Đề tài Đánh giá cơ cấu, hoạt động, những cơ hội và thách thức đến năm 2020

Mở đầu 1 Ch−ơng 1. Đánh giá thực trạng cơ cấu công nghiệp Việt Nam 2 I. Đánh giá thực trạng cơ cấu công nghiệp trong t−ơng quan với các ngμnh kinh tế khác 2 1. Tỷ trọng công nghiệp trong cơ cấu GDP 2 2. Tăng tr−ởng công nghiệp trong t−ơng quan tăng tr−ởng của GDP cả n−ớc vμ các nhóm ngμnh kinh tế khác 2 II. Đánh giá thực trạng cơ cấu nội bộ ngμnh công nghiệp 5 1. Cơ cấu công nghiệp theo nhóm ngμnh cấp 1 5 2. Đánh giá cơ cấu ba nhóm ngμnh công nghiệp cấp 1 6 III. Những thμnh công vμ tồn tại của công nghiệp Việt Nam 12 1. Thực hiện các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô 12 2. Những thμnh công vμ tồn tại trong phát triển công nghiệp 12 3. Đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu trong các ngμnh công nghiệp lớn 15 Ch−ơng 2. Đánh giá năng lực cạnh tranh các sản phẩm công nghiệp 19 1. Lý luận chung về năng lực cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp 19 1.1 Ph−ơng pháp vμ tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của sản phẩm 19 1.2 Phạm vi nghiên cứu 23 2. Đánh giá Năng lực Cạnh tranh của Sản phẩm Công nghiệp Chế biến 24 2.1 Nhóm ngμnh cơ khí, thiết bị điện - điện tử 24 2.2 Nhóm sản phẩm hoá chất, hoá dầu 35 2.3 Sản phẩm kim loại, phi kim loại 38 2.4 Nhóm sản phẩm công nghiệp dệt may - da giầy 39 2.5 Nhóm sản phẩm công nghiệp chế biến nông lâm thuỷ sản 44 2.6 Nhóm sản phẩm vật liệu xây dựng 45 3. Dự báo NLCT nhóm sản phẩm/dịch vụ công nghiệp "mới" 47 4. Một số Nhận xét vμ Kết luận 48 Ch−ơng 3. Đề xuất định h−ớng vμ một số giải pháp, chính sách thực hiện chuyển dịch cơ cấu sản phẩm công nghiệp 54 I. Định h−ớng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm công nghiệp 54 II. Một số giải pháp chuyển dịch cơ cấu sản phẩm công nghiệp 56 1. Các giải pháp thuộc về doanh nghiệp 56 2. Các giải pháp có tính liên ngμnh 58 Tμi liÖu Tham kh¶o chÝnh .64

pdf63 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 2235 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Đánh giá cơ cấu, hoạt động, những cơ hội và thách thức đến năm 2020, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
SP m¸y ®éng lùc vµ m¸y NN: m¸y b¬m, m¸y chÕ biÕn n«ng s¶n (xay x¸t, ®¸nh bãng, sÊy), m¸y c«ng cô - SP c¬ khÝ GTVT: xe m¸y, xe ®¹p phô tïng - SP thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn: dông cô ®o, ®éng c¬ ®iÖn ( > 37 kW), m¸y ph¸t - S¶n phÈm m¸y tÝnh vµ s¶n phÈm phÇn mÒm, nguyªn liÖu vµ linh kiÖn ®iÖn tö vµ CNTT, - §iÖn tö d©n dông - SP c¬ khÝ XD: thiÕt bÞ vÖ sinh (van vßi), kho¸ cöa, èng dÉn, phô tïng, linh kiÖn trÇn treo... Trung b×nh Trung b×nh T¨ng lªn Trung b×nh T¨ng lªn T¨ng lªn Gi¶m xuèng T¨ng lªn - S¶n phÈm ph«i ®óc rÌn cho chÕ t¹o m¸y - S¶n xuÊt «t« cao cÊp. - Nhãm SP c¬ khÝ chÝnh x¸c, thiÕt bÞ chuyªn dïng ®Æc chñng (thiÕt bÞ y tÕ, thiÕt bÞ ®iÖn ®Æc biÖt, cùc lín, chuyªn dông...) ThÊp ThÊp Gi¶m xuèng Gi¶m xuèng 2.2 Nhãm s¶n phÈm ho¸ chÊt, ho¸ dÇu Ngµnh ho¸ chÊt lµ mét ngµnh c«ng nghiÖp cã sè l−îng vµ chñng lo¹i s¶n phÈm hÕt søc ®a d¹ng, bao gåm c¸c s¶n phÈm ho¸ chÊt c¬ b¶n (xót, axit, muèi...), ph©n bãn, cao su, ho¸ chÊt tiªu dïng (bét giÆt, ho¸ mü phÈm...), ho¸ dÎo (nhùa), ho¸ dÇu (c¸c s¶n phÈm chÕ biÕn tõ dÇu má)... C¬ cÊu c¸c s¶n phÈm chñ yÕu ngµnh ho¸ chÊt thÓ hiÖn trong B¶ng d−íi ®©y: 39 C¬ cÊu c¸c s¶n phÈm chñ yÕu ngµnh ho¸ chÊt §¬n vÞ: % TT S¶n phÈm 1995 2000 2001 2002 Tæng céng 100,00 100,00 100,00 100,00 1 Ph©n bãn 27,80 43,70 37,03 36,39 2 Thuèc b¶o vÖ thùc vËt 8,70 4,47 4,24 3,05 3 Ho¸ chÊt v« c¬ c¬ b¶n 5,00 9,51 10,54 11,11 4 S¶n phÈm cao su 9,00 17,32 18,98 19,84 5 ChÊt tÈy röa 17,60 6,91 10,98 10,80 6 S¶n phÈm ®iÖn ho¸ 9,70 8,57 8,83 8,79 7 S¬n c¸c lo¹i 3,20 4,20 4,25 4,37 8 Nguyªn liÖu má ho¸ chÊt 6,00 3,06 2,49 2,46 9 C¸c s¶n phÈm kh¸c 13,00 2,26 2,66 3,19 Nguån: Dù th¶o Quy ho¹ch ph¸t triÓn ngµnh ho¸ chÊt ViÖt Nam ®Õn 2010, Bé C«ng nghiÖp. Sau khi ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh n¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm theo c¸c tiªu chÝ ë phÇn trªn, cã thÓ s−o bé ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c nhãm s¶n phÈm nµy nh− sau: * Nh÷ng mÆt hµng cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh: - Ph©n l©n chÕ biÕn, ph©n hçn hîp NPK: cã kh¶ n¨ng chiÕm lÜnh thÞ phÇn trong n−íc, nh−ng ch−a cã kh¶ n¨ng xuÊt khÈu, v× hµm l−îng Èm h¬i cao, thiÕu ph−¬ng tiÖn chuyªn chë, gi¸ b¸n sÏ cao. - Nhãm s¶n phÈm giÆt röa: HiÖn nay s¶n phÈm cña c¸c c«ng ty liªn doanh (Lever Viªt Nam vµ P&G) ®ang cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh tèt. S¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖp trong n−íc nh− Viso, Net, Lix... còng x©y dùng ®−îc th−¬ng hiÖu, uy tÝn tèt trªn thÞ tr−êng. - S¨m-lèp xe ®¹p vµ xe m¸y: Lèp xe ®¹p s¶n l−îng tiªu thô hµng n¨m hiÖn nay kho¶ng 20 triÖu chiÕc. Tuy nhiªn, ®©y lµ mÆt hµng cã xu thÕ gi¶m nhu cÇu c¶ trong n−íc vµ xuÊt khÈu. Lèp xe m¸y trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y tiªu thô cã t¨ng, gi¸ b¸n chØ b»ng 67% gi¸ lèp ngo¹i do thuÕ suÊt nhËp khÈu cao 40%. B¾t ®Çu tõ 2003 ®Õn 2006 sÏ gi¶m thuÕ xuÊt cßn 5%. §Ó duy tr× mÆt hµng nµy, cÇn cã biÖn ph¸p gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt mçi n¨m 5-6% trong kú 2002- 2005 ®Ó b−íc vµo 2006 ®ñ søc c¹nh tranh. - Bao b× nhùa, s¶n phÈm nhùa gia dông: HiÖn ®· xuÊt khÈu ®−îc sang NhËt, §µi Loan vµ mét sè n−íc Ch©u ¸ kh¸c. * Nh÷ng mÆt hµng cã tiÒm n¨ng c¹nh tranh trong t−¬ng lai: - Ho¸ chÊt v« c¬ c¬ b¶n 40 - Ph©n ®¹m Urª: Hai nhµ m¸y s¶n xuÊt ph©n ®¹m tõ khÝ thiªn nhiªn ®−îc ®Æt t¹i c¸c vïng phÝa Nam cã lîi thÕ lµ s¶n phÈm cung cÊp t¹i chç, gi¶m ®−îc chi phÝ vËn chuyÓn. Tuy nhiªn gi¸ khÝ cña n−íc ta hiÖn nay cßn kh¸ cao so víi khu vùc, dù kiÕn ph¶i sau mét thêi gian vËn hµnh, ®¹t tíi møc s¶n l−îng hiÖu qu¶ th× s¶n phÈm ®¹m urea míi cã thÓ c¹nh tranh víi s¶n phÈm nhËp khÈu. - S¨m-lèp ¤-t«: HiÖn nay s¶n phÈm lèp ¤t« t¶i nhÑ ®· chiÕm ®−îc 70% thÞ phÇn trong n−íc. Trong thêi gian tíi sÏ tiÕn hµnh chuyªn m«n ho¸ chñng lo¹i s¶n phÈm cho mçi C¬ së s¶n xuÊt, ®Ó cã ®iÒu kiÖn ®Çu t− chiÒu s©u vµ n©ng cao chÊt l−îng s¶n phÈm cña m×nh nh»m ®¸p øng yªu cÇu héi nhËp, gi¶m c¹nh tranh néi bé, t¨ng c−êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh quèc tÕ. §ång thêi sÏ s¶n xuÊt thö lèp «t« mµnh thÐp vµ lèp «t« cho xe con. - S¶n phÈm ®iÖn ho¸: pin, ¨cquy. HiÖn t¹i ¾c quy cña c¸c c¬ së ViÖt Nam s¶n xuÊt ®· ®−îc c¸c h·ng l¾p r¸p «t«, xe m¸y sö dông thay thÕ hµng nhËp khÈu. ChÊt l−îng tèt, ch¾c ch¨n gi÷ ®−îc thÞ phÇn trong n−íc vµ cã thÓ më réng thÞ tr−êng xuÊt khÈu. - Thuèc b¶o vÖ thùc vËt - ChÊt dÎo vµ ho¸ dÎo - VLXD nhùa * Nh÷ng mÆt hµng kh«ng cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh: - Ph©n SA, kali: Lµ nh÷ng mÆt hµng mµ hiÖn giê ta ch−a s¶n xuÊt ®−îc, ph¶i nhËp khÈu 100% vµ trong kÕ ho¹ch ph¸t triÓn ngµnh ho¸ chÊt nh÷ng n¨m tíi ch−a cã dù kiÕn ®Çu t− s¶n xuÊt. - C¸c s¶n phÈm cao su kü thuËt: C¸c s¶n phÈm cao su kü thuËt kh¸c cÇn dùa vµo −u thÕ cao su thiªn nhiªn( chñ ®éng vÒ gÝa ®Çu vµo) ®Ó ph¸t triÓn. HiÖn nay viÖc s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm cao su kü thuËt kh¸c ®ang cã l·i; C«ng ty C«ng nghiÖp Cao su MiÒn Nam ®ang hîp t¸c víi h·ng Yokohama ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu mét sè mÆt hµng nh−ng ch−a nhiÒu. CÇn nghiªn cøu s¶n xuÊt b¨ng t¶i vµ d©y ®ai truyÒn víi sè l−îng lín phôc vô thÞ tr−êng trong n−íc, g¨ng tay cao su víi c«ng nghÖ míi ®Ó cã thÓ xuÊt khÈu. - S¶n phÈm nhùa kü thuËt cao. S¬ bé ®¸nh gi¸ NLCT nhãm s¶n phÈm ho¸ chÊt, ho¸ dÇu NLCT S¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm HiÖn t¹i T−¬ng lai 2006 - 2010 - Ph©n l©n chÕ biÕn, ph©n hçn hîp NPK - Nhãm s¶n phÈm giÆt röa - S¨m-lèp xe ®¹p vµ xe m¸y: Cao Cao Gi¶m ®i Gi¶m ®i 41 - Bao b× nhùa, s¶n phÈm nhùa gia dông Cao - Ho¸ chÊt v« c¬ c¬ b¶n - Ph©n ®¹m Urª - S¨m-lèp ¤-t« - S¶n phÈm ®iÖn ho¸: pin, ¨cquy - Thuèc b¶o vÖ thùc vËt - ChÊt dÎo vµ ho¸ dÎo - VLXD nhùa Trung b×nh Trung b×nh Trung b×nh Trung b×nh T¨ng lªn Trung b×nh T¨ng lªn T¨ng lªn - Ph©n SA, kali - C¸c s¶n phÈm cao su kü thuËt - S¶n phÈm nhùa kü thuËt cao ThÊp ThÊp Cã thÓ t¨ng lªn Cã thÓ t¨ng lªn 2.3 S¶n phÈm kim lo¹i, phi kim lo¹i Qua ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh n¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm theo c¸c tiªu chÝ ë phÇn trªn, cã thÓ bé ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c nhãm s¶n phÈm nµy nh− sau: HiÖn t¹i, Nhµ n−íc ®ang cã nh÷ng chÝnh s¸ch ®Ó khuyÕn khÝch, hç trî ®Çu t− trong n−íc, thu hót c¸c nguån vèn tõ n−íc ngoµi vµ b¶o hé s¶n phÈm thÐp, nªn ngµnh thÐp vÉn cã thÓ ®øng v÷ng vµ ph¸t triÓn ®−îc. C¸c c¬ së ®ang cã kÕ ho¹ch më réng s¶n xuÊt vµ x©y dùng c¸c c«ng tr×nh míi. Theo tÝnh to¸n cña c¸c nhµ chuyªn m«n, tæng nhu cÇu vµ c¬ cÊu mÆt hµng thÐp phï hîp víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi n−íc ta qua tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn nh− sau: N¨m 2000 2005 2010 B×nh qu©n thÐp ®Çu ng−êi (kg/ng−êi) 45 85 122 Tæng nhu cÇu tiªu thô thÐp (1.000 tÊn) 3.280 6.480 10.430 Nh×n chung, s¶n phÈm thÐp ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tr−íc m¾t (®Õn n¨m 2010) vµ ngay c¶ nh÷ng n¨m sau ®ã (®Õn kho¶ng n¨m 2020) còng ch−a ®ñ søc c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng c¸c n−íc trong khu vùc vµ thÕ giíi, cã nghÜa lµ s¶n phÈm thÐp cña ViÖt Nam sÏ rÊt khã xuÊt khÈu. §èi víi thÞ tr−êng trong n−íc, chØ cã nh÷ng s¶n phÈm cã nhu cÇu tiªu thô cao míi cã søc c¹nh tranh vµ ®øng v÷ng ®−îc, khi kh«ng cßn sù b¶o hé cña Nhµ n−íc. * Nh÷ng s¶n phÈm cã tiÒm n¨ng c¹nh tranh trong t−¬ng lai - ThÐp x©y dùng (thÐp thanh, thÐp d©y): HiÖn nay c¸c chñng lo¹i thÐp phôc vô x©y dùng nh− thÐp thanh, thÐp cuén, thÐp h×nh nhá... c«ng suÊt c¸n trong n−íc ®· v−ît nhu cÇu. Tõ nay ®Õn n¨m 2010, nhu cÇu ®Çu t− x©y dùng tiÕp tôc ë møc cao sÏ lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho tiªu thô s¶n phÈm. Tuy nhiªn, phÇn lín c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt thÐp cña ta hiÖn ®ang sö dông ph«i nhËp khÈu (mét sè Ýt doanh nghiÖp cã tû lÖ sö dông ph«i s¶n xuÊt trong n−íc ®¹t 42 30%, cßn l¹i nhiÒu doanh nghiÖp sö dông 100% ph«i nhËp khÈu). Nh− vËy, nÕu trong thêi gian tíi, ta lµm chñ dÇn dÇn ®−îc kh©u s¶n xuÊt ph«i th× c¸c s¶n phÈm thÐp x©y dùng sÏ cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh kh¸ cao t¹i thÞ tr−êng trong n−íc. - Ph«i thÐp - S¶n phÈm sau c¸n: l−íi thÐp, thÐp m¹ t«n, m¹ mµu, m¹ hîp kim * Nhãm s¶n phÈm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh thÊp: - ThÐp tÊm, l¸ c¸n nãng vµ c¸n nguéi: Phï hîp víi quy luËt ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi, nhu cÇu tiªu thô vÒ thÐp tÊm, l¸ c¸n nãng vµ thÐp l¸ c¸n nguéi ngµy cµng t¨ng lªn (nhu cÇu thÐp l¸ c¸n nãng ®Õn n¨m 2005 t¨ng 10% th× ®Õn n¨m 2010 t¨ng lªn 13%). HiÖn t¹i chóng ta ch−a cã nhµ m¸y s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm thÐp tÊm, nªn toµn bé ph¶i nhËp khÈu tõ n−íc ngoµi. Dù kiÕn trong giai ®o¹n 2006-2010 chóng ta sÏ x©y dùng xong b−íc 1 Nhµ m¸y liªn hîp luyÖn kim víi c«ng suÊt ®¹t 1,5 triÖu tÊn thÐp tÊm l¸ c¸n nãng /n¨m vµ 500.000 tÊn thÐp tÊm l¸ c¸n nguéi/n¨m. S¬ bé ®¸nh gi¸ NLCT nhãm s¶n phÈm kim lo¹i, phi kim lo¹i NLCT S¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm HiÖn t¹i T−¬ng lai 2006 - 2010 - ThÐp x©y dùng (thanh, d©y) - Ph«i thÐp - S¶n phÈm sau c¸n: l−íi thÐp, thÐp m¹ t«n, m¹ mµu, m¹ hîp kim Trung b×nh T¨ng lªn Trung b×nh T¨ng lªn - ThÐp tÊm, l¸ (c¸n nãng vµ c¸n nguéi) ThÊp Cã thÓ t¨ng lªn (nÕu lµm chñ ®−îc kh©u ph«i) 2.4 Nhãm s¶n phÈm c«ng nghiÖp dÖt may - da giÇy Ngµnh dÖt may lµ mét trong nh÷ng ngµnh chÞu t¸c ®éng nhiÒu nhÊt cña c¸c cam kÕt héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, kh«ng chØ ®a ph−¬ng mµ c¶ song ph−¬ng. Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) ®Æt ngµnh c«ng nghiÖp Da giÇy ViÖt Nam tr−íc sù c¹nh tranh quyÕt liÖt v× giÇy dÐp lµ mÆt hµng xuÊt khÈu chñ yÕu cña ViÖt Nam còng l¹i lµ nh÷ng mÆt hµng s¶n xuÊt cña nhiÒu n−íc ASEAN. Víi lÞch tr×nh c¾t gi¶m thuÕ quan theo CEPT/AFTA, trong giai ®o¹n 2001-2006 nh÷ng mÆt hµng ®ang ®−îc b¶o hé b»ng thuÕ suÊt cao (20% ®èi víi da nguyªn liÖu vµ 50% ®èi víi thµnh phÈm) sÏ gi¶m xuèng cßn 0-5% vµo n¨m 2006. 43 Khi ViÖt Nam héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi, c¸c doanh nghiÖp muèn tån t¹i ph¶i tiÕn hµnh ®æi míi c«ng nghÖ, n©ng cao søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm c¶ vÒ chÊt l−îng vµ vÒ gi¸. Th«ng qua sù ph©n tÝch ®¸nh gi¸ NLCT cña nhãm s¶n phÈm nµy b»ng c¸c tiªu chÝ nh− ë c¸c phÇn tr−íc, cã thÓ ®¸nh gi¸ NLCT cña nhãm s¶n phÈm dÖt may – da giµy nh− sau: * Nhãm s¶n phÈm dÖt may: ♦ Nh÷ng mÆt hµng cã thÓ c¹nh tranh vµ møc ®é c¹nh tranh: Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng DÖt-May ViÖt Nam nh×n chung ®−îc ®¸nh gi¸ tÝch cùc, tuy nhiªn trong tõng lÜnh vùc nhá cßn tån t¹i mét sè vÊn ®Ò cÇn ®−îc tËp trung gi¶i quyÕt: + Hµng may mÆc: Nh×n chung ®· ®−îc ®æi míi kh¸ nhiÒu vÒ thiÕt bÞ, c«ng nghÖ, do ®ã chÊt l−îng s¶n phÈm vµ gi¸ thµnh cã thÓ canh tranh ®−îc víi c¸c n−íc trong khu vùc ®Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, trong lÜnh vùc nµy, h×nh thøc chñ yÕu vÉn lµ gia c«ng xuÊt khÈu. ViÖt Nam cßn thiÕu v¶i cho ®Çu vµo vµ thÞ tr−êng tiªu thô cho ®Çu ra. 80% s¶n phÈm xuÊt khÈu ®Òu ph¶i th«ng qua n−íc thø ba, nªn kh¶ n¨ng bÞ Ðp cÊp, Ðp gi¸ th−êng xuyªn x¶y ra, g©y nhiÒu thua thiÖt cho c¸c doanh nghiÖp. Trong khi ®ã, nÕu xuÊt khÈu theo h×nh thøc mua nguyªn liÖu b¸n thµnh phÈm th× gi¸ trÞ xuÊt khÈu t¨ng lªn rÊt nhiÒu, th−êng gÊp tõ 4-5 lÇn. §ã lµ ch−a kÓ nÕu nguån v¶i ®ã l¹i ®−îc s¶n xuÊt trong n−íc th× gi¸ trÞ thu ®−îc tõ xuÊt khÈu s¶n phÈm sÏ t¨ng lªn gÊp béi. PhÇn tiªu dïng néi ®Þa cßn Ýt vµ chñ yÕu lµ c¸c s¶n phÈm lo¹i B cña xuÊt khÈu, chÊt l−îng kÐm vµ ch−a ®ñ ®¸p øng nhu cÇu trong n−íc (chiÕm kho¶ng 8,2% doanh sè toµn ngµnh May). + S¶n phÈm T¬ t»m: HiÖn nay, t¬ t»m ®−îc coi lµ mÆt hµng cã triÓn väng mang l¹i gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt khÈu lín cho ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi. V× thÞ tr−êng tiªu thô t¬ t»m vµ c¸c s¶n phÈm tõ t¬ t»m cña thÕ giíi lµ rÊt lín, ViÖt Nam lµ n−íc cã −u thÕ cña mét n−íc n«ng nghiÖp cã nghÒ t¬ t»m truyÒn thèng tõ l©u ®êi, l¹i cã −u thÕ vÒ lao ®éng nhiÒu vµ rÎ, ®Êt ®ai ch−a ®−îc khai th¸c hÕt vµ kh¸ thÝch hîp víi nghÒ trång d©u nu«i t»m. HiÖn nay, hÇu hÕt t¬ s¶n xuÊt trong n−íc ®−îc dïng ®Ó xuÊt khÈu, lôa chñ yÕu còng ®Ó xuÊt khÈu, tiªu thô trong n−íc chØ chiÕm 35%; Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña t¬ ViÖt Nam chØ kÐm t¬ Trung Quèc, trong khi ®ã lôa l¹i cã chÊt l−îng cao h¬n cña Trung Quèc (do kh«ng pha nilon). Nh×n chung, s¶n phÈm t¬ t»m cña ViÖt Nam cã thÓ c¹nh tranh ®−îc víi s¶n phÈm t¬ t»m cña c¸c n−íc ASEAN vµ thÞ tr−êng tiªu thô t¬ cña ViÖt Nam ®· t−¬ng ®èi ph¸t triÓn, trong ®ã cã c¸c n−íc ASEAN. Tuy nhiªn, ®èi víi lôa, thÞ tr−êng tiªu thô cßn t−¬ng ®èi h¹n chÕ, ch−a cã thÞ tr−êng xuÊt khÈu trùc tiÕp, mµ chñ yÕu chØ xuÊt khÈu bëi c¸c liªn doanh vÒ dÖt lôa. + V¶i dÖt kim 44 ♦ Nh÷ng mÆt hµng cã tiÒm n¨ng c¹nh tranh trong t−¬ng lai: + LÜnh vùc s¶n xuÊt sîi: HiÖn nay, trong n−íc míi chØ s¶n xuÊt ®−îc sîi x¬ ng¾n víi chÊt l−îng cã thÓ thay thÕ hµng nhËp khÈu vµ 100% ®−îc tiªu thô trong n−íc, c¸c s¶n phÈm sîi x¬ dµi ph¶i nhËp khÈu. HiÖn ®· cã mét sè liªn doanh s¶n xuÊt sîi x¬ dµi víi khèi l−îng Ýt, do ®ã sîi x¬ dµi chñ yÕu vÉn ph¶i nhËp khÈu lµm nguyªn liÖu cho c«ng ®o¹n dÖt. Sîi cã thÓ c¹nh tranh lµ sîi b«ng ch¶i kü ®Ó xuÊt sang c¸c n−íc Trung §«ng, Lµo, C¨m puchia vµ phôc vô cho ngµnh DÖt. + SP v¶i: V¶i denim, v¶i s¶n xuÊt ¸o jacket ♦ Nh÷ng mÆt hµng kh«ng cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh: + V¶i chÊt l−îng cao + C¸c s¶n phÈm sîi hãa häc, sîi vËt liÖu míi: Dù b¸o vÒ cung cÇu nguyªn liÖu x¬ xenlulo, x¬ tæng hîp vµo n¨m 2005 trong biÓu d−íi ®©y ta thÊy ®−îc xu h−íng cung cÇu cña tõng lo¹i x¬. Dù b¸o vÒ cung cÇu x¬ xenlulo, x¬ tæng hîp cña thÕ giíi ®Õn n¨m 2005 Lo¹i N¨m 2000 (1000 tÊn) N¨m 2005 (1000 tÊn) nguyªn liÖu Nhu cÇu tiªu thô Cung cÊp C¸n c©n cung cÇu (cung- cÇu) Nhu cÇu tiªu thô Cung cÊp C¸n c©n cung cÇu (cung- cÇu) X¬ xenlul« 2.280 2.290 10 2.270 2.270 0 X¬ tæng hîp 21.640 24.850 3.210 24.960 29.680 + 4.720 §èi víi c¸c lo¹i x¬ tæng hîp cung ®· v−ît cÇu. C¸c n−íc trong khu vùc vµ c¸c n−íc §«ng ¸ nh− Hµn Quèc, NhËt B¶n lµ c¸c quèc gia tiªn phong trong lÜnh vùc s¶n xuÊt x¬ sîi tæng hîp. Gi¸ c¸c lo¹i x¬ nµy æn ®Þnh qua c¸c n¨m vµ cã phÇn gi¶m thÊp h¬n c¸c lo¹i x¬ thiªn nhiªn. ThÕ giíi ®· ®i vµo s¶n xuÊt c¸c lo¹i x¬ cã biÕn tÝnh cao, c¸c chØ tiªu t−¬ng ®−¬ng c¸c lo¹i x¬ thiªn nhiªn, ®¸p øng thÞ hiÕu ng−êi tiªu dïng. + LÜnh vùc dÖt: HiÖn t¹i trang thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ sö dông cßn l¹c hËu, do ®ã hµng dÖt vÉn ch−a ®ñ søc c¹nh tranh víi hµng nhËp vµo thÞ tr−êng trong n−íc ë mét sè mÆt hµng, ®Æc biÖt lµ gi¸ c¶, chÊt l−îng vµ míi ®¸p øng mét phÇn cho may xuÊt khÈu. So s¸nh tæng doanh sè phôc vô thÞ tr−êng néi ®Þa cña ngµnh DÖt (−íc kho¶ng 1.700 tû ®ång)) so víi con sè −íc cho tæng chi tiªu cho may mÆc cña c¶ n−íc (4.200 tû ®ång), s¶n xuÊt trong n−íc míi ®¸p øng 40% nhu cÇu. Râ rµng, phÇn thiÕu hôt nµy sÏ ®−îc bï ®¾p b»ng c¸c s¶n phÈm nhËp khÈu. Tham gia CEPT, kh¶ n¨ng x©m nhËp cña c¸c lo¹i hµng ngo¹i vµo thÞ tr−êng ViÖt Nam sÏ dÔ dµng h¬n vµ khi ®ã kh¶ n¨ng chèng tr¶ sù 45 c¹nh tranh cña hµng c¸c n−íc ASEAN, ®Æc biÖt lµ Indonesia- lµ n−íc cã c«ng nghiÖp dÖt rÊt ph¸t triÓn, sÏ cµng phøc t¹p vµ khã kh¨n h¬n. §ång thêi, hiÖn nay v¶i nhËp khÈu tõ Trung Quèc, NhËt, §µi Loan, Hµn Quèc ®ang c¹nh tranh m¹nh trªn thÞ tr−êng néi ®Þa. Nh− vËy, ®©y chÝnh lµ kh©u yÕu nhÊt trong d©y chuyÒn DÖt-May: Sîi-DÖt-May mÆc. Nh÷ng h¹n chÕ trong kh©u dÖt dÉn ®Õn viÖc khã cã thÓ kÕt nèi hai kh©u ®Çu vµ kh©u cuèi lµ may mÆc vµ sîi. Ngµnh DÖt ch−a ®¸p øng ®−îc v¶i cho ngµnh May c¶ vÒ sè l−îng vµ chñng lo¹i chÊt l−îng, nªn ngµnh May vÉn ph¶i gia c«ng lµ chÝnh. T×nh h×nh sö dông v¶i cña 14 doanh nghiÖp may n¨m 1998 Lo¹i v¶i Tû lÖ sö dông v¶i (%) V¶i nhËp ngo¹i V¶i néi ®Þa V¶i may Jacket 99,06 0,94 V¶i may quÇn 94,05 5,95 V¶i may s¬ mi 95,44 4,56 V¶i denim 100 0 V¶i kh¸c 98,46 1,54 Tæng céng 97,9 2,1 Nguån: sè liÖu ®iÒu tra n¨m 1998 cña Tæng C«ng ty DÖt-May ViÖt Nam Qua sè liÖu biÓu trªn thÊy r»ng l−îng v¶i néi ®Þa ®−îc c¸c c«ng ty sö dông cho tÊt c¶ c¸c mÆt hµng ®Òu chiÕm tû lÖ thÊp. Cã tíi 10/14 c«ng ty (chiÕm >70% sè c«ng ty ®−îc ®iÒu tra) kh«ng sö dông hoÆc chØ sö dông v¶i néi ®Þa víi tû lÖ kh«ng ®¸ng kÓ. S¬ bé ®¸nh gi¸ NLCT nhãm s¶n phÈm DÖt may NLCT S¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm HiÖn t¹i T−¬ng lai 2006 - 2010 - Hµng may mÆc s½n - S¶n phÈm t¬ t»m - V¶i dÖt kim Cao Gi¶m ®i Cao Cao - V¶i denim (v¶i bß), v¶i ¸o jacket - Sîi b«ng vµ sîi pha Trung b×nh Cã thÓ t¨ng lªn Trung b×nh - Sîi ho¸ häc - V¶i chÊt l−îng cao ThÊp ThÊp ThÊp * Nhãm s¶n phÈm da giµy: ♦ Nh÷ng mÆt hµng cã thÓ c¹nh tranh: - C¸c lo¹i giÇy (giÇy thÓ thao, giÇy n÷ lµ nh÷ng mÆt hµng cã thÓ c¹nh tranh ®−îc v× c¸c lý do sau: + ThÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm lín: C¸c lo¹i giÇy nµy cã thÓ xuÊt khÈu sang hÇu hÕt c¸c thÞ tr−êng, ®Æc biÖt lµ c¸c thÞ tr−êng cã søc tiªu thô lín (EU, 46 Mü) vµ ®· ®−îc c¸c thÞ tr−êng nµy chÊp nhËn vÒ chÊt l−îng, ngoµi ra cßn phôc vô nhu cÇu tiªu dïng néi ®Þa víi sè l−îng ngµy cµng t¨ng. GiÇy v¶i tõ thÊp cÊp ®Õn cao cÊp, giÇy n÷ trung vµ cao cÊp tiªu thô ë hÇu hÕt c¸c thÞ tr−êng. GiÇy thÓ thao trung vµ cao cÊp cho thÞ tr−êng EU, B¾c Mü, NhËt B¶n. GiÇy dÐp lu«n lu«n lµ mÆt hµng thêi trang thay ®æi theo thêi gian vµ së thÝch cña ng−êi tiªu dïng ë c¸c khu vùc kh¸c nhau. GiÇy thÓ thao, giÇy v¶i cßn phôc vô nhu cÇu thÓ thao cña mäi giíi. + ViÖt Nam cã lîi thÕ h¬n so víi c¸c n−íc khi xuÊt khÈu giÇy dÐp vµo thÞ tr−êng EU, Mü: XuÊt khÈu vµo thÞ tr−êng EU kh«ng bÞ h¹n chÕ bëi h¹n ng¹ch, kh«ng bÞ ®¸nh thuÕ chèng ph¸ gi¸ vµ ®−îc gi¶m thuÕ (tõ 17,6% xuèng cßn 12,3%) do ®¹t tiªu chuÈn xuÊt xø −u tiªn theo HiÖp ®Þnh thuÕ quan cã hiÖu lùc chung cña Liªn minh ch©u ¢u (GSP). XuÊt khÈu vµo thÞ tr−êng Mü ®−îc gi¶m thuÕ tõ 40% xuèng 3% theo HiÖp ®Þnh th−¬ng m¹i ViÖt Mü. + S¶n phÈm cã thÓ cã gi¸ c¹nh tranh: Gi¸ nh©n c«ng hiÖn nay so víi c¸c n−íc §«ng Nam ¸ vµ khu vùc gÇn thÊp nhÊt. NÕu tù s¶n xuÊt ®−îc nguyªn vËt liÖu trong n−íc sÏ gi¶m ®−îc chi phÝ s¶n xuÊt (gi¸ nguyªn vËt liÖu gi¶m 15-20% so víi nhËp khÈu, gi¶m phÝ nhËp khÈu, phÝ vËn t¶i...). + C«ng nghÖ s¶n xuÊt giÇy ë ViÖt Nam hiÖn nay còng lµ c«ng nghÖ mµ c¸c n−íc trªn thÕ giíi ®ang sö dông. Do ®ã khi thùc hiÖn ®Çu t− cã hiÖu qu¶ nh− ®Çu t− n©ng c«ng suÊt, ®Çu t− thiÕt bÞ míi, chuyªn dïng ®Ó cã thÓ s¶n xuÊt nhiÒu chñng lo¹i giÇy trªn cïng mét d©y chuyÒn, ®Çu t− c¸c d©y chuyÒn tiªn tiÕn, ®ång bé sÏ gi¶m ®−îc tiªu hao nguyªn vËt liÖu, gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng vµ chÊt l−îng s¶n phÈm nªn sÏ gi¶m ®−îc gi¸ thµnh s¶n phÈm. - CÆp tói vµ c¸c s¶n phÈm gi¶ da ♦ Nh÷ng mÆt hµng kh«ng thÓ c¹nh tranh ®−îc - Giµy v¶i - Gi¶ da tr¸ng PU ♦ Nh÷ng mÆt hµng kh«ng thÓ c¹nh tranh ®−îc: - Da thuéc ®−îc ®¸nh gi¸ lµ mÆt hµng kh«ng thÓ c¹nh tranh ®−îc v× c¸c lý do: + ThÞ tr−êng tiªu thô h¹n hÑp: Ch−a cã thÞ tr−êng xuÊt khÈu, thÞ tr−êng tiªu thô trong n−íc cßn bÊp bªnh (do chÊt l−îng kh«ng ®¹t tiªu chuÈn quèc tÕ còng nh− kh«ng ®¹t ®Ó lµm hµng xuÊt khÈu). 47 + Kh¶ n¨ng c¹nh tranh kÐm: gi¸ cßn cao, chÊt l−îng l¹i thÊp. + Nguån cung cÊp da nguyªn liÖu kh«ng æn ®Þnh. Gi¸ da nguyªn liÖu cßn dao ®éng lªn xuèng bÊt th−êng do bÞ chi phèi bëi t− nh©n thu gom vµ c¸c yÕu tè kh¸ch quan kh¸c. ChÊt l−îng da nguyªn liÖu kÐm vµ kh«ng ®ång ®Òu. C¸c ho¸ chÊt dïng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®Òu ph¶i nhËp cña n−íc ngoµi. + §éi ngò c¸n bé kü thuËt ch−a ®ñ tr×nh ®é vµ kinh nghiÖm trong viÖc ®iÒu chØnh c¸c ®¬n c«ng nghÖ (ho¸ chÊt vµ l−îng ho¸ chÊt cÇn thiÕt) vµ quyÕt ®Þnh c¸c c«ng ®o¹n tiÕp theo... sao cho phï hîp víi chÊt l−îng da nguyªn liÖu ë tõng l« s¶n xuÊt còng nh− da b¸n thµnh phÈm kiÓm tra sau mçi c«ng ®o¹n trong quy tr×nh c«ng nghÖ. S¬ bé ®¸nh gi¸ NLCT nhãm s¶n phÈm da giµy NLCT S¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm HiÖn t¹i T−¬ng lai 2006 - 2010 - Giµy thÓ thao, giµy n÷ - CÆp tói, s¶n phÈm gi¶ da Cao Gi¶m ®i Gi¶m ®i - Giµy v¶i - Gi¶ da tr¸ng PU Trung b×nh Gi¶m ®i Trung b×nh - Da thuéc ThÊp ThÊp 2.5 Nhãm s¶n phÈm c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng l©m thuû s¶n Nhãm ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng, l©m, thuû s¶n bao gåm c¸c ph©n ngµnh rÊt ®a d¹ng, tõ chÕ biÕn thùc phÈm, ®å uèng (r−îu bia, n−íc gi¶i kh¸t, s÷a...), dÇu thùc vËt tíi s¶n xuÊt giÊy, thuèc l¸, chÕ biÕn gç vµ thñ c«ng mü nghÖ... Sau khi ph©n tÝch c¸c tiªu chÝ, NLCT cña c¸c s¶n phÈm CN chÕ biÕn n«ng, l©m, thuû s¶n ®−îc ®¸nh gi¸ nh− sau: * Nh÷ng s¶n phÈm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh: - Thùc phÈm chÕ biÕn (m× ¨n liÒn, b¸nh kÑo...) - Bia (bia chai, bia h¬i, bia lon) - S÷a (s÷a t−¬i, s÷a ®Æc cã ®−êng) - DÇu thùc phÈm Thuèc l¸ ®iÕu ®Çu läc S¶n phÈm gç vµ thñ c«ng mü nghÖ * Nh÷ng s¶n phÈm c¹nh tranh cã ®iÒu kiÖn: - N−íc gi¶i kh¸t: n−íc kho¸ng, n−íc ngät pha chÕ, n−íc hoa qu¶ - S÷a bét 48 - Thuèc l¸ ®iÕu kh«ng ®Çu läc, nguyªn liÖu thuèc l¸ chÕ biÕn - GiÊy in, giÊy viÕt, giÊy in b¸o, bét giÊy * Nh÷ng s¶n phÈm cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh thÊp (kh«ng cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh): - R−îu mïi, r−îu tr¾ng - GiÊy bao b× - DÇu thùc vËt phôc vô c«ng nghiÖp S¬ bé ®¸nh gi¸ NLCT nhãm s¶n phÈm c«ng nghiÖp chÕ biÕn N«ng – L©m – Thuû s¶n NLCT S¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm HiÖn t¹i T−¬ng lai 2006 - 2010 - Thùc phÈm chÕ biÕn (m× ¨n liÒn, b¸nh kÑo...) - Bia (bia chai, bia h¬i, bia lon) - S÷a (s÷a t−¬i, s÷a ®Æc cã ®−êng) - DÇu thùc phÈm - Thuèc l¸ ®iÕu ®Çu läc - S¶n phÈm gç vµ thñ c«ng mü nghÖ Cao Cao Cao Cao Gi¶m ®i Gi¶m ®i Cao - N−íc gi¶i kh¸t: n−íc kho¸ng, n−íc ngät pha chÕ, n−íc hoa qu¶ - S÷a bét - Thuèc l¸ ®iÕu kh«ng ®Çu läc, nguyªn liÖu thuèc l¸ chÕ biÕn - GiÊy in, giÊy viÕt, giÊy in b¸o, bét giÊy Trung b×nh T¨ng lªn T¨ng lªn Gi¶m ®i T¨ng (nÕu lµm chñ ®−îc kh©u bét giÊy) - R−îu mïi, r−îu tr¾ng - GiÊy bao b× - DÇu thùc vËt phôc vô c«ng nghiÖp ThÊp ThÊp T¨ng lªn ThÊp 2.6 Nhãm s¶n phÈm vËt liÖu x©y dùng Ngµnh c«ng nghiÖp s¶n xuÊt VLXD hiÖn nay ph¸t triÓn kh¸ m¹nh mÏ, nhÊt lµ trong lÜnh vùc gèm sø x©y dùng. NhiÒu dù ¸n víi chñng lo¹i mÆt hµng, quy m«, h×nh thøc s¶n xuÊt rÊt gièng nhau ®· cïng thùc hiÖn, ®· gi¶i quyÕt tèt nhu cÇu cho x· héi, song còng t¹o nªn nh÷ng c¹nh tranh tiÒm Èn trong néi bé ngµnh do c¬ cÊu s¶n phÈm gièng nhau vµ sù d− thõa s¶n l−îng. T×nh tr¹ng cung v−ît cÇu ®· lµm cho c¸c doanh nghiÖp l©m vµo t×nh thÕ khã kh¨n, ph¶i c¹nh tranh nhau quyÕt liÖt ®Ó giµnh thÞ phÇn mÆc dï hiÖn nay c¸c doanh 49 nghiÖp ®Òu n»m trong mét HiÖp héi ngµnh hµng ®Ó thèng nhÊt ch−¬ng tr×nh hµnh ®éng v−¬n tíi môc tiªu cïng tån t¹i vµ ph¸t triÓn. Hai yÕu tè c¬ b¶n quyÕt ®Þnh ®Õn søc c¹nh tranh cña hµng VLXD n−íc ta ®ã lµ gÝa c¶ vµ chÊt l−îng hµng ho¸. Hai yÕu tè nµy ®èi víi c¸c s¶n phÈm VLXD cña n−íc ta cßn nhiÒu h¹n chÕ, cã thÓ nãi lµ kÐm lîi thÕ h¬n so víi c¸c n−íc trong khu vùc do: - Gi¸ nguyªn nhiªn liÖu ®Çu vµo cña ta cao h¬n c¸c n−íc - Tiªu hao vËt chÊt lín - SuÊt ®Çu t− cña c¸c nhµ m¸y cao - N¨ng suÊt lao ®éng thÊp S¬ bé ®¸nh gi¸ NLCT cña c¸c s¶n phÈm VLXD: C¸c chñng lo¹i VLXD phong phó vµ ®a d¹ng, tõ lo¹i gi¸ thµnh rÊt rÎ nh−: g¹ch, ngãi, ®¸ x©y dùng, c¸t, sái, v«i... cho ®Õn c¸c lo¹i cao cÊp gi¸ thµnh cao h¬n nh−: xi m¨ng, g¹ch ceramic, sø vÖ sinh, kÝnh x©y dùng, ®¸ èp l¸t, vËt liÖu trang trÝ vµ hoµn thiÖn. * Nhãm s¶n phÈm cã NLCT cao: §èi víi chñng lo¹i VLXD cã gi¸ thµnh rÎ nh− c¸t, ®¸ sái, v«i..., c−íc phÝ vËn chuyÓn sÏ cao nÕu ph¶i chuyÓn tõ n¬i kh¸c ®Õn nªn cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh néi ®Þa cao lµ ®−¬ng nhiªn. * Nhãm s¶n phÈm cã tiÒm n¨ng c¹nh tranh trong t−¬ng lai: - 04 chñng lo¹i VLXD: Xi m¨ng, g¹ch èp l¸t, sø vÖ sinh vµ kÝnh x©y dùng nh− ®· ®−îc nghiªn cøu lµ nh÷ng mÆt hµng cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong t−¬ng lai nÕu nh− chóng ta cã nh÷ng gi¶i ph¸p ®ång bé vÒ ph¸t triÓn khoa häc vµ c«ng nghÖ, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc, ph¸t triÓn thÞ tr−êng.... Cho ®Õn nay, nh÷ng s¶n phÈm VLXD kÓ trªn vÒ c¬ b¶n ®· ®¸p øng ®−îc nhu cÇu tiªu dïng cña x· héi (riªng g¹ch èp l¸t cung lín h¬n cÇu) vµ trë thµnh ®èi thñ c¹nh tranh m¹nh ®èi víi hµng VLXD cña n−íc ngoµi. Th¸ch thøc lín nhÊt ®èi víi c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt VLXD n−íc ta lµ gi¸ thµnh s¶n phÈm cßn cao. V× vËy, chóng ta ph¶i t×m mäi biÖn ph¸p ®Ó h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, "h¹ gi¸ nh−ng kh«ng h¹ chÊt l−îng" nh− tiªu chÝ mµ HiÖp héi Gèm sø x©y dùng ASEAN trong CICA EXCOM 14 ®· ®Ò ra cho cuéc c¹nh tranh héi nhËp. N¨ng lùc c¹nh tranh cña 04 nhãm hµng VLXD kÓ trªn trong t−¬ng lai ®−îc kh¼ng ®Þnh bëi nh÷ng dù b¸o sau: "C¹nh tranh trªn thÞ tr−êng VLXD víi c¸c n−íc trong khu vùc sÏ t¨ng lªn nh−ng kh«ng qu¸ gay g¾t". Nguyªn nh©n lµ do: - ViÖc ®Çu t− ph¸t triÓn s¶n xuÊt mét sè s¶n phÈm VLXD ë c¸c n−íc trong khu vùc trong giai ®o¹n võa qua chñ yÕu nh»m gi¶i quyÕt nhu cÇu trong tõng n−íc nªn møc d− thõa kh«ng lín. - Trong giai ®o¹n võa qua do khñng kho¶ng kinh tÕ nªn c¸c n−íc trong khu vùc b¸n ph¸ gi¸ ®Ó tiªu thô s¶n phÈm vµ thu håi ngo¹i tÖ, nh−ng 50 trong giai ®o¹n tíi nhu cÇu VLXD cña c¸c n−íc t¨ng tr−ëng trë l¹i, sÏ h¹n chÕ kh¶ n¨ng xuÊt khÈu s¶n phÈm ra bªn ngoµi víi gi¸ thÊp. - S¶n phÈm VLXD th«ng dông phÇn lín lµ lo¹i hµng cång kÒnh, nÆng nªn ®−îc s¶n xuÊt ®Ó tiªu dïng t¹i chç lµ chÝnh, tÝnh c¹nh tranh kh«ng cao do chi phÝ vËn t¶i qu¸ lín nÕu ph¶i ®−a ®i xa. §èi víi c¸c s¶n phÈm VLXD cao cÊp th× c«ng nghÖ s¶n xuÊt cña n−íc ta vµ c¸c n−íc trong khu vùc ngang nhau v× ®Òu nhËp thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ tõ c¸c n−íc tiªn tiÕn, song chóng ta cã lîi thÕ vÒ nhiªn liÖu, nguyªn liÖu vµ nh©n c«ng, do ®ã kh¶ n¨ng gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Ó c¹nh tranh lµ hiÖn thùc. - Khi lé tr×nh héi nhËp theo AFTA ®−îc thùc hiÖn ®Çy ®ñ ë n−íc ta th× phÇn khÊu hao thiÕt bÞ trong gi¸ thµnh cña hÇu hÕt c¸c s¶n phÈm VLXD ®· gi¶m xuèng. MÆt kh¸c viÖc ®Çu t− cho KHCN vµ n©ng cao n¨ng lùc cña ngµnh c¬ khÝ chÕ t¹o trong n−íc còng sÏ gãp phÇn t¹o ®iÒu kiÖn gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm VLXD vµ t¨ng søc c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng. * Dù b¸o xu thÕ ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng VLXD ®Õn n¨m 2010: - ThÞ tr−êng ë c¸c ®« thÞ vµ c¸c khu c«ng nghiÖp sÏ ®ßi hái c¸c chñng lo¹i VLXD chÊt l−îng cao, ®Æc biÖt lµ vËt liÖu trang trÝ vµ hoµn thiÖn, vËt liÖu nhÑ, vËt liÖu kim lo¹i vµ hîp kim ®Ó chÕ t¹o kÕt cÊu kh«ng gian lín, cßn thÞ tr−êng n«ng th«n sÏ ®ßi hái c¸c chñng lo¹i VLXD th«ng dông víi yªu cÇu bÒn ch¾c vµ gi¸ c¶ hîp lý. V× vËy, c¸c s¶n phÈm VLXD cã nhu cÇu tiªu dïng néi ®Þa lín sÏ tiÕp tôc ®−îc ®Çu t− m¹nh mÏ, trªn c¬ së ®æi míi c«ng nghÖ, n©ng cao n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng, gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm. - C«ng nghiÖp chÕ biÕn nguyªn liÖu nh− läc cao lanh, sµng tuyÓn c¸t tr¾ng, tuyÓn chän ph©n lo¹i c¸c nguyªn liÖu dïng ®Ó s¶n xuÊt sø vÖ sinh, g¹ch èp l¸t, vËt liÖu chÞu löa sÏ cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn m¹nh nh»m phôc vô nhu cÇu trong n−íc vµ xuÊt khÈu. C¸c s¶n phÈm: Xi m¨ng ®Æc biÖt (xi m¨ng bÒn sulfat, xi m¨ng giÕng khoan ...), sø vÖ sinh, g¹ch ceramic, kÝnh x©y dùng, g¹ch l¸t hoa xi m¨ng, v¸n sµn tre ... cã kh¶ n¨ng xuÊt khÈu sang thÞ tr−êng c¸c n−íc l©n cËn nh− Lµo, Campuchia, c¸c n−íc T©y ¢u, §«ng ¢u vµ SNG. 3. Dù b¸o NLCT nhãm s¶n phÈm/dÞch vô c«ng nghiÖp "míi": Nhãm s¶n phÈm/dÞch vô c«ng nghiÖp “míi" t¹m hiÓu lµ c¸c s¶n phÈm/dÞch vô xuÊt hiÖn sau c¸c ngµnh c«ng nghiÖp truyÒn thèng (mÆc dï cã thÓ kh«ng cßn lµ míi so víi thÕ giíi), g¾n víi nÒn kinh tÕ tri thøc. §Æc ®iÓm cña nhãm nµy lµ c¸c s¶n phÈm th−êng cã hµm l−îng chÊt x¸m lín trong khi hµm l−îng lao ®éng thñ c«ng thÊp, tr×nh ®é c«ng nghÖ cao, gi¸ trÞ gia t¨ng cao. Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu c«ng bè n¨m 2002 cña C«ng ty McKinsey, mét c«ng ty t− vÊn hµng ®Çu cña Mü, th× mét tû lÖ lín c¸c ngµnh c«ng nghiÖp míi, c«ng nghÖ cao r¬i vµo nhãm ngµnh mµ c¸c n−íc ASEAN cã tiÒm n¨ng 51 c¹nh tranh trong t−¬ng lai (cã ®iÒu kiÖn), nh−: s¶n xuÊt b¸n dÉn vµ linh kiÖn, PC, ®iÖn tö d©n dông, dÇu má vµ c¸c SP dÇu má, thiÕt bÞ viÔn th«ng, thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn... C¬ cÊu kinh tÕ vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña ViÖt Nam cã nhiÒu nÐt t−¬ng ®ång víi c¸c n−íc ASEAN kh¸c, bªn c¹nh ®ã ViÖt Nam còng cã mét sè ®Æc ®iÓm riªng nh−: - H¹n chÕ vÒ vèn; - Lîi thÕ vÒ nguån lao ®éng (®−îc ®¸nh gi¸ lµ th«ng minh, tiÕp thu nhanh, cã s¸ng kiÕn mÆc dï cßn yÕu vÒ t¸c phong lao ®éng vµ tÝnh chuyªn nghiÖp). Do ®ã, ViÖt Nam nªn h−íng tíi c¸c ngµnh ®ßi hái vèn ®Çu t− kh«ng qu¸ lín, mµ ph¸t triÓn dùa trªn chÊt x¸m vµ tri thøc nh−: - S¶n xuÊt phÇn mÒm vµ c¸c gi¶i ph¸p phôc vô CNTT, c«ng nghÖ viÔn th«ng...; - ThiÕt bÞ ®iÖn tö di ®éng cÇm tay (kh«ng d©y): b−íc ®Çu ë kh©u gia c«ng, chÕ t¸c ®Ó tiÕp thu c«ng nghÖ cña n−íc ngoµi; - Mét sè dÞch vô phôc vô c«ng nghiÖp: dÞch vô b¶o hµnh, b¶o tr×, b¶o d−ìng vµ söa ch÷a thiÕt bÞ sau b¸n hµng; dÞch vô khoan vµ l¾p ®Æt ®−êng èng phôc vô khai th¸c dÇu khÝ; dÞch vô l¾p ®Æt, vô b¶o d−ìng vµ söa ch÷a c¸p quang, dÞch vô sña ch÷a b¶o d−ìng vµ cung cÊu nhiªn liÖu, hËu cÇn cho vËn t¶i biÓn,.... C¸c lÜnh vùc nµy ®Òu ®−îc xÕp vµo nhãm N¨ng lùc c¹nh tranh tiÒm n¨ng (cã ®iÒu kiÖn). 4. Mét sè NhËn xÐt vµ KÕt luËn - Cã nhiÒu ph−¬ng ph¸p khoa häc ®Ó ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh. C¨n cø theo ®iÒu kiÖn thùc hiÖn ®Ò ¸n nµy, NLCT cña mét s¶n phÈm ®−îc ®¸nh gi¸ trªn c¬ së ba yÕu tè lµ: NLCT cña s¶n phÈm; t¸c ®éng cña NLCT doanh nghiÖp tíi NLCT s¶n phÈm; t¸c ®éng cña NLCT quèc gia tíi NLCT s¶n phÈm, trong ®ã NLCT cña s¶n phÈm lµ cèt lâi. Víi mçi n¨ng lùc nªu trªn l¹i xÐt ®Õn lo¹t c¸c yÕu tè cÊu thµnh ®Ó ®¸nh gi¸, tõ ®ã rót ra ®¸nh gi¸ vµ xÕp lo¹i tæng hîp vÒ NLCT cña mét s¶n phÈm c«ng nghiÖp. - NLCT lµ mét kh¸i niÖm "®éng" vµ danh môc ph©n lo¹i s¶n phÈm thµnh 03 nhãm theo NLCT nh− trong §Ò ¸n ®−a ra kh«ng ph¶i lµ bÊt biÕn. NLCT cña s¶n phÈm cã thÓ biÕn ®æi nÕu mét trong nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh nªn NLCT cã sù thay ®æi (nh− n¨ng lùc s¶n xuÊt, thÞ tr−êng, chÝnh s¸ch vÜ m«...). Do ®ã, c¸c nghiªn cøu vÒ NLCT cÇn ®−îc th−êng xuyªn cËp nhËt, bæ sung vµ söa ®æi cho phï hîp víi thùc tÕ. 52 - §Ó phôc vô cho môc tiªu cuèi cïng cña §Ò ¸n lµ ®Ò xuÊt ®Þnh h−íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n phÈm c«ng nghiÖp, phÇn ph©n tÝch vÒ NLCT ë Ch−¬ng II nµy sÏ ®−îc sö dông lµm mét trong sè nh÷ng chÊt liÖu c¬ b¶n ®Ó x¸c ®Þnh ®Þnh h−íng chuyÓn dÞch. MÆc dï vËy, NLCT kh«ng ph¶i lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh tuyÖt ®èi v× nãi tíi NLCT lµ míi ®Ò cËp tíi mét kh¸i niÖm thuÇn tuý "kinh tÕ" mµ ch−a xÐt tíi c¸c khÝa c¹nh an ninh, x· héi... V× thÕ, §Ò ¸n sÏ tiÕp tôc më réng c¸c ph©n tÝch ë nh÷ng ch−¬ng sau ®Ó ®−a ra ®Þnh h−íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n phÈm c«ng nghiÖp ®óng ®¾n vµ phï hîp. Qua phÇn ph©n tÝch trong ch−¬ng nµy vÒ NLCT cña c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp thuéc ba nhãm ngµnh c«ng nghiÖp cÊp 1, ®Æc biÖt lµ c¸c s¶n phÈm cña nhãm ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn, vµ cã tÝnh tíi c¸c s¶n phÈm thuéc nhãm ngµnh c«ng nghiÖp míi, cã thÓ ph©n lo¹i c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp thµnh 03 nhãm (s¶n phÈm hiÖn ®ang cã NLCT; víi NLCT cã ®iÒu kiÖn; kh«ng cã NLCT) nh− b¶ng tæng kÕt d−íi ®©y. Theo ph©n lo¹i cña ®Ò tµi nµy, cã 90 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm thuéc 06 ph©n nhãm ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn ®−îc ®−a ra ph©n tÝch vµ xÕp lo¹i vÒ NLCT, cô thÓ lµ: - Nhãm s¶n phÈm c¬ khÝ, thiÕt bÞ ®iÖn - ®iÖn tö (nhãm 1): 26 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm - Nhãm s¶n phÈm kim lo¹i, phi kim (nhãm 2): 04 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm - Nhãm s¶n phÈm ho¸ chÊt, ho¸ dÇu (nhãm 3): 19 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm - Nhãm s¶n phÈm c«ng nghiÖp dÖt may - da giÇy (nhãm 4): 14 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm - Nhãm s¶n phÈm c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng l©m thuû s¶n (nhãm 5): 23 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm - Nhãm vËt liÖu x©y dùng (nhãm 6): 04 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm Sau khi ph©n lo¹i c¸c s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm vµo 03 nhãm theo NLCT, kÕt qu¶ cho thÊy: - Nhãm cã NLCT cao: Gåm 32 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm, trong ®ã nhãm 1 cã 8, nhãm 2 kh«ng cã, nhãm 3 cã 6, nhãm 4 cã 6, nhãm 5 cã 10, nhãm 6 cã 2 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm. - Nhãm cã NLCT trung b×nh/tiÒm n¨ng: Gåm 44 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm, trong ®ã nhãm 1 cã 14, nhãm 2 cã 3, nhãm 3 cã 8, nhãm 4 cã 5, nhãm 5 cã 10, nhãm 6 cã 2 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm. - Nhãm cã NLCT thÊp: Gåm 14 s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm, trong ®ã nhãm 1 cã 3, nhãm 2 cã 1, nhãm 3 cã 3, nhãm 4 cã 3, nhãm 5 cã 4, nhãm 6 kh«ng cã s¶n phÈm/nhãm s¶n phÈm. 53 Tæng kÕt ph©n lo¹i n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp NLCT hiÖn t¹i NLCT t−¬ng lai (2006 – 2010) Nhãm ngµnh S¶n phÈm /nhãm s¶n phÈm Cao TB ThÊp Cao TB ThÊp Nhãm CN khai th¸c Khai th¸c than, dÇu th«, khÝ tù nhiªn, quÆng kim lo¹i, ®¸ vµ má kh¸c x x Nhãm SX, ph©n phèi ®iÖn, khÝ, n−íc SX vµ ph©n phèi ®iÖn, khÝ ®èt, n−íc x x Nhãm CN chÕ biÕn S¶n xuÊt c¬ khÝ, thiÕt bÞ ®iÖn vµ ®iÖn tö - Nhãm s¶n phÈm thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn: m¸y biÕn ¸p, d©y vµ c¸p ®iÖn - Nhãm s¶n phÈm m¸y ®éng lùc vµ m¸y n«ng nghiÖp: ®éng c¬ ®iªzen cì nhá (d−íi 30 CV) - S¶n phÈm kÕt cÊu thÐp, thiÕt bÞ phi tiªu chuÈn, siªu tr−êng - siªu träng - SP c¬ khÝ GTVT: tµu thuû (träng t¶i ®Õn 30.000 DWT), toa xe löa, ®Çu m¸y kÐo ®Èy - S¶n phÈm c¬ khÝ x©y dùng: tr¹m trén vµ m¸y trén bªt«ng, cÊu tróc, khung nhµ tiÒn chÕ, giµn gi¸o. x x x x x x x x x x 54 - ThiÕt bÞ toµn bé, dông cô phô tïng, hµng c¬ khÝ quy chÕ - Nhãm SP m¸y ®éng lùc vµ m¸y NN: m¸y b¬m, m¸y chÕ biÕn n«ng s¶n (xay x¸t, ®¸nh bãng, sÊy), m¸y c«ng cô - SP c¬ khÝ GTVT: xe m¸y, xe ®¹p phô tïng - SP thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn: dông cô ®o, ®éng c¬ ®iÖn ( > 37 kW), m¸y ph¸t - S¶n phÈm m¸y tÝnh vµ s¶n phÈm phÇn mÒm, nguyªn liÖu vµ linh kiÖn ®iÖn tö vµ CNTT, ®iÖn tö d©n dông - SP c¬ khÝ XD: thiÕt bÞ vÖ sinh (van vßi), kho¸ cöa, èng dÉn, phô tïng, linh kiÖn trÇn treo... x x x x x x x x x x x x - S¶n phÈm ph«i ®óc rÌn cho chÕ t¹o m¸y - S¶n xuÊt «t« cao cÊp. - Nhãm SP c¬ khÝ chÝnh x¸c, thiÕt bÞ chuyªn dïng ®Æc chñng (thiÕt bÞ y tÕ, thiÕt bÞ ®iÖn ®Æc biÖt, cùc lín, chuyªn dông...) x x x x x x S¶n phÈm ho¸ chÊt, ho¸ dÇu - Ph©n l©n chÕ biÕn, ph©n hçn hîp NPK - Nhãm s¶n phÈm giÆt röa - S¨m-lèp xe ®¹p vµ xe m¸y - Bao b× nhùa, s¶n phÈm nhùa gia dông x x x x x x x x 55 - Ho¸ chÊt v« c¬ c¬ b¶n - S¨m-lèp ¤-t« - S¶n phÈm ®iÖn ho¸: pin, ¨cquy - Thuèc b¶o vÖ thùc vËt - ChÊt dÎo vµ ho¸ dÎo - VLXD nhùa x x x x x x x x x x x x - Ph©n urea - Ph©n SA, kali - S¶n phÈm cao su kü thuËt - S¶n phÈm nhùa kü thuËt cao x x x x x x x x S¶n phÈm kim lo¹i vµ phi kim lo¹i - ThÐp x©y dùng: thÐp thanh, thÐp d©y - Ph«i thÐp - S¶n phÈm sau c¸n: l−íi thÐp, thÐp m¹ t«n, m¹ mµu, m¹ hîp kim x x x x x x - ThÐp tÊm (c¸n nguéi, c¸n nãng...) x x S¶n phÈm c«ng nghiÖp dÖt may - da giÇy - Hµng may mÆc s½n, t¬ t»m - V¶i dÖt kim - GiÇy thÓ thao, giÇy n÷ - CÆp tói, s¶n phÈm gi¶ da x x x x x x x x - V¶i denim (v¶i bß), v¶i SX ¸o jacket - Giµy v¶i - Gi¶ da tr¸ng PU - Sîi b«ng vµ sîi pha x x x x x x x x - Sîi ho¸ häc - V¶i chÊt l−îng cao - Da thuéc x x x x x x 56 S¶n phÈm CN chÕ biÕn n«ng, l©m, thuû s¶n - Thùc phÈm chÕ biÕn (m× ¨n liÒn, b¸nh kÑo...) - Bia (bia chai, bia h¬i, bia lon) - S÷a (s÷a t−¬i, s÷a ®Æc cã ®−êng) - DÇu thùc phÈm - Thuèc l¸ ®iÕu ®Çu läc - SP gç vµ thñ c«ng mü nghÖ x x x x x x x x x x x x - N−íc gi¶i kh¸t: n−íc kho¸ng, n−íc ngät pha chÕ, n−íc hoa qu¶ - S÷a bét - Thuèc l¸ ®iÕu kh«ng ®Çu läc, nguyªn liÖu thuèc l¸ chÕ biÕn x x x x x x - GiÊy in, giÊy viÕt, giÊy in b¸o, bét giÊy - R−îu mïi, r−îu tr¾ng - GiÊy bao b× - DÇu thùc vËt phôc vô c«ng nghiÖp x x x x x x x x S¶n phÈm vËt liÖu x©y dùng - S¶n phÈm kho¸ng phi kim lo¹i (g¹ch, ngãi, c¸t, ®¸, sái...) - Xi m¨ng x x x x - G¹ch èp l¸t, sø vÖ sinh - KÝnh x©y dùng x x x x x x x x - PhÇn mÒm vµ c¸c gi¶i ph¸p øng dông phôc vô CNTT, c«ng nghÖ viÔn th«ng - DÞch vô phôc vô CN: dÞch vô khoan, l¾p ®Æt ®−êng èng p/vô CN dÇu khÝ; söa ch÷a vµ vËn t¶i thuû; dÞch vô l¾p ®Æt c¸p quang... Nhãm s¶n phÈm/dÞch vô CN "míi" 58 Ch−¬ng 3 ®Þnh h−íng vµ mét sè Gi¶i ph¸p, chÝnh s¸ch Thùc hiÖn ChuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n phÈm c«ng nghiÖp I. §Þnh h−íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n phÈm c«ng nghiÖp X¸c ®Þnh nhãm s¶n phÈm, s¶n phÈm cã nhiÒu −u thÕ c¹nh tranh lµ nhu cÇu thùc tÕ ®Æt ra cho ngµnh c«ng nghiÖp. Trong qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ kh«ng mét n−íc nµo l¹i cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc, v× vËy chÝnh phñ mçi quèc gia buéc ph¶i lùa chän tËp trung c¸c nguån lùc vµo mét sè ngµnh, s¶n phÈm nhÊt ®Þnh. Trong ®iÒu kiÖn nguån lùc cña nÒn kinh tÕ quèc d©n cßn h¹n chÕ, ngµnh c«ng nghiÖp ViÖt Nam cÇn ph¶i t×m ra nh÷ng s¶n phÈm cã nhiÒu −u thÕ c¹nh tranh ®Ó cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ph¸t triÓn phï hîp vµ ®Çu t− tho¶ ®¸ng míi cã thÓ ®øng v÷ng khi héi nhËp vµo kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi. Nh÷ng thµnh c«ng trong ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña nh÷ng n−íc trong khu vùc cho thÊy vai trß to lín cña ChÝnh phñ trong viÖc lùa chän ®óng ®¾n nh÷ng ngµnh, nh÷ng lÜnh vùc, s¶n phÈm −u tiªn ph¸t triÓn phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña mçi n−íc vµ ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p, chÝnh s¸ch thùc thi h÷u hiÖu. MÆc dï lµ nh÷ng n−íc ®i theo nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng nh−ng vai trß ®Þnh h−íng nÒn kinh tÕ cña ChÝnh phñ nh÷ng n−íc nµy cµng ®−îc thÓ hiÖn râ nÐt. Nh÷ng ngµnh, lÜnh vùc cÇn −u tiªn ph¸t triÓn ®Òu lµ nh÷ng ngµnh cã thÓ khai th¸c tèt nh÷ng lîi thÕ c¹nh tranh cña ®Êt n−íc vµ cã kh¶ n¨ng "®ãn ®Çu" rÊt m¹nh, thÓ hiÖn ë kh¶ n¨ng ®ãng gãp vµo sù t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ chÊt l−îng ph¸t triÓn (tr×nh ®é khoa häc kü thuËt c«ng nghÖ, b¶o vÖ m«i tr−êng...). Tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña mçi n−íc mµ mçi ChÝnh phñ lùa chän −u tiªn nh÷ng ngµnh, s¶n phÈm kh¸c nhau vµ theo ®ã lµ nh÷ng chÝnh s¸ch thùc hiÖn thÝch hîp Môc tiªu cña sù lùa chän cña ChÝnh phñ lµ t×m ra mét c¬ cÊu ngµnh hîp lý, trong ®ã h×nh thµnh c¸c ngµnh −u tiªn, ph¸t triÓn bÒn v÷ng nh»m khai th¸c tèt néi lùc, tham gia cã hiÖu qu¶ vµo ph©n c«ng lao ®éng, hîp t¸c quèc tÕ ®Ó ®¸p øng ®−îc c¸c môc tiªu n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ - x· héi, ph¸t triÓn toµn diÖn cã träng ®iÓm víi tèc ®é cao vµ bÒn v÷ng, b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i vµ héi nhËp v÷ng ch¾c, cã hiÖu qu¶. VÊn ®Ò chuyÓn dÞch c¬ cÊu ngµnh lµ néi dung c¬ b¶n trong tiÕn tr×nh C«ng nghiÖp ho¸ - HiÖn ®¹i ho¸ (CNH-H§H) ®Êt n−íc. §Õn nay, ®· cã mét sè nghiªn cøu cña mét sè c¬ quan thuéc Bé C«ng nghiÖp nh»m ®−a ra ®Þnh h−íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu ngµnh c«ng nghiÖp vµ ®· rót ra mét Danh s¸ch c¸c ngµnh c«ng nghiÖp ®−îc lùa chän −u tiªn ph¸t triÓn nh− sau: 59 TT Giai ®o¹n 2001-2005 Giai ®o¹n 2006-2010 1 Ngµnh CN chÕ biÕn n«ng l©m thuû s¶n 1 Ngµnh CN chÕ biÕn n«ng l©m thuû s¶n 2 S¶n xuÊt vµ ph©n phèi ®iÖn, n−íc 2 S¶n xuÊt vµ ph©n phèi ®iÖn, n−íc 3 Ngµnh CN dÖt may da giÇy 3 C«ng nghiÖp c¬ b¶n 4 C«ng nghiÖp c¬ b¶n 4 Ngµnh CN dÖt may da giÇy 5 Ngµnh khai th¸c má 5 Ngµnh khai th¸c má 6 Ngµnh CN SX vËt liÖu x©y dùng 6 Ngµnh CN SX vËt liÖu x©y dùng D−¹ trªn c¸c ph©n tÝch vÒ tÝnh c¹nh tranh cña c¸c ngµnh c«ng nghiÖp ViÖt Nam, sù lùa chän c¸c ngµnh c«ng nghiÖp −u tiªn..., trong giai ®o¹n tõ nay ®Õn n¨m 2010 −u tiªn ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng l©m thuû s¶n, c«ng nghiÖp h¹ tÇng (®iÖn, n−íc), c«ng nghiÖp thu hót nhiÒu lao ®éng vµ h−íng vµo xuÊt khÈu (dÖt may, da giÇy). Tõng b−íc x©y dùng c¸c c¬ së c«ng nghiÖp nÆng (c«ng nghiÖp c¬ b¶n) träng yÕu phôc vô cho sù nghiÖp CNH- H§H ®Êt n−íc. NÕu nh− trong giai ®o¹n 2001-2005 c«ng nghiÖp c¬ b¶n ®øng thø 4 sau chÕ biÕn n«ng l©m thuû s¶n, ®iÖn, n−íc vµ nhãm dÖt may da giÇy th× sang giai ®o¹n 2006-2010 ®· v−ît lªn xÕp thø 3 trªn nhãm dÖt may da giÇy. Trong nhãm c«ng nghiÖp c¬ b¶n, c¶ 2 giai ®o¹n 2001-2005, 2006-2010, c«ng nghiÖp ®iÖn tö vµ CNTT xÕp thø h¹ng ®Çu tiªn tiÕp theo ®ã ®Õn ngµnh c¬ khÝ, ho¸ chÊt vµ cuèi cïng lµ luyÖn kim. NÕu chia 06 nhãm ngµnh c«ng nghiÖp trªn theo ph©n nhãm nhá h¬n th× thø tù −u tiªn 10 ph©n nhãm hµng ®Çu nh− sau: Thø tù −u tiªn C¸c ph©n ngµnh c«ng nghiÖp 2001-2005 2006-2010 C«ng nghiÖp phÇn mÒm 1 1 Khai th¸c dÇu th« vµ khÝ tù nhiªn 2 2 S¶n xuÊt thùc phÈm vµ ®å uèng 3 4 S¶n xuÊt vµ ph©n phèi ®iÖn 4 5 S¶n xuÊt T/bÞ v¨n phßng, m¸y tÝnh 5 3 60 S¶n xuÊt s¶n phÈm b»ng da, gi¶ da 6 6 S¶n xuÊt trang phôc 7 7 Khai th¸c quÆng kim lo¹i 8 8 S¶n xuÊt radio, TV, T/bÞ truyÒn th«ng 9 10 Khai th¸c than 10 9 Chó thÝch: C¸c nhãm ngµnh c¬ khÝ kh«ng ®−îc xÕp h¹ng trong sè 10 nhãm hµng ®Çu v× s¶n phÈm c¬ khÝ rÊt ®a d¹ng. NÕu tÝnh theo nhãm hµng th× hiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt c¬ khÝ rÊt thÊp. ChÝnh v× vËy mµ Thñ t−íng ChÝnh phñ ®· ký quyÕt ®Þnh −u ®·i ®Çu t− cho mét sè s¶n phÈm c¬ khÝ träng ®iÓm theo danh môc ®Ò nghÞ cña Bé C«ng nghiÖp. II. Mét sè gi¶i ph¸p chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n phÈm c«ng nghiÖp. 1. C¸c gi¶i ph¸p thuéc vÒ doanh nghiÖp 1.1. C¸c biÖn ph¸p gi¶m chi phÝ vÒ nguyªn liÖu, vËt liÖu, n¨ng l−îng: - §Èy m¹nh ®Çu t−, ®æi míi c«ng nghÖ s¶n xuÊt vµ ¸p dông réng r·i c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt, c«ng nghÖ tiÕn bé vµ ph−¬ng thøc tæ chøc s¶n xuÊt hiÖn ®¹i phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña tõng ngµnh nh»m gi¶m ®Þnh møc tiªu hao nguyªn, nhiªn vËt liÖu, n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt l−îng vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña s¶n phÈm. - ¸p dông c¸c gi¶i ph¸p vÒ c«ng nghÖ vµ kü thuËt s¶n xuÊt phï hîp nh»m chuyÓn ®æi viÖc sö dông c¸c lo¹i nguyªn - nhiªn liÖu, vËt liÖu gi¸ cao sang c¸c lo¹i nguyªn liÖu, vËt liÖu thay thÕ gi¸ rÎ h¬n vÉn ®¶m b¶o yªu cÇu s¶n xuÊt kinh doanh. - Tõng b−íc ®Çu t− thay thÕ c¸c lo¹i thiÕt bÞ, m¸y mãc s¶n xuÊt cã n¨ng suÊt thÊp vµ tiªu hao nhiÒu n¨ng l−îng. Gi¸o dôc ý thøc tiÕt kiÖm n¨ng l−îng cho ng−êi lao ®éng. - T¨ng c−êng c«ng t¸c qu¶n lý th«ng qua viÖc x©y dùng vµ ban hµnh c¸c quy chÕ qu¶n lý vÒ tµi chÝnh, ®Çu t− x©y dùng, mua s¾m vËt t−, ®Þnh møc vËt t− tiªu hao. TiÕn hµnh tæ chøc giao kho¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh ®Õn tæ ®éi s¶n xuÊt. Ban hµnh quy chÕ vÒ th−ëng ph¹t trong sö dông nguyªn, nhiªn liÖu. - X©y dùng kÕ ho¹ch b¸m s¸t nhu cÇu thÞ tr−êng, chñ ®éng c©n ®èi l−îng l−îng hµng vµo, hµng ra, qu¶n lý hµng tån kho nh»m gi¶m sö dông vèn kinh doanh cã hiÖu qu¶. 1.2. C¸c biÖn ph¸p vÒ tæ chøc s¶n xuÊt vµ tæ chøc lao ®éng nh»m gi¶m chi phÝ nh©n c«ng vµ chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp: - C¬ cÊu l¹i lao ®éng trong d©y chuyÒn vµ quy tr×nh tæ chøc s¶n xuÊt mét c¸ch hîp lý ®ång. Cã kÕ ho¹ch ®µo t¹o l¹i tay nghÒ cho c¸n bé, c«ng nh©n ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng vµ nh»m gi¶m chi phÝ nh©n c«ng trong kÕt cÊu gi¸ thµnh s¶n phÈm. 61 - Hç trî c¸c doanh nghiÖp ¸p dông tiªu chuÈn quèc tÕ qu¶n lý chÊt l−îng s¶n phÈm vµ m«i tr−êng nh− tiªu chuÈn ISO-9000, 14000. ¸p dông kü thuËt ®iÖn tö vµ c«ng nghÖ th«ng tin trong nh÷ng ho¹t ®éng quan träng nh− kiÓm tra chÊt l−îng s¶n phÈm, qu¶n lý s¶n xuÊt vµ kinh doanh nh»m tèi −u ho¸ c¸c ho¹t ®éng nµy. - X©y dùng kÕ ho¹ch tæng thÓ vÒ chiÕn l−îc kinh doanh vµ c¶i tiÕn m« h×nh vµ ph−¬ng thøc kinh doanh cña tõng ngµnh phï hîp víi ph−¬ng thøc kinh doanh quèc tÕ. 1.3. C¸c biÖn ph¸p vÒ më réng thÞ tr−êng vµ tiªu thô s¶n phÈm: - Tæ chøc ®iÒu tra, nghiªn cøu vµ ®¸nh gi¸ nhu cÇu thÞ tr−êng trong vµ ngoµi n−íc, thiÕt lËp hÖ thèng m¹ng xóc tiÕn th−¬ng m¹i, cö ®¹i diÖn cña ngµnh t¹i th−¬ng vô c¸c thÞ tr−êng xuÊt khÈu träng ®iÓm nh− EU, NhËt B¶n, Mü,... Th¨m dß thÞ tr−êng míi nh− ch©u Phi, Trung §«ng, ®Èy m¹nh c«ng t¸c xóc tiÕn th−¬ng m¹i vµ tiÕp thÞ xuÊt khÈu, trªn c¬ së ®ã ph¸t triÓn s¶n xuÊt nh÷ng mÆt hµng cã nhu cÇu. - TËp trung ph¸t triÓn c¸c lo¹i s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao vµ cã nhu cÇu. Mçi doanh nghiÖp ph¶i t¹o ra mét sè s¶n phÈm mòi nhän, cã søc c¹nh tranh, cã th−¬ng hiÖu riªng ®Ó kh¼ng ®Þnh vÞ thÕ cña doanh nghiÖp trªn th−¬ng tr−êng. §ång thêi, c¸c doanh nghiÖp cÇn liªn kÕt x©y dùng th−¬ng hiÖu s¶n phÈm hµng ViÖt Nam trªn thÞ tr−êng thÕ giíi. - øng dông c«ng nghÖ th«ng tin vµo c«ng t¸c ph¸t triÓn vµ khai th¸c thÞ tr−êng trong n−íc vµ quèc tÕ th«ng qua m¹ng Internet (th−¬ng m¹i ®iÖn tö). - C¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt cïng lo¹i s¶n phÈm cÇn liªn kÕt hîp t¸c khai th¸c thÞ tr−êng xuÊt khÈu, trao ®æi kinh nghiÖm s¶n xuÊt kinh doanh ®Ó cïng t¹o ra s¶n phÈm cã chÊt l−îng cao, gi¸ thµnh h¹, ®ång thêi hç trî nhau khi thÞ tr−êng biÕn ®éng hoÆc hîp t¸c thùc hiÖn khi cã ®¬n hµng lín, thêi gian giao hµng ng¾n (cã thÓ th«ng qua tæ chøc hiÖp héi ngµnh nghÒ). - Tham gia c¸c cuéc triÓn l·m - héi chî chuyªn ngµnh n¾m b¾t xu h−íng ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng thÕ giíi, trùc tiÕp tiÕp cËn nh÷ng tiÕn bé kü thuËt tiªn tiÕn cña thÕ giíi vµ ¸p dông vµo ViÖt Nam ®ång thêi më réng thÞ tr−êng vµ t×m kiÕm kh¸ch hµng. - TriÓn khai hiÖu qu¶ c«ng t¸c héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, s½n sµng ®èi phã víi c¸c tranh chÊp th−¬ng m¹i quèc tÕ. 1.4. C¸c biÖn ph¸p ph¸t triÓn nguån nh©n lùc - §Èy m¹nh ®µo t¹o ph¸t triÓn nguån nh©n lùc bao gåm ®µo t¹o c¸n bé qu¶n lý, kü thuËt, kinh tÕ, c«ng nh©n lµnh nghÒ. C¸c doanh nghiÖp ph¶i coi viÖc ®µo t¹o ph¸t triÓn nguån nh©n lùc lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh trong qu¸ tr×ph¸t triÓn, s½n sµng ®¸p øng yªu cÇu s¶n xuÊt theo c«ng nghÖ tiªn tiÕn hiÖn ®¹i. C¸c doanh nghiÖp cÇn ®Æc biÖt quan t©m ®æi míi vµ trÎ ho¸ ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý, ®µo t¹o båi d−ìng ®éi ngò kü thuËt, kinh doanh cã tr×nh ®é chuyªn 62 m«n vµ ngo¹i ng÷ giái, cã kü n¨ng tèt ®Ó ®¸p øng yªu cÇu chuyªn m«n vµ héi nhËp. - T¨ng c−êng ®µo t¹o ®éi ngò thiÕt kÕ mÉu, thiÕt kÕ thêi trang trong ngµnh giÇy dÐp, may, t¹o khu«n mÉu trong ngµnh nhùa, ngµnh c¬ khÝ; khuyÕn khÝch mäi h×nh thøc ®µo t¹o nh»m t¨ng c−êng sè l−îng lao ®éng cã kü n¨ng ®¸p øng nhu cÇu lao ®éng cña c¸c ngµnh. 1.5. C¸c biÖn ph¸p vÒ tµi chÝnh: - §a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc huy ®éng vèn ®Çu t− nh− vay Quü Hç trî ph¸t triÓn, vay ng©n hµng th−¬ng m¹i, vay vèn cña c¸n bé c«ng nh©n viªn, vèn tiÕt kiÖm cña doanh nghiÖp, ph¸t hµnh c¸c lo¹i tr¸i phiÕu nh»m ®¸p øng nhu cÇu ®Çu t− ph¸t triÓn vµ më réng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. - X©y dùng kÕ ho¹ch gi¶i to¶ nh÷ng tµi s¶n l¹c hËu vÒ kü thuËt vµ sö dông kÐm hiÖu qu¶ ®Ó thu håi vèn, ®Çu t− vµo c«ng nghÖ vµ trang thiÕt bÞ míi cã hiÖu qu¶ cao h¬n. 1.6. C¸c biÖn ph¸p kh¸c: - §Èy nhanh viÖc thùc hiÖn c¸c dù ¸n, ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu (vïng nguyªn liÖu s¶n xuÊt bét giÊy; ph«i thÐp; nguyªn liÖu nhùa, vïng nguyªn liÖu b«ng; s¶n xuÊt t¬, sîi, v¶i; thuéc vµ s¬ chÕ da...). - Liªn kÕt, hîp t¸c s¶n xuÊt c¸c lo¹i nguyªn liÖu, vËt liÖu, b¸n thµnh phÈm cã lîi thÕ vµ cã hiÖu qu¶ ®Ó thay thÕ dÇn c¸c lo¹i nguyªn liÖu, vËt liÖu, b¸n thµnh phÈm nhËp khÈu. 2. C¸c gi¶i ph¸p cã tÝnh liªn ngµnh 2.1 VÒ chi phÝ ®Çu vµo cho s¶n xuÊt c«ng nghiÖp: - HiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh kh«ng nh÷ng phô thuéc chñ yÕu vµo sù nç lùc cña doanh nghiÖp s¶n xuÊt mµ cßn chÞu ¶nh h−ëng t¸c ®éng cña chi phÝ ®Çu vµo nh−: ®iÖn, than, khÝ ®èt, n−íc, dÞch vô vËn t¶i, viÔn th«ng... §©y còng lµ nh÷ng lÜnh vùc ¶nh h−ëng rÊt lín ®Õn nÒn kinh tÕ. ChÝnh v× vËy, cÇn cã sù phèi hîp cña c¸c Bé, ngµnh liªn quan x©y dùng lé tr×nh gi¶m chi phÝ dÞch vô viÔn th«ng, c−íc phÝ c¶ng vµ vËn t¶i, gi¸ n−íc s¶n xuÊt, gi¸ ®iÖn, gi¸ khÝ ®èt. - Ph©n c«ng hîp t¸c s¶n xuÊt vµ chuyªn m«n ho¸ mét c¸ch hîp lý nh»m tËn dông −u thÕ chuyªn s©u vµ n¨ng lùc s¶n xuÊt cña c¸c doanh nghiÖp. 2.2. Ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt c«ng nghiÖp: C¸c nhµ m¸y chÕ biÕn phô thuéc nhiÒu vµo vïng trång nguyªn liÖu cßn mÊt c©n ®èi (cã lóc thõa, lóc thiÕu) vµ tÝnh hiÖu qña ch−a cao, cÇn rµ so¸t vµ x©y dùng kÕ ho¹ch cô thÓ ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu nh»m ®¸p øng nhu cÇu hiÖn t¹i vµ cho mét sè dù ¸n chÕ biÕn míi. Sù phèi hîp gi÷a c¸c Bé, ngµnh vµ ®Þa ph−¬ng cÇn ®−îc cô thÓ ho¸ ®Ó ®¶m b¶o tÝnh kh¶ thi. 63 - Vïng nguyªn liÖu ®Ó s¶n xuÊt bét giÊy; vïng trång b«ng, vïng trång c©y thuèc l¸, vïng trång mÝa ®¸p øng yªu cÇu cho c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn. CÇn cã c¸c biÖn ph¸p ®ång bé ®Ó ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu tõ kh©u gièng, chÝnh s¸ch hç trî cho n«ng d©n ®Õn viÖc triÓn khai thùc hiÖn ®¶m b¶o cã hiÖu qu¶. §Çu t− nhµ m¸y chÕ biÕn ph¶i trªn c¬ së x¸c ®Þnh vïng nguyªn liÖu. - T¨ng c−êng hîp t¸c, liªn kÕt gi÷a c¸c doanh nghiÖp, gi÷a c¸c Tæng c«ng ty vµ c¸c Bé, ngµnh, ®Þa ph−¬ng ®Ó t¨ng n¨ng lùc s¶n xuÊt nguyªn liÖu vµ tiªu thô s¶n phÈm mét c¸ch cã hiÖu qu¶, h¹n chÕ nhËp khÈu. 2.3.Ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cho chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n phÈm c«ng nghiÖp: a/ §µo t¹o ®¹i häc vµ trªn ®¹i häc Phèi hîp Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o x©y dùng mét kÕ ho¹ch ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé tri thøc tËp trung theo c¸c ngµnh c«ng nghiÖp ®−îc lùa chän ®Ó chuyÓn dÞch, ®Æc biÖt lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp ®Çu tÇu vµ phô trî. Sè l−îng vµ lÞch tr×nh cÇn cã c¸c c¸n bé tri thøc sÏ d−a trªn sù tÝnh to¸n cña Bé C«ng nghiÖp. Bé Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o −u tiªn c¸c häc bæng do n−íc ngoµi tµi trî vµ c¸c häc bæng cña ChÝnh phñ ViÖt Nam cÊp cho c¸c ngµnh ®µo t¹o nµy. b/ §µo t¹o c«ng nh©n, kü thuËt viªn. - Trong n−íc: Mét mÆt cã sù chØ ®¹o s¸t sao khèi tr−êng cao ®¼ng vµ d¹y nghÒ cña Bé CN thùc hiÖn kÕ ho¹ch ®µo t¹o theo ®Þnh h−íng chuyÓn dÞch. MÆt kh¸c, phèi hîp víi hÖ thèng c¸c tr−êng cao ®¼ng vµ d¹y nghÒ ngoµi Bé CN (kÓr c¶ khu vùc t− nh©n) ®Ó x©y dùng c¸c ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o theo ®Þnh h−íng víi mét sè −u ®·i tõ ChÝnh phñ. - Phèi hîp víi Bé Lao ®éng, Th−¬ng binh vµ X· héi cã kÕ ho¹ch −u tiªn xuÊt khÈu lao ®éng theo ®Þnh høong chuyÓn dÞch vµ cã kÕ ho¹ch tiÕp nhËn vµ sö dông lù c l−îng lao ®éng nµy khi trë vÒ n−íc. 64 Tµi liÖu tham kh¶o chÝnh 1. V¨n kiÖn §¹i héi §¹i biÓu §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lÇn thø IX. 2. B¸o c¸o t×nh h×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch kinh tÕ - x· héi hµng n¨m cña Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−, Bé C«ng nghiÖp (c¸c n¨m 1995 - 2002, 6 th¸ng vµ 8 th¸ng ®Çu n¨m 2003). 3. C¸c nghiªn cøu vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh c¸c ngµnh c«ng nghiÖp do Bé C«ng nghiÖp, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− ViÖt Nam thùc hiÖn. 4. C¸c nghiªn cøu vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c tæ chøc nghiªn cøu quèc tÕ nh− IDE-JETRO (NhËt B¶n), cña C«ng ty t− vÊn McKinsey (Mü) thùc hiÖn. 5. “ChÝnh s¸ch C«ng nghiÖp vµ th−¬ng m¹i cña ViÖt nam trong bèi c¶nh héi nhËp quèc tÕ”, JICA vµ §¹i häc kinh tÕ quèc d©n, NXB Thèng kª 2003. 6. Dù th¶o B¸o c¸o tæng hîp Dù ¸n "Quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp ViÖt Nam theo c¸c vïng l·nh thæ ®Õn n¨m 2010" - Bé C«ng nghiÖp 2002. 7. C¸c b¶n ChiÕn l−îc, Quy ho¹ch ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp ViÖt Nam. 8. “The Competitive Advantage of Nations”, M. E. Porter, NXB McMillan 1998. 9. “Vietnam’s Industrialization Strategy in the Age of Globalization”, JICA vµ §¹i häc kinh tÕ quèc d©n 2003. 10. Niªn gi¸m thèng kª vµ c¸c tµi liÖu cã liªn quan cña Tæng côc Thèng kª (c¸c n¨m tõ 1995 - 2003).

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfCông nghiệp Việt Nam- Đánh giá cơ cấu, hoạt động, những cơ hội và thách thức đến năm 2020.pdf
Luận văn liên quan