùng hàng ngày qua kính hi n vi. Ði u ch nh lu ng th c an thông qua quan sát lu ng th c an có trong ru t u trùng. 46 - C sau 1 gi l y 5 ml u trùng c d nh trong formol 5 – 7 ppm d quan sát quá trình bi n thái c a u trùng và d xác d nh t l s ng. Chu n b ch t dáy và chuy n u trùng - Ch t dáy du c l y t i v trí thu m u, sau dó l c s ch các lo i d ch h i và t p ch t. Ngâm thu c tím 10 ppm và r a s ch tru c khi dua vào b . Chu n b b uong u trùng s ng dáy: - B uong giai do n này là các xô nh a nh , bên du i lót b ng 1 t m lu i dày, r i cho ch t dáy vào b , dày 2 -5 cm. C p nu c vào b tru c khi san u trùng 1 - 2 ngày. Xiphon dáy b u trùng n i. và l c u trùng b ng lu i 100 µm chuy n sang b dã chu n b s n ch t dáy. 3.6.8 Uong nuôi u trùng giai do n s ng dáy - Ki m tra s lu ng u trùng bi n thái chuy n xu ng s ng dáy, ch t dáy và u trùng còn s ng trôi n i. V t u trùng, r a qua b ng nu c ng t d lo i b sinh v t bám và th c an du th a khi u trùng b t d u chuy n qua giai do n Spat, r i chuy n sò vào b uong dã chu n b . M t d uong là 15 – 20 u trùng/ml. H n ch t i da các thao tác gây s c bùn dáy. - S c khí du c d trên b m t b , s c nh và liên t c nh m t o dòng ch y và tang hàm lu ng Oxy hòa tan. S c khí 24/24 gi . Hình 3.17. A) Thay nu c và l c u trùng B) B uong u trùng s ng dáy A B 47 - Thu ng xuyên theo dõi và ghi chép l i các y u t môi tru ng d d m b o u trùng du c phát tri n di u ki n t t nh t. - Thay nu c hàng ngày t 40-60% th tích b /ngày. - Th c an du c s d ng v n là 3 loài t o Nanochloropsis sp, Chaetoceros sp và Isochrysis sp. M t d t o luôn duy trì giai do n này là 15.000 t bào/ml v i h n h p các loài t o trên. T n su t cho an là 4 l n/ngày, vào 6h, 10h, 14h, 18h. 3.6.9 Uong nuôi u trùng giai do n Juvenile - Sau kho ng 25 ngày, u trùng chuy n qua s ng dáy hoàn toàn (85% sò con chuy n sang s ng dáy), c n ph i chuy n sò sang b uong m i.(B uong s c khí liên t c). - B uong là các ch u nh a, du c r i m t l p bùn cát và v c a ÐVTM. - M t d t o cung c p là 20.000 t bào/ml h n h p 3 loài t o trên, th i gian và s l n cho an và các y u t môi tru ng duy trì gi ng nhu giai do n u trùng s ng dáy. - Sau kho ng 40 ngày thì dùng lu i l c l y sò con, xác d nh s sò con thu ho ch. - Kích thu c sò gi ng d t kho ng 1 mm (Hình 3.19). - Trong quá trình th c t p dã ti n hành th nghi m cho sinh s n du c 5 d t, nhung ch có 1 d t là sò m ng phát tri n d n giai do n con gi ng. Nh ng d t khác phôi ch s ng t i giai do n u trùng ch D, ho c sò không sinh s n du c, ph i x b . K t qu th nghi m sinh s n nhân t o sò m ng du c th hi n trong B ng 3.10. Hình 3.18 A) B uong nuôi sò con B) N n dáy cát bùn và v nhuy n th 48 P vvvvbbb Hình 3.19 Kích thu c sò gi ng. B ng 3.10. K t qu th nghi m s n xu t gi ng nhân t o sò m ng Ð t sinh s n S cá th b m sinh s n T ng s tr ng T ng s u trùng Veliger Th i gian nuôi (ngày) S lu ng sò con T l s ng (%) 15/03 – 16/03/2009 0 - - - - - 29/03 – 30/03/2009 0 - - - - - 15/04 – 18/04/2009 19 57.401.090 197.070 3 0 - 03/05 – 12/06/2009 21 79.243.390 1.0790 40 113 1,05 15/06 – 18/06/2009 27 34.068.720 56 3 0 - Theo k t qu nghiên c u c a Ngô Anh Tu n khi ti n hành sinh s n nhân t o Ðiêp Seo: t 1,8 tri u u trùng ch D, uong nuôi sau 21 ngày thu du c 50.000 Spat, d t t l s ng là 2,77% [13]. Còn theo Hoàng Th Bích Ðào thì t l s ng giai do n con gi ng ch d t 0,60 – 1,31% Sò Huy t. T l s ng c a u trùng sò m ng khi d t t i giai do n con gi ng là r t th p ch 1,05%, và dây cung là d c di m chung khi cho sinh s n nhân t o ÐVTM. C n ti p t c nghiên c u d tìm ra các bi n pháp k thu t nâng cao t l s ng và t c d sinh tru ng c a u trùng, nh m hoàn thi n quy trình s n xu t gi ng nhân t o sò m ng. 49 K T LU N VÀ Ð XU T Ý KI N K T LU N 1. Sò m ng thu ng phân b ven b , ch y u 2 khu v c Cam Phúc B c và Cam Phúc Nam. Phân b d sâu trung bình là 8 -15m, ch t dáy thu ng là cát bùn l n v nhuy n th , nhi t d nu c. 2. Th c an ch y u c a sò m ng ngoài t nhiên là m nh v n h u co (chi m 97,3%) và sinh v t phù du (chi m 2,7%), t o khuê chi m da s trong các loài th c v t phù du phát hi n. 3. Sò m ng là loài d ng v t không d ng sinh tru ng. Tuong quan gi a các ch tiêu kích thu c và kh i lu ng c a sò m ng du c bi u di n theo phuong trình y = ax + b và y = axb và du c th hi n trong B ng 3.11: B ng 3.11. Phuong trình tuong quan gi a các ch tiêu kích thu c và kh i lu ng c a sò m ng Ch tiêu kích thu c n Phuong trình h i quy H s tuong quan Chi u dài và chi u cao 250 L = 1,1487H + 1,3228 0,9389 Chi u r ng và chi u cao 250 R = 1,1803H + 8,87 0,8749 Ch tiêu kh i lu ng n Phuong trình h i quy H s tuong quan Toàn thân và chi u cao 250 ttW = 0,0035H2,4307 0,9012 Thân m m và chi u cao 250 tmW = 0,001H 2,3822 0,8568 Thân m m và toàn thân 250 tmW = 0,3793 ttW 0,878 0,8672 4. L n d u tiên sò m ng cho th nghi m sinh s n nhân t o thành công Vi t Nam, k t qu cho th y sò m ng sinh s n khá d dàng, nhung t l s ng khi d t t i giai do n sò con còn th p (ch 1,05%). Phuong pháp kích thích cho sò b m sinh s n t t nh t là phuong pháp nâng nhiêt + t o dòng ch y, vì có th i gian hi u ng ng n nh t (15 - 45 phút) và t l sò b m có th sinh s n du c l n nh t (72%). 5. Ði u ki n môi tru ng trong các b uong nuôi u trùng qua các giai do n du c duy trì trong kho ng sau: Nhi t d : 26,5 ÷ 31,5 oC; Ð m n: 28 ÷ 32 ppm; pH: 7,5 ÷ 8,5. 50 6. Giai do n u trùng s ng trôi n i: Uong nuôi m t d 10 – 15 u trùng/ml. Ngày cho an 4 l n, s d ng k t h p 3 loài t o Nanochloropsis sp, Chaetoceros sp và Isochrysis sp. M t d t o cho an là 10.000 t bào/ml. Lu ng u trùng d t du c cao nh t giai do n này là 197.070. 7. Giai do n u trùng s ng dáy: Uong nuôi m t d 10 – 15 u trùng/ml. Th c an và s l n cho an nhu giai do n s ng trôi n i, nhung m t d t o cho an là 15.000 t bào/ml. S n xu t gi ng nhân t o sò m ng bu c d u dã thành công, tuy t l s ng chua cao. Th i gian uong nuôi n m trong kho ng 2 – 40 ngày, t giai do n u trùng ch D d n con gi ng cho t l s ng là 1,05%. Ð XU T Ý KI N 1. Ti p t c di u tra v trí phân b c a sò m ng ngoài t nhiên, nh m n m rõ nh t v ngu n l i sò m ng nói riêng và ÐVTM nói chung. Hi u rõ du c d c di m sinh thái có th ch d ng t o di u ki n môi tru ng phù h p cho sinh s n nhân t o. 2. Nghiên c u thêm v thành ph n th c an c a sò m ng ngoài t nhiên, nh m ch d ng t o dòng t o thu n có giá tr dinh du ng cao và phù h p v i d i tu ng trên. Quá trình nuôi c n s d ng k t h p nhi u lo i th c an, nhu v y sò s sinh tru ng và có giá tr dinh du ng cao hon. 3. Ngoài ra, c n ph i nghiên c u sâu hon s nh hu ng c a các y u t sinh thái cung nhu th c an lên t l s ng và th i gian chuy n giai do n c a u trùng sò m ng, d tìm ra di u ki n nuôi thích h p nh t cho quá trình ph t tri n c a chúng. 4. Bu c d u dã thành công khi th nghi m sinh s n nhân t o gi ng sò m ng, nhung t l s ng còn chua cao. C n ti p t c di sâu nghiên c u các d c di m sinh h c, nh t là cho th nghi m sinh s n sò m ng, nh m xây d ng qui trình s n xu t gi ng, làm phong phú thêm d i tu ng nuôi, d ng th i góp ph n tái t o ngu n l i t nhiên. 5. M t v n d n a cung c n ph i quan tâm, là b nh trên ÐVTM nói chung, và c a sò m ng nói riêng, d tìm ra các bi n pháp k thu t phòng và tr b nh h u hi u nh m nâng cao nang su t và hi u qu kinh t trong s n xu t. 51 TÀI LI U THAM KH O Tài li u ti ng Vi t 1. Bùi Quang Nghi (1999), S lu ng loài và phân b c a d ng v t thân m m (Mollusca) vùng bi n t nh Khánh Hoà. Tuy n t p báo cáo khoa h c H i th o d ng v t thân m m toàn qu c l n th nh t. NXB Nông Nghi p – TP. H Chí Minh 2001. Trang 79 – 86. 2. Ð ng Van Giáp (1997), Phân tích d li u khoa h c b ng chuong trình Ms – Excel. NXB Giáo d c. Trang 5 – 95. 3. Ðinh Van H i, Ðoàn Ðang Phi Công (2005), Thành ph n loài d ng v t thân m m s ng dáy t i các khu v c tham dò và khai thác d u khí bi n Nam Vi t Nam. Tuy n t p báo cáo khoa h c H i th o d ng v t thân m m toàn qu c l n th tu. NXB Nông Nghi p – Hà N i 2007. Trang 79 – 96. 4. Ð Công Thung, Lê Th Thuý (2005), Các d n li u v ngu n l i thân m m v nh B c B . Tuy n t p báo cáo khoa h c H i th o d ng v t thân m m toàn qu c l n th tu. NXB Nông Nghi p - Hà N i 2007. Trang 65 – 78. 5. Hoàng Th Bích Ðào (2003), Sinh h c và sinh s n c a sò huy t (Anadara nodifera Von Martens, 1860) t i Ð m N i – Ninh Thu n. Tuy n t p báo cáo khoa h c H i th o d ng v t thân m m toàn qu c l n th ba. NXB Nông Nghi p - TP. H Chí Minh 2003. Trang 167 – 180. 6. monre.gov.vn. 7. Ngô Anh Tu n (2005), Ð c di m sinh h c sinh s n và th nghi m s n xu t gi ng nhân t o di p seo Comptopallium radula (Linnaeus, 1758). (Lu n án ti n s nông nghi p). 8. Nguy n Quang Hùng (2005), Ða d ng sinh h c và ngu n l i d ng v t thân m m hai m nh v (Bivalvia) vùng bi n Cát Bà và Cô Tô. Tuy n t p báo cáo khoa h c H i th o dông v t thân m m toàn qu c l n th tu. NXB Nông Nghiêp – Hà N i 2007. Trang 48 – 59. 52 9. Nguy n Van Chung, Hà Lê Th L c (2005), Thành ph n loài và sinh v t lu ng d ng v t thân m m vùng bi n Ninh Thu n – Cà Mau. Tuy n t p báo cáo khoa h c H i th o d ng v t thân m m toàn qu c l n th tu. NXB Nông Nghi p – Hà N i 2007. Trang 97 – 108. 10. Nguy n Xuân D c (1999), Ð ng v t thân m m (Mollusca) vùng bi n Cát Bà - H Long. Tuy n t p báo cáo khoa h c H i th o d ng v t thân m m toàn qu c l n th nh t. NXB Nông Nghi p – TP. H Chí Minh 2001. Trang 87 – 102. 11. Thái Tr n Bái, Ð ng v t h c không xuong s ng. NXB Giáo d c, 2007. Trang 188 – 193. Tài li u ti ng Anh 12. Deshayes, G.P. (1855), Description of New Shells from the Collection of Hugh Cuming – Proceedings of the Zoological Society of London for 1854, 22: 317-371. 13. Dillwyn, L.W.(1817), A descriptive catalogue of Recent Shells arranged according to the Linnaean method; with particular attention to the synonymy, 1 – London, p.1-580. 14. F.J. Springsteen & F.M. Leobrera, Sells of the Philippines. P. 306 – 308. 15. ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/w7191e/w7191e23.pdf. 16. 17. 18. JJ. Ter Poorten (2007, Results of the Rumphius Biohistorial Expedition to Ambon (1990) Part 13. Mollusca, Bivalvia, Cardiidae. 19. Jorgen Hylleberg & Richard N. Kilburn (2003), Marine Molluscs of Vi t Nam: Polyplacophora, Gastropoda, Cephalopoda, Bivalvia, Scaphopoda. Tropical Marine Mollusc Programme (TMMP). P. 176 – 186. 20. Moore, E.J. (2002), Family Cardiidae, in Tertiary marine pelecypods of California and Baja California, Chapter F: 21 p., 2 pl. 53 21. Reid, R.G.B. & P.K.S. Shin (1985), Notes on the biology of the cockle Fulvia hungerfordi (Sowerby). In: Morton, B. (ed) .— Proceedings of the second International Workshop on the Malacofauna of Hong Kong and Southern China 2 (1): 274-282. 22. Sadanard N. Harkantra+ and Nimi R. Rodrigues, Pattern of species succession of soft – bottom macrofauna in the estuaries of Goa, west coast of India. 23. Sowerby, G.B.(1912), Notes on the shells of Tridacna and descriptions of a new species.— Proceedings of the Malacological Society of London 10: 29-31. 24. Voskuil, R.P.A. & Onverwagt, W.J.H. (1991), Studies on Cardiidae. 4. The taxonomy of the genus Trachycardium (Part 1) with description of three new species.— Vita Marina 41(2): 54-72. 54 PH L C 1. Các thi t b xác d nh y u t môi tru ng Hình 1: Test pH Hình 2: T tr ng k Hình 3: Nhi t k 2. Thi t b quan sát tuy n sinh d c và c d nh m u Hình 4: Kính hi n vi quang h c Hình 5: L d c d nh tr ng và u trùng 3. V trí thu m u sò t i Cam Ranh – Khánh Hòa Hình 6: Ð a di m thu m u 55 4. M t s loài t o quan sát du c trong ru t sò m ng Hình 7. M t s loài t o quan sát du c trong ru t sò m ng 1. Tabellaria sp. 5. Coscinodiscus sp. 2. Thalassiosia sp. và Nitzschia sp. 6. Nostocs sp và Navicula sp. 3. Chryptomonas sp. 7. Pleurochrysis sp. 4. Chlorella sp. 8. Skeletonema sp. 1 2 3 5 6 4 78 Dieses Dokument wurde mit Win2PDF, erhaeltlich unter Die unregistrierte Version von Win2PDF darf nur zu nicht-kommerziellen Zwecken und zur Evaluation eingesetzt werden.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfNghiên cứu đặc điểm sinh học sinh sản, và tiến hành thử nghiệm nhân tạo sò mồng Vasticadium flavum.pdf
Luận văn liên quan