Những mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam

A. Lời mở đầu Việt Nam - trong công cuộc đổi đã thực sự đem lại nhiều kết quả to lớn, làm thay đổi bộ mặt đất nước và cuộc sống nhân dân, củng cố vững chắc độc lập dân tộc và chế độ xã hội chủ nghĩa, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước ta trên trường quốc tế. Nhân tố quan trọng nhất quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới đó là chiến lược phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, được khởi xướng từ sau đại hội Đảng lần thứ VI. Ăng Ghen nói: “ Sự phát triển của chính trị, luật pháp, triết học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật đều dựa trên cơ sở phát triển kinh tế ”. Kinh tế là nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động vật chất của con người, là yếu tố quan trọng nhất của đời sống xã hội. So với thế giới, nước ta vẫn là một nước đang phát triển, nền kinh tế còn gặp rất nhiều khó khăn, những tàn dư của chế độ tập trung quan liêu bao cấp vẫn còn tồn tại khá nhiều. Khi chuyển sang cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, thì ngoài những khó khăn về kinh tế, còn tồn tại những mâu thuẫn giữa cái cũ và cái mới, kìm hãm sự phát triển. Chính vì thế mà việc nghiên cứu tìm ra hướng đi đúng đắn cho nền kinh tế, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nước, phù hợp với khu vực, thế giới và thời đại là hết sức cần thiết. Nghiên cứu đề tài: “Những mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ” dưới góc độ triết học, trong tổng thể các mối quan hệ biện chứng, sẽ giúp chúng ta hiểu một cách sâu sắc hơn, bản chất hơn những vấn đề xunh quanh việc phát triển kinh tế. Là một sinh viên năm thứ nhất, với kiến thức và kinh nghiệm còn hạn chế, nên nội dung bài tiểu luận này không tránh khỏi những thiếu sót. Em rất mong được sự nhận xét, đóng góp ý kiến của các thầy cô trong trường. Điều này sẽ giúp em bổ sung kiến thức, kinh nghiệm, nhằm không ngừng hoàn thiện mình, xứng đáng với sự mong muốn của nhà trườngvà của công cuộc đổi mới xây dựng đất nước.

doc26 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 31/01/2013 | Lượt xem: 1980 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Những mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
a. lêi më ®Çu ViÖt Nam - trong c«ng cuéc ®æi ®· thùc sù ®em l¹i nhiÒu kÕt qu¶ to lín, lµm thay ®æi bé mÆt ®Êt n­íc vµ cuéc sèng nh©n d©n, cñng cè v÷ng ch¾c ®éc lËp d©n téc vµ chÕ ®é x· héi chñ nghÜa, n©ng cao vÞ thÕ vµ uy tÝn cña ®Êt n­íc ta trªn tr­êng quèc tÕ. Nh©n tè quan träng nhÊt quyÕt ®Þnh thµnh c«ng cña sù nghiÖp ®æi míi ®ã lµ chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, ®­îc khëi x­íng tõ sau ®¹i héi §¶ng lÇn thø VI. ¡ng Ghen nãi: “ Sù ph¸t triÓn cña chÝnh trÞ, luËt ph¸p, triÕt häc, t«n gi¸o, v¨n häc, nghÖ thuËt ®Òu dùa trªn c¬ së ph¸t triÓn kinh tÕ ”. Kinh tÕ lµ nÒn t¶ng v÷ng ch¾c cho mäi ho¹t ®éng vËt chÊt cña con ng­êi, lµ yÕu tè quan träng nhÊt cña ®êi sèng x· héi. So víi thÕ giíi, n­íc ta vÉn lµ mét n­íc ®ang ph¸t triÓn, nÒn kinh tÕ cßn gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, nh÷ng tµn d­ cña chÕ ®é tËp trung quan liªu bao cÊp vÉn cßn tån t¹i kh¸ nhiÒu. Khi chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ tr­êng, cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc, th× ngoµi nh÷ng khã kh¨n vÒ kinh tÕ, cßn tån t¹i nh÷ng m©u thuÉn gi÷a c¸i cò vµ c¸i míi, k×m h·m sù ph¸t triÓn. ChÝnh v× thÕ mµ viÖc nghiªn cøu t×m ra h­íng ®i ®óng ®¾n cho nÒn kinh tÕ, phï hîp víi ®iÒu kiÖn, hoµn c¶nh ®Êt n­íc, phï hîp víi khu vùc, thÕ giíi vµ thêi ®¹i lµ hÕt søc cÇn thiÕt. Nghiªn cøu ®Ò tµi: “Nh÷ng m©u thuÉn biÖn chøng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam ” d­íi gãc ®é triÕt häc, trong tæng thÓ c¸c mèi quan hÖ biÖn chøng, sÏ gióp chóng ta hiÓu mét c¸ch s©u s¾c h¬n, b¶n chÊt h¬n nh÷ng vÊn ®Ò xunh quanh viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ. Lµ mét sinh viªn n¨m thø nhÊt, víi kiÕn thøc vµ kinh nghiÖm cßn h¹n chÕ, nªn néi dung bµi tiÓu luËn nµy kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. Em rÊt mong ®­îc sù nhËn xÐt, ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c thÇy c« trong tr­êng. §iÒu nµy sÏ gióp em bæ sung kiÕn thøc, kinh nghiÖm, nh»m kh«ng ngõng hoµn thiÖn m×nh, xøng ®¸ng víi sù mong muèn cña nhµ tr­êngvµ cña c«ng cuéc ®æi míi x©y dùng ®Êt n­íc. b. néi dung I/ M©u thuÉn lµ nguån gèc, ®éng lùc cña mäi vËn ®éng vµ ph¸t triÓn 1. Néi dung cña qui luËt Qui luËt m©u thuÉn cßn ®­îc gäi lµ qui luËt thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp, lµ mét trong ba qui luËt cña phÐp biÖn chøng. Nghiªn cøu qui luËt nµy ®Ó thÊy râ ®­îc nguån gèc, ®éng lùc cña sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn Trong thÕ giíi v« vµn sù vËt hiÖn t­îng, mçi sù vËt, hiÖn t­îng tån t¹i ®­îc ®Òu lµ mét thÓ thèng nhÊt ®­îc t¹o thµnh bëi c¸c mÆt, c¸c thuéc tÝnh, c¸c khuynh h­íng ®èi lËp nhau vµ ph¸t triÓn ng­îc chiÒu nhau, t¹o thµnh m©u thuÉn tån t¹i trong lßng sù vËt hiÖn t­îng ®ã. M©u thuÉn tån t¹i tõ khi sù vËt xuÊt hiÖn cho ®Õn sù vËt kÕt thóc. Trong cïng mét sù vËt, hiÖn t­îng kh«ng chØ cã mét m©u thuÉn mµ cã thÓ cã rÊt nhiÒu m©u thuÉn, khi m©u thuÉn nµy ®­îc gi¶i quyÕt th× m©u thuÉn kh¸c l¹i h×nh thµnh... vµ cø nh­ vËy thÕ giíi vËt chÊt lu«n vËn ®éng, biÕn ®æi kh«ng ngõng. a) M©u thuÉn lµ mét hiÖn t­îng kh¸ch quan vµ phæ biÕn. Trong quan ®iÓm cña triÕt häc M¸c th× râ rµng vËt chÊt tù th©n vËn ®éng, nã hoµn toµn kh«ng phô thuéc vµo mét lùc l­îng siªu nhiªn nµo, kÓ c¶ con ng­êi.ChÝnh v× vËy mµ khi thõa nhËn m©u thuÉn lµ nguån gèc cña vËn ®éng th× nã ®· bao hµm m©u thuÉn lµ mét hiÖn t­îng kh¸ch quan, nã kh«ng nh÷ng kh«ng lÖ thuéc vµo ý thøc cña con ng­êi mµ cßn chi phèi, qui ®Þnh c¶ ho¹t ®éng thùc tiÔn cña con ng­êi. M©u thuÉn tån t¹i trong tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc: tù nhiªn, x· héi vµ t­ duy con ng­êi. Trong x· héi, cã nh÷ng m©u thuÉn gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt, c¬ së h¹ tÇng vµ kiÕn tróc th­îng tÇng... b) Sù thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp §èi lËp lµ sù kh¸i qu¸t nh÷ng mÆt, nh÷ng thuéc tÝnh, khuynh h­íng ph¸t triÓn ng­îc chiÒu nhau, cïng tån t¹i bªn trong sù vËt, hiÖn t­îng vµ t¹o nªn sù vËt hiÖn t­îng ®ã. Kh«ng ph¶i bÊt k× hai mÆt ®èi lËp nµo còng h×nh thµnh nªn m©u thuÉn. Bëi chÝnh bªn trong sù vËt ®· cã rÊt nhiÒu mÆt ®èi lËp, chØ cã nh÷ng mÆt ®èi lËp nµo thèng nhÊt víi nhau nh­ mét chØnh thÓ míi t¹o thµnh m©u thuÉn. Sù thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp lµ sù n­¬ng tùa vµo nhau lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i cña nhau. NÕu thiÕu mét trong hai mÆt ®èi lËp chÝnh t¹o thµnh sù vËt th× kh«ng tån t¹i sù vËt ®ã. Bëi vËy, sù thèng nhÊt cña c¸c mÆt ®èi lËp lµ ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu trong bÊt k× sù vËt hiÖn t­îng nµo. §Êu tranh gi­· c¸c mÆt ®èi lËp lµ ®iÒu tÊt yÕu trong cïng mét sù vËt, ®ã lµ ®éng lùc ph¸t triÓn cña b¶n th©n sù vËt hiÖn t­îng Êy. ChÝnh v× vËy mµ Lªnin kh¼ng ®Þnh: “Sù ph¸t triÓn lµ mét cuéc ®Êu tranh gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp”. §Êu tranh diÔn ra trong mét thÓ thèng nhÊt, tõ ®ã sÏ sù ph¸ vì thÓ thèng nhÊt cò vµ thiÕt lËp mét thÓ thèng nhÊt míi vµ lµm cho sù vËt vËn ®éng vµ ph¸t triÓn. B¶n chÊt cña qu¸ tr×nh ®Êu tranh ®ã lµ sù triÓn khai cña c¸c mÆt ®èi lËp, diÔn ra v« cïng phøc t¹p vµ ®­îc chia lµm nhiÒu giai ®o¹n, mçi giai ®o¹n thÓ hiÖn mét ®Æc ®iÓm riªng. Khi bµn luËn vÒ mèi quan hÖ thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp, Lªnin kh¼ng ®Þnh râ: “ MÆc dï thèng nhÊt chØ lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i cña sù vËt, hiÖn t­îng, vµ th«ng qua nã chóng ta nhËn biÕt ®­îc sù vËt hiÖn t­îng tån t¹i trong thÕ giíi kh¸ch quan. Song b¶n th©n sù thèng nhÊt chØ t­¬ng ®èi t¹m thêi. §Êu tranh gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp míi lµ tuyÖt ®èi. Nã diÔn ra trong suèt qu¸ tr×nh tån t¹i cña m×nh.”. Nh­ vËy thèng nhÊt vµ ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp lu«n diÔn ra liªn tôc, vµ ®ã chÝnh lµ c¬ së ®Ó gi¶i thÝch v× sao vËt chÊt tù th©n vËn ®éng c) Sù chuyÓn ho¸ cña c¸c mÆt ®èi lËp Nh­ chóng ta ®· biÕt, kh«ng ph¶i bÊt k× sù ®Êu tranh nµo cña c¸c mÆt ®Òu dÉn ®Õn sù chuyÓn ho¸ gi÷a chóng. ChØ cã sù ®Êu tranh cña c¸c mÆt ®èi lËp ph¸t triÓn ®Õn mét møc ®é nhÊt ®Þnh, héi tô tÊt c¶ c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt th× míi dÉn ®Õn sù chuyÓn ho¸, bµi trõ phñ ®Þnh lÉn nhau. Khi cã sù chuyÓn ho¸ cña c¸c mÆt ®èi lËp, th× lóc ®ã m©u thuÉn ®­îc gi¶i quyÕt, sù vËt cò mÊt ®i, sù vËt míi ra ®êi. Qu¸ tr×nh nµy diÔn ra hÕt søc phøc t¹p, phong phó nhiÒu vÎ. Nãi tãm l¹i, trong thÕ giíi v« vµn sù vËt, hiÖn t­îng, sù vËt hiÖn t­îng nµo còng chøa ®ùng m©u thuÉn ®­îc thÓ hiÖn ë nh÷ng mÆt, nh÷ng thuéc tÝnh, khuynh h­íng ph¸t triÓn tr¸i ng­îc nhau. Khi m©u thuÉn nµy ®­îc gi¶i quyÕt th× sù vËt míi ra ®êi kÐo theo m©u thuÉn míi tån t¹i trong sù vËt ®ã...Cø nh­ vËy thÕ giíi vËt chÊt cña chóng ta lu«n vËn ®éng biÕn ®æi. Víi c©u nãi næi tiÕng cña Hªra crÝt cµng minh chøng râ ®iÒu nµy: “Kh«ng ai cã thÓ t¾m trªn cïng mét dßng s«ng” . 2. Vai trß cña qui luËt m©u thuÉn trong ho¹t ®éng thùc tiÔn cña con ng­êi M©u thuÉn lµ hiÖn t­îng phæ biÕn, nã tån t¹i trong mäi mÆt cña ®êi sèng x· héi d­íi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau: m©u thuÉn bªn trong vµ m©u thuÉn bªn ngoµi, m©u thuÉn c¬ b¶n vµ m©u thuÉn kh«ng c¬ b¶n, m©u thuÉn chñ yÕu vµ m©u thuÉn thø yÕu, m©u thuÉn ®èi kh¸ng vµ m©u thuÉn kh«ng ®èi kh¸ng. Trong ho¹t ®éng thùc tiÔn, m©u thuÉn tån t¹i d­íi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau, viÖc ph©n tÝch m©u thuÉn cã ý nghÜa rÊt quan träng. Nh­ chóng ta ®· biÕt, trong mçi mét sù vËt, hiÖn t­îng, kh«ng chØ cã mét m©u thuÉn mµ cïng mét lóc cã thÓ cã rÊt nhiÒu m©u thuÉn. ViÖc gi¶i quyÕt m©u thuÉn lµ ®iÒu tÊt yÕu, nh­ng kh«ng thÓ cïng mét lóc chóng ta gi¶i quyÕt ®­îc tÊt c¶ c¸c m©u thuÉn. ChÝnh v× thÕ mµ ph¶i x¸c ®Þnh xem m©u thuÉn nµo cÇn ph¶i gi¶i quyÕt tr­íc. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh nãi: “ BÊt cø ®Þa ph­¬ng nµo, c¬ quan nµo, th­êng trong mét lóc cã nhiÒu c«ng viÖc träng yÕu. Trong mét thêi gian ®ã, l¹i cã mét c«ng viÖc träng yÕu nhÊt vµ vµi ba viÖc träng yÕu võa. Ng­êi l·nh ®¹o trong ®Þa ph­¬ng hoÆc c¬ quan ®ã ph¶i xem xÐt kÜ hoµn c¶nh mµ s¾p ®Æt c«ng viÖc cho ®óng. ViÖc chÝnh, viÖc gÊp th× lµm tr­íc. Kh«ng nªn luém thuém, kh«ng cã kÕ hoÆch, gÆp viÖc nµo lµm viÖc Êy, thµnh thö viÖc nµo còng lµ viÖc chÝnh, lén xén, kh«ng cã ng¨n n¾p “ VÝ dô: Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn sù sôp ®æ cña chñ nghÜa x· héi hiÖn thùc ë Liªn X« vµ §«ng ¢u lµ: TiÕn hµnh c¶i tæ kh«ng theo mét tr×nh tù râ rµng, ®· cã sù phª ph¸n ®èi víi “sù tr× trÖ” nh­ng kh«ng x¸c ®Þnh ®­îc m©u thuÉn nµo cÇn ®­îc gi¶i quyÕt tr­íc, vµ chóng ®­îc thùc hiÖn theo sù nhÊt qu¸n nµo, vµo thêi gian nµo,trong ®iÒu kiÖn nµo. Tõ ®ã dÉn ®Õn hiÖn t­îng luèng cuèng, hçn ®én, mÊt æn ®Þnh cña nhµ n­íc vµ x· héi. Trong ho¹t ®éng thùc tiÔn, ph¸t hiÖn vµ nhËn thøc m©u thuÉn lµ rÊt quan träng, kh«ng nªn l¶ng tr¸nh vµ che dÊu m©u thuÉn. H¬n n÷a, m©u thuÉn ®­îc gi¶i quyÕt b»ng qu¸ tr×nh ®Êu tranh theo qui luËt kh¸ch quan. Cho nªn rong ®êi sèng x· héi chóng ta ph¶i coi hµnh vi ®Êu tranh lµ ch©n chÝnh. II/ TÝnh tÊt yÕu ph¶i x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam §¹i héi §¶ng lÇn thø VI cã ý nghÜa lÞch sö, ®¸nh dÊu b­íc ngoÆt chuyÓn ®Êt n­íc ta sang thêi k× míi, thay thÕ nÒn kinh tÕ hiÖn vËt víi c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao cÊp, sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ( KTTT §H XHCN ). KTTT ®Þnh h­íng XHCN, thùc chÊt lµ kiÓu tæ chøc nÒn kinh tÕ võa dùa trªn nh÷ng nguyªn t¾c vµ qui luËt cña KTTT, võa dùa trªn nguyªn t¾c vµ b¶n chÊt cña CNXH. Do ®ã, KTTT ®Þnh h­íng XHCN cã hai nhãm nh©n tè c¬ b¶n tån t¹i trong nhau, kÕt hîp víi nhau vµ bæ sung cho nhau. §ã lµ nhãm cña KTTT ®ãng vai trß nh­ lµ “®éng lùc” thóc ®Èy nÒn s¶n xuÊt x· héi ph¸t triÓn nhanh vµ nhãm nh©n tè cña x· héi XHCN, ®ãng vai trß h­íng dÉn, chØ ®Þnh sù v©n ®éng cña nÒn kinh tÕ theo nh÷ng môc tiªu ®· x¸c ®Þnh. Vai trß qu¶n lý cña nhµ n­íc trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng hÕt søc quan träng. Sù qu¶n lý cña nhµ n­íc b¶o ®¶m cho nÒn kinh tÕ t¨ng tr­ëng æn ®Þnh, ®¹t hiÖu qu¶, ®Æc biÖt lµ sù ®¶m b¶o c«ng b»ng vµ tiÕn bé x· héi. Kh«ng cã ai ngoµi nhµ n­íc l¹i cã thÓ gi¶m bít ®­îc sù chªnh lÖch gi÷a giµu vµ nghÌo, gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n, gi÷a c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, gi÷a c¸c vïng cña ®Êt n­íc...ChÝnh v× vËy m« h×nh kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ mét ®Æc tr­ng c¬ b¶n cña n­íc ta, nã hoµn toµn kh¸c víi m« h×nh kinh tÕ thÞ tr­êng cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi. M« h×nh kinh tÕ hiÖn vËt chØ phï hîp trong thêi chiÕn, lóc ®ã chóng ta cÇn tËp trung toµn bé søc ng­êi, søc cña ®Ó phôc vô cho tiÒn tuyÕn. Nh­ng trong thêi b×nh, m« h×nh ®ã tá ra kh«ng phï hîp vµ thùc chÊt ®ã lµ m« h×nh phi kinh tÕ. H¬n thÕ, ®Êt n­íc ta sau chiÕn tranh r¬i vµo trong t×nh tr¹ng trÇm träng nhÊt cña khñng ho¶ng kinh tÕ – x· héi: s¶n xuÊt ®×nh ®èn, l¹m ph¸t t¨ng vät, ®Êt n­íc bÞ bao v©y kinh tÕ, ®êi sèng nh©n d©n hÕt søc khã kh¨n ... Duy tr× m« h×nh hiÖn vËt, kh«ng nh÷ng kh«ng gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò hiÖn cã mµ nã cßn cho thÊy râ khuyÕt tËt bªn trong k×m h·m sù ph¸t triÓn : nÒn kinh tÕ kh«ng cã ®éng lùc, kh«ng cã søc ®ua c¹nh tranh, kh«ng ph¸t huy ®­îc tÝnh chñ ®éng s¸ng t¹o cña ng­êi lao ®éng, cña c¸c chñ thÓ s¶n xuÊt kinh doanh, s¶n xuÊt kh«ng g¾n víi nhu cÇu, ý chÝ chñ quan ®· lÊn ¸p ý chÝ kh¸ch quan vµ triÖt tiªu mäi ®éng lùc vµ søc m¹nh néi sinh cña b¶n th©n nÒn kinh tÕ, lµm cho nÒn kinh tÕ suy tho¸i, thiÕu hôt hiÖu qu¶ thÊp, nhiÕu môc tiªu cña chñ nghÜa x· héi kh«ng ®­îc thùc hiÖn. Thùc tÕ cho thÊy, sù ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng tù do chen lÉn thÞ tr­êng cã tæ chøc, sù l¼ng lÆng vi ph¹m c¸c qui t¾c, c¸c chuÈn mùc lóc bÊy giê lµ nh÷ng ph¶n ¸nh sù bÊt lùc cña mét c¬ chÕ qu¶n lý cøng nh¾c. §øng tr­íc t×nh h×nh ®ã, §¶ng ®· kÞp thêi cã nh÷ng chuyÓn biÕn, b¾t ®Çu uèn n¾n nh÷ng lÖch l¹ch trong phong trµo hîp t¸c ho¸, c«ng nghiÖp ho¸ ®Õn viÖc thay ®æi thÓ chÕ chÝnh s¸ch. NghÞ quyÕt Trung ­¬ng lÇn thø VI ®­îc ®¸nh dÊu nh­ mét c¸i mèc trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ: cho s¶n xuÊt bung ra, thõa nhËn quan hÖ hµng ho¸ - tiÒn tÖ, cho tù do l­u th«ng. Vµ nh­ thÕ nÒn kimh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn ra ®êi, t¹o tiÒn ®Ò cÇn thiÕt ®Ó chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. §ã lµ mét hÖ qu¶ tÊt yÕu, lµ b­íc ph¸t triÓn kh«ng thÓ thiÕu trong nÒn kinh tÕ Trªn con ®­êng ®i lªn chñ ngihÜa x· héi, §¶ng vµ Nhµ n­íc ta chñ tr­¬ng thùc hiÖn nhÊt qu¸n l©u dµi chÝnh s¸ch ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr­êng, cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc, ®ã chÝnh lµ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Môc ®Ých cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt, ph¸t triÓn kinh tÕ ®Ó x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi, n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n. Ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt hiÖn ®¹i g¾n liÒn víi x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt míi phï hîp trªn c¶ ba mÆt së h÷u, qu¶n lý vµ ph©n phèi. Chñ tr­¬ng x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa thÓ hiÖn t­ duy, quan niÖm cña §¶ng ta vÒ sù phï hîp gi÷a QHSX víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt. §ã chÝnh lµ m« h×nh kinh tÕ tæng qu¸t cña n­íc ta trong thêi kú qu¸ ®é ®i lªn chñ nghÜa x· héi. III/ Nh÷ng m©u thuÉn trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. Sau ®¹i héi §¶ng lÇn thø IV, ®Êt n­íc ta b¾t ®Çu tiÕn hµnh c«ng cuéc ®æi míi toµn diÖn, vµ cho ®Õn nay, sau 15 n¨m thùc hiÖn ®· thùc sù ®em l¹i kÕt qu¶ to lín trong mäi mÆt cña ®êi sèng x· héi: ®­a ®Êt n­íc ta ra khái khñng ho¶ng kinh tÕ – x· héi, tæng s¶n phÈm trong n­íc t¨ng gÊp ba, tõ t×nh tr¹ng hµng ho¸ khan hiÕm nghiªm träng nay s¶n xuÊt ®· ®¸p øng ®­îc nhu cÇu thiÕt yÕu cña nh©n d©n, kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ x· héi t¨ng nhanh. Trong GDP, tû träng n«ng nghiÖp tõ 38,7% gi¶m xuèng 24,3%, c«ng nghiÖp vµ x©y dùng tõ 22,7% t¨ng lªn 36,6%, dÞch vô tõ 38,6% t¨ng lªn 39,1%....Bªn c¹nh nh÷ng kÕt qu¶ mµ ta ®¹t ®­îc, lµ nh÷ng khã kh¨n trong khi x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Tr­íc hÕt ph¶i nãi ®Õn ®iÓm xuÊt ph¸t cña ta khi chuyÓn dÞch c¬ chÕ, tõ nÒn kinh tÕ yÕu kÐm, mang ®Ëm tÝnh tù cung, tù cÊp sang nÒn kinh tÕ hµng ho¸ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng ®ßi hái ph¶i cã sù tÝch luü dåi dµo, khoa häc c«ng nghÖ ph¸t triÓn vµ mét nÒn kinh tÕ v÷ng m¹nh ...TiÕp theo ®ã lµ c¬ chÕ qu¶n lý cña nhµ n­íc, mÆc dï ®­êng lèi cña §¶ng ®Æt ra lµ ®óng ®¾n, nh­ng viÖc thùc hiÖn nã kh«ng ®ång bé. Y thøc hÖ cßn ch­a ®­îc râ rµng, t¸c phong c¸ nh©n yÕu kÐm... ChÝnh nh÷ng khã kh¨n trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng, ®· n¶y sinh nhiÒu m©u thuÉn k×m h·m b­íc ph¸t triÓn. 1. M©u thuÉn gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ m©u thuÉn c¬ b¶n trong qu¸ tr×nh x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Trong c«ng cuéc x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn, vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña nhµ n­íc, th× vÊn ®Ò lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc phøc t¹p. xÐt trªn ph­¬ng diÖn triÕt häc, th× lùc l­îng s¶n xuÊt lµ néi dung, cßn quan hÖ s¶n xuÊt lµ ý thøc, lùc l­îng s¶n xuÊt lµ yÕu tè ®éng, lu«n lu«n thay ®æi, vµ lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh quan hÖ s¶n xuÊt. Khi lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn ®Õn mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh th× quan hÖ s¶n xuÊt lóc nµy tá ra kh«ng cßn phï hîp n÷a vµ trë thµnh yÕu tè k×m h·m. §Ó më ®­êng cho lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn th× cÇn thay ®æi quan hÖ s¶n xuÊt cò b»ng quan hÖ s¶n xuÊt míi phï hîp víi lùc l­îng s¶n xuÊt. Lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt cã mèi quan hÖ biÖn chøng víi nhau, nã lµ th­íc ®o ®Ó ®¸nh gi¸ sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña mçi quèc gia. ¥ ViÖt Nam, mÆc dï nhµ n­íc ®· cã rÊt nhiÒu chÝnh s¸ch ®Ó c©n ®èi sao cho LLSX – QHSX ph¸t triÓn song song ®ång bé. Nh­ng thùc tÕ cho thÊy, khi b¾t tay vµo x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng th× LLSX lu«n tá ra m©u thuÉn víi QHSX. TÝnh c¹nh tranh vµ n¨ng ®éng lµ mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, th× ng­îc l¹i chóng ta l¹i chËm th¸o gì c¸c v­íng m¾c vÒ c¬ chÕ, chÝnh s¸ch ®Ó t¹o ®éng lùc vµ ®iÒu kiÖn cho doanh nghiÖp nhµ n­íc n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng, ph¸t huy vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. ViÖc thÝ ®iÓm cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n­íc cßn lµm chËm. Ch­a quan t©m tæng kÕt thùc tiÔn, kÞp thêi chØ ra ph­¬ng h­íng, biÖn ph¸p ®æi míi kinh tÕ hîp t¸c, ®Ó hîp t¸c x· nhiÒu n¬i tan r· hoÆc chØ cßn lµ h×nh thøc, c¶n trë s¶n xuÊt ph¸t triÓn, ch­a kÞp thêi ®óc kÕt kinh nghiªm, gióp ®ì c¸c h×nh thøc kinh tÕ hîp t¸c míi ph¸t triÓn. Ch­a gi¶i quyÕt tèt mét sè chÝnh s¸ch ®Ó khuyÕn khÝch kinh tÕ t­ nh©n ph¸t huy tiÒm n¨ng, ®ång thêi ch­a qu¶n lý tèt thµnh phÇn kimh tÕ nµy. Qu¶n lý kinh tÕ hîp t¸c liªn doanh víi n­íc ngoµi cßn nhiÒu s¬ hë. Kinh tÕ vÜ m« cßn nh÷ng yÕu tè thiÕu v÷ng ch¾c. C«ng t¸c tµi chÝnh, ng©n hµng, gi¸ c¶, kÕ ho¹ch ho¸, qui ho¹ch x©y dùng, qu¶n lý ®Êt ®ai cßn yÕu kÐm, thñ tôc ®æi míi hµnh chÝnh chËm. Th­¬ng nghiÖp nhµ n­íc bá trèng mét sè trËn ®Þa quan träng, ch­a ph¸t huy tèt vai trß chñ ®¹o trªn thÞ tr­êng. Qu¶n lý xuÊt nhËp khÈu cßn nhiÒu s¬ hë, tiªu cùc, mét sè tr­êng hîp g©y ra t¸c ®éng xÊu víi s¶n xuÊt. ChÕ ®é ph©n phèi thu nhËp cßn bÊt hîp lý, béi chi ng©n s¸ch vµ nhËp siªu cßn lín ... §ã lµ mét sè h¹n chÕ cña QHSX k×m h·m LLSX ph¸t triÓn vµ ®iÒu ®ã lµm cho qu¸ tr×nh x©y dùng ®Êt n­íc cña ta gÆp nhiÒu khã kh¨n. Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc ®èi víi chóng ta hiÖn nay ®ã lµ viÖc lµm, t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp lµ mét biÓu hiÖn râ rµng ®Ó chøng tá ®­îc r»ng gi÷a LLSX – QHSX cã sù mÊt c©n ®èi. Khi QHSX phï hîp, nã kh«ng nh÷ng gi¶i phãng ®­îc søc s¶n xuÊt mµ cßn t¹o tiÒn ®Ò ®Ó thóc ®Èy b­íc ph¸t triÓn cña LLSX. V× vËy vÊn ®Ò ®Æt ra cÇn ®Æt ra lµ lµm thÕ nµo ®Ó gi¶i quyÕt ®­îc m©u thuÉn nµy? CÇn ®æi míi vµ hoµn thiÖn khung ph¸p lý, th¸o gì mäi trë ng¹i vÒ c¬ chÕ, chÝnh s¸ch vµ thñ tôc hµnh chÝnh ®Ó huy ®éng tèi ®a mäi nguån lùc, t¹o søc bËt míi cho ph¸t triÓn s¶n xuÊt, kinh doanh cña mäi thµnh phÇn kinh tÕ víi c¸c h×nh thøc së h÷u kh¸c nhau. Mäi doanh nghiÖp, mäi c«ng d©n ®­îc ®Çu t­ kinh doanh theo h×nh thøc do luËt ®Þnh vµ ®­îc ph¸p luËt b¶o vÖ. Mäi tæ chøc kinh doanh theo c¸c h×nh thøc së h÷u kh¸c nhau hoÆc ®an xen hçn hîp ®Òu ®­îc khuyÕn khÝch ph¸t triÓn l©u dµi, hîp t¸c, c¹nh tranh b×nh ®¼ng vµ lµ bé phËn cÊu thµnh quan träng cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Ph¸t triÓn m¹nh c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa, tõng b­íc h×nh thµnh mét sè tËp ®oµn kinh tÕ m¹nh. TiÕp tôc ®æi míi vµ ph¸t triÓn kinh tÕ nhµ n­íc ®Ó thøc hiÖn tèt vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ. Ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhµ n­íc trong nh÷ng s¶n xuÊt vµ dÞch vô quan träng: X©y dùng c¸c tæng c«ng ty nhµ n­íc ®ñ m¹nh ®Ó lµm nßng cèt trong nh÷ng tËp ®oµn kinh tÕ lín, cã n¨ng lùc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng trong n­íc vµ quèc tÕ §æi míi c¬ chÕ qu¶n lý, ph©n biÖt quyÒn cña chñ së h÷u vµ quyÒn kinh doanh cña doanh nghiÖp. ChuyÓn c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc kinh doanh sang ho¹t ®éng theo c¬ chÕ c«ng ty tr¸ch nhiÖm h­ò h¹n hoÆc c«ng ty cæ phÇn. B¶o ®¶m quyÒn tù chñ vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm ®Çy ®ñ trong s¶n xuÊt, kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp, c¹nh tranh b×nh ®¼ng tr­íc ph¸p luËt,xo¸ bá bao cÊp cña nhµ n­íc ®èi víi doanh nghiÖp. Thùc hiÖn chñ tr­¬ng cæ phÇn ho¸ nh÷ng doanh nghiÖp mµ nhµ n­íc kh«ng n¾m gi÷ 100% vèn ®Ó huy ®éng thªm vèn, t¹o ®éng lùc vµ c¬ chÕ qu¶n lý n¨ng ®éng thóc ®Èy doanh nghiÖp lµm ¨n cã hiÖu qu¶. Ph¸t triÓn kinh tÕ tËp thÓ víi c¸c h×nh thøc hîp t¸c ®a d¹ng, ph¸t triÓn hîp t¸c x· kinh doanh tæng hîp ®a ngµnh hoÆc chuyªn ngµnh®Ó s¶n xuÊt kinh doanh, dÞch vô, t¹o ®iÒu kiÖn më réng qui m« s¶n xuÊt, kinh doanh phï hîp víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng H×nh thµnh ®ång bé vµ tiÕp tôc ph¸t triÓn, hoµn thiÖn c¸c lo¹i thÞ tr­êng ®i ®«i víi viÖc x©y dùng khu«n khæ ph¸p lý thÓ chÕ, ®Ó thÞ tr­êng ho¹t ®éng n¨ng ®éng, cã hiÖu qu¶. cã trËt tù, kØ c­¬ng trong m«i tr­êng c¹nh tranh l¹nh m¹nh, c«ng khai minh b¹ch, h¹n chÕ vµ kiÓm so¸t ®éc quyÒn kinh doanh. Ph¸t triÓn thÞ tr­êng vèn vµ tiÒn tÖ, tæ chøc vµ vËn hµnh an toµn, hiÖu qu¶ thÞ tr­êng chøng kho¸n, thÞ tr­êng b¶o hiÓm, H×nh thµnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr­êng bÊt ®éng s¶n, thÞ tr­êng lao ®éng. T¹o ®iÒu kiÖn c«ng ¨n viÖc lµm cho ng­êi d©n, tõ ®ã n©ng cao ®êi sèng x· héi. Vµ ®iÒu cuèi cïng lµ viÖc ®æi míi chÕ ®é së h÷u, ®ã lµ mÊu chèt quan träng nhÊt trong viÖc c©n b»ng mèi quan hÖ gi÷a LLSX vµ QHSX. . HiÖn nay ë n­íc ta, mét sè h×nh thøc së h÷u ®· ®­îc h×nh thµnh, mét sè h×nh thøc kh¸c ®ang ®­îc kh«i phôc hoÆc míi b¾t ®Çu h×nh thµnh. ChÕ ®é nhiÒu h×nh thøc së h÷u trong nÒn kinh tÕ lµ hoµn toµn cã c¬ së kh¸ch quan. §ã lµ nh÷ng thay ®æi diÔn ra trong suèt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ. Tr×nh ®é ph¸t triÓn LLSX vµ x· héi ho¸ s¶n xuÊt trong c¸c khu vùc kinh tÕ quèc d©n kh«ng gièng nhau. Cã nh÷ng kho¶ng c¸ch ®¸ng kÓ trong ph¸t triÓn kü thuËt ë c¸c xÝ nghiÖp, c¸c ngµnh, c¸c vïng kh¸c nhau. ChÝnh v× vËy mµ cÇn ®iÒu chØnh l¹i c¬ cÊu QHSH. Trong viÖc ®æi míi c¸c quan hÖ së h÷u, x¸c lËp nhiÒu h×nh thøc së h÷u, cÇn ph¶i xem xÐt, ®¸nh gi¸ ®óng, t¨ng c­êng vai trß chñ ®¹o cña c¸c h×nh thøc së h÷u nhµ n­íc, b»ng c¸ch c¶i tæ khu vùc nµy: nh÷ng xÝ nghiÖp nµo cÇn ®­îc duy tr×, nh÷ng xÝ nghiÖp nµo cÇn ®­îc gi¶i thÓ vµ viÖc gi¶i thÓ ®ã ra sao, lµ nh÷ng vÊn ®Ò hÕt søc phøc t¹p. ChÝnh v× thÕ trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cµng ®ßi hái ph¶i cã sù ®iÒu hµnh hîp lý cña Nhµ n­íc. 2. C¬ chÕ thÞ tr­êng vµ nh÷ng m©u thuÉn xunh quanh nã ThÞ tr­êng lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i cña nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸, do vËy kinh tÕ hµng ho¸ cµng ph¸t triÓn th× thÞ tr­êng cµng ®­îc më réng, ng­îc l¹i, thÞ tr­êng cµng ®­îc më réng th× cµng thóc ®Èy kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn, ®ã lµ mèi quan hÖ biÖn chøng g¾n bã h÷u c¬ víi nhau. Vµ xunh quanh mèi quan hÖ biÖn chøng ®ã lµ nh÷ng m©u thuÉn kh¸ch quan, tån t¹i trong c¬ chÕ thÞ tr­êng. C¸c bé phËn hîp thµnh c¬ chÐ thÞ tr­êng lµ : Gi¸ c¶ thÞ tr­êng: lµ thø gi¸ c¶ h×nh thµnh trªn thÞ tr­êng bëi sù t¸c ®éng cña c¸c lùc thÞ tr­êng. Trªn mçi thÞ tr­êng, mçi hµng ho¸, dÞch vô ®Òu cã mét gi¸ nhÊt ®Þnh vµ toµn bé nh÷ng gi¸ c¶ ®ã t¹o thµnh hÖ thèng gi¸ c¶ thÞ tr­êng CÇu hµng ho¸: lµ sè l­îng hµng ho¸ mµ ng­êi mua mong muèn mua vµ cã kh¶ n¨ng mua theo møc gi¸ nhÊt ®Þnh. Nh­ vËy, ®Ó cã cÇu hµng ho¸ ph¶i cã ba ®iÒu kiÖn: mong muèn mua, cã kh¼ n¨ng mua vµ møc gi¸. Cung hµng ho¸: lµ sè l­îng mµ ng­êi s¶n xuÊt hµng ho¸ mong muèn s¶n xuÊt vµ cã kh¶ n¨ng b¸n trªn thÞ tr­êng víi gi¸ nhÊt ®Þnh. §Ó cã cung hµng ho¸ còng ph¶i cã ba ®iÒu kiÖn: mong nuèn s¶n xuÊt, cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt vµ møc gi¸. Khi cung hµng hãa nµo ®ã trªn thÞ tr­êng võa b»ng cÇu vÒ hµng ho¸ ®ã, th× møc gi¸ c¶ lµ b×nh qu©n. C¹nh tranh trªn thÞ tr­êng: c¹nh tranh gi÷a nh÷ng ng­êi s¶n xuÊt hµng ho¸ víi nhau theo ba h­íng; gi¸ c¶, chÊt l­îng vµ dÞch vô t­¬ng øng. C¹nh trang gi÷a nh÷ng ng­êi mua víi nhau. c¹nh tranh gi÷a mét bªn lµ ng­êi b¸n vµ mét bªn lµ ng­êi mua. Trªn thÞ tr­êng kh«ng bao giõo cã chuyÖn “®¬n ph­¬ng ®éc m·” mµ lµ “bu«n cã b¹n, b¸n cã ph­êng”. Bèn bé phËn hîp thµnh c¬ chÕ thÞ tr­êng kÓ trªn cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau, nh­ lµ nh÷ng kh©u trong mét guång m¸y. Gi¸ c¶ lµ c¸i nh©n cña thÞ tr­êng, cung – cÇu lµ trung t©m vµ c¹nh tranh lµ linh hån, lµ søc sèng cña thÞ tr­êng. Trong nÒn KTTT, tån t¹i mét sè lo¹i thÞ tr­êng sau ®©y: ThÞ tr­êng ®éc quyÒn ®¬n ph­¬ng; lµ lo¹i thÞ tr­êng chØ cã mét ng­êi, nãi ®óng h¬n lµ mét chñ thÓ b¸n ( ng­êi s¶n xuÊt duy nhÊt ) kh«ng cã s¶n phÈm nµo kh¸c cã thÓ thay thÕ. §ã lµ h×nh th¸i thÞ tr­êng ®éc quyÒn cña mét chñ thÓ duy nhÊt b¸n hµng hay cßn gäi lµ ®éc quyÒn tù nhiªn. ¥ c¸c n­íc trªn thÕ giíi còng nh­ n­íc ta, h×nh th¸i thÞ tr­êng nµy chØ tån t¹i trong mét sè ngµnh s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh nh­ : ®iÖn n­íc, b­u ®iÖn, hµng kh«ng ... Trong h×nh th¸i thÞ tr­êng nµy, nhu cÇu vÒ s¶n phÈm Ýt co d·n, nªn ng­êi b¸n cã thÓ kiÓm so¸t hoµn toµn khèi l­îng hµng ho¸, dÞch vô b¸n trªn thÞ tr­êng vµ tù quyÕt ®Þnh gi¸ c¶. §Ó b¶o vÖ lîi Ých cña ng­êi tiªu dïng, Nhµ n­íc ph¶i tham gia qu¶n lý vÜ m« ®èi víi lo¹i thÞ tr­êng nµy b»ng nh÷ng biÖn ph¸p chèng ®éc quyÒn nh­ : thuÕ, kiÓm so¸t gi¸ c¶, kiÓm so¸t tån kho hµng ho¸, quy ®Þnh luËt lÖ cÊm liªn kÕt ®Ó h×nh thµnh ®éc quyÒn, b¶o vÖ tù do c¹nh tranh. ThÞ tr­êng ®éc quyÒn ®a ph­¬ng: lµ lo¹i thÞ tr­êng, trong ®ã sè ng­êi b¸n võa ®ñ ®Ó cho nh÷ng ho¹t ®éng cña mét ng­êi cã ¶nh h­ëng ®Õn l­îng cung vµ gi¸ c¶ cña nh÷ng doanh nghiÖp kh¸c ( vÝ dô : s¶n phÈm xi m¨ng, s¾t thÐp ...). Do tªn thÞ tr­êng ®éc quyÒn ®a ph­¬ng cßn cã c¹nh tranh, nªn gi¸ c¶ còng lu«n biÕn ®æi ThÞ tr­êng c¹nh tranh ®éc quyÒn: lµ thÞ tr­êng, trong ®ã, cã nhiÒu ng­êi b¸n hµng cïng mét s¶n phÈm, nh­ng s¶n phÈm cña mçi ng­êi cã Ýt nhiÒu kh¸c nhau vÒ chÊt l­îng, mÉu m· vµ gi¸ c¶ ( vÝ dô thÞ tr­êng s¶n phÈm ngµnh dÖt, thÞ tr­êng s¶n phÈm ngµnh giµy dÐp...). Thùc tÕ trong nÒn KTTT, th× c¹nh tranh mang tÝnh m©u thuÉn, nã võa lµ ®éng lùc thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ, võa lµ yÕu tè k×m h·m, sù ph¸ s¶n, t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp, sù ph©n ho¸ giµu nghÌo gi÷a c¸c vïng vµ c¸c bé phËn d©n c­, vµ nhÊt lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng tÖ n¹n x· héi do mÆt tr¸i cña KTTT g©y ra. Thùc tÕ cho thÊy, s¶n phÈm hµng ngo¹i trµn lan trªn thÞ tr­êng ViÖt nam, lÊn ¸p hoµn toµn hµng ho¸ trong n­íc. Nguyªn nh©n chñ yÕu, ®ã lµ do søc c¹nh tranh cña n­íc ta cßn yÕu, t©m lý ng­êi d©n muèn dïng hµng ngo¹i. MÆc dï hµng ngo¹i b¸n trªn thÞ tr­êng cã thÓ ®¾t h¬n so víi gi¸ trÞ thùc cña nã, song nh÷ng ng­êi mua hµng lu«n cã suy nghÜ r»ng gi÷a hµng ngo¹i vµ hµng trong n­íc lu«n cã sù kh¸c nhau c¶ vÒ chÊt l­îng lÉn mÉu m· cña s¶n phÈm. Mét sè doanh nghiÖp nhµ n­íc bÞ ph¸ s¶n, ph¶i ®ãng cöa v× kh«ng ®ñ søc ®Ó cã thÓ c¹nh tranh ®­îc trªn thÞ tr­êng. Hµng ho¸ trong n­íc kh«ng ®­îc ­a chuéng, do mÉu m· còng nh­ chÊt l­îng s¶n phÈm kh«ng thÓ c¹nh tranh ®­îc víi hµng ngo¹i ®­îc s¶n xuÊt víi d©y truyÒn c«ng nghÖ hiÖn ®¹i. 3. M©u thuÉn gi÷a lîi Ých c¸ nh©n vµ lîi Ých tËp thÓ, lîi Ých x· héi Trong ho¹t ®éng kinh tÕ, lîi Ých lµ môc tiªu hµng ®Çu, v× vËy ®Ó thùc hiÖn t¨ng tr­ëng kinh tÕ cÇn ph¶i coi träng mäi lîi Ých: lîi Ých c¸ nh©n, lîi Ých tËp thÓ vÇ lîi Ých x· héi. Trong nÒn KTTT, m©u thuÉn gi÷a lîi Ých c¸ nh©n vµ lîi Ých x· héi ch¼ng nh÷ng kh«ng bÞ mÊt ®i mµ cßn cã nh÷ng diÔn biÕn phøc t¹p h¬n. Tr­íc hÕt lµ ph¶i nãi ®Õn ­u ®iÓm cña nÒn KTTT, nã t¹o ®iÒu kiÖn cho mäi c¸ nh©n ph¸t huy n¨ng lùc, trÝ tuÖ, thÞ tr­êng ®­îc t¹o ra lµ mét thÞ tr­êng tù do, tù do giao dÞch... KTTT cã sù qu¶n lý cña nhµ n­íc, mét mÆt nã ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh cña thÞ tr­êng, mÆt kh¸c nã l¹i t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho ho¹t ®éng tham nhòng, bu«n lËu... cña mét sè ng­êi l¹m dông chøc tr¸ch cña m×nh. M©u thuÉn gi÷a lîi Ých c¸ nh©n vµ lîi Ých x· héi nÕu kh«ng ®­îc gi¶i quyÕt ®óng ®¾n sÏ biÓu hiÖn thµnh nh÷ng hiÖn t­îng bÊt c«ng b»ng x· héi. Trong mèi quan hÖ nµy, nÕu lîi Ých c¸ nh©n bÞ vi ph¹m th× x· héi sÏ mÊt ®i mét ®éng lùc to lín cña sù ph¸t triÓn x· héi. Cßn ng­îc l¹i, nÕu c¸c nh©n cã lîi, nh­ng lîi Ých x· héi bÞ vi ph¹m, th× n¹n nh©n cña sù bÊt c«ng l¹i lµ céng ®ång x· héi. VÝ dô: V× lîi Ých c¸ nh©n mµ trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, ng­êi ta cã thÓ ph¸ ho¹i m«i tr­êng sèng, cã thÓ lµm nh÷ng viÖc phi ph¸p, phi ®¹o ®øc, phi nh©n tÝnh, ®Ó cã lîi cho b¶n th©n, lµm thÊt tho¸t tµi s¶n cña nhµ n­íc... Trong tr­êng hîp nµy hËu qu¶ do c¸ nh©n ®ã t¹o ra lµm ¶nh h­ëng ®Õn céng ®ång x· héi. Chóng ta cÇn biÖt lîi Ých chÝnh ®¸ng víi lîi Ých Ých kØ c¸ nh©n. Lîi Ých chÝnh ®¸nh cña c¸ nh©n lµ ®éng lùc ph¸t triÓn cña x· héi, lµ c¸i mµ x· héi ph¶i t«n träng vµ ph¸t huy, cßn lîi Ých Ých kØ cña c¸ nh©n lµ nguån gèc cña chñ nghÜa c¸ nh©n, lµ nguyªn nh©n d©n ®Õn sù tho¸i ho¸, biÕn chÊt, trém c¾p, tham nhòng cña mét sè c¸ nh©n trong bé m¸y cña nhµ n­íc. NÕu x· héi kh«ng cã nh÷ng biÖn ph¸p tÝch cùc vµ cã hiÖu qu¶ th× nh÷ng tÖ n¹n nµy ch¼ng nh÷ng kh«ng gi¶m ®i, mµ tr¸i l¹i cµng gia t¨ng, v× cïng víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ, cña c¶i x· héi, phóc lîi tËp thÓ sÏ t¨ng lªn vµ nh÷ng thø nµy l¹i ®­îc giao cho c¸ nh©n trùc tiÕp qu¶n lý. Thùc tÕ cho thÊy r»ng ë ViÖt Nam, trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa th× t×nh tr¹ng tham nhòng, suy tho¸i vÒ t­ t­ëng chÝnh trÞ, ®¹o ®øc vµ lèi sèng ë mét bé phËn kh«ng nhá c¸n bé ®¶ng viªn lµ rÊt nghiªm träng. Së dÜ cã t×nh tr¹ng trªn lµ do nguyªn nh©n chñ quan trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®­êng lèi cña §¶ng: ViÖc tæ chøc thùc hiÖn nghÞ quyÕt, chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng ch­a tèt, kØ luËt, kØ c­¬ng ch­a nghiªm. T×nh tr¹ng tuú tiÖn, thiÕu ý thøc tæ chøc, kØ luËt vµ tinh thÇn tr¸ch nhiÖm, kh«ng chÊp hµnh chØ thÞ, nghÞ qyuÕt cña §¶ng, ph¸p luËt, chÝnh s¸ch cña nhµ n­íc, vi ph¹m nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ, lµm cho ®­êng lèi cña §¶ng khã ®i vµo cuéc sèng. C«ng t¸c chØ ®¹o, ®iÒu hµnh ë c¸c cÊp, c¸c ngµnh cßn bÊt cËp, thiÕu kiÓm tra, ®«n ®èc vµ ch­a cã sù phèi hîp chÆt chÏ, hiÖu lùc vµ hiÖu qu¶ ch­a cao. NhiÒu c¸n bé, ®¶ng viªn vi ph¹m ph¸p luËt vµ §iÒu lÖ cña §¶ng cßn ch­a ®­îc xö lý thËt kiªn quyÕt. Mét sè quan ®iÓm, chñ tr­¬ng ch­a râ, ch­a cã sù nhËn thøc thèng nhÊt vµ ch­a ®­îc th«ng suèt ë c¸c cÊp, c¸c ngµnh. C¶i c¸ch hµnh chÝnhtiÕn hµnh chËm, thiÕu kiªn quyÕt, hiÖu qu¶ thÊp. Tæ chøc bé m¸y nhµ n­íc cßn c«ng kÒnh, trïng lÆp chøc n¨ng víi nhiÒu tÇng nÊc trung gian vµ nh÷ng thñ tôc hµnh chÝnh phiÒn hµ, kh«ng Ýt tr­êng hîp trªn vµ d­íi, trung ­¬ng vµ ®Þa ph­¬ng hµnh ®éng kh«ng thèng nhÊt, g©y khã kh¨n cho viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vµ lµ gi¶m ®éng lùc ph¸t triÓn. Mét sè ng­êi vµ c¬ quan do lîi Ých c¸ nh©n, côc bé kh«ng muèn ®Èy m¹nh c¶i c¸ch hµnh chÝnh, c¶i c¸ch tæ chøc bé m¸y nhµ n­íc... Trªn ®©y lµ nh÷ng tiªu cùc cña mét sè c¸ nh©n cã chøc quyÒn vµ l¹m dông nã ®Ó tiÕn hµnh m­u lîi riªng cho m×nh, g©y tæn thÊt nÆng nÒ cho nÒn kinh tÕ quèc d©n. Cßn ®èi víi c¸c chñ thÓ s¶n xuÊt kinh doanh bÊt chÊp ph¸p luËt ®Ó ch¹y theo lîi nhuËn. HiÖn t­îng lµm hµng gi¶, hµng lËu vÉn tiÕp tôc ph¸t triÓn lµm ¶nh h­ëng ®Õn chÊt l­îng s¶n phÈm. Nh­ vËy, chÝnh m©u thuÉn gi÷a lîi Ých c¸ nh©n vµ lîi Ých x· héi n¶y sinh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, cµng cho thÊy râ ®­îc tÇm quan träng trong vai trß qu¶n lý cña nhµ n­íc ®èi víi viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ. Nguyªn nh©n chñ yÕu dÉn ®Õn nh÷ng tiªu cùc trong x· héi ®ã lµ sù qu¶n lý yÕu kÐm, kh«ng ®ång bé cña nhµ n­íc. ChÝnh v× vËy mµ trong nghÞ quyÕt trung ­¬ng §¶ng lÇn thø IX, chñ tr­¬ng chØnh ®èn §¶ng, t¹o ra sù thèng nhÊt vÒ quan ®iÓm, ý chÝ vµ hµnh ®éng trong toµn §¶ng, l·nh ®¹o tæ chøc thùc hiÖn, x©y dùng vµ kiÖn toµn bé m¸y nhµ n­íc trong s¹ch, v÷ng m¹nh. CÇn nhËn thøc r»ng: “§­êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh thµnh c«ng cña sù nghiÖp ®æi míi”. 4. M©u thuÉn gi÷a kinh tÕ thÞ tr­êng vµ môc tiªu x©y dùng con ng­êi x· héi chñ nghÜa Chñ tÞch Hå ChÝ Minh cho r»ng: “muèn x©y dùng chñ nghÜa x· héi tr­íc hÕt ph¶i cã con ng­êi XHCN. Yªu tè con ng­êi gi÷ vai trß cùc kú quan träng trong sù nghiÖp c¸ch m¹ng, bëi con ng­êi lµ chñ thÓ cña mäi s¸ng t¹o, cña mäi nguån cña c¶i vËt chÊt vµ v¨n ho¸. Con ng­êi ph¸t triÓn cao vÒ trÝ tuÖ, c­êng tr¸ng vÒ thÓ chÊt, phung phó vÒ tinh thÇn, trong s¸ng vÒ ®¹o ®øc lµ ®éng lùc cña sù nghiÖp x©y dùng x· héi míi, lµ môc tiªu cña CNXH. Chóng ta ph¶i b¾t ®Çu tõ con ng­êi lµm ®iÓm xuÊt ph¸t”. Kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét lo¹i h×nh kinh tÕ mµ trong ®ã c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ gi÷a con ng­êi víi con ng­êi ®­îc biÓu hiÖn th«ng qua thÞ tr­îng, tøc lµ th«ng qua viÖc mua b¸n, trao ®æi hµng ho¸ tiÒn tÖ trªn thÞ tr­êng. Trong kinh tÕ thÞ tr­êng, c¸c quan hÖ hµng ho¸ tiÒn tÖ ph¸t triÓn, më réng, bao qu¸t trªn mäi lÜnh vùc, cã ý nghÜa phæ biÕn ®èi víi ng­êi s¶n xuÊt vµ ng­êi tiªu dïng. KTTT ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ tr×nh ®é v¨n minh vµ ph¸t triÓn x· héi, lµ nh©n tè ph¸t triÓn søc s¶n xuÊt, t¨ng tr­ëng kinh tÕ, thóc ®Èy x· h«i tiÕn lªn. tuy nhiªn KTTT còng cã nh÷ng khuyÕt tËt nh­: sù c¹nh tranh l¹nh lïng, tÝnh tù ph¸t mï qu¸ng dÉn ®Õn ph¸ s¶n, thÊt nghiÖp, khñng ho¶ng chu kú... XuÊt ph¸t tõ sù ph©n tÝch trªn d©y, chóng ta ®· thÊy r»ng ®æi míi ë n­íc ta hiÖn nay, kh«ng thÓ x©y dùng con ng­êi nÕu thiÕu yÕu tè KTTT. Do hËu qu¶ cña nhiÒu n¨m chiÕn tranh, nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, m« h×nh kinh tÕ kh«ng phï hîp, n­íc ta ®· bÞ tôt hËu nghiªm träng so víi c¸c n­íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. Trong bèi c¶nh ®ã, KTTT lµ ®iÒu kiÖn rÊt quan träng ®­a nÒn kinh tÕ n­íc ta ra khái khñng ho¶ng vµ ®i vµo phôc håi, ®Èy m¹nh tèc ®é t¨ng tr­ëng, b¾t kÞp b­íc tiÕn cña thêi ®¹i. Trong nh÷ng n¨m qua, KTTT ë n­íc ta ®· ®­îc nh©n d©n h­ëng øng réng r·i vµ ®i vµo cuéc sèng rÊt nhanh chãng, lµm cho nÒn kinh tÕ s«i ®éng h¬n,. §©y lµ kÕt qu¶ ®¸ng mõng vµ cÇn ®­îc ph¸t huy, nã thÓ hiÖn sù vËn dông ®óng ®¾n c¸c quy luËt kh¸ch quan cña x· héi. Qu¸ tr×nh biÖn chøng ®i lªn CNXH tõ kh¸ch quan ®ang trë thµnh nhËn thøc chñ quan trªn qui m« toµn x· héi. Bªn c¹nh ®ã, cã mét khÝa c¹nh kh¸c còng cÇn ®­îc ®Ò cËp ®Õn: KTTT ë n­íc ta hiÖn nay kh«nng chØ t¹o ®iÒu kiÖn vËt chÊt ®Ó x©y dùng vµ ph¸t huy nguån lùc cña con ng­êi mµ cßn t¹o ra m«i tr­êng thÝch hîp cho con ng­êi ph¸t triÓn toµn diÖn c¶ vÒ thÓ chÊt lÉn tinh thÇn. KTTT t¹o ra sù c¹nh trnah vµ ch¹y ®ua quyÕt liÖt. §iÒu ®ã buéc con ng­êi ph¶i n¨ng ®éng s¸ng t¹o, linh ho¹t, cã t¸c phong nhanh... Tõ ®ã n©ng cao n¨ng lùc ho¹t ®éng thùc tiÔn cña con ng­êi. Tuy nhiªn, cÇn ph¶i thÊy râ r»ng kh«ng ph¶i cø x©y dùng ®­îc KTTT lµ nh÷ng phÈm chÊt tèt ®Ñp ®ã tù h×nh thµnh trong con ng­êi. Cã nh÷ng lóc KTTT kh«ng nh÷ng kh«ng lµm cho con ng­êi ta n¨ng ®éng h¬n, tèt ®Ñp h¬n mµ ng­îc l¹i, cßn lµm tha ho¸ b¶n chÊt con ng­êi, biÕn con ng­êi thµnh kÎ sïng b¸i ®ång tiÒn hoÆc kÎ ®¹o ®øc gi¶ chØ biÕt t«n träng søc m¹nh vµ l¬Þ Ých c¸ nh©n, s½n sµng trµ ®¹p lªn nh©n phÈm, ®¹o ®øc ... Bªn c¹nh nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc, KTTT cßn cã nhiÒu khuyÕt tËt, g©y ra nh÷ng t¸c ®éng xÊu. Quan hÖ hµng ho¸, tiÒn tÖ lµm s«i ®éng thÞ tr­êng, nh­ng còng lµm sãi mßn nh©n c¸ch vµ phÈm chÊt con ng­êi. Ngoµi ra ®i kÌm víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ hµng lo¹t c¸c tÖ n¹n x· héi: cê b¹c, r­îu chÌ, ma tuý, bu«n lËu, hèi lé, tham nhòng... ®ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò næi cém nhÊt trong nÒn KTTT mµ kh«ng rÔ rµng kh¾c phôc. Nh÷ng ph©n tÝch trªn ®©y cho thÊy, KTTT lµ môc tiªu con ng­êi XHCN, lµ mét m©u thuÉn biÖn chøng trong thùc tiÔn n­íc ta hiÖn nay. §©y thùc chÊt lµ hai mÆt ®èi lËp cña m©u thuÉn x· héi. Gi÷a KTTT vµ qu¸ tr×nh x©y dùng con ng­êi võa cã sù thèng nhÊt, võa cã sù ®Êu tranh. KTTT võa t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó x©y dùng vµ ph¸t huy con ng­êi, võa t¹o ra nh÷ng ®éc tè ®Ó huû ho¹i con ng­êi. ViÖc gi¶i quyÕt m©u thuÉn nµy lµ mét viÖc kh«ng hÒ ®¬n gi¶n. §èi víi n­íc ta, m©u thuÉn gi÷a KTTT vµ qu¸ tr×nh x©y dùng con ng­êi ®­îc gi¶i quyÕt b»ng vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng, b»ng sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng XHCN. §¶ng ta x¸c ®Þnh “ s¶n xuÊt hµng ho¸ kh«ng ®èi lËp víi CNXH mµ lµ thµnh tùu ph¸t triÓn nÒn v¨n minh nh©n lo¹i, tån t¹i kh¸ch quan, cÇn thiÕt cho c«ng cuéc x©y XHCN vµ c¶ khi CNXH ®­îc x©y dùng” . Nh­ vËy §¶ng v¹ch râ sù thèng nhÊt gi÷a KTTT vµ môc tiªu x©y dùng con ng­êi cña CNXH. ViÖc ¸p dông c¬ chÕ thÞ tr­êng ®ßi hái ph¶i n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý tÇm vÜ m« cña Nhµ n­íc, ®ång thêi x¸c nhËn ®Çy ®ñ chÕ ®é tù chñ cña c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh. Thùc hiÖn tèt vÊn ®Ò nµy sÏ ph¸t huy ®­îc nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc to lín, còng nh­ ng¨n ngõa h¹n chÕ kh¾c phôc nh÷ng tiªu cùc, khiÕm khuyÕt cña nÒn KTTT. C¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ph¶i h­íng vµo phôc vô c«ng cuéc x©y dùng nguån lùc con ng­êi. CÇn ph¶i tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng v¨n ho¸, gi¸o dôc nh»m lo¹i bá t©m lý sïng b¸i ®ång tiÒn, bÊt chÊp ®¹o lý, coi th­êng c¸c gi¸ trÞ nh©n v¨n, ph¶i ra søc ph¸t huy c¸c gi¸ trÞ tinh thÇn nh©n ®¹o, thÈm mü, c¸c di s¶n v¨n ho¸ nghÖ thuËt cña d©n téc. §©y chÝnh lµ c«ng cô, ph­¬ng tiÖn quan träng ®Ó t¸c ®éng gãp phÇn gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn nªu trªn. 5. Thùc tr¹ng vµ nh÷ng m©u thuÉn n¶y sinh gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ë n­íc ta a) Thùc tr¹ng c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cña nø¬c ta hiÖn nay. ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn cña §¶ng, mét mÆt t¹o ®iÒu kiÖn cho QHSX ph¸t triÓn, gi¶i phãng søc s¶n xuÊt, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm cho nh©n d©n, mÆt kh¸c, nã t¹o ra m«i tr­êng c¹nh tranh lµnh m¹nh, thóc ®Èy qu¸ tr×nh c«ng ngiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc. Sau ®©y lµ n¨m thµnh phÇn kinh tÕ c¬ b¶n mµ Nhµ n­íc chñ tr­¬ng ph¸t triÓn: Kinh tÕ t­ b¶n Nhµ n­íc: HiÖn nay viÖc nhËn thøc thµnh phÇn kinh tÕ cßn rÊt h¹n hÑp vµ rÊt ®¬n gi¶n, mÆc dï nã chiÕm mét vÞ trÝ rÊt quan träng trong c¬ cÊu kinh tÕ cña n­íc ta. Thµnh phÇn kinh tÕ nµy rÊt ph¸t triÓn, nã bao gåm c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp thuéc h×nh thøc së h÷u hçn hîp. Sau ®æi míi c¬ cÊu thµnh phÇn kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ, ®· cã mét sè chuyÓn biÕn b­íc ®Çu, mét sè xÝ nghiÖp ®· v­ît qua ®­îc khã kh¨n t¹o nªn thÕ æn ®Þnh, b¾t ®Çu phôc håi vµ ®i lªn. Song nh÷ng nh©n tè ®ã ch­a nhiÒu vµ nh÷ng chuyÓn biÕn ®ã ch­a cã c¬ së v÷ng ch¾c vµ l©u dµi. Kinh tÕ tËp thÓ: dùa trªn së h÷u tËp thÓ vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt. §©y lµ thµnh phÇn kinh tÕ tuy tr×nh ®é x· héi ho¸ t­ liÖu s¶n xuÊt, tæ chøc vµ qu¶n lý s¶n xuÊt cßn thÊp h¬n kinh tÕ quèc d©n, nh­ng s¶n xuÊt víi l­îng hµng ho¸ cung øngcho s¶n xuÊt vµ tiªu dïng ®êi sèng x· héi. Tr­íc biÕn ®éng cã tÝnh b­íc ngoÆt cña nÒn kinh tÕ chuyÓn sang kinh tÕ thÞ tr­êng, kinhtÕ tËp thÓ ph¸t triÓn víi nhiÒu h×nh thøc hîp t¸c ®a d¹ng, trong ®ã hîp t¸c x· lµ nßng cèt. Nhµ n­íc gióp hîp t¸c x· ®µo t¹o c¸n bé, øng dông khoa häc c«nng nghÖ, n¾m b¾t th«ng tin më réng thÞ tr­êng, x©y dùng c¸c quü hç trî ph¸t triÓn hîp t¸c x·, gi¶i quyÕt nî tån ®äng. KhuyÕn khÝch viÖc tÝch luü, ph¸t triÓn cã hiÖu qu¶ vèn tËp thÓ trong hîp t¸c x·. TiÕp tôc ®æi míi vµ kiÖ toµn kinh tÕ tËp thÓ theo nguyªn t¾c tù nguyÖn, d©n chñ, b×nh ®¼ng ph¸t huy vµ kÕt hîp hµi hoµ søc m¹nh cña tËp thÓ vµ cña x· viªn. Ph¸t triÓn c¸c h×nh thøc hîp t¸c, ®a d¹ng vµ më réng c¸c h×nh thøc kinh tÕ tËp thÓ n«ng nghiÖp, tiÓu thñ c«ng nghiÖp, mua b¸n, tÝn dông ë nh÷ng n¬i cÇn thiÕt vµ cã ®iÒu kiÖn. Thµnh phÇn kinh tÕ t­ nh©n: Trªn thùc tÕ thµnh phÇn kinh tÕ t­ nh©n ë n­íc ta bao gåm: c¸c xÝ nghiÖp t­ nh©n, hé t­ nh©n vµ c¸ thÓ, tuy nhiªn viÖc ph©n lo¹i nµy ch­a cã sù thèng nhÊt. MÆc dï thµnh phÇn kinh tÕ nµy míi ®­îc håi sinh vµ më réng, nh­ng cho ®Õn nay ®· thùc sù ph¸t triÓn m¹nh. §Æc biÖt Nhµ n­íc l¹i t¹o m«i tr­êng thuËn lîi cho c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh c¶ vÒ chÝnh s¸ch vµ ph¸p lý. C¸c doanh nghiÖp cã thÓ liªn doanh, liªn kÕt víi nhau, kÓ c¶ ®Çu t­ ra n­íc ngoµi, chuyÓn thµnh doanh nghiÖp cæ phÇn, b¸n cæ phÇn cho ng­êi lao ®éng... Kinh tÕ c¸ thÓ, tiÓu thñ: thµnh phÇn kinh tÕ nµy cã thÓ kinh doanh nh­ c¸c t¸c nh©n kinh tÕ ®éc lËp, nh­ng còng cã thÓ lµ c¸c vÖ tinh cho c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc hay hîp t¸c x·. ¥ ®©y chóng ta còng thÊy chÝnh s¸ch kinh tÕ còng ®an xen víi nhau, vÒ b¶n chÊt lµ kinh tÕ c¸ thÓ, tiÓu chñ, nh­ng biÓu hiÖn ra lµ c¸c c¬ së gia c«ng cho doanh nghiÖp hoÆc hîp t¸c x·. Kinh tÕ c¸ thÓ ®­îc khuyÕn khÝch ph¸t triÓn trong c¸c ngµnh c¶ ë thµnh thÞ lÉn n«ng th«n, kh«ng bÞ h¹n chÕ më réng kinh doanh, cã thÓ tån t¹i ®éc lËp, tham gia c¸c lo¹i h×nh hîp t¸c x·, liªn kÕt víi c¸c doanh nghiÖp lín b»ng nhiÒu h×nh thøc. Thµnh phÇn kinh tÕ nµy dùa trªn së h÷u c¸ nh©n vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt vµ lao ®éng trùc tiÕp cña b¶n th©n ng­êi lao ®éng. Kinh tÕ c¸ thÓ cã ®Æc ®iÓm kü thuËt thñ c«ng, n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, s¶n xuÊt nhá ph©n t¸ch, nh­ng khi cã chÝnh s¸ch kinh tÕ ®óng, kinh tÕ c¸ thÓ cã kh¶ n¨ng ®ãng gãp nhiÒu cho lîi Ých x· héi nh­ : tiÒn vèn, søc lao ®éng, kinh nghiÖm truyÒn thèng. Tuy nhiªn Nhµ n­íc còng cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p qu¶n lý thÞ tr­êng chÆt chÏ ®Ó h¹n chÕ kh¾c phôc tÝnh tù ph¸t cña nã. Kinh tÕ quèc doanh: dùa trªn së h÷u toµn d©n vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt, theo sè liÖu thèng kª n¨m 1989, c¶ n­íc cã 12080 xÝ nghiÖp quèc doanh víi vèn t­¬ng øng lµ 10 tØ ®ång USD. Trong ®ã c«ng nghiÖp chiÕm 49,3% tæng sè vèn, x©y dùng chiÕm 9% tæng sè vèn, n«ng nghiÖp chiÕm 8,1% tæng sè vèn, l©m nghiÖp chiÕm 1,2% tæng sè vèn, th­¬ng nghiÖp chiÕm 11,6%, c¸c nghµnh kh¸c chiÕm 5,93% t«ng sè vèn. Hµng n¨m thµnh phÇn kinh tÕ nµy t¹o ra kho¶ng 35 – 40% GDP vµ tõ 22 – 30% thu nhËp quèc d©n, ®ãng gãp vµo ng©n s¸ch tõ 60 – 80% sè thu cña ng©n s¸ch Nhµ n­íc. Thµnh phÇn kinh tÕ nµy n¾m gi÷ toµn bé c«ng nghiÖp nÆng, hµng tiªu dïng chiÕm tØ träng phÇn lín nh÷ng s¶n phÈm chñ yÕu. Trong tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, th× thµnh phÇn kinh tÕ nµy ®èng vai trß quan träng nhÊt trong nÒn kinh tÕ. Tuy ®· ®¹t ®­îc mét sè thµnh tÝch, song khu vùc kinh tÕ nµy ch­a ®¶m b¶o ®­îc t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n. HiÖn nay, sau ®æi míi c¬ cÊu thµnh phÇn kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ, tuy ®· b­íc ®Çu cã sù chuyÓn biÕn nh­ng sù chuyÓn biÕn ®ã ch­a cã c¬ së v÷ng ch¾c vµ l©u dµi. Ngoµi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ nãi trªn, trong ®¹i héi §¶ng lÇn thø IX, cßn chñ tr­¬ng ph¸t triÓn thµnh phÇn kinh tÕ cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi. Thµnh phÇn kinh tÕ bao gåm phÇn vèn ®Çu t­ cña n­íc ngoµi vµo c¸c c¬ së s¶n xuÊt, kinh doanh ë n­íc ta. b) M©u thuÉn gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ M©u thuÉn trong c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cña n­íc ta hiÖn nay ®­îc biÓu hiÖn gi÷a mét bªn lµ nh÷ng lùc l­îng vµ khuynh h­íng ph¸t triÓn theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa víi mét bªn lµ khuynh h­íng tù ph¸t vµ nh÷ng lùc l­îng g©y tæn h¹i cho quèc tÕ nh©n sinh. M©u thuÉn c¬ b¶n nµy quyÕt ®Þnh nh÷ng m©u thuÉn kinh tÕ x· héi kh¸c c¶ vÒ chiÒu réng lÉn chiÒu s©u trong qu¸ tr×nh x©y dùng KTTT. ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ®ßi hái cã sù khuyÕn khÝch kinh tÕ t­ nh©n ph¸t triÓn m¹nh mÏ, v× hiÖn nay sù ph¸t triÓn ®ã cßn thÊp, ch­a t­¬ng xøng víi tiÒm n¨ng hiÖn cã. Trong nÒn kinh tÕ n­íc ta hiÖn nay, c¸c thµnh phÇn kinh tÕ b×nh ®¼ng tr­íc ph¸p luËt, nh­ng kh«ng cã vai trß nh­ nhau trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. Nh­ vËy, bªn c¹nh mèi quan hÖ thèng nhÊt, cã liªn quan mËt thiÕt ®Õn nhau, cßn tån t¹i c¸c m©u thuÉn gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ vÒ lîi Ých, nh÷ng ngµnh ®éc quyÒn nh­ c«ng nghiÖp quèc phßng, Ng©n hµng nhµ n­íc, B­u chÝnh viÔn th«ng ... c¹nh tranh khèc liÖt trªn thÞ tr­êng. Sù c¹nh tranh ®ã t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp ph¸t triÓn h¬n vÒ chÊt l­îng vµ sè l­îng cña s¶n phÈm. ChuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng tÊt yÕu ph¶i hoµ nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Trong thêi ®¹i ngµy nay, mäi nÒn kinh tÕ, nÕu kh«ng h­íng tíi xuÊt khÈu, kh«ng v­¬n ra ngoµi hoµ nhËp th× kh«ng thÓ ®­a ®Êt n­íc ®i lªn theo kÞp b­íc tiÕn cña nh©n lo¹i. §Ó gi¶i quyÕt ®­îc m©u thuÉn nµy, th× hÖ thèng qu¶n lý cña Nhµ n­íc ph¶i ®¶m b¶o ®­îc tÝnh ®ång bé, qu¸n triÖt mäi hµnh vi vi ph¹m cña tæ chøc hay c¸ nh©n. Bªn c¹nh ®ã, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c ho¹t ®éng tæ chøc kinh doanh cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ,thóc ®Èy tiÕn tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ. 6. TÝnh tù ph¸t vµ tÝnh tù gi¸c lµ hai mÆt ®èi lËp trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. NÒn kinh tÕ thÞ tr­êng trong ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt nhá lµ phæ biÕn, bëi thÞ tr­êng hµng ho¸ lu«n lu«n biÕn ®éng, ®ßi hái ph¶i cã sù thay ®æi nhanh chãng vÒ mÉu m· còng nh­ chÊt l­îng s¶n phÈm ®Ó ®¸p øng nhu cÇu cña thÞ tr­êng tiªu dïng. §èi víi ®Êt n­íc ta trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ nh­ vËy th× tÊt nhiªn ch­a thÓ tho¸t khái tÝnh tù ph¸t TBCN. Ngay c¶ viÖc chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ tõ nÒn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng còng kh«ng ph¶i lµ sù ph¸t triÓn tù ph¸t, mµ lµ kÕt qu¶ cña sù nhËn thøc vµ vËn dông mét c¸ch tù gi¸c xu h­íng vµ quy luËt kh¸ch quan cña sù ph¸t triÓn x· héi trong thêi ®¹i ngµy nay. Nh­ vËy, trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, tån t¹i sù ®Êu tranh gi÷a hai mÆt ®èi lËp ®ã lµ tÝnh tù ph¸t vµ tÝnh tù gi¸c. Chóng ta thõa nhËn r»ng, trong hoµn c¶nh ®Êt n­íc ta hiÖn nay th× tÝnh tù ph¸t vÉn cßn lµ c¸i cÇn thiÕt vµ kh«ng trµnh khái trong viÖc ®iÒu chØnh c¸c mèi quan hÖ gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, trong vÊn ®Ò gi¶i quyÕt nh÷ng khã kh¨n vÒ viÖc lµm, trong l­u th«ng hµng ho¸... Tuy nhiªn, nÕu ®Ó nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn chñ yÕu dùa trªn tÝnh tù ph¸t th× kh«ng thÓ thùc hiÖn ®­îc môc tiªu cña CNXH. Cßn ho¹t ®éng tù gi¸c lµ ho¹t ®éng dùa trªn sù nhËn thøc ®óng ®¾n xu thÕ tÊt yÕu vµ quy luËt kh¸ch quan cña ®êi sèng x· héi, nh­ng nÕu cã sai lÇm trong nhËn thøc vµ nhÊt lµ sai lÇm trªn b×nh diÖn quèc gia th×, th× hËu qu¶ cña nã thËt kh«n l­êng. Trong ho¹t ®éng kinh tÕ còng vËy, nÕu nhËn thøc sai vÒ quan ®iÓm, ®­êng lèi ph¸t triÓn, th× rÊt dÔ r¬i vµo t×nh tr¹ng ph¸ s¶n, thÊt tho¸t tµi s¶n quèc gia... ViÖc gi¶i quyÕt m©u thuÉn gi÷a tÝnh tù gi¸c vµ tÝnh tù ph¸t trong ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi lµ hÕt søc khã kh¨n vµ phøc t¹p. Kh«ng thÓ mét lóc cã thÓ xo¸ bá hoµn toµn tÝnh tù ph¸t, biÕn mäi ho¹t ®éng cña con ng­êithµnh ho¹t ®éng tù gi¸c. Ph¶i ph¸t huy ngµy cµng cao tÝnh tù gi¸c trªn c¬ së n©ng cao n¨ng lùc nhËn thøc khoa häc còng nh­ n¨ng lùc tæ chøc, qu¶n lý phèi hîp ho¹t ®éng trªn b×nh diÖn x· héi, h¹n chÕ dÇn tÝnh tù ph¸t trong mäi lÜnh vùc ho¹t ®éng cña con ng­êi. 7. M©u thuÉn gi÷a lîi Ých cña ng­êi lao ®éng vµ lîi Ých cña ng­êi thuª m­ín lao ®éng. Chóng ta ph¸t triÓn KTTT trong thêi kú qu¸ ®é tøc lµ chÊp nhËn tån t¹i nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ, trong ®ã cã thµnh phÇn TBCN, chÊp nhËn c¸c h×nh thøc së h÷u vµ kinh doanh cã thuª m­ín lao ®éng vµ cã bãc lét søc lao ®éng. Trong khi ®ã, môc tiªu l©u dµi cña c¸ch m¹ng XHCN lµ xo¸ bá bãc lét. ¥ ®©y, mét sè mèi quan hÖ cã m©u thuÉn cÇn ®­îc nghiªn cøu vµ gi¶i quyÕt tho¶ ®¸ng, ®ã lµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c lîi Ých: lîi Ých cña ng­êi lao ®éng vµ lîi Ých thuª m­ín lao ®éng. Kh«ng cã c¬ së ®Ó kh¼ng ®Þnh r»ng, trong thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH, hinh thøc kinh doanh cã thuª m­ín lao ®éng sÏ ngµy cµng gi¶m ®i. Còng lµ sai lÇm nÕu cho r»ng, cØ cã thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n­íc vµ thµnh phÇn kinh tÕ hîp t¸c x· lµ ph¸t triÓn theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa vµ thay thÕ dÇn c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cßn l¹i. Trªn thøc tÕ th× kh«ng ph¶i vËy, tÊt c¶ c¸cc thµnh phÇn kinh tÕ ®Òu ph¸t triÓn theo mét ®Þnh h­íng duy nhÊt: ®Þnh h­íng XHCN. Cïng víi sù tr­ëng thµnh cña CNXH, c¸c thµnh phÇn cã thuª m­ín lao ®éng sÏ gi¶m dÇn møc ®é bãc lét cña nã. TÊt nhiªn, ®iÒu nµy chØ cã thÓ hoµn toµn ®­îc thùc hiÖn ®­îc khi cã sù l·nh ®¹o cña §¶ng, sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc XHCN, sù chñ ®¹o cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n­íc, sù lín m¹nh cña thµnh phÇn kinh tÕ hîp t¸c. Trong viÖc gi¶i quyÕt mèi quan hÖ cã m©u thuÉn gi÷a lîi Ých ng­êi thuª m­ín lao ®éng vµ ng­êi lao ®éng lµm thuª cÇn ph¶i cã sù kÕt hîp hµi hoµ gi÷a c¸c lîi Ých, nÕu m©u thuÉn nµy kh«ng ®­îc gi¶i quyÕt tho¶ ®¸ng th× nã sÏ k×m h·m sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ. Nhµ n­íc, b»ng hÖ thèng ph¸p luËt vµ hÖ thèng chÝnh s¸ch vÒ kinh tÕ, x· héi cña m×nh, võa khuyÕn khÝch lîi Ých chÝnh ®¸ng vµ tÝnh tÝch cùc, s¸ng t¹o cña nh÷ng nhµ kinh doanh, võa h¹n chÕ ®­îc sù bãc lét vµ nh÷ng tiªu cùc trong ho¹t ®éng kinh doanh. Nhµ n­íc th«ng qua nguån thuÕ thu ®­îc vµ c¸c kho¶n ®ãng gãp kh¸c tõ c¸c c¬ së kinh doanh mµ më réng, ph¸t triÓn c¸c ch­¬ng tr×nh x· héi. Tuy nhiªn, sù ®iÒu tiÕt thu nhËp th«ng qua c¸c chÝnh s¸ch thuÕ, nÕu kh«ng ®­îc thùc hiÖn mét c¸ch hîp lý sÏ cã t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn lîi Ých ®Çu t­ , g©y ¶nh h­ëng kh«ng nhá cho ho¹t ®éng kinh doanh. c. kÕt luËn Qua néi dung ng¾n gän cña bµi tiÓu luËn, ch¾c h¼n còng cho chóng ta thÊy phÇn nµo thùc tr¹ng cña nÒn kinh tÕ n­íc ta hiÖn nay. MÆc dï b­íc vµo ®æi míi tõ n¨m 1986, cho ®Õn nay, sau 15 n¨m ®· thu ®­îc nhiÒu th¾ng lîi to lín. Nh­ng ®øng tr­íc sù ph¸t triÓn cña nh©n lo¹i, ®ßi hái chóng ta ph¶i kh«ng ngõng cè g¾ng phÊn ®Êu ph¸t triÓn toµn diÖn h¬n vÒ mäi mÆt cña ®êi sèng x· héi, nhÊt lµ vÒ kinh tÕ. ¡ngGhen nãi: “ Sù ph¸t triÓn cña chÝnh trÞ, luËt ph¸p, triÕt häc, t«n gi¸o, v¨n häc nghÖ thuËt, ®Òu dùa trªn c¬ së ph¸t triÓn kinh tÕ ”. Kinh tÕ thÞ tr­êng - víi mÆt tr¸i cña nã lµ ®iÒu hoµn toµn kh«ng thÓ tr¸nh khái. Tuy nhiªn, ®Ó gi¶m bít nh÷ng tiªu cùc, nh÷ng m©u thuÉn xung quanh vÊn ®Ò ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, th× sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc ®ãng vai trß rÊt quan träng, sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ n­íc thÓ hiÖn ë c¸c mÆt sau: Nhµ n­íc t¹o m«i tr­êng ph¸p lý thuËn lîi cho c¸c c¸ nh©n, c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ho¹t ®éng. Nhµ n­íc t¹o m«i tr­êng kinh tÕ – x· héi æn ®Þnh b»ng c¸ch x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng s¶n xuÊt vµ kÕt cÊu h¹ tÇng x· héi. Nhµ n­íc so¹n th¶o kÕ ho¹ch, quy ho¹ch, c¸c ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch ®Ó h­íng c¸c chñ thÓ thÞ tr­êng thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch, quy ho¹ch vµ ch­¬ng tr×nh Êy th«ng qua c¸c chÝnh s¸ch tµi chÝnh tiÒn tÖ, sö dông c¸c ®ßn bÈy kinh tÕ nh­: ­u ®·i vÒ thuÕ, vÒ l·i suÊt cho vay cho nh÷ng ai ®Çu t­ vµo lÜnh vùc mµ nhµ n­íc khuyÕn khÝch. Nh­ vËy, cã thÓ nãi r»ng môc tiªu ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ mét ®­êng lèi thÓ hiÖn sù s¸ng suèt cña §¶ng. Chóng ta ®ang ®i trªn con ®­êng mµ §¶ng chän, vµ chóng ta tin r»ng con ®­êng ®ã sÏ mang ®Õn mét cuéc sèng v¨n minh, h¹nh phóc. d. tµi liÖu tham kh¶o 1. V¨n kiÖn ®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX 2. T¹p chÝ: nghiªn cøu lý luËn sè 8 3. S¸ch kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa 4. S¸ch t×m hiÓu vÒ kinh tÕ thÞ tr­êng 5. T¹p chÝ th«ng tin lý luËn sè 10 6. T¹p chÝ nghiªn cøu lý luËn sè 9 7. T¹p chÝ kinh tÕ ph¸t triÓn sè 2

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docNhững mâu thuẫn biện chứng trong nền KTTT theo định hướng XHCN ở VN.DOC
Luận văn liên quan