Hướng dẫn học sinh học tập về PTHH và tính theo PTHH

Phần I : ĐẶT VẤN ĐỀ I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Sự nghiệp xây dựng XHCN ở nước ta đang phát triển với tốc độ ngày càng cao, với qui mô ngày càng lớn và đang được tiến hành trong điều kiện cách mạng khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão nó tác động một cách toàn diện lên mọi đối tượng, thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội. Một trong những trọng tâm của sự phát triển đất nước là đổi mới nền giáo dục, phương hướng giáo dục của đảng, Nhà nước và của ngành giáo dục & đào tạo trong thời gian trước mắt cũng như lâu dài là đào tạo những con người " Lao động, tự chủ, sáng tạo" có năng lực thích ứng với nền kinh tế thị trường, có năng lực giải quyết được những vấn đề thường gặp, tìm được việc làm, biết lập nghiệp và cải thiện đời sống một ngày tốt hơn. Để bồi dưỡng cho học sinh năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, lý luận dạy học hiện đại khẳng định: Cần phải đưa học sinh vào vị trí chủ thể hoạt động nhận thức, học trong hoạt động. Học sinh bằng họat động tự lực, tích cực của mình mà chiếm lĩnh kiến thức . Quá trình này được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ góp phần hình thành và phát triển cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo. Tăng cường tính tích cực phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong quá trình học tập là một yêu cầu rất cần thiết, đòi hỏi người học tích cực, tự lực tham gia sáng tạo trong quá trình nhận thức. Bộ môn Hoá học ở phổ thông có mục đích trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, bao gồm các kiến thức về cấu tạo chất, phân loại chất và tính chất của chúng. Việc nắm vững các kiến thức cơ bản góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở bậc phổ thông, chuẩn bị cho học sinh tham gia các hoạt đông sản xuất và các hoạt động sau này. Để đạt được mục đích trên, ngoài hệ thống kiến thức về lý thuyết thì hệ thống bài tập Hoá học giữ một vị trí và vai trò rất quan trọng trong việc dạy và học Hoá học ở trường phổ thông nói chung, đặc biệt là ở lớp 8 trường THCS nói riêng. Bài tập Hoá học giúp người giáo viên kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, Từ đó phân loại học sinh để có kế hoạch sát với đối tượng. Qua nghiên cứu bài tập Hoá học bản thân tôi thấy rõ nhiệm vụ của mình trong giảng dạy cũng như trong việc giáo dục học sinh. Người giáo viên dạy Hoá học muốn nắm vững chương trình Hoá học phổ thông, thì ngoài việc nắm vững nội dung chương trình, phương giảng dạy còn cần nắm vững các bài tập Hoá học của từng chương, hệ thống các bài tập cơ bản nhất và cách giải tổng quát cho từng dạng bài tập, biết sử dụng bài tập phù hợp với từng công việc: Luyện tập, kiểm tra , nghiên cứu . nhằm đánh giá trình độ nắm vững kiến thức của học sinh. Từ đó cần phải sử dụng bài tập ở các mức khác nhau cho từng đối tượng học sinh khác nhau: Giỏi, Khá , TB, Yếu. Bài học về phương trình hoá học (PTHH) và tính theo phương trình hoá học rất đa dạng phong phú song với những nhận thức trên, là một giáo viên giảng dạy tại địa bàn thị xã Bỉm Sơn cụ thể là trường THCS Xi Măng. Tôi thấy chất lượng đối tượng học sinh ở đây chưa đồng đều, một số học sinh vận dụng kiến thức được học để giải bài toán Hoá học chưa được thành thạo. Vì vậy muốn nâng cao chất lượng người giáo viên cần suy nghĩ tìm ra phương pháp giảng dạy, các bài về “PTHH” và “Tính theo PTHH” và một số dạng bài tập Hoá học phù hợp với đặc điểm của học sinh, nhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo và gây hứng thú học tập cho các em. Từ những vấn đề trên, với mong muốn góp phần nhỏ bé của mình vào việc tìm tòi phương pháp dạy học thích hợp với những điều kiện hiện có của học sinh, nhằm phát triển tư duy của học sinh THCS giúp các em tự lực hoạt động tìm tòi chiếm lĩnh tri thức, tạo tiền đề quan trọng cho việc phát triển tư duy của các em ở các cấp học cao hơn góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo của địa phương. Nên tôi đã chọn đề tài: " Hướng dẫn học sinh học tập về PTHH và tính theo PTHH” II. NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI: 1, Nêu lên được cơ sở lý luận của việc giảng dạy về PTHH và tính theo PTHH 2, Tiến hành điều tra tình hình nắm vững kiến thức cơ bản của học sinh 8, 9 ở trường THCS . 3, Hệ thống bài toán Hoá học theo từng dạng. 4, Bước đầu sử dụng việc phân loại các dạng bài toán Hoá học, nhằm giúp cho học sinh lĩnh hội các kiến thức một cách vững chắc và rèn luyện tính độc lập hành động và trí thông minh của học sinh. III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: Học sinh khối 8, 9 ở trường THCS Xi Măng Bỉm Sơn IV MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI: Hướng dẫn học sinh học tập, tự học tập về PTHH và tính theo PTHH Hoá học nhằm nâng cao chất lượng học tập môn hoá học của học sinh THCS V. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC: Việc hướng dẫn học sinh học tập về PTHH và tính theo PTHH sẽ đạt được hiệu quả cao và sẽ là tiền đề cho việc phát triển năng lực trí tuệ của học sinh ở cấp học cao hơn khi giáo viên sử sụng linh hoạt và hợp lý hệ thống các phương pháp giảng dạy hiện đại với việc phân dạng bài tập hoá học theo mức độ của trình độ tư duy của học sinh phù hợp với đối tượng học sinh THCS VI. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trong đề tài này tôi đã vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như: Phân tích lý thuyết, điều tra cơ bản, tổng kết kinh nghiệm sư phạm và sử dụng một số phương pháp thống kê toán học trong việc phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm v.v . Tham khảo các tài liệu đã được biên soạn và phân tích hệ thống các dạng bài toán hoá học theo nội dung đã đề ra. Trên cơ sở đó tôi đã trình bày các dạng bài toán hoá học đã sưu tầm và nghiên cứu để nâng cao khả năng, trí tuệ của học sinh.

doc26 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 05/02/2013 | Lượt xem: 1621 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Hướng dẫn học sinh học tập về PTHH và tính theo PTHH, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
PhÇn I : ®Æt vÊn ®Ò I. lý do chän ®Ò tµi Sù nghiÖp x©y dùng XHCN ë n­íc ta ®ang ph¸t triÓn víi tèc ®é ngµy cµng cao, víi qui m« ngµy cµng lín vµ ®ang ®­îc tiÕn hµnh trong ®iÒu kiÖn c¸ch m¹ng khoa häc kü thuËt ph¸t triÓn nh­ vò b·o nã t¸c ®éng mét c¸ch toµn diÖn lªn mäi ®èi t­îng, thóc ®Èy sù tiÕn bé cña x· héi. Mét trong nh÷ng träng t©m cña sù ph¸t triÓn ®Êt n­íc lµ ®æi míi nÒn gi¸o dôc, ph­¬ng h­íng gi¸o dôc cña ®¶ng, Nhµ n­íc vµ cña ngµnh gi¸o dôc & ®µo t¹o trong thêi gian tr­íc m¾t còng nh­ l©u dµi lµ ®µo t¹o nh÷ng con ng­êi " Lao ®éng, tù chñ, s¸ng t¹o" cã n¨ng lùc thÝch øng víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, cã n¨ng lùc gi¶i quyÕt ®­îc nh÷ng vÊn ®Ò th­êng gÆp, t×m ®­îc viÖc lµm, biÕt lËp nghiÖp vµ c¶i thiÖn ®êi sèng mét ngµy tèt h¬n. §Ó båi d­ìng cho häc sinh n¨ng lùc s¸ng t¹o, n¨ng lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, lý luËn d¹y häc hiÖn ®¹i kh¼ng ®Þnh: CÇn ph¶i ®­a häc sinh vµo vÞ trÝ chñ thÓ ho¹t ®éng nhËn thøc, häc trong ho¹t ®éng. Häc sinh b»ng häat ®éng tù lùc, tÝch cùc cña m×nh mµ chiÕm lÜnh kiÕn thøc . Qu¸ tr×nh nµy ®­îc lÆp ®i lÆp l¹i nhiÒu lÇn sÏ gãp phÇn h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cho häc sinh n¨ng lùc t­ duy s¸ng t¹o. T¨ng c­êng tÝnh tÝch cùc ph¸t triÓn t­ duy s¸ng t¹o cho häc sinh trong qu¸ tr×nh häc tËp lµ mét yªu cÇu rÊt cÇn thiÕt, ®ßi hái ng­êi häc tÝch cùc, tù lùc tham gia s¸ng t¹o trong qu¸ tr×nh nhËn thøc. Bé m«n Ho¸ häc ë phæ th«ng cã môc ®Ých trang bÞ cho häc sinh hÖ thèng kiÕn thøc c¬ b¶n, bao gåm c¸c kiÕn thøc vÒ cÊu t¹o chÊt, ph©n lo¹i chÊt vµ tÝnh chÊt cña chóng. ViÖc n¾m v÷ng c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n gãp phÇn n©ng cao chÊt l­îng ®µo t¹o ë bËc phæ th«ng, chuÈn bÞ cho häc sinh tham gia c¸c ho¹t ®«ng s¶n xuÊt vµ c¸c ho¹t ®éng sau nµy. §Ó ®¹t ®­îc môc ®Ých trªn, ngoµi hÖ thèng kiÕn thøc vÒ lý thuyÕt th× hÖ thèng bµi tËp Ho¸ häc gi÷ mét vÞ trÝ vµ vai trß rÊt quan träng trong viÖc d¹y vµ häc Ho¸ häc ë tr­êng phæ th«ng nãi chung, ®Æc biÖt lµ ë líp 8 tr­êng THCS nãi riªng. Bµi tËp Ho¸ häc gióp ng­êi gi¸o viªn kiÓm tra ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp cña häc sinh, Tõ ®ã ph©n lo¹i häc sinh ®Ó cã kÕ ho¹ch s¸t víi ®èi t­îng. Qua nghiªn cøu bµi tËp Ho¸ häc b¶n th©n t«i thÊy râ nhiÖm vô cña m×nh trong gi¶ng d¹y còng nh­ trong viÖc gi¸o dôc häc sinh. Ng­êi gi¸o viªn d¹y Ho¸ häc muèn n¾m v÷ng ch­¬ng tr×nh Ho¸ häc phæ th«ng, th× ngoµi viÖc n¾m v÷ng néi dung ch­¬ng tr×nh, ph­¬ng gi¶ng d¹y cßn cÇn n¾m v÷ng c¸c bµi tËp Ho¸ häc cña tõng ch­¬ng, hÖ thèng c¸c bµi tËp c¬ b¶n nhÊt vµ c¸ch gi¶i tæng qu¸t cho tõng d¹ng bµi tËp, biÕt sö dông bµi tËp phï hîp víi tõng c«ng viÖc: LuyÖn tËp, kiÓm tra , nghiªn cøu... nh»m ®¸nh gi¸ tr×nh ®é n¾m v÷ng kiÕn thøc cña häc sinh. Tõ ®ã cÇn ph¶i sö dông bµi tËp ë c¸c møc kh¸c nhau cho tõng ®èi t­îng häc sinh kh¸c nhau: Giái, Kh¸ , TB, YÕu. Bµi häc vÒ ph­¬ng tr×nh ho¸ häc (PTHH) vµ tÝnh theo ph­¬ng tr×nh ho¸ häc rÊt ®a d¹ng phong phó song víi nh÷ng nhËn thøc trªn, lµ mét gi¸o viªn gi¶ng d¹y t¹i ®Þa bµn thÞ x· BØm S¬n cô thÓ lµ tr­êng THCS Xi M¨ng. T«i thÊy chÊt l­îng ®èi t­îng häc sinh ë ®©y ch­a ®ång ®Òu, mét sè häc sinh vËn dông kiÕn thøc ®­îc häc ®Ó gi¶i bµi to¸n Ho¸ häc ch­a ®­îc thµnh th¹o. V× vËy muèn n©ng cao chÊt l­îng ng­êi gi¸o viªn cÇn suy nghÜ t×m ra ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y, c¸c bµi vÒ “PTHH” vµ “TÝnh theo PTHH” vµ mét sè d¹ng bµi tËp Ho¸ häc phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña häc sinh, nh»m ph¸t triÓn n¨ng lùc t­ duy, s¸ng t¹o vµ g©y høng thó häc tËp cho c¸c em. Tõ nh÷ng vÊn ®Ò trªn, víi mong muèn gãp phÇn nhá bÐ cña m×nh vµo viÖc t×m tßi ph­¬ng ph¸p d¹y häc thÝch hîp víi nh÷ng ®iÒu kiÖn hiÖn cã cña häc sinh, nh»m ph¸t triÓn t­ duy cña häc sinh THCS gióp c¸c em tù lùc ho¹t ®éng t×m tßi chiÕm lÜnh tri thøc, t¹o tiÒn ®Ò quan träng cho viÖc ph¸t triÓn t­ duy cña c¸c em ë c¸c cÊp häc cao h¬n gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu gi¸o dôc ®µo t¹o cña ®Þa ph­¬ng. Nªn t«i ®· chän ®Ò tµi: " H­íng dÉn häc sinh häc tËp vÒ PTHH vµ tÝnh theo PTHH” II. NhiÖm vô cña ®Ò tµi: 1, Nªu lªn ®­îc c¬ së lý luËn cña viÖc gi¶ng d¹y vÒ PTHH vµ tÝnh theo PTHH 2, TiÕn hµnh ®iÒu tra t×nh h×nh n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n cña häc sinh 8, 9 ë tr­êng THCS . 3, HÖ thèng bµi to¸n Ho¸ häc theo tõng d¹ng. 4, B­íc ®Çu sö dông viÖc ph©n lo¹i c¸c d¹ng bµi to¸n Ho¸ häc, nh»m gióp cho häc sinh lÜnh héi c¸c kiÕn thøc mét c¸ch v÷ng ch¾c vµ rÌn luyÖn tÝnh ®éc lËp hµnh ®éng vµ trÝ th«ng minh cña häc sinh. III. §èi t­îng nghiªn cøu: Häc sinh khèi 8, 9 ë tr­êng THCS Xi M¨ng BØm S¬n IV Môc ®Ých cña ®Ò tµi: H­íng dÉn häc sinh häc tËp, tù häc tËp vÒ PTHH vµ tÝnh theo PTHH Ho¸ häc nh»m n©ng cao chÊt l­îng häc tËp m«n ho¸ häc cña häc sinh THCS V. Gi¶ thuyÕt khoa häc: ViÖc h­íng dÉn häc sinh häc tËp vÒ PTHH vµ tÝnh theo PTHH sÏ ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ cao vµ sÏ lµ tiÒn ®Ò cho viÖc ph¸t triÓn n¨ng lùc trÝ tuÖ cña häc sinh ë cÊp häc cao h¬n khi gi¸o viªn sö sông linh ho¹t vµ hîp lý hÖ thèng c¸c ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y hiÖn ®¹i víi viÖc ph©n d¹ng bµi tËp ho¸ häc theo møc ®é cña tr×nh ®é t­ duy cña häc sinh phï hîp víi ®èi t­îng häc sinh THCS VI. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu Trong ®Ò tµi nµy t«i ®· vËn dông c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu khoa häc nh­: Ph©n tÝch lý thuyÕt, ®iÒu tra c¬ b¶n, tæng kÕt kinh nghiÖm s­ ph¹m vµ sö dông mét sè ph­¬ng ph¸p thèng kª to¸n häc trong viÖc ph©n tÝch kÕt qu¶ thùc nghiÖm s­ ph¹m v.v.. . Tham kh¶o c¸c tµi liÖu ®· ®­îc biªn so¹n vµ ph©n tÝch hÖ thèng c¸c d¹ng bµi to¸n ho¸ häc theo néi dung ®· ®Ò ra. Trªn c¬ së ®ã t«i ®· tr×nh bµy c¸c d¹ng bµi to¸n ho¸ häc ®· s­u tÇm vµ nghiªn cøu ®Ó n©ng cao kh¶ n¨ng, trÝ tuÖ cña häc sinh. VII. Thêi gian nghiªn cøu vµ thùc hiÖn SKKN: Tõ th¸ng 9 n¨m 2005 ®Õn th¸ng 3 n¨m 2006 VIII. tµi liÖu vµ s¸ch tham kh¶o hç trî SKKN 1. S¸ch gi¸o khoa vµ s¸ch gi¸o viªn Ho¸ häc líp 8, 9 hiÖn hµnh 2. ThiÕt kÕ bµi d¹y Ho¸ häc 8 vµ Ho¸ häc 9 – Cao Cù Gi¸c 3. C©u hái tr¾c nghiÖm vµ bµi tËp ho¸ häc líp 8 – Ng« Ngäc An 4. Bµi tËp ho¸ häc n©ng cao – NguyÔn Xu©n Tr­êng 5. Chuyªn ®Ò båi d­ìng th­êng xuyªn chu kú III m«n Ho¸ häc 6.Thùc nghiÖm s­ ph¹m vÒ mol gi¶i to¸n ho¸ häc ë THCS – T¹p chÝ nghiªn cøu Gi¸o dôc PhÇn II : Néi dung ®Ò tµi Ch­¬ng 1 : Mét sè kh¸i niÖm ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y PTHH vµ bµi to¸n tÝnh theo PTHH A/ Néi dung ch­¬ng tr×nh Kh¸i niÖm vÒ PTHH vµ bµi to¸n tÝnh theo PTHH I/ VÒ ch­¬ng tr×nh Bµi “PTHH” , “TÝnh theo PTHH” n»m ë ch­¬ng tr×nh Ho¸ häc líp 8. PhÇn kiÕn thøc nµy n»m chñ yÕu ë c¸c bµi 1/ TiÕt 23,23 Ph­¬ng tr×nh ho¸ häc 2/ TiÕt: 32, 33 TÝnh theo ph­¬ng tr×nh ho¸ häc II/ Kh¸i niÖm vÒ PTHH – Bµi to¸n tÝnh theo PTHH 1. Kh¸i niÖm vÒ PTHH : Trong SGK kh«ng ®­a ra kh¸i niÖm cô thÓ vÒ PTHH mµ chØ ®­a ra kh¸i niÖm th«ng qua ý nghÜa cña PTHH. Theo t«i chóng ta cã thÓ ®­a ra kh¸i niÖm vÒ PTHH nh­ sau: “ Ph­¬ng tr×nh Ho¸ häc lµ dïng c¸c c«ng thøc ho¸ häc ®Ó biÓu diÔn mét c¸ch ng¾n gän ph¶n øng ho¸ häc. Ph­¬ng tr×nh ho¸ häc cho biÕt nh÷ng chÊt tham gia, s¶n ph¶m t¹o thµnh, tØ lÖ vÒ sè mol, khèi l­îng, thÓ tÝch mol chÊt khÝ trong ph¶n øng ®ã” VÝ dô: Tõ PTHH Zn + 2HCl ZnCl2 + H2 Cã thÓ cho chóng ta biÕt: C¸c chÊt tham gia: Zn vµ HCl C¸c s¶n phÈm t¹o thµnh: ZnCl2 ; H2 Tû lÖ hÖ sè ph¶n øng: 1 mol Zn : 2 mol HCl : 1 mol ZnCl2 : 1 mol H2 2. Kh¸i niÖm vÒ bµi to¸n tÝnh theo PTHH: Dùa vµo ý nghÜa cña PTHH ®Ó tÝnh to¸n ®Þnh l­îng vÒ c¸c chÊt. Hay nãi mét c¸ch kh¸c: Tõ tû lÖ vÒ sè h¹t vi m« nguyªn tö , ph©n tö, rót ra ®­îc vÒ tû lÖ vÒ sè mol, khèi l­îng, thÓ tÝch mol chÊt khÝ cña c¸c chÊt cã trong PTHH, tõ ®ã suy ra ®­îc sè mol, khèi l­îng thÓ tÝch mol chÊt khÝ cÇn t×m. B. gi¶ng d¹y vÒ PTHH vµ bµi to¸n tÝnh theo PTHH Ph­¬ng tr×nh ho¸ häc I. Néi dung träng t©m kiÕn thøc SGK yªu cÇu Gi¸o viªn cã nhiÖm vô gióp häc sinh viÕt thµnh th¹o ®­îc c¸c PTHH ®¬n gi¶n. BiÕt c¸c b­íc lËp mét PTHH gåm: B­íc 1: LËp s¬ ®å ph¶n øng hãa häc B­íc 2: Chän hÖ sè c©n b»ng PTHH B­íc 3: KÕt thóc viÖc viÕt PTHH II. Néi dung ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cô thÓ §èi víi bµi gi¶ng vÒ PTHH ®©y lµ mét bµi häc hÕt søc quan träng ®èi víi ch­¬ng tr×nh ho¸ häc ë phæ th«ng. §Ó häc sinh dÔ tiÕp thu vµ n¾m v÷ng kiÕn thøc mét c¸ch ch¾c ch¾n, theo t«i chóng ta cÇn cã m« h×nh vÒ PTHH vÏ phãng to ®Ó minh ho¹ ( trang 55 SGK ) cho bµi d¹y, ®ång thêi khi d¹y gi¸o viªn ph¶i lu«n ph¸t vÊn häc sinh ®Ó c¸c em “ ®éng n·o suy nghÜ” vµ tù t×m tßi lÊy kiÕn thøc. Sau ®©y t«i ®­a ra ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cña m×nh ®· ®¹t ®­îc kÕt qu¶ cao trong n¨m häc võa qua: Ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y * GV: LÊy mét vÝ dô cô thÓ viÕt lªn b¶ng: - Yªu cÇu häc sinh viÕt s¬ ®å ch÷ - Yªu cÇu häc sinh viÕt s¬ ®å ph¶n øng - GV: H­íng dÉn HS quan s¸t s¬ ®å c©n “lý t­ëng” nhËn xÐt vÒ sù th¨ng b»ng cña c©n tõ ®ã nhËn xÐt vÒ sè nguyªn tö cña tõng nguyªn tè - HS th¶o luËn theo nhãm ®­a ra nhËn xÐt - Gi¸o viªn yªu cÇu häc sinh chän hÖ sè ®Ó c©n b»ng PTHH - Hoµn thiÖn PTHH b»ng c¸ch ®¸nh mòi tªn Gi¸o viªn yªu cÇu häc sinh tù nªu ra c¸c b­íc lËp PTHH LÊy vÝ dô minh ho¹ Gi¸o viªn cÇn l­u ý häc sinh - Bá qua ®éng t¸c viÕt ®i viÕt l¹i mét s¬ ®å nhiÒu lÇn, khi viÕt PTHH c©n b»ng PTHH vµo ngay s¬ ®å ph¶n øng - CÇn l­u ý häc sinh c¸ch c©n b»ng vµ viÕt c¸c hÖ sè c©n b»ng ®óng theo qui ®Þnh - NÕu PTHH cã nhãm nguyªn tö th× c©n b»ng theo nhãm nguyªn tö GV: LÊy vÝ dô vµ yªn cÇu häc sinh nªu ý nghÜa cña PTHH theo d¹ng ®iÒn khuyÕt sau Tö ®ã gi¸o viªn yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái : nªu ý nghÜa cña PTHH ? Gi¸o viªn cã thÓ ®­a ra mét PTHH kh¸c ®Ó yªu cÇu häc sinh tr¶ lêi theo yªu cÇu PhÇn kiÕn thøc cÇn truyÒn ®¹t I / LËp PTHH 1/ Ph­¬ng tr×nh ho¸ häc VD: §èt ch¸y hoµn toµn khÝ hi®ro trong khÝ oxi s¶n phÈm t¹o thµnh lµ n­íc. ViÕt PTHH x¶y ra ? S¬ ®å ch÷: H®ro +Oxi N­íc S¬ ®å ph¶n øng: H2 + O2 ----> H2O C©n b»ng PTHH 2H2 + O2 2H2O 2, C¸c b­íc lËp PTHH B­íc 1: ViÕt s¬ ®å cña ph¶n øng Al + O2 ---> Al2O3 B­íc 2: Chän hÖ sè c©n b»ng sè nguyªn tö cña tõng nguyªn tè Al + O2 ---> 2Al2O3 B­íc 3: ViÕt PTHH 4Al + 3O2 2Al2O3 II/ ý nghÜa cña PTHH VÝ dô: Cho PTHH sau: Zn + 2HCl ZnCl2 + H2 PTHH trªn cho biÕt: - C¸c chÊt tham gia ph¶n øng lµ: ....................... - Cø ............nguyªn tö Zn tham gia ph¶n øng th× cÇn ®Õn .......... ph©n tö HCl vµ t¹o thµnh ........... ph©n tö ZnCl2 ; ........... ph©n tö H2 VÝ dô : §èt ch¸y mét mÉu Mg trong khÝ O2 sau ph¶n øng thu ®­îc MgO. ViÕt PTHH , nªu ý nghÜa cña PTHH ? CÇn l­u ý: Bµi PTHH ®­îc ph©n phèi 2 tiÕt d¹y do ®ã gi¸o viªn cã ®ñ thêi gian ®Ó ®­a c¸c vÝ dô vµo gióp häc sinh luyÖn tËp. Nªn d¹y xong phÇn nµo ta ®­a c¸c vÝ dô luyÖn tËp ®Õn ®ã ®Ó cñng cè tõng phÇn kiÕn thøc Bµi to¸n tÝnh theo ph­¬ng tr×nh ho¸ häc I. Néi dung kiÕn thøc träng t©m s¸ch gi¸o khoa yªu cÇu - Dùa vµo hÖ sè trong PTHH suy ra tû lÖ sè mol cña c¸c chÊt cÇn t×m. LËp ®­îc mèi quan hÖ gi÷a c¸c ®¹i l­îng mµ ®Çu bµi yªu cÇu, tõ ®ã rót ra kÕt qu¶ cña bµi to¸n. - Gióp häc sinh biÕt c¸ch tÝnh l­îng chÊt, khi biÕt l­îng chÊt kh¸c trong PTHH. - Cñng cè rÌn luyÖn ®­îc kh¶ n¨ng viÕt PTHH, vËn dông kh¸i niÖm vÒ mol, cñng cè kh¶ n¨ng tÝnh to¸n, chuyÓn ®æi gi÷a sè mol vµ l­îng chÊt II. §Ò xuÊt ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y tÝnh theo ph­¬ng tr×nh ho¸ häc §©y lµ d¹ng bµi tËp ®Þnh l­îng c¬ b¶n vµ quan träng cña Ho¸ häc. Bµi häc nµy phÇn liªn quan ®Õn nhiÒu kiÕn thøc trong Ho¸ häc. §Î tËn dông thêi gian mµ hiÖu qu¶ tiÕp thu bµi cña häc sinh ®¹t ®­îc cao chóng ta nªn sö dông ph­¬ng ph¸p ph¸t vÊn nªu vÊn ®Ò kÕt hîp víi kh¶ n¨ng ®µm tho¹i gîi më cña häc sinh, kÕt hîp hÕt kh¶ n¨ng t­ duy t¸i hiÖn ®Ó vËn dông nã vµo bµi häc. Cô thÓ nh­ sau: Ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y * GV: LÊy vÝ dô vÒ mét PTHH - Yªu cÇu häc sinh nªu lªn ý nghÜa cña PTHH ®ã - LËp ra ®­îc tû lÖ sè mol cña c¸c chÊt * GV: §Æt c©u hái “ Tõ hÖ sè cña PTHH cho ta biÕt ®iÒu g× ?” HS tr¶ lêi tù ®­a ra kÕt luËn tõ ®ã gi¸o viªn ®i vµo c¸c kiÕn thøc chÝnh cña bµi häc * GV: LÊy vÝ dô - B­íc 1: GV yªu cÇu häc sinh viÕt vµ c©n b»ng PTHH - B­íc 2: §æi c¸c d÷ kiÖn cña bµi to¸n ra sè mol - B­íc 3: LËp tû lÖ vÒ sè mol cña c¸c chÊt cho vµ t×m - B­íc 4: TÝnh to¸n theo yªu cÇu cña bµi to¸n - B­íc 5: Tr¶ lêi vµ ghi ®¸p sè Tæ chøc häc sinh th¶o luËn theo nhãm, kÕt hîp víi vÊn ®¸p giîi më cña gi¸o viªn - B­íc 1: GV yªu cÇu häc sinh viÕt vµ c©n b»ng PTHH - B­íc 2: §æi c¸c d÷ kiÖn cña bµi to¸n ra sè mol - B­íc 3: LËp tû lÖ vÒ sè mol cña c¸c chÊt cho vµ t×m - B­íc 4: TÝnh to¸n theo yªu cÇu cña bµi to¸n - B­íc 5: Tr¶ lêi vµ ghi ®¸p sè - B­íc 1: GV yªu cÇu häc sinh viÕt vµ c©n b»ng PTHH - B­íc 2: TÝnh sè mol O2 - B­íc 3: LËp tû lÖ vÒ sè mol cña c¸c chÊt cho vµ t×m - B­íc 4: TÝnh thÓ tÝch ë §KTC cña SO2 - B­íc 5: Tr¶ lêi vµ ghi ®¸p sè Gîi ý häc sinh tù lµm vÝ dô sau ®ã, GV : H­íng dÉn häc sinh gi¶i t­¬ng tù vÝ dô 1 PhÇn kiÕn thøc cÇn truyÒn thô NhËn xÐt a. VÝ dô: Zn + 2HCl ZnCl2 + H2 Tû lÖ: 1mol Zn : 2molHCl : 1mol ZnCl2 : 1mol H2 b. NhËn xÐt: Tõ hÖ sè cña PTHH cho ta biÕt tû lÖ vÒ sè mol cña c¸c chÊt trong PTHH ®ã I/ B»ng c¸ch nµo t×m ®­îc khèi l­îng chÊt tham gia vµ s¶n phÈm ? VÝ dô1: Cho 6,5 gam kÏm ph¶n øng hoµn toµn víi dd HCl . a. ViÕt PTHH x¶y ra b. TÝnh khèi l­îng ZnCl2 ®­îc t¹o thµnh Gi¶i a. PTHH: Zn + 2HCl ZnCl2 + H2 n Zn = = 0,1 mol Ta cã tû lÖ: 1mol Zn : 1mol ZnCl2 0,1 mol Zn : 0,1 mol ZnCl2 => mZnCl = 0,1.136 = 13,6 g §¸p sè: mZnCl= 13,6 g VÝ dô 2: Ng­êi ta cho mét l­îng kÏm ph¶n øng hoµn toµn víi dd HCl. Sau ph¶n øng thu ®­îc 4,48 lÝt H2 ë §KTC. TÝnh khèi l­îng kÏm ®· bÞ hoµ tan ? Gi¶i a. PTHH: Zn + 2HCl ZnCl2 + H2 nH= = 0,2 mol Ta cã tû lÖ: 1mol Zn : 1mol H2 0,2 mol : 0,2 mol H2 => mZn = 0,2.65 = 13 gam §¸p sè: mZn = 13 gam II. B»ng c¸ch nµo cã thÓ t×m ®­îc thÓ tÝch chÊt khÝ tham gia vµ s¶n phÈm ? VÝ dô 1: Ng­êi ta ®èt ch¸y hoµn toµn mét l­îng S trong khÝ O2 sinh ra SO2 S + O2 SO2 H·y tÝnh thÓ tÝch SO2 ( §KTC)sinh ra nÕu cã 4 gam O2 tham gia ph¶n øng Gi¶i PTHH: S + O2 SO2 nO= = 0,125mol Ta cã tû lÖ: 1mol O2 : 1mol SO2 0,125 mol O2 : 0,125 mol SO2 VËy VSO= 0,125.22,4 = 2,8 lÝt VÝ dô 2: H·y t×m thÓ tÝch O2 (§KTC) cÇn dïng ®Ó ®èt ch¸y hÕt l­îng S mµ sau ph¶n øng thu ®­îc 4,48 lÝt SO2 (§KTC) ? Gi¶i PTHH: S + O2 SO2 n SO= = 0,2mol Ta cã tû lÖ: 1mol O2 : 1mol SO2 0,2 mol O2 : 0,2 mol SO2 VËy VO= 0,2.22,4 = 4,48lÝt * CÇn chó ý: Khi gi¶ng d¹y phÇn kiÕn thøc nµy gi¸o viªn cÇn lµm râ ®­îc c¸c b­íc gi¶i mét bµi to¸n cô thÓ, gîi ý, h­íng dÉn häc sinh tù gi¶i, gi¸o viªn theo dâi gi¸m s¸t viÖc lµm cña häc sinh, gi¶i ®¸p nh÷ng th¾c m¾c cña häc sinh, ®Ó gióp c¸c em tù chñ kiÕn thøc, tiÕp thu kiÕn thøc mét c¸ch chñ ®éng khån thô ®éng Ch­¬ng 2: ph©n lo¹i mét sè d¹ng Bµi to¸n tÝnh theo PTHH Mét sè ®Ò bµi tËp tham kh¶o Ph©n lo¹i bµi to¸n tÝnh theo PTHH C¸c d¹ng bµi to¸n ho¸ häc ë THCS nh×n chung míi chØ mang tÝnh chÊt giíi thiÖu, ®ang ë møc ®é yªu cÇu vÒ kh¶ n¨ng tÝnh to¸n, t­ duy ch­a cao. Nh­ng nã còng mang ®Çy ®ñ sù phèi kÕt hîp gi÷a c¸c m«n khoa häc tù nhiªn, thùc nghiÖm vµ c¶ lý thuyÕt trong ®ã.Theo t«i chóng ta cã thÓ ph©n d¹ng bµi to¸n tÝnh theo PTHH ë Ho¸ häc THCS thµnh c¸c d¹ng nhá nh­ sau ®Ó gi¸o viªn dÔ truyÒn ®¹t vµ h­íng dÉn gi¶i bµi tËp cho häc sinh mét c¸ch ®¹t hiÖu qu¶ cao nhÊt I. d¹ng 1: Bµi to¸n dùa vµo ®Þnh luËt b¶o toµn khèi l­îng VÝ dô : Cã mét hçn hîp gåm ACO3 vµ BCO3 ( A,B lµ 2 kim lo¹i ho¸ trÞ II). Hoµ tan hÕt m gam hçn hîp nµy cÇn dïng 300 ml dd HCl 1M. Sau ph¶n øng thu ®­îc V lÝt CO2 ( §KTC) vµ dd D, c« c¹n dd D thu ®­îc 30,1 gam muèi khan. a. TÝnh m ? b. T×m V ? H­íng gi¶i - B­íc 1: Yªu cÇu häc sinh viÕt PTHH - B­íc 2: X¸c ®Þnh khèi l­îng chÊt tham gia, chÊt t¹o thµnh + TÝnh sè mol HCl suy ra khèi l­îng + LËp tû lÖ quan hÖ tÝnh sè mol CO2 vµ H2O tõ ®ã tÝnh ra khèi l­îng cña 2 chÊt trªn Lêi gi¶i ACO3 + 2HCl ACl2 + CO2 + H2O BCO3 + 2HCl BCl2 + CO2 + H2O nHCl = 0,3.1 = 0,3 mol mHCl= 0,3.36,5 = 10,95 g Theo PTHH: nHCl = 2n CO= 2n HO n CO= n HO = 0,15 mol m CO= 0,15.44 = 6,6 g m HO = 0,15.18 = 2,7 g B­íc 3: ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn khèi l­îng ®Ó tÝnh theo yªu cÇu bµi to¸n B­íc 4: Tr¶ lêi ®¸p sè ¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn khèi l­îng ta cã: m = mBCl+ mACl+ m HO+ m CO- mHCl a. m = 30,1 + 2,7 + 6,6 – 10,95 = 28,45 g b. V CO= 0,15.22,4 = 3,36 lÝt II. D¹ng 2: D¹ng bµi to¸n tÝnh theo PTHH hiÖu suÊt ®¹t 100% T×m sè mol cña chÊt A theo sè mol x¸c ®Þnh cña 1 chÊt bÊt kú trong PTHH VÝ dô: TÝnh sè mol Na2O t¹o thµnh nÕu cã 0,2 mol Na bÞ ®èt ch¸y Nghiªn cøu ®Çu bµi: TÝnh sè mol Na2O dùa vµo tû lÖ sè mol gi÷a sè mol Na vµ sè mol Na2O trong PTHH. H­íng dÉn gi¶i X¸c ®Þnh lêi gi¶i B­íc 1: ViÕt PTHH x¶y ra B­íc 2: X¸c ®Þnh tû lÖ sè mol gi÷a chÊt cho vµ chÊt t×m B­íc 3: TÝnh n chÊt cÇn t×m B­íc 4: tr¶ lêi Lêi gi¶i 4Na + O2 2 Na2O 4mol 2mol 0,2 mol 0,1 mol Cã 0,1 mol Na2O T×m sè g cña chÊt A theo sè mol x¸c ®Þnh cña 1 chÊt bÊt kú trong PTHH VÝ dô: TÝnh sè gam CH4 bÞ ®èt ch¸y .BiÕt r»ng cÇn dïng hÕt 0,5 mol O2 vµ s¶n phÈm t¹o thµnh lµ CO2 vµ H2O ? H­íng dÉn gi¶i X¸c ®Þnh lêi gi¶i B­íc 1: ViÕt PTHH x¶y ra B­íc 2: X¸c ®Þnh tû lÖ sè mol gi÷a chÊt cho vµ chÊt t×m B­íc 3: TÝnh n chÊt cÇn t×m B­íc 4: Tr¶ lêi Lêi gi¶i CH4 + 2O2 CO2 + 2H2O 1mol 2mol 0,25 mol 0,5 mol m CH4 = 0,25.16 = 4g T×m thÓ tÝch khÝ tham gia hoÆc t¹o thµnh VÝ dô: TÝnh thÓ tÝch khÝ H2 ®­îc t¹o thµnh ë §KTC khi cho 2,8 g Fe t¸c dông víi dd HCl d­ ? H­íng dÉn gi¶i X¸c ®Þnh lêi gi¶i B­íc 1: H­íng dÉn häc sinh ®æi ra sè mol Fe B­íc 2: TÝnh sè mol H2 ViÕt PTHH T×m sè mol H2 B­íc 3: TÝnh thÓ tÝch cña H2 B­íc 4: Tr¶ lêi Lêi gi¶i nFe = Fe + 2HCl FeCl2 + H2 1mol 1mol 0,05 mol 0,05mol V H = 0,05.22,4 = 1,12lÝt Cã 1,12 lÝt H2 sinh ra Bµi to¸n khèi l­îng chÊt cßn d­ VÝ dô: Ng­êi ta cho 4,48 lÝt H2 ®i qua bét 24gCuO nung nãng. TÝnh khèi l­îng chÊt r¾n thu ®­îc sau ph¶n øng. BiÕt ph¶n øng s¶y ra hoµn toµn ? Gi¶i PTHH: H2 + CuO Cu + H2O n H = =0,2 mol ; n CuO = =0,3 mol Theo PTHH tû lÖ ph¶n øng gi÷a H2 vµ CuO lµ 1: 1. VËy CuO d­ : 0,3 - 0,2 = 0,1 mol . Sè mol Cu ®­îc sinh ra lµ 0,2 mol mCuO = 0,1 .80 = 8 g, mCu = 0,2.64 = 12,8 g VËy khèi l­îng chÊt r¾n sau ph¶n øng lµ: 8 + 12,8 ; 20,8 g III. D¹ng 3: Khèi l­îng mol trung b×nh T×m c¸c nguyªn tè ch­a biÕt Bµi to¸n vÒ t×m nguyªn tè ho¸ häc hoÆc c¸c chÊt ch­a biÕt D¹ng bµi to¸n nµy ta hay gÆp nhiÒu trong bµi tËp Ho¸ häc THCS - §­a d¹ng bµi to¸n vÒ d¹ng t×m khèi l­îng mol: M = - §­a d¹ng bµi to¸n vÒ d¹ng khèi l­îng mol trung b×nh cña hçn hîp = MA < < MB VÝ dô 1: Hoµ tan hoµn toµn 13 gam mét kim lo¹i cã ho¸ trÞ II b»ng dd axit HCl. Sau khi kÕt thóc ph¶n øng ng­êi ta thu ®­îc 4,48 lit H2 ( ë §KTC). T×m kim lo¹i ch­a biÕt ®ã? H­íng dÉn gi¶i X¸c ®Þnh lêi gi¶i B­íc 1: H­íng dÉn häc sinh viÕt PTHH B­íc 2: - TÝnh sè mol H2 - T×m sè mol R B­íc 3: TÝnh MR B­íc 4: Tr¶ lêi Lêi gi¶i Gi¶ sö kim lo¹i ch­a biÕt ®ã lµ R - Ta cã PTHH R + 2HCl RCl2 + H2 nH= = 0,2 mol 1mol R 1mol H2 0,2 mol 0,2mol MR = = 65. VËy R lµ Zn VÝ dô 2: Dùa vµo khèi l­îng mol trung b×nh Hoµ tan hoµn toµn 19,3 gam hçn hîp X gåm 2 kim lo¹i A vµ B( chØ cã m×nh A tan, MA > MB ) cïng ho¸ trÞ II cã khèi l­îng nguyªn tö sÊp xØ b»ng nhau, b»ng dd axit HCl d­. Sau ph¶n øng thu ®­îc 2,24 lÝt khÝ H2 ( ®ktc). X¸c ®Þnh 2 kim lo¹i nãi trªn? BiÕt sè mol cña A b»ng nöa sè mol cña B. H­íng dÉn gi¶i X¸c ®Þnh lêi gi¶i B­íc 1: H­íng dÉn häc sinh viÕt PTHH B­íc 2: - TÝnh sè mol H2 - T×m sè mol A - TÝnh tæng sè mol hçn hîp B­íc 3: TÝnh hh B­íc 4: H­íng dÉn häc sinh lËp bÊt ®¼ng thøc xÐt kho¶ng B­íc 5: Yªu cÇu häc sinh ®­a ra kÕt qu¶ Lêi gi¶i - Ta cã PTHH A + 2HCl ACl2 + H2 nH= = 0,1 mol 1mol A 1mol H2 0,1 mol 0,1mol nB = 0,1.2 = 0,2 mol nhh = 0,1 + 0,2 = 0,3 mol ¸p dông c«ng thøc : = Ta cã: = = 64,3 gam Hay : MB < 64,3< MA VËy A lµ Zn, B lµ Cu IV. d¹ng 4: Bµi to¸n sö dông s¬ ®å hîp thøc D¹ng bµi to¸n nµy hay gÆp nhÊt lµ ch­¬ng tr×nh Ho¸ häc líp 9. Th­êng trong d¹ng bµi to¸n cã c¸c chuçi ph¶n øng kÕ tiÕp nhau. GV h­íng dÉn häc sinh gi¶i bµi to¸n theo s¬ ®å hîp thøc, gióp lêi gi¶i ng¾n gän häc sinh dÔ hiÓu, biÕn bµi to¸n tõ phøc t¹p trë nªn ®¬n gi¶n * Cô thÓ: - ViÕt vµ c©n b»ng s¬ ®å hîp thøc ®óng - LËp ®­îc tû lÖ quan hÖ gi÷a c¸c chÊt ®Ò bµi cho vµ chÊt ®Ò bµi yªu cÇu VÝ dô : Ng­êi ta ®èt ch¸y hoµn toµn mét l­îng Fe trong khÝ Cl2. Sau ph¶n øng hoµ tan s¶n phÈm r¾n vµo n­íc råi cho ph¶n øng víi dd NaOH d­ thu ®­îc mét kÕt tña n©u, ®á. §em kÕt tña nung ë nhiÖt ®é cao ®Õn khèi l­îng kh«ng ®æi th× thu ®­îc 32 gam mét oxit. a. TÝnh khèi l­îng Fe ban ®Çu ? b. TÝnh thÓ tÝch NaOH 2M tèi thiÓu cÇn dïng ? H­íng dÉn gi¶i X¸c ®Þnh lêi gi¶i B­íc 1: H­íng dÉn häc sinh viÕt PTHH B­íc 2: - TÝnh sè mol Fe2O3 B­íc 3: LËp s¬ ®å hîp thøc B­íc 4 : LËp tû lÖ vÒ sè mol theo s¬ ®å hîp thøc B­íc 4: TÝnh theo yªu cÇu bµi to¸n Lêi gi¶i - Ta cã PTHH 2Fe + 3Cl2 2FeCl3 (1) FeCl3 + 3NaOH 3NaCl + Fe(OH)3 (2) 2Fe(OH)3 Fe2O3 + 3H2O (3) nFeO= = 0,2 mol Ta cã s¬ ®å hîp thøc: 2Fe Fe2O3 2 mol Fe : 1 mol Fe2O3 0,4 mol 0,2 mol a, VËy khèi l­îng cña Fe lµ: 56.0,4 = 22,4 gam b, Theo c¸c PTHH ta tÝnh ®­îc sè mol cña FeCl3 = 0,4 mol. Theo ph¶n øng (2) 1mol FeCl3 : 3 mol NaOH 0,4 mol : 1,2 mol VNaOH = = 0,6 lÝt V. d¹ng 5: Bµi to¸n vÒ hçn hîp §èi víi d¹ng bµi to¸n hçn hîp th× th­êng ta ph¶i h­íng dÉn häc sinh lËp ph­¬ng tr×nh hoÆc hÖ ph­¬ng tr×nh ®Ó t×m ra c¸c ®¹i l­îng cÇn t×m VÝ dô 1: Hoµ tan mét l­îng hçn hîp 19,46 g gåm Mg, Al, Zn ( trong ®ã sè g cña Mg b»ng sè gam Al) b»ng mét l­îng dd HCl 2M .Sau ph¶n øng thu ®­îc 16,352 lÝt H2 ( §KTC). a, TÝnh sè gam mçi kim lo¹i ®· dïng ? b, TÝnh thÓ tÝch dd HCl cÇn dïng ®Ó hoµ tan toµn bé s¶n ph¶m trªn, biÕt ng­êi ta sö dông d­ 10% ? Gi¶i PTHH: Mg + 2HCl MgCl2 + H2 2Al + 6HCl 2AlCl3 +3 H2 Zn + 2HCl ZnCl2 + H2 Gäi a,b,c lµ sè mol lÇn l­ît cña Mg; Al; Zn a,b,c 0 Theo c¸c PTHH trªn ta cã: Sè mol H2 lµ:( a + 3/2b + c) = Ta cã c¸c ph­¬ng tr×nh vÒ khèi l­îng cña hçn hîp: 24a + 27b + 65c = 19,46 24a = 27b KÕt hîp l¹i ta cã hÖ: ( a + 3/2b + c) = 0,73 24a + 27b + 65c = 19,46 24a = 27b Gi¶i hÖ ra ta ®­îc: a = 0,27 , b = 0,24 , c = 0,1 VËy mMg = 0,27.24 = 6,48 g; mAl = 27.0,24 = 6,48 g mZn = 0,1.65 = 6,5 g b, Sè mol HCl tham gia ph¶n øng b»ng 2a + 3b + 2c = 1,46. VËy thÓ tÝch dd HCl cÇn ®Ó hoµ tan hçn hîp lµ: 1,46 : 2 = 0,73 lÝt. Do ®ã thÓ tÝch HCl theo ®Ò bµi sÏ lµ : 0,73 + 0,073 = 0,803 lÝt VÝ dô 2: Cã mét hçn hîp gåm 60% Fe2O3 vµ 40% CuO . Ng­êi ta dïng H2(d­) ®Ó khö 20g hçn hîp ®ã. a,TÝnh khãi l­îng Fe vµ Cu thu ®­îc sau ph¶n øng? b, TÝnh sè mol H2 ®· tham gia ph¶n øng ? §¸p sè: a, mFe = 10,5 g; mCu = 6,4 g b, 0,352 mol H2 Vi. d¹ng 6 : Bµi to¸n hiÖu suÊt ph¶n øng 1/ Bµi to¸n tÝnh khèi l­îng chÊt ban ®Çu hoÆc khèi l­îng chÊt t¹o thµnh khi biÕt hiÖu suÊt D¹ng bµi to¸n nµy ta cÇn h­íng dÉn häc sinh gi¶i b×nh th­êng nh­ ch­a biÕt hiÖu suÊt ph¶n øng. Sau ®ã bµi to¸n yªu cÇu: TÝnh khèi l­îng s¶n phÈm th×: Khèi l­îng tÝnh theo ph­¬ng tr×nh Khèi l­îng s¶n phÈm = x H 100% TÝnh khèi l­îng chÊt tham gia th×: Khèi l­îng tÝnh theo ph­¬ng tr×nh Khèi l­îng chÊt tham gia = x 100% H VÝ dô: Nung 120 g CaCO3 lªn ®Õn 10000C . TÝnh khèi l­îng v«i s«ng thu ®­îc, biÕt H = 80%. Gi¶i PTHH: CaCO3 CaO + CO2 n CaCO = = 1,2 mol Theo PTHH ta cã sè mol CaO ®­îc t¹o thµnh lµ 1,2 mol Þ mCaO = 1,2 .56 = 67,2 g . HiÖu suÊt H = 80% = 0,8 VËy khèi l­îng thùc tÕ thu ®­îc CaO lµ: 67,2.0,8 = 53,76 g 2/ Bµi to¸n tÝnh hiÖu suÊt cña ph¶n øng: Khèi l­îng tÝnh theo ph­¬ng tr×nh Ta cã : H = x100% Khèi l­îng thùc tÕ thu ®­îc VÝ dô: Ng­êi ta khö 16g CuO b»ng khÝ H2 . Sau ph¶n øng ng­êi ta thu ®­îc 12g Cu . TÝnh hiÖu suÊt khö CuO ? Gi¶i PTHH: H2 + CuO Cu + H2O n CuO = = 0,2 mol theo PTHH sè mol Cu t¹o thµnh lµ: 0,2 mol mCu = 0,2.64 = 12,8 g H = 100% » 95 % Mét sè bµi to¸n tæng hîp TÝnh theo ph­¬ng tr×nh ho¸ häc ( Tù gi¶i ) I. Tr¾c nghiÖm: Bµi 1: Cho l­îng c¸c chÊt sau a, 0,15 mol ph©n tö CO2 b, 0,2 mol ph©n tö CaCO3 c, 0,12 mol ph©n tö O2 d, 0,25 mol ph©n tö NaCl Sè ph©n tö trong nh÷ng l­îng chÊt trªn lÇn l­ît lµ A. 0,9.1023 ; 1,3.1023 ; 0,072. 1023 ; 1,5. 1023 B. 0,8. 1023 ; 1,2. 1023; 0,72. 1023 ; 1,5. 1023 C. 0,9. 1023 ; 1,4. 1023; 0,72. 1023 ; 1,5. 1023 D. 0,9. 1023 ; 1,2. 1023; 0,72. 1023 ; 1,5. 1023 Bµi 2: Cho l­îng c¸c chÊt sau: a, 0,25 mol ph©n tö N2 b, 0,5 mol ph©n tö O2 c, 0,75 mol ph©n tö Cl2 d, 1 mol ph©n tö O3 ThÓ tÝch ë ®ktc cña nh÷ng l­îng chÊt trªn lÇn l­ît lµ: A. 5,6 lÝt; 11,2 lÝt; 16,8 lÝt vµ 22,4 lÝt B. 11,2 lÝt; 11,2 lÝt; 16,8 lÝt vµ 22,4 lÝt C. 5,6 lÝt; 5,6 lÝt; 16,8 lÝt vµ 22,4 lÝt D. 5,6 lÝt; 11,2 lÝt; 0,56 lÝt vµ 11,2 lÝt Bµi 3: NÕu cho 16,25 g Zn tham gia ph¶n øng th× khèi l­îng HCl cÇn dïng lµ bao nhiªu ? A. 18,25 g B. 18,1 g C. 18,3 g D. 15g Bµi 4: a, TÝnh CM cña dd thu ®­îc nÕu nh­ ng­êi ta cho thªm H2O vµo 400g dd NaOH 20% §Ó t¹o ra 3l dd míi? b, Cho 40 ml dd NaOH 1M vµo 60 ml dd KOH 0,5 M. Nåmg ®é mol cña mçi chÊt trong dd lÇn l­ît lµ: A. 0,2M vµ 0,3 M; B. 0,3M vµ 0,4 M C. 0,4M vµ 0,1 M D. 0,4M vµ 0,3 M H·y gi¶i thÝch sù lùa chän Bµi 5: Nung 1 tÊn ®Ê v«i ( chøa 90% CaCO3). sau ph¶n øng ng­êi ta thu ®­îc 0,4032 tÊn CaO. HiÖu suÊt cña ph¶n øng lµ: A. 80% B. 85% C. 90% D. 95% Bµi 6: Cho mét miÕng Mg vµo dd Cu(NO3)2 2M d­ sau mét thêi gian lÊy miÕng Mg ra, röa s¹ch, sÊy kh« c©n l¹i thÊy khèi l­îng t¨ng thªm 8 gam ThÓ tÝch cña dd Cu(NO3)2 2M tham gia ph¶n øng lµ: A. 0, 5 lÝt B. 0,1 lÝt C. 400 ml D. 600 ml II. Tù luËn Bµi 1: Trén 10 lÝt N2 víi 40 lÝt H2 råi nung nãng mét thêi gian ë ®iÒu kiÖn thÝch hîp. Sau mét thêi gian ®­a vÒ ®iÒu kiÖn vµ ¸p suÊt ban ®Çu thÊy thu ®­îc 48 lÝt hçn hîp gåm N2; H2; NH3. 1, TÝnh thÓ tÝch NH3 t¹o thµnh ? 2, TÝnh hiÖu suÊt tæng hîp NH3 ? Bµi 2: Ng­êi ta hoµ tan hoµn toµn 9,52 g hçn hîp A gåm: Fe; Fe2O3 ; Fe3O4 b»ng 850 ml dd HCl 0,4 M. Ph¶n øng kÕt thóc thu ®­îc 2,24 lÝt H2 (§KTC). TÝnh % khèi l­îng tõng chÊt trong A. X¸c ®Þnh nång ®é CM c¸c chÊt cã trong D ( BiÕt thÓ tÝch kh«ng ®æi). Bµi 3: Hçn hîp gåm Na vµ mét kim lo¹i A ho¸ trÞ I ( A chØ cã thÓ lµ K hoÆc Li). LÊy 3,7 g hçn hîp trªn t¸c dông víi l­îng n­íc d­ lµm tho¸t ra 0,15 mol H2 ( §KTC) . X¸c ®Þnh tªn kim lo¹i A Bµi 4: Cho m g hçn hîp CuO vµ FeO t¸c dông víi H2 t¸c dông víi H2 ë nhiÖt ®é thÝch hîp. Hái nÕu thu ®­îc 29,6g hçn hîp 2 kim lo¹i trong ®ã Fe nhiÒu h¬n Cu lµ 4 g th× cÇn dïng bao nhiªu lÝt H2 ë §KTC vµ khèi l­îng m lµ bao nhiªu ? Bµi 5: KÏm «xit ®­îc ®iÒu chÕ b»ng c¸ch nung bôi kÏm víi kh«ng khÝ trong lß ®Æc biÖt. TÝnh l­îng bôi kÏm cÇn dïng ®Ó ®iÒu chÕ ®­îc 40,5 kg kÏm «xit. BiÕt r»ng bôi kÏm chøa 2 % t¹p chÊt? Bµi 6: TÝnh hiÖu suÊt toµn bé qu¸ tr×nh ®iÒu chÕ H2SO4 tõ FeS2. BiÕt r»ng tõ 12 tÊn FeS2 th× ®iÒu chÕ ®­îc 30 tÊn dd H2SO4 49 % Bµi 7: Nung nãng 12 gam hçn hîp bét s¾t vµ bét l­u huúnh trong ®iÒu kiÖn kh«ng cã kh«ng khÝ, khi ph¶n øng kÕt thóc thu ®­îc hçn hîp chÊt r¾n, ®em hoµ tan l­îng chÊt r¾n nµy b»ng dd HCl d­ lµm tho¸t ra 2,8 lÝt khÝ duy nhÊt H2S ( ë ®ktc ) vµ cßn l¹i chÊt r¾n kh«ng tan trong axit. TÝnh khèi l­îng mçi chÊt trong hçn hîp ®Çu vµ hçn hîp chÊt r¾n sau ph¶n øng ? Bµi 8: Cho 20,8 gam hçn hîp gåm FeS vµ FeS2 vµo b×nh kÝn chøa kh«ng khÝ d­, nung nãng ®Ó FeS vµ FeS2 ch¸y hoµn toµn. Sau ph¶n øng thÊy sè mol khÝ trong b×nh gi¶m 0,15 mol. TÝnh % vÒ khèi l­îng c¸c chÊt trong hçn hîp ®Çu ? Bµi 9: Sôc tõ tõ a mol khÝ SO2 vµo b mol dd NaOH. BiÖn luËn c¸c s¶n phÈm t¹o thµnh theo a vµ b ? Bµi 10: Ng­êi ta hoµ tan hoµn toµn 9,52 gam hçn hîp A gåm ( Fe, Fe2O3, Fe3O4 ) b»ng 850 ml dd HCl ( võa ®ñ ). Ph¶n øng kÕt thóc thu ®­îc 2,24 lÝt H2 (§KTC) vµ dd D 1. TÝnh % khèi l­îng tõng chÊt trong A 2. Cho dd D t¸c dông víi dd NaOH d­. Sau ph¶n øng thu ®­îc kÕt tña C. Läc kÕt tña röa s¹ch ®Ó l©u ngoµi kh«ng khÝ råi ®em nung ë nhiÖt ®é cao ®Õn khèi l­îng kh«ng ®æi thu ®­îc chÊt r¾n E. TÝnh khèi l­îng cña E. PhÇn III KÕt luËn chung Ho¸ häc nãi chung PTHH vµ tÝnh theo PTHH nãi riªng ®ãng vai trß hÕt søc quan träng trong viÖc häc tËp Ho¸ häc, nã gióp häc sinh ph¸t triÓn t­ duy s¸ng t¹o, ®ång thêi nã gãp phÇn quan träng trong viÖc «n luyÖn kiÕn thøc cò, bæ sung thªm nh÷ng phÇn thiÕu sãt vÒ lý thuyÕt vµ thùc hµnh trong ho¸ häc. Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y M«n Ho¸ häc t¹i tr­êng THCS còng gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n trong viÖc gióp c¸c em häc sinh lµm c¸c d¹ng bµi tËp Ho¸ häc liªn quan ®Õn PTHH vµ tÝnh theo PTHH, song víi lßng yªu nghÒ, sù tËn t©m c«ng viÖc cïng víi mét sè kinh nghiÖm Ýt ái cña b¶n th©n vµ sù gióp ®ì cña c¸c b¹n ®ång nghiÖp. T«i ®· lu«n biÕt kÕt hîp gi÷a hai mÆt :"Lý luËn d¹y häc Ho¸ häc vµ thùc tiÔn ®øng líp cña gi¸o viªn". ChÝnh v× vËy kh«ng nh÷ng tõng b­íc lµm cho ®Ò tµi hoµn thiÖn h¬n vÒ mÆt lý thuyÕt, mÆt lý luËn d¹y häc mµ lµm cho nã cã t¸c dông trong thùc tiÔn d¹y vµ häc Ho¸ häc ë tr­êng THCS. I . KÕt qu¶ cña ®Ò tµi * KÕt qu¶ cô thÓ nh­ sau: §Ò tµi nµy ®­îc t«i ¸p dông trong d¹y häc t¹i tr­êng THCS Xi M¨ng thÞ x· BØm S¬n t«i thu ®­îc mét sè kÕt qu¶ nh­ sau: N¨m häc Líp Sè häc sinh hiÓu bµi vµ lµm tèt c¸c d¹ng bµi tËp Lo¹i yÕu Lo¹i TB Lo¹i Kh¸ Lo¹i Giái 2004 - 2005 Khi ch­a ¸p dông SKKN 8 10,5% 50% 30% 9,5% 9 10% 50% 30% 10% 2005 - 2006 Khi ®· ¸p dông SKKN 8 2% 20% 50% 28% 9 2% 22% 45% 31% Sè l­îng häc sinh hiÓu bµi thao t¸c thµnh th¹o c¸c d¹ng bµi tËp ho¸ häc ngay t¹i líp chiÕm tû lÖ cao Gi¸o viªn tiÕt kiÖm ®­îc thêi gian, häc sinh tù gi¸c, ®éc lËp lµm bµi. Ph¸t huy ®­îc tÝnh tÝch cùc cña häc sinh Dùa vµo sù ph©n lo¹i bµi tËp gi¸o viªn cã thÓ d¹y n©ng cao ®­îc nhiÒu ®èi t­îng häc sinh. II. H­íng tiÕp theo cña SKKN Bæ sung thªm c¸c d¹ng bµi to¸n ®Þnh h­íng vµ ®Þnh l­îng ë møc ®é dµnh cho häc sinh ®¹i trµ vµ häc sinh kh¸ giái. ¸p dông ®iÒu chØnh nh÷ng thiÕu sãt vµo gi¶ng d¹y t¹i n¬i c«ng t¸c VËn dông c¸c kinh nghiÖm gi¶ng d¹y, tiÕp thu c¸c ý kiÕn chØ b¶o, tranh thñ sù ®ãng gãp x©y dùng cña c¸c ®ång nghiÖp ®Ó ®­a ®Ò tµi nµy cã tÝnh thùc tiÔn cao. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi nµy kh«ng tr¸nh khái sù thiÕu sãt. T«i rÊt mong ®­îc sù quan t©m gióp ®ì, ®ãng gãp chØ b¶o ©n cÇn cña c¸c ®ång nghiÖp ®Ó b¶n th©n t«i ®­îc hoµn thiÖn h¬n trong gi¶ng d¹y còng nh­ SKKN nµy cã t¸c dông cao trong viÖc d¹y vµ häc T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n ! BØm S¬n, ngµy 10 th¸ng 3 n¨m 2006 Ng­êi thùc hiÖn TrÇn Kh¾c TÊn Gi¸o viªn tr­êng THCS Xi M¨ng BØm S¬n

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docHướng dẫn học sinh học tập về PTHH và tính theo PTHH.doc
Luận văn liên quan