Theo dõi, đánh giá các tính trạng của vật nuôi

Các tính trạng (còn gọi là chỉ tiêu, đặc điểm) về ngoại hình, sinh trưởng, năng suất vụ chất lượng sản phẩm chăn nuôi được sử dụng để mô tả, đánh giá một giống vật nuôi cũng như từng cá thể vật nuôi. Các tính trạng nụy thường lụ những tiêu chuẩn chọn lọc vật nuôi, giữ chúng lụm giống nhằm tạo ra đời sau phù hợp với mong muốn của người chăn nuôi. Người ta có thể quan sát để mô tả, đánh giá các tính trạng ngoại hình, song đối với các tính trạng sinh trưởng, năng suất vụ chất lượng sản phẩm, người ta chỉ có thể mô tả đánh giá chúng bằng các phép đo. Điều đáng lưu ý lụ tuyệt đại bộ phận các tính trạng sinh trưởng, năng suất vụ chất lượng vật nuôi đều lụ các tính trạng số lượng.

pdf11 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 02/02/2013 | Lượt xem: 1620 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Theo dõi, đánh giá các tính trạng của vật nuôi, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Ch−¬ng II: theo dâi, ®¸nh gi¸ c¸c tÝnh tr¹ng cña vËt nu«i C¸c tÝnh tr¹ng (cßn gäi lµ chØ tiªu, ®Æc ®iÓm) vÒ ngo¹i h×nh, sinh tr−ëng, n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm ch¨n nu«i ®−îc sö dông ®Ó m« t¶, ®¸nh gi¸ mét gièng vËt nu«i còng nh− tõng c¸ thÓ vËt nu«i. C¸c tÝnh tr¹ng nµy th−êng lµ nh÷ng tiªu chuÈn chän läc vËt nu«i, gi÷ chóng lµm gièng nh»m t¹o ra ®êi sau phï hîp víi mong muèn cña ng−êi ch¨n nu«i. Ng−êi ta cã thÓ quan s¸t ®Ó m« t¶, ®¸nh gi¸ c¸c tÝnh tr¹ng ngo¹i h×nh, song ®èi víi c¸c tÝnh tr¹ng sinh tr−ëng, n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm, ng−êi ta chØ cã thÓ m« t¶ ®¸nh gi¸ chóng b»ng c¸c phÐp ®o. §iÒu ®¸ng l−u ý lµ tuyÖt ®¹i bé phËn c¸c tÝnh tr¹ng sinh tr−ëng, n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng vËt nu«i ®Òu lµ c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng. 2.1. §¸nh gi¸ ngo¹i h×nh Ngo¹i h×nh cña mét vËt nu«i lµ h×nh d¸ng bªn ngoµi cña con vËt. Tuy nhiªn, trªn nh÷ng khÝa c¹nh nhÊt ®Þnh, ngo¹i h×nh ph¶n ¶nh ®−îc cÊu t¹o cña c¸c bé phËn cÊu thµnh c¬ thÓ, t×nh tr¹ng søc khoÎ còng nh− n¨ng suÊt cña vËt nu«i. Ch¼ng h¹n, c¨n cø vµo h×nh d¸ng cña mét con tr©u cÇy, nÕu thÊy nã to lín, v¹m vì, g©n guèc cã thÓ dù ®o¸n nã cã kh¶ n¨ng cÇy kÐo tèt; quan s¸t mét con bß c¸i s÷a, nÕu thÊy nã cã bÇu vó lín, tÜnh m¹ch vó to vµ næi râ cã thÓ dù ®o¸n nã cho n¨ng suÊt s÷a cao... §Ó ®¸nh gi¸ ngo¹i h×nh vËt nu«i, ng−êi ta dïng m¾t ®Ó quan s¸t vµ dïng tay ®Ó sê n¾n, dïng th−íc ®Ó ®o mét sè chiÒu ®o nhÊt ®Þnh. Cã thÓ sö dông mét sè ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ngo¹i h×nh sau ®©y: - Quan s¸t tõng bé phËn vµ tæng thÓ con vËt, ph©n lo¹i ngo¹i h×nh con vËt theo c¸c møc kh¸c nhau tuú thuéc vµo kinh nghiÖm cña ng−êi ®¸nh gi¸. - Dïng th−íc ®o ®Ó ®o mét sè chiÒu ®o trªn c¬ thÓ con vËt, m« t¶ nh÷ng ®Æc tr−ng chñ yÕu vÒ ngo¹i h×nh th«ng qua sè liÖu c¸c chiÒu ®o nµy. Sè l−îng c¸c chiÒu ®o tuú thuéc vµo tÇm quan träng cña c¸c bé phËn c¬ thÓ ®èi víi môc ®Ých chän läc vµ nh©n gièng. Ch¼ng h¹n, ®Ó chän läc ngo¹i h×nh ngùa ®ua ng−êi ta ph¶i sö dông rÊt nhiÒu chiÒu ®o kh¸c nhau, nh−ng ®Ó ®¸nh gi¸ ngo¹i h×nh lîn n¸i ng−êi ta chØ cÇn xem xÐt mét vµi chiÒu ®o c¬ b¶n. Trong tiªu chuÈn chän läc gia sóc cña n−íc ta hiÖn nay, c¸c chiÒu ®o c¬ b¶n cña tr©u, bß, lîn bao gåm: + Cao vai (®èi víi tr©u bß cßn gäi lµ cao v©y): ChiÒu cao tõ mÆt ®Êt tíi ®iÓm sau cña u vai (®o b»ng th−íc gËy). + Vßng ngùc: Chu vi lång ngùc t¹i ®iÓm tiÕp gi¸p phÝa sau cña x−¬ng b¶ vai (®o b»ng th−íc d©y). + Dµi th©n chÐo (®èi víi tr©u bß): Kho¶ng c¸ch tõ phÝa tr−íc cña khíp b¶ vai-c¸nh tay ®Õn mám sau cña u x−¬ng ngåi (®o b»ng th−íc gËy). + Dµi th©n (®èi víi lîn): Kho¶ng c¸ch tõ ®iÓm gi÷a cña ®−êng nèi gi÷a 2 gèc tai tíi ®iÓm tiÕp gi¸p gi÷a vïng khum vµ vïng ®u«i (®o s¸t da, b»ng th−íc d©y). C¸c chiÒu ®o trªn cßn ®−îc sö dông ®Ó −íc tÝnh khèi l−îng cña con vËt. Sau ®©y lµ mét vµi c«ng thøc −íc tÝnh khèi l−îng tr©u, bß, lîn: Khèi l−îng tr©u ViÖt Nam (kg) = 88,4 (Vßng ngùc)2 x Dµi th©n chÐo Khèi l−îng bß vµng (kg) = 89,8 (Vßng ngùc)2 x Dµi th©n chÐo Khèi l−îng lîn (kg) = [(Vßng ngùc)2x Dµi th©n]/14.400 Trong c¸c c«ng thøc trªn, ®¬n vÞ tÝnh chiÒu ®o vßng ngùc, dµi th©n chÐo cña tr©u bß lµ mÐt, ®¬n vÞ tÝnh chiÒu ®o vßng ngùc, dµi th©n cña lîn lµ cm. - Ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ngo¹i h×nh hiÖn ®ang ®−îc sö dông réng r·i nhÊt lµ ®¸nh gi¸ b»ng cho ®iÓm. Nguyªn t¾c cña ph−¬ng ph¸p nµy lµ h×nh dung ra mét con vËt mµ mçi bé phËn c¬ thÓ cña nã ®Òu cã mét ngo¹i h×nh ®Ñp nhÊt, ®Æc tr−ng cho gièng vËt nu«i mµ ng−êi ta mong muèn. Cã thÓ nãi ®ã lµ con vËt lý t−ëng cña mét gièng, c¸c bé phËn cña nã ®Òu ®¹t ®−îc ®iÓm tèi ®a trong thang ®iÓm ®¸nh gi¸. So s¸nh ngo¹i h×nh cña tõng bé phËn gi÷a con vËt cÇn ®¸nh gi¸ víi con vËt lý t−ëng ®Ó cho ®iÓm tõng bé phËn. §iÓm tæng hîp cña con vËt lµ tæng sè ®iÓm cña c¸c bé phËn. Trong mét sè tr−êng hîp, tuú tÝnh chÊt quan träng cña tõng bé phËn ®èi víi 13 h−íng chän läc, ng−êi ta cã thÓ nh©n ®iÓm ®· cho víi c¸c hÖ sè kh¸c nhau tr−íc khi céng ®iÓm chung. Cuèi cïng c¨n cø vµo tæng sè ®iÓm ngo¹i h×nh ®¹t ®−îc ®Ó ph©n lo¹i con vËt. Theo Tiªu chuÈn lîn gièng cña n−íc ta (TCVN.1280-81), viÖc ®¸nh gi¸ ngo¹i h×nh lîn ®−îc thùc hiÖn theo ph−¬ng ph¸p cho ®iÓm 6 bé phËn, nh©n hÖ sè kh¸c nhau víi tõng bé phËn råi c¨n cø vµo ®iÓm tæng sè ®Ó xÕp cÊp ngo¹i h×nh theo c¸c thang bËc: ®Æc cÊp, cÊp I, cÊp II, cÊp III vµ cÊp IV. HiÖn nay, trong tiªu chuÈn chän läc ngo¹i h×nh bß s÷a ë c¸c n−íc ch©u ¢u vµ Mü, ngoµi chiÒu cao c¬ thÓ ®−îc ®¸nh gi¸ b»ng c¸ch ®o cao khum (kho¶ng c¸ch tõ mÆt ®Êt tíi ®iÓm cao nhÊt ë phÇn khum con vËt), ng−êi ta sö dông thang ®iÓm tõ 1 tíi 9 ®Ó cho ®iÓm 13 bé phËn kh¸c nhau (gäi lµ c¸c tÝnh tr¹ng tuyÕn tÝnh). §iÓm tæng céng cña con vËt còng lµ c¨n cø ®Ó ph©n ngo¹i h×nh thµnh 6 cÊp ®é kh¸c nhau. Trong ch¨n nu«i gµ c«ng nghiÖp, ®Ó chän läc gµ ®Î trøng khi b−íc vµo thêi kú chuÈn bÞ ®Î, ng−êi ta c¨n cø vµo khèi l−îng con vËt, ®é réng cña x−¬ng h¸ng..., møc ®é ph¸t triÓn vµ mµu s¾c cña mµo... ®Ó chän läc. 2.2. §¸nh gi¸ sinh tr−ëng Sinh tr−ëng lµ sù t¨ng thªm vÒ khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña tõng bé phËn hay cña toµn c¬ thÓ con vËt. Thùc chÊt cña sinh tr−ëng chÝnh lµ sù t¨ng tr−ëng vµ ph©n chia cña c¸c tÕ bµo trong c¬ thÓ vËt nu«i. §Ó theo dâi c¸c chØ tiªu sinh tr−ëng cña vËt nu«i cÇn ®Þnh kú c©n, ®o, ®ong c¸c c¬ quan bé phËn hay toµn c¬ thÓ con vËt. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c lÇn c©n ®o, ®ong nµy phô thuéc vµo lo¹i vËt nu«i vµ môc ®Ých theo dâi ®¸nh gi¸. Ch¼ng h¹n: §èi víi lîn con, th−êng c©n khèi l−îng lóc s¬ sinh, 21 ngµy tuæi, cai s÷a mÑ. §èi víi lîn thÞt, th−êng c©n khèi l−îng khi b¾t ®Çu nu«i, kÕt thóc nu«i vµ ë tõng th¸ng nu«i. §Ó biÓu thÞ tèc ®é sinh tr−ëng cña vËt nu«i, ng−êi ta th−êng sö dông 3 ®é sinh tr−ëng sau ®©y: 2.2.1. §é sinh tr−ëng tÝch luü §é sinh tr−ëng tÝch luü lµ khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña toµn c¬ thÓ hay cña tõng bé phËn c¬ thÓ t¹i c¸c thêi ®iÓm sinh tr−ëng, nghÜa lµ c¸c thêi ®iÓm thùc hiÖn c¸c phÐp ®o. 2.2.2. §é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi §é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi lµ khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña toµn c¬ thÓ hay cña tõng bé phËn c¬ thÓ t¨ng lªn trong mét ®¬n vÞ thêi gian. C«ng thøc tÝnh nh− sau: 12 12 tt VV A − −= trong ®ã, A: ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi V2, t2: khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch t¹i thêi ®iÓm t2 V1, t1: khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch t¹i thêi ®iÓm t1 Ch¼ng h¹n: Khèi l−îng 1 lîn thÞt lóc 5 vµ 6 th¸ng tuæi lÇn l−ît lµ 46 vµ 70 kg, ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi lµ: A = (70 - 46)/(6-5) = 24 kg/th¸ng. NÕu gi÷a 2 th¸ng tuæi nµy cã sè ngµy lµ 30 th×: A = (70.000 - 46.000)/30 = 800 g/ngµy. 2.2.3. §é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi §é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi lµ phÇn khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña c¬ thÓ hay tõng bé phËn c¬ thÓ t¹i thêi ®iÓm sinh tr−ëng sau t¨ng lªn so víi thêi ®iÓm sinh tr−ëng tr−íc. §é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi th−êng ®−îc biÓu thÞ b»ng sè phÇn tr¨m, do ®ã c«ng thøc tÝnh nh− sau: 14 100 2/)( (%) 12 12 x VV VV R + −= trong ®ã, R(%): ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi (%) V2: khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch t¹i thêi ®iÓm sau V1: khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch t¹i thêi ®iÓm tr−íc Ch¼ng h¹n: Còng lîn thÞt trªn, ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi lµ: R(%) = [(70 - 46)/(70 + 46)/2] x 100 = 41,38%. VÝ dô: C¸c sè liÖu theo dâi khèi l−îng gµ Ri qua c¸c tuÇn tuæi (®é sinh tr−ëng tÝch luü) vµ c¸c tÝnh to¸n ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi, ®é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi ®−îc nªu trong b¶ng sau: Ngµy 1 TuÇn 1 TuÇn 2 TuÇn 3 TuÇn 4 TuÇn 5 TuÇn 6 §é sinh tr−ëng tÝch luü (g) 27,4 42,6 75,4 124,0 171,3 248,5 327,5 §é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi (g/n) 2,2 4,7 7,0 6,8 11,0 11,3 §é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi (%) 43,5 55,5 48,8 32,0 36,8 27,4 C¸c ®å thÞ ®é sinh tr−ëng tÝch luü, tuyÖt ®èi vµ t−¬ng ®èi cña khèi l−îng gµ Ri nh− sau: §å thÞ sinh tr−ëng tÝch luü 0.0 50.0 100.0 150.0 200.0 250.0 300.0 350.0 1 2 3 4 5 6 7 TuÇn tuæi K hè i l −î ng ( g) §å thÞ ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi 0.0 2.0 4.0 6.0 8.0 10.0 12.0 1 2 3 4 5 6 TuÇn tuæi g/ ng µy §å thÞ ®é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi 0.0 10.0 20.0 30.0 40.0 50.0 60.0 1 2 3 4 5 6 TuÇn tuæi (% ) H×nh 2.1. C¸c ®å thÞ sinh tr−ëng tÝch luü, tuyÖt ®èi vµ t−¬ng ®èi Theo quy luËt chung, ®å thÞ ®é sinh tr−ëng tÝch luü cã d¹ng ®−êng cong h×nh ch÷ S víi c¸c pha sinh tr−ëng chËm, sinh tr−ëng nhanh, sinh tr−ëng chËm vµ cuèi cïng lµ pha c©n b»ng. §å thÞ ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi cã d¹ng ®−êng cong gÇn nh− h×nh parabon víi pha sinh tr−ëng nhanh, ®¹t cùc ®¹i sau ®ã lµ pha sinh tr−ëng chËm. §å thÞ ®é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi cã d¹ng ®−êng cong gÇn nh− h×nh hyperbon: liªn tôc gi¶m dÇn theo løa tuæi. Cã thÓ so s¸nh ®−êng cong sinh tr−ëng thùc tÕ víi ®−êng cong sinh tr−ëng lý thuyÕt ®Ó ph©n tÝch, t×m ra nh÷ng nguyªn nh©n ¶nh h−ëng cña c¸c sù sai kh¸c. Ch¼ng h¹n, trªn c¸c ®å thÞ ®é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi vµ t−¬ng ®èi cña khèi l−îng gµ Ri cã hiÖn t−îng kh¸c th−êng ë 4 tuÇn tuæi, ®å thÞ ®é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi còng cã hiÖn t−îng kh¸c th−êng ë tuÇn tuæi thø nhÊt. Cã thÓ cho r»ng, viÖc kh«ng cung cÊp ®ñ nhiÖt ®é cho gµ con khi míi në, còng nh− chÕ ®é dinh d−ìng cho gµ con kh«ng hîp lý ë 4 tuÇn tuæi lµ nguyªn nh©n cña hiÖn t−îng kh¸c th−êng nµy. Trong nghiªn cøu ®¸nh gi¸ sinh tr−ëng cña vËt nu«i hiÖn nay, ng−êi ta th−êng theo dâi sinh tr−ëng cña chóng ë c¸c thêi ®iÓm kh¸c nhau, sau ®ã tÝnh to¸n hµm sinh tr−ëng vµ ph©n 15 tÝch ®¸nh gi¸. Hµm sinh tr−ëng cña vËt nu«i ®−îc sö dông lµ hµm c¬ sè e, c¸c tham sè quan träng lµ ®−êng tiÖm cËn sinh tr−ëng (chØ møc sinh tr−ëng tèi ®a mµ con vËt cã thÓ ®¹t ®−îc), ®iÓm uèn (ranh giíi gi÷a c¸c pha sinh tr−ëng nhanh vµ chËm). C¸c hµm sinh tr−ëng nµy rÊt quan träng ®èi víi viÖc dù ®o¸n tèc ®é sinh tr−ëng còng viÖc nh− khai th¸c tèt nhÊt tèc ®é sinh tr−ëng cña vËt nu«i ®Ó ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt. 2.3. §¸nh gi¸ n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm 2.3.1. N¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s÷a §èi víi vËt nu«i lÊy s÷a, ng−êi ta theo dâi ®¸nh gi¸ c¸c tÝnh tr¹ng chñ yÕu sau: - S¶n l−îng s÷a trong 1 chu kú tiÕt s÷a: Lµ tæng l−îng s÷a v¾t ®−îc trong 10 th¸ng tiÕt s÷a (305 ngµy); - Tû lÖ mì s÷a: Lµ tû lÖ mì s÷a trung b×nh cña 1 kú tiÕt s÷a. §Þnh kú mçi th¸ng ph©n tÝch hµm l−îng mì s÷a 1 lÇn, c¨n cø vµo hµm l−îng mì s÷a ë c¸c kú ph©n tÝch vµ s¶n l−îng s÷a hµng th¸ng ®Ó tÝnh tû lÖ mì s÷a. - Tû lÖ protein s÷a: Lµ tû lÖ protein trung b×nh cña 1 kú tiÕt s÷a. C¸ch x¸c ®Þnh vµ tÝnh to¸n t−¬ng tù nh− ®èi víi tû lÖ mì s÷a. B¶ng 2.1. S¶n l−îng s÷a, tû lÖ mì s÷a, protein s÷a cña mét vµi gièng bß Lo¹i bß S¶n l−îng s÷a (kg) Tû lÖ mì s÷a (%) Tû lÖ protein s÷a (%) Nguån tµi liÖu Holstein Friesian nu«i t¹i Hµ Lan 8.003 4,37 3,43 Lang tr¾ng ®á nu«i t¹i Hµ Lan 6.975 4,43 3,53 Sæ gièng bß Hµ Lan 1997-1998 F1 (Holstein x Lai Sind) nu«i t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh 3.643 3,78 3,33 F2 (3/4 Holstein, 1/4 Lai Sind) nu«i t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh 3.796 3,70 3,27 F3 (7/8 Holstein, 1/8 Lai Sind) nu«i t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh 3.415 3,67 3,23 NguyÔn Quèc §¹t (1999) §Ó so s¸nh s¶n l−îng s÷a cña c¸c bß s÷a cã tû lÖ mì s÷a kh¸c nhau, ng−êi ta quy ®æi vÒ s÷a tiªu chuÈn (s÷a cã tû lÖ mì 4%). C«ng thøc quy ®æi nh− sau: SLSTC (kg) = 0,4 SLSTT (kg) x 15 F(kg) trong ®ã, SLSTC: S¶n l−îng s÷a tiªu chuÈn (s÷a cã tû lÖ mì 4%), tÝnh ra kg SLSTT: S¶n l−îng s÷a thùc tÕ, tÝnh ra kg F : S¶n l−îng mì s÷a (kg) 0,4 vµ 15: C¸c hÖ sè quy ®æi (mçi kg s÷a ®· khö mì t−¬ng ®−¬ng víi 0,4 kg s÷a tiªu chuÈn; mçi kg mì s÷a t−¬ng ®−¬ng víi 15 kg s÷a tiªu chuÈn). Tuy lîn kh«ng ph¶i lµ vËt nu«i lÊy s÷a, nh−ng ®Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng cho s÷a cña lîn ng−êi ta sö dông khèi l−îng toµn æ lîn con ë 21 ngµy tuæi. Lý do ®¬n gi¶n lµ l−îng s÷a lîn mÑ t¨ng dÇn tõ ngµy ®Çu tiªn sau khi ®Î, ®¹t cao nhÊt lóc 3 tuÇn tuæi, sau ®ã gi¶m dÇn. MÆt kh¸c, cho tíi 21 ngµy tuæi, lîn con chñ yÕu sèng b»ng s÷a mÑ, l−îng thøc ¨n bæ sung thªm lµ kh«ng ®¸ng kÓ. 16 2.3.2. N¨ng suÊt vµ chÊt l−îng thÞt §èi víi vËt nu«i lÊy thÞt, ng−êi ta theo dâi c¸c tÝnh tr¹ng chñ yÕu sau: - T¨ng träng trung b×nh trong thêi gian nu«i, th−êng ®−îc tÝnh b»ng sè gam t¨ng träng trung b×nh hµng ngµy (g/ngµy); - Tiªu tèn thøc ¨n cho 1 kg t¨ng träng: sè kg thøc ¨n chi phÝ cho mçi kg t¨ng träng; - Tuæi giÕt thÞt: Sè ngµy tuæi vËt nu«i ®¹t ®−îc khèi l−îng mæ thÞt theo quy ®Þnh; - C¸c tû lÖ thÞt khi giÕt thÞt: + Lîn: Tû lÖ thÞt mãc hµm (khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng so víi khèi l−îng sèng), tû lÖ thÞt xÎ (khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng, ®Çu, ®u«i, 4 bµn ch©n so víi khèi l−îng sèng), tû lÖ n¹c (khèi l−îng thÞt n¹c so víi khèi l−îng thÞt xÎ). Trªn con vËt sèng, ng−êi ta ®o ®é dµy mì l−ng ë vÞ trÝ x−¬ng s−ên cuèi cïng b»ng kim th¨m hoÆc b»ng m¸y siªu ©m. Gi÷a ®é dµy mì l−ng vµ tû lÖ n¹c cña th©n thÞt cã mèi t−¬ng quan ©m rÊt chÆt chÏ, v× vËy nh÷ng con lîn cã ®é dµy mì l−ng máng sÏ cã tû lÖ n¹c trong th©n thÞt cao vµ ng−îc l¹i. + Tr©u bß: Tû lÖ thÞt xÎ (khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, da, phñ t¹ng, ®Çu, ®u«i, 4 bµn ch©n so víi khèi l−îng sèng), tû lÖ thÞt tinh (khèi l−îng thÞt so víi khèi l−îng sèng). + Gia cÇm: Tû lÖ th©n thÞt (khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng, ®Çu, c¸nh, ch©n - gäi lµ khèi l−îng th©n thÞt- so víi khèi l−îng sèng), tû lÖ thÞt ®ïi, thÞt ngùc (khèi l−îng thÞt ®ïi, thÞt ngùc so víi khèi l−îng th©n thÞt). B¶ng 2.2. Mét sè tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt thÞt cña mét sè gièng lîn Gièng lîn T¨ng träng trung b×nh (g/ngµy) Tiªu tèn thøc ¨n (kg TA/kg P) Dµy mì l−ng (mm) Tû lÖ n¹c (%) Nguån tµi liÖu PiÐtrain nu«i t¹i BØ 628,0 2,92 20,0 69,5 Leroy (1996) Yorkshire nu«i t¹i ViÖt Nam 590,6 2,96 15,1 Landrace nu«i t¹i ViÖt Nam 510,1 2,96 14,7 §Æng Vò B×nh * (1999) * C¸c kÕt qu¶ theo dâi t¹i Tr¹m kiÓm tra n¨ng suÊt lîn ®ùc gièng An Kh¸nh, Hµ T©y 2.3.3. N¨ng suÊt sinh s¶n §èi víi vËt nu«i dïng ®Ó sinh s¶n, c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt chñ yÕu bao gåm: + Con c¸i: - Tuæi phèi gièng løa ®Çu; - Tuæi ®Î løa ®Çu; - Kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î: Sè ngµy tõ løa ®Î tr−íc tíi løa ®Î sau; - Tû lÖ thô thai: Sè c¸i thô thai so víi tæng sè c¸i ®−îc phèi gièng; - Tû lÖ ®Î: Sè c¸i ®Î so víi tæng sè c¸i cã kh¶ n¨ng sinh s¶n (víi tr©u bß, dª, ngùa); - Sè con ®Î ra cßn sèng sau khi ®Î 24 giê, sè con cßn sèng khi cai s÷a, sè løa ®Î/n¸i/n¨m, sè con cai s÷a/n¸i/n¨m (víi lîn); tû lÖ ®Î 1 con/løa, sinh ®«i, sinh ba (víi dª, cõu); - Khèi l−îng s¬ sinh, cai s÷a. + Con ®ùc: - Tuæi b¾t ®Çu sö dông phèi gièng; - ChÊt l−îng tinh dÞch: Tæng sè tinh trïng cã kh¶ n¨ng thô thai trong 1 lÇn phèi gièng (ký hiÖu lµ: VAC). VAC lµ tÝch sè cña 3 chØ tiªu: l−îng tinh dÞch bµi xuÊt trong 1 lÇn phèi 17 gièng (dung tÝch: V); sè l−îng tinh trïng/1ml tinh dÞch (nång ®é: C); tû lÖ tinh trïng cã kh¶ n¨ng thô thai (ho¹t lùc: A); B¶ng 2.3. N¨ng suÊt sinh s¶n cña mét sè gièng lîn nu«i t¹i ViÖt Nam (§Æng Vò B×nh, 1993, 1999) Mãng C¸i* Yorkshire* Landrace* n x ± mx Cv% n x ± mx Cv% n x ± mx Cv% Tuæi ®Î løa ®Çu (ngµy) 303 472,3 ± 5,9 21,9 226 418,5 ± 27,8 15,1 86 409,3 ±44,1 13,5 Kho¶ng c¸ch 2 løa ®Î (ngµy) 1657 196,2 ± 0,9 18,7 648 179,0 ± 7,0 20,8 293 178,4 ±10,4 19,7 Sè con ®Î ra cßn sèng (con) 2291 10,6 ± 0,06 26,2 889 9,8 ± 0,3 28,0 380 9,9 ±0,5 27,3 Sè con ®Ó nu«i (con) 2291 9,2 ± 0,03 15,2 841 9,4 ± 0,3 12,5 359 9,2 ±0,5 13,1 Sè con cai s÷a** (con) 1912 7,6 ± 0,04 22,5 798 8,2 ± 0,3 17,8 335 8,2 ±0,5 17,4 Khèi l−îng TB lîn con s¬ sinh (kg) 2291 0,58 ± 0,01 16,3 885 1,2 ± 0,04 15,1 379 1,2 ±0,06 15,5 Khèi l−îng TB ** lîn con cai s÷a (kg) 1912 6,3 ± 0,03 22,7 798 8,1 ± 0,3 16,0 335 8,2 ±0,5 15,6 Ghi chó: * Lîn Mãng C¸i nu«i t¹i Tam §¶o (VÜnh Phóc), §«ng TriÒu (Qu¶ng Ninh), Thµnh T« (H¶i Phßng); lîn Yorkshire vµ Landrace nu«i t¹i Mü Hµo (H−ng Yªn). ** Lîn Mãng C¸i cai s÷a lóc 60 ngµy tuæi, lîn Yorkshire vµ Landrace cai s÷a lóc 35 ngµy tuæi. B¶ng 2.4. PhÈm chÊt tinh dÞch cña mét sè gièng vËt nu«i ë ViÖt Nam Gièng vËt nu«i Dung l−îng (V) Ho¹t lùc (A) Nång ®é (C) (triÖu/ml) VAC Nguån tµi liÖu Lîn Yorkshire 150-292 0,8-0,9 170-200 20.400-52.560 Lîn Landrace 150-200 0,8-0,9 150-190 18.000-34.200 Lîn Mãng C¸i 90-170 0,7-0,9 32-58 2.016-8.874 D−¬ng §×nh Long (1996) Bß Holstein 5,76 0,62 894,8 3195,5 Bß Zebu 4,52 0,59 938,8 2503,6 Hµ V¨n Chiªu (1999) §Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt trøng ë gia cÇm, ng−êi ta theo dâi c¸c chØ tiªu chñ yÕu sau: - Tuæi ®Î qu¶ trøng ®Çu tiªn: Ngµy tuæi cña ®µn m¸i khi b¾t ®Çu cã 5% tæng sè m¸i ®Î trøng; - S¶n l−îng trøng/n¨m: Sè trøng trung b×nh cña 1 m¸i ®Î trong 1 n¨m; - Khèi l−îng trøng: Khèi l−îng trung b×nh cña c¸c qu¶ trøng ®Î trong n¨m. - C¸c chØ tiªu vÒ chÊt l−îngtrøng (®−êng kÝnh dµi, ®−êng kÝnh réng, chØ sè h×nh th¸i: réng/dµi, tû lÖ c¸c phÇn cÊu thµnh qu¶ trøng: lßng ®á, lßng tr¾ng, vá,...) 18 B¶ng 3.5. N¨ng suÊt trøng cña mét sè gièng gia cÇm nu«i t¹i ViÖt Nam C¸c gièng gia cÇm S¶n l−îng trøng (qu¶/n¨m) Khèi l−îng trøng (g) Nguån tµi liÖu Gµ Ri 80-120 38-42 Trung t©m nghiªn cøu Gia cÇm Gµ Leghorn 250-260 53-55 Trung t©m nghiªn cøu Gia cÇm VÞt Cá 188-246 68,2-70,7 Lª Xu©n §ång (1994) VÞt Khaki Campbell 254-280 64-66 TrÇn Thanh V©n (1998) C¸c chØ tiªu theo dâi, ®¸nh gi¸ vÒ sinh tr−ëng, n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm nªu trªn ®Òu lµ c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng, chóng ta cÇn hiÓu biÕt râ vÒ b¶n chÊt cña c¸c tÝnh tr¹ng nµy. 2.4. TÝnh tr¹ng sè l−îng 2.4.1. C¸c ®Æc tr−ng cña tÝnh tr¹ng sè l−îng Khi xem xÐt c¸c quy luËt di truyÒn cña Mendel, chóng ta ®· ®Ò cËp tíi mét sè tÝnh tr¹ng cã thÓ dÔ dµng nhËn biÕt vµ ph©n chia chóng thµnh c¸c lo¹i kh¸c nhau, ch¼ng h¹n tÝnh tr¹ng cã sõng hoÆc kh«ng cã sõng ë dª, mµo tr¸i d©u hoÆc mµo cê ë gµ... c¸c tÝnh tr¹ng nµy ®−îc gäi lµ c¸c tÝnh tr¹ng chÊt l−îng. Trong thùc tÕ chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i, chóng ta l¹i ph¶i lu«n quan t©m tíi mét lo¹i tÝnh tr¹ng kh¸c ®−îc gäi lµ tÝnh tr¹ng sè l−îng. S¶n l−îng s÷a cña bß, tèc ®é t¨ng träng cña lîn, n¨ng suÊt vµ khèi l−îng trøng cña gµ... ®Òu lµ c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng. TuyÖt ®¹i bé phËn c¸c tÝnh tr¹ng cã gi¸ trÞ vÒ mÆt kinh tÕ ë vËt nu«i ®Òu lµ c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng. Do vËy, néi dung chñ yÕu cña khoa häc chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i chÝnh lµ theo dâi, ®¸nh gi¸, chän läc c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng vµ nh©n gièng nh»m c¶i tiÕn ®−îc c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng ë thÕ hÖ sau. Cã thÓ ph©n biÖt nh÷ng ®Æc tr−ng chñ yÕu cña tÝnh tr¹ng chÊt l−îng vµ tÝnh tr¹ng sè l−îng nh− sau: - C¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng chÞu ¶nh h−ëng bëi rÊt nhiÒu gen, mçi gen chØ cã mét t¸c ®éng nhá trong khi ®ã c¸c tÝnh tr¹ng chÊt l−îng chØ do mét sè rÊt Ýt gen chi phèi; - C¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng chÞu ¶nh h−ëng rÊt lín bëi ®iÒu kiÖn m«i tr−êng trong khi ®ã c¸c tÝnh tr¹ng chÊt l−îng Ýt chÞu ¶nh h−ëng cña ®iÒu kiÖn m«i tr−êng; - Cã thÓ nhËn biÕt, x¸c ®Þnh c¸c gi¸ trÞ cña tÝnh tr¹ng sè l−îng b»ng c¸c ph−¬ng ph¸p c©n, ®o, ®ong, ®Õm cßn c¸c tÝnh tr¹ng chÊt l−îng cã thÓ nhËn biÕt x¸c ®Þnh b»ng c¸ch ph©n lo¹i; - C¸c gi¸ trÞ quan s¸t ®−îc cña c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng lµ c¸c biÕn sè biÕn thiªn liªn tôc trong khi ®ã c¸c quan s¸t ®−îc cña c¸c tÝnh tr¹ng chÊt l−îng lµ c¸c biÕn sè rêi r¹c. Tuy nhiªn, mét sè tÝnh tr¹ng sè l−îng l¹i cã c¸c gi¸ trÞ quan s¸t chØ lµ c¸c biÕn sè rêi r¹c, ch¼ng h¹n: sè con ®Î ra trong mét løa cña lîn, s¶n l−îng trøng cña gia cÇm... 2.4.2. C¸c ph−¬ng ph¸p m« t¶, ®¸nh gi¸ c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng §Ó m« t¶, ®¸nh gi¸ c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng, ng−êi ta sö dông ph−¬ng ph¸p sinh tr¾c häc (Biometry), ®©y lµ c¸c ph−¬ng ph¸p thèng kª øng dông trong sinh häc. C¸c tham sè thèng kª ®¬n gi¶n sau ®©y th−êng ®−îc sö dông ®Ó ph©n tÝch c¸c gi¸ trÞ quan s¸t ®−îc cña c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng: - Trung b×nh sè häc: Tham sè ®Æc tr−ng cho gi¸ trÞ chÝnh gi÷a cña sù ph©n bè c¸c gi¸ trÞ quan s¸t ®−îc. Ký hiÖu gi¸ trÞ trung b×nh sè häc (gäi t¾t lµ trung b×nh) lµ x Gi¸ trÞ trung b×nh sè häc ®−îc tÝnh b»ng: n x x n i i∑ == 1 19 trong ®ã, Xi : gi¸ trÞ cña c¸c quan s¸t n : sè l−îng c¸c quan s¸t - Ph−¬ng sai: Tham sè ®Æc tr−ng cho møc ®é ph©n t¸n cña c¸c gi¸ trÞ quan s¸t ®−îc. Ký hiÖu ph−¬ng sai lµ s2. Gi¸ trÞ cña ph−¬ng sai ®−îc tÝnh b»ng: trong ®ã, Xi : gi¸ trÞ cña c¸c quan s¸t x : gi¸ trÞ trung b×nh ( ) 1 1 2 2 − − = ∑ = n xx s n i i n : sè l−îng c¸c quan s¸t - §é lÖch tiªu chuÈn: Còng nh− ph−¬ng sai, ®é lÖch tiªu chuÈn lµ tham sè ®Æc tr−ng cho møc ®é ph©n t¸n cña c¸c gi¸ trÞ quan s¸t ®−îc. §é lÖch tiªu chuÈn b»ng c¨n bËc hai cña ph−¬ng sai. Ký hiÖu ®é lÖch tiªu chuÈn lµ s. Gi¸ trÞ cña ®é lÖch tiªu chuÈn ®−îc tÝnh b»ng: 2ss = CÇn chó ý lµ: c¸c gi¸ trÞ trung b×nh, ph−¬ng sai, ®é lÖch tiªu chuÈn nªu trªn ®Òu ®−îc tÝnh to¸n trªn c¬ së c¸c mÉu quan s¸t rót ra tõ mét quÇn thÓ. C¸c tham sè thèng kª ®Æc tr−ng cho quÇn thÓ sÏ lµ: Trung b×nh quÇn thÓ, ký hiÖu lµ µ Ph−¬ng sai quÇn thÓ, ký hiÖu lµ σ2 §é lÖch tiªu chuÈn quÇn thÓ, ký hiÖu lµ σ - Sai sè cña sè trung b×nh: Lµ tham sè ®Æc tr−ng cho møc ®é ph©n t¸n cña gi¸ trÞ trung b×nh ®· ®−îc tÝnh to¸n trªn c¬ së c¸c mÉu quan s¸t rót ra tõ quÇn thÓ. Ký hiÖu sai sè cña sè trung b×nh lµ mx: n smx = - HÖ sè biÕn ®éng: Lµ tû lÖ phÇn tr¨m gi÷a ®é lÖch tiªu chuÈn vµ trung b×nh cña mÉu. Ký hiÖu hÖ sè biÕn ®éng lµ Cv, ®¬n vÞ tÝnh phÇn tr¨m. 100(%) x sCv = - HÖ sè t−¬ng quan: Dïng ®Ó biÓu thÞ møc ®é quan hÖ gi÷a 2 tÝnh tr¹ng x vµ y. HÖ sè t−¬ng quan lµ tû sè gi÷a hiÖp ph−¬ng sai cña x vµ y víi tÝch cña hai ®é lÖch tiªu chuÈn x vµ ®é lÖch tiªu chuÈn y. HiÖp ph−¬ng sai cña x vµ y ®−îc ký hiÖu lµ σxy. trong ®ã, xi: c¸c gi¸ trÞ quan s¸t cña tÝnh tr¹ng x yi: c¸c gi¸ trÞ quan s¸t t−¬ng øng cña tÝnh tr¹ng y 1 ))(( 1 − −− = ∑ = n yyxx n i ii xyσ n: sè l−îng c¸c cÆp gi¸ trÞ quan s¸t x vµ y Ký hiÖu hÖ sè t−¬ng quan gi÷a x vµ y lµ rxy: 20 ∑∑ ∑ == = −− −− == n i i n i i n i ii yx xy xy yyxx yyxx r 1 2 1 2 1 )()( ))(( σσ σ rxy cã gi¸ trÞ biÕn ®éng trong ph¹m vi -1 tíi +1. NÕu rxy = 0: gi÷a x vµ y kh«ng cã t−¬ng quan; rxy > 0: gi÷a x vµ y cã mèi t−¬ng quan thuËn, nghÜa lµ gi¸ trÞ cña x t¨ng lªn hoÆc gi¶m ®i th× gi¸ trÞ cña y còng t¨ng lªn hoÆc gi¶m ®i vµ ng−îc l¹i; rxy < 0: gi÷a x vµ y cã mèi t−¬ng quan nghÞch, nghÜa lµ gi¸ trÞ cña x t¨ng lªn hoÆc gi¶m ®i th× gi¸ trÞ cña y l¹i gi¶m ®i hoÆc t¨ng lªn vµ ng−îc l¹i. - HÖ sè håi quy tuyÕn tÝnh: Ph−¬ng tr×nh håi quy tuyÕn tÝnh y theo x cã d¹ng: y = b x + a trong ®ã, y : gi¸ trÞ c¸c quan s¸t cña tÝnh tr¹ng y (tÝnh tr¹ng phô thuéc); x : gi¸ trÞ c¸c quan s¸t cña tÝnh tr¹ng x (tÝnh tr¹ng ®éc lËp); b : hÖ sè håi quy cña y theo x; a : h»ng sè. HÖ sè håi quy tuyÕn tÝnh cña y theo x lµ tû sè gi÷a hiÖp ph−¬ng sai cña hai tÝnh tr¹ng x vµ y víi ph−¬ng sai cña tÝnh tr¹ng x (tÝnh tr¹ng ®éc lËp). ∑ ∑ = = − −− == n i i n i ii x xy xx yyxx b 1 2 1 2 )( ))(( σ σ Gi¸ trÞ cña b biÓu thÞ møc ®é phô thuéc tuyÕn tÝnh cña y vµo sù thay ®æi cña x, khi x t¨ng gi¶m 1 ®¬n vÞ th× y t¨ng gi¶m b ®¬n vÞ t−¬ng øng. 2.4.3. C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng tíi tÝnh tr¹ng sè l−îng Di truyÒn vµ m«i tr−êng lµ 2 nh©n tè ¶nh h−ëng chñ yÕu tíi c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng. M« h×nh cña sù ¶nh h−ëng nµy nh− sau: P = G + E trong ®ã, P : Gi¸ trÞ kiÓu h×nh G : Gi¸ trÞ di truyÒn E : Sai lÖch m«i tr−êng - Gi¸ trÞ kiÓu h×nh (gi¸ trÞ phenotyp): lµ gi¸ trÞ c©n ®o ®ong ®Õm ®−îc cña tÝnh tr¹ng sè l−îng; - Gi¸ trÞ di truyÒn (gi¸ trÞ genotyp): do toµn bé c¸c gen mµ c¸ thÓ cã g©y nªn; - Sai lÖch ngo¹i c¶nh: do tÊt c¶ c¸c yÕu tè kh«ng ph¶i di truyÒn g©y nªn sù sai kh¸c gi÷a gi¸ trÞ di truyÒn vµ gi¸ trÞ kiÓu h×nh. Gi¸ trÞ di truyÒn chÞu ¶nh h−ëng bëi 3 lo¹i t¸c ®éng cña c¸c gen, ®ã lµ t¸c ®éng céng gép, t¸c ®éng tréi vµ t¸c ®éng t−¬ng t¸c. M« h×nh vÒ c¸c t¸c ®éng di truyÒn nµy nh− sau: G = A + D + I trong ®ã, G : gi¸ trÞ di truyÒn A : gi¸ trÞ di truyÒn céng gép 21 D : Sai lÖch tréi I : Sai lÖch t−¬ng t¸c - Gi¸ trÞ di truyÒn céng gép, cßn ®−îc gäi lµ gi¸ trÞ gièng, lµ t¸c ®éng cña tõng allen riªng rÏ ë cïng mét locus hay ë c¸c locus kh¸c nhau trªn cïng mét nhiÔm s¾c thÓ hoÆc trªn c¸c nhiÔm s¾c thÓ kh¸c nhau g©y nªn. C¸c allen nµy kh«ng chÞu ¶nh h−ëng cña bÊt kú mét allen nµo kh¸c, ¶nh h−ëng chung cña chóng t¹o nªn gi¸ trÞ di truyÒn cña tÝnh tr¹ng. Khi chuyÓn giao tõ thÕ hÖ tr−íc sang thÕ hÖ sau, bè hoÆc mÑ sÏ truyÒn cho ®êi con 1/2 gi¸ trÞ di truyÒn céng gép cña m×nh, v× vËy ng−êi ta cßn gäi gi¸ trÞ di truyÒn céng gép lµ gi¸ trÞ gièng. - Sai lÖch tréi: Sù t−¬ng t¸c lÉn nhau cña 2 allen trªn cïng mét locus g©y ra t¸c ®éng tréi. Trong m« h×nh vÒ c¸c t¸c ®éng di truyÒn, t¸c ®éng tréi lµ mét nguyªn nh©n g©y ra sù kh¸c biÖt gi÷a gi¸ trÞ di truyÒn vµ gi¸ trÞ di truyÒn céng gép, v× vËy ta gäi lµ sai lÖch tréi. - Sai lÖch t−¬ng t¸c: C¸c t−¬ng t¸c g©y ra bëi hai hay nhiÒu allen ë c¸c locus hoÆc c¸c nhiÔm s¾c thÓ kh¸c nhau, bëi c¸c aleen víi c¸c cÆp alleen trªn cïng mét locus, hoÆc bëi c¸c cÆp alleen víi nhau t¹o nªn t¸c ®éng t−¬ng t¸c (hoÆc cßn gäi lµ t¸c ®éng ¸t gen). Trong m« h×nh vÒ c¸c t¸c ®éng di truyÒn, t¸c ®éng t−¬ng t¸c còng lµ mét nguyªn nh©n g©y ra sù kh¸c biÖt gi÷a gi¸ trÞ di truyÒn vµ gi¸ trÞ di truyÒn céng gép, v× vËy ta gäi lµ sai lÖch t−¬ng t¸c. Cã thÓ ph©n biÖt 3 lo¹i t¸c ®éng th«ng qua h×nh vÏ tãm t¾t sau: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • T¸c ®éng céng gép: A (cña tõng allen riªng biÖt) T¸c ®éng tréi-tréi: DD (t−¬ng t¸c gi÷a 2 allen locus nµy víi 2 allen locus kia) T¸c ®éng céng-tréi: AD (t−¬ng t¸c gi÷a 1 allen vµ 2 allen cïng locus) T¸c ®éng céng-céng: AA (t−¬ng t¸c gi÷a 2 allen kh¸c locus) T¸c ®éng tréi: D (t−¬ng t¸c gi÷a 2 allen cïng locus) H×nh 2.2. Ph©n biÖt c¸c lo¹i t¸c ®éng cña gen Chó ý: TÊt c¶ c¸c lo¹i t¸c ®éng AA, AD, DD... gäi chung lµ t¸c ®éng t−¬ng t¸c Ng−êi ta ph©n chia ¶nh h−ëng m«i tr−êng thµnh 2 lo¹i: - ¶nh h−ëng m«i tr−êng chung, ký hiÖu Eg (cßn gäi lµ m«i tr−êng th−êng xuyªn: Ep): do c¸c yÕu tè m«i tr−êng t¸c ®éng mét c¸ch th−êng xuyªn tíi tÝnh tr¹ng sè l−îng cña vËt nu«i, ch¼ng h¹n: tËp qu¸n, quy tr×nh ch¨n nu«i; - ¶nh h−ëng m«i tr−êng riªng, ký hiÖu Es (cßn gäi lµ m«i tr−êng t¹m thêi: Et): do c¸c yÕu tè m«i tr−êng t¸c ®éng mét c¸ch kh«ng th−êng xuyªn tíi tÝnh tr¹ng sè l−îng cña vËt nu«i, ch¼ng h¹n nh÷ng thay ®æi vÒ thøc ¨n, thêi tiÕt, tuæi t¸c ®èi víi vËt nu«i. Nh− vËy: E = Eg + Es hoÆc: E = Ep + Et trong ®ã: E : Sai lÖch m«i tr−êng; Eg : Sai lÖch m«i tr−êng chung; 22 Es : Sai lÖch m«i tr−êng riªng; Ep : Sai lÖch m«i tr−êng th−êng xuyªn; Et : Sai lÖch m«i tr−êng t¹m thêi. Do vËy: P = G + Eg + Es P = A + D + I + Eg + Es Trong c¸c m« h×nh ®· nªu vÒ ¶nh h−ëng cña c¸c nh©n tè ®èi víi gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña c¸c tÝnh tr¹ng sè l−îng, nÕu kh«ng cã t−¬ng t¸c gi÷a di truyÒn vµ m«i tr−êng, mèi quan hÖ gi÷a ph−¬ng sai cña gi¸ trÞ kiÓu h×nh vµ ph−¬ng sai cña c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng sÏ nh− sau: σP = σG + σE trong ®ã, σP : Ph−¬ng sai gi¸ trÞ kiÓu h×nh; σG : Ph−¬ng sai gi¸ trÞ di truyÒn; σE : Ph−¬ng sai sai lÖch m«i tr−êng σG = σA + σD + σI trong ®ã, σG : Ph−¬ng sai gi¸ trÞ di truyÒn; σA : Ph−¬ng sai gi¸ trÞ di truyÒn céng gép (ph−¬ng sai gi¸ trÞ gièng); σD : Ph−¬ng sai sai lÖch tréi; σD : Ph−¬ng sai sai lÖch t−¬ng t¸c. σE = σEg + σEs trong ®ã, σE : Ph−¬ng sai sai lÖch m«i tr−êng; σEg : Ph−¬ng sai sai lÖch m«i tr−êng chung; σEs : Ph−¬ng sai sai lÖch m«i tr−êng riªng. 23

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfSP(2).PDF