Nghiên cứu tình hình chăn nuôi tại Công Ty Cổ Phần Giống Chăn nuôi Bắc Giang

Lời nói đầu Sau một thời gian thực tập tại trường tôi đã được trang bị những kiến thức khoa học kỹ thuật thuộc ngành chăn nuôi thú y. Để hoàn thành chương trình đào tạo trong nhà trơnừg, thực hiện phương châm "học đi đôi với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiễn", thực tập là giai đoạn cuối cùng của quá trình đào tạo. Giia đoạn thực tập chiếm một vị trí hết sức quan trọng đối với mỗi học sinh, sinh viên trước khi ra trường. Đây là khoảng thời gian để học sinh, sinh viên củng cố và hệ thống hóa toàn bộ kiến thức đã học đồng thời giúp cho học sinh sinh viên làm quen với thực tiễn sản xuất, từ đó nâng cao trình độ chuyên môn, nắm được phương pháp tổ chức và tiền hành công việc nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất. Tạo cho mình các tác phong làm việc đúng đắn, sáng tạo để khi ra trường trở thành một người cán bộ khoa học kỹ thuật có chuyên môn, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp phát triển của đất nước. Được sự phân công của ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi - Thú y, thầy giáo hướng dẫn và sự tiếp nhận của cơ sở tôi đã tiến hành làm bản báo cáo tốt nghiệp này: Kế cấu báo cáo gồm 2 phần: Phần thứ nhất: Điều tra cơ bản Phần thứ hai: Chuyên đề nghiên cứu khoa học Qua thời gian thực tập từ ngày 06 tháng 05 năm 2008 đến ngày 05 tháng 07 năm 2008, được sự quan tâm của thầy giáo hướng dẫn: Th.S Nguyễn Đức Dương và các thầy cô giáo trong khoa Chăn nuôi thú y, tập thể cán bộ nhân viên và Ban lãnh đạo trạm truyền giống gia súc Lục Ngạn cùng với sự lỗ lực của bản thân, tôi đã hoàn thành bản báo cáo tốt nghiệp của mình. Do thời giam học tập và trình độ chuyên môn còn hạn chế, do bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu mặc dù có rất nhiều cố gắng nhưng tôi chắc chắn rằng bản báo cáo này không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót cả về phương pháp và kết quả nghiên cứu. Vậy tôi kính mong nhận được sự đóng góp quý báu của các thầy cô, các bạn đồng nghiệp để báo cáo này hoàn chỉnh hơn.

doc22 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Ngày: 05/06/2013 | Lượt xem: 1941 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Nghiên cứu tình hình chăn nuôi tại Công Ty Cổ Phần Giống Chăn nuôi Bắc Giang, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi c¶m ¬n Trong thêi gian häc tËp t¹i tr­êng vµ hai th¸ng thùc tËp tèt nghiÖp t¹i c¬ së em ®· hoµn thµnh b¸o c¸o tèt nghiÖp nµy. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n ®Õn ban gi¸m hiÖu tr­êng Cao ®¼ng N«ng L©m, Ban chñ nhiÖm khoa Ch¨n nu«i - Thó y, c¸c thÇy c« gi¸o ®· tËn t×nh gi¶ng dËy vµ d×u d¾t em trong suèt thêi gian häc tËp vµ rÌn luyÖn t¹i tr­êng. Em xin bÇy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c, sù quan t©m gióp ®ì em thÇy gi¸o h­íng dÉn: Th.S NguyÔn §øc D­¬ng. Chñ nhiÖm khoa Ch¨n nu«i - Thó y ®· tËn t×nh chØ b¶o ®Ó em hoµn thµnh b¸o c¸o tèt nghiÖp nµy. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n tíi c« gi¸o NguyÔn ThÞ Thanh H¶i chñ nhiÖm lín 2C1 c¶m ¬n tËp thÓ c¸n bé nh©n viªn vµ l·nh ®¹o tr¹m truyÒn Gièng gia sóc Lôc Ng¹n ®· t¹o ®iÒu kiÖn gióp ®ì em trong qu¸ tr×nh thùc tËp nµy. Nh©n dÞp nµy t«i xin göi lêi c¶m ¬n ®Õn gia ®×nh, b¹n bÌ vµ ng­êi th©n ®· ®éng viªn vµ cæ vò t«i trong sèt qu¸ tr×nh häc tËp, thùc tËp t¹i c¬ së vµ nghiªn cøu khoa häc. Em xin chóc c¸c thÇy c« gi¸o lu«n m¹nh kháe, h¹nh phóc, thµnh c«ng trong cu«c sèng, trong gi¶ng dËy vµ nghiªn cøu khoa häc. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! B¾c Giang, ngµy 02 th¸ng 07 n¨m 2008 Sinh viªn NguyÔn Trung Kiªn Lêi nãi ®Çu Sau mét thêi gian thùc tËp t¹i tr­êng t«i ®· ®­îc trang bÞ nh÷ng kiÕn thøc khoa häc kü thuËt thuéc ngµnh ch¨n nu«i thó y. §Ó hoµn thµnh ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o trong nhµ tr¬nõg, thùc hiÖn ph­¬ng ch©m "häc ®i ®«i víi hµnh, lý thuyÕt g¾n liÒn víi thùc tiÔn", thùc tËp lµ giai ®o¹n cuèi cïng cña qu¸ tr×nh ®µo t¹o. Giia ®o¹n thùc tËp chiÕm mét vÞ trÝ hÕt søc quan träng ®èi víi mçi häc sinh, sinh viªn tr­íc khi ra tr­êng. §©y lµ kho¶ng thêi gian ®Ó häc sinh, sinh viªn cñng cè vµ hÖ thèng hãa toµn bé kiÕn thøc ®· häc ®ång thêi gióp cho häc sinh sinh viªn lµm quen víi thùc tiÔn s¶n xuÊt, tõ ®ã n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n, n¾m ®­îc ph­¬ng ph¸p tæ chøc vµ tiÒn hµnh c«ng viÖc nghiªn cøu, øng dông c¸c tiÕn bé khoa häc kü thuËt vµo thùc tiÔn s¶n xuÊt. T¹o cho m×nh c¸c t¸c phong lµm viÖc ®óng ®¾n, s¸ng t¹o ®Ó khi ra tr­êng trë thµnh mét ng­êi c¸n bé khoa häc kü thuËt cã chuyªn m«n, ®¸p øng ®­îc yªu cÇu thùc tiÔn, gãp phÇn xøng ®¸ng vµo sù nghiÖp ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc. §­îc sù ph©n c«ng cña ban chñ nhiÖm khoa Ch¨n nu«i - Thó y, thÇy gi¸o h­íng dÉn vµ sù tiÕp nhËn cña c¬ së t«i ®· tiÕn hµnh lµm b¶n b¸o c¸o tèt nghiÖp nµy: KÕ cÊu b¸o c¸o gåm 2 phÇn: PhÇn thø nhÊt: §iÒu tra c¬ b¶n PhÇn thø hai: Chuyªn ®Ò nghiªn cøu khoa häc Qua thêi gian thùc tËp tõ ngµy 06 th¸ng 05 n¨m 2008 ®Õn ngµy 05 th¸ng 07 n¨m 2008, ®­îc sù quan t©m cña thÇy gi¸o h­íng dÉn: Th.S NguyÔn §øc D­¬ng vµ c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa Ch¨n nu«i thó y, tËp thÓ c¸n bé nh©n viªn vµ Ban l·nh ®¹o tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n cïng víi sù lç lùc cña b¶n th©n, t«i ®· hoµn thµnh b¶n b¸o c¸o tèt nghiÖp cña m×nh. Do thêi giam häc tËp vµ tr×nh ®é chuyªn m«n cßn h¹n chÕ, do b­íc ®Çu lµm quen víi c«ng t¸c nghiªn cøu mÆc dï cã rÊt nhiÒu cè g¾ng nh­ng t«i ch¾c ch¾n r»ng b¶n b¸o c¸o nµy kh«ng tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ, thiÕu sãt c¶ vÒ ph­¬ng ph¸p vµ kÕt qu¶ nghiªn cøu. VËy t«i kÝnh mong nhËn ®­îc sù ®ãng gãp quý b¸u cña c¸c thÇy c«, c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®Ó b¸o c¸o nµy hoµn chØnh h¬n. B¾c Giang, ngµy 02 th¸ng 07 n¨m 2008 Sinh viªn NguyÔn Trung Kiªn PhÇn thø nhÊt: §iÒu tra c¬ b¶n §iÒu tra c¬ b¶n lµ mét viÖc cÇn thiÕt vµ b¾t buéc, ®©y lµ viÖc ®Çu tiªn cña häc sinh sinh viªn khi ®Õn c¬ së thùc tËp, bao gåm c¸c vÊn ®Ò nh­: §iÒu kiÖn tù nhiªn, ®iÒu kiÖn x· héi, t×nh h×nh ch¨n nu«i, t×nh h×nh thó y. Qua ®iÒu tra c¬ b¶n gióp sinh viªn x©y dùng ®¸nh gi¸ vµ nh×n thÊy nh÷ng thuËn lîi khã kh¨n cña c¬ së. Tõ ®ã gióp sinh viªn chñ ®éng b­íc vµo giai ®o¹n phôc vô s¶n xuÊt ®­îc hiÖu qu¶, t¹o tiÒn ®Ò cho qu¸ tr×nh nghiªn cøu ®Ò tµi khoa häc. I, §iÒu kiÖn tù nhiªn: B¾c Giang lµ mét tØnh cã phong trµo ch¨n nu«i ph¸t triÓn, víi sù quan t©m cña §¶ng, chØ ®¹o s¸t sao cña UBND tØnh, ®Æc biÖt lµ së n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n ngµnh ch¨n nu«i ®ang ngµy cµng khëi s¾c, ®i ®Çu chñ lùc lµ C«ng Ty Cæ PhÇn Gièng Ch¨n nu«i B¾c Giang. C«ng Ty Cæ PhÇn Gièng Ch¨n nu«i B¾c Giang tr­íc ®©y lµ xÝ nghiÖp gièng gia sóc Hµ B¾c cò thuéc Ty n«ng nghiÖp Hµ B¾c. Sau n¨m 1997 do sù t¸ch tØnh Hµ B¾c thµnh B¾c Giang vµ B¾c Ninh nªn xÝ nghiÖp gièng gia sóc Hµ B¾c ®­îc chuyÓn thµnh C«ng Ty gièng gia sóc B¾c Giang. §Õn n¨m 2002, do chÝnh s¸ch cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n­íc, C«ng ty ®· chuyÓn thµnh "C«ng Ty Cæ PhÇn Gièng Ch¨n nu«i B¾c Giang". Víi nhiÖm vô chÝnh ®­îc giao lµ s¶n xuÊt con gièng lîn, gia cÇm, gièng bß sind, cã n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng cao. C«ng ty cßn qu¶n lý vïng gièng lîn nh©n d©n gÇn hai x· cña huyÖn ViÖt Yªn nh»m hç trî vµ duy tr×, b¶o tån vµ ph¸t triÓn gièng lîn Mãng C¸i (MC). C«ng ty x©y dùng gåm tr¹i trung t©m ë B¾c Giang vµ hai tr¹m trùc thuéc: + Tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n + Tr¹m truyÒn gièng gia sóc T©n Yªn 1. VÞ trÝ ®Þa lý, ®Þa h×nh: Tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n n»m trªn ®Þa bµn x· Quý S¬n- huyÖn Lôc Ng¹n- B¾c Giang. Th«ng qua viÖc ®iÒu tra th× ®Þa bµn tr¹m n»m c¹nh khu ®åi qu¶ B¸c Hå, c¹nh quèc lé 31 vÒ phÝa ph¶i tõ B¾c Giang lªn S¬n §éng. + PhÝa B¾c gi¸p thÞ trÊn Chò + PhÝa Nam gi¸p th«n tr¹i 1 x· Quý S¬n + PhÝa §«ng gi¸p ®åi qu¶ B¸c Hå + PhÝa T©y gi¸p th«n CÇu Cao x· Quý S¬n Tr¹m cã ®Þa h×nh thuËn lîi phÝa T©y gi¸p quèc lé 31 lµ quèc lé ®i B¾c Giang lªn S¬n §éng sang tØnh b¹n L¹ng S¬n, ®ã lµ yÕu tè thóc ®Èy th«ng th­u¬ng hµng hãa. 2. Chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña tr¹m: - Qu¶n lý gièng gia sóc gèc, cung øng lîn ®ùc vµ lîn c¸i gièng cho c¸c huyÖn Lôc Nam, Lôc Ng¹n, S¬n §éng cña tØnh B¾c Giang. - Lµm nhiÖm vô cung øng tinh dÞch lîn hµng ngµy, phôc vô cho nhu cÇu ch¨n nu«i vµ thô tinh nh©n t¹o. ChuyÓn giao nh÷ng tiÕn bé khoa häc kü thuËt ch¨n nu«i lîn. + Nu«i d­ìng vµ nh©n thuÇn ®µn lîn gièng gèc nh»m s¶n xuÊt ®µn bè mÑ, phôc vô cho nhu cÇu ch¨n nu«i lîn h­íng n¹c chó yÕu lµ gièng Landrace vµ Yokshire. + Tham gia nghiªn cøu khoa häc, chuyÓn giao khoa häc kü thuËt ®Õn tËn ng­êi ch¨n nu«i. + Cung cÊp s¶n phÈm tinh dÞch lîn hµng ®Çu cho khu vùc c¸c huyÖn miÒn nói cña B¾c Giang. Víi nhiÖm vô tiªu trªn tr¹m truyÒn gièng ngµy cµng kh¼ng ®Þnh vai trß hµng ®Çu trong viÖc cung cÊp gièng lîn cao s¶n cña khu vùc, thóc ®Çy thô tinh nh©n t¹o ngµy cµng ph¸t triÓn, gãp phÇn kh«ng nhá vµo thµnh c«ng cña ch­¬ng tr×nh n¹c hãa ®µn lîn cña ®Êt n­íc. 3. Bé m¸y tæ chøc cña tr¹m Tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n, trùc thuéc C«ng ty c« rphÇn gièng ch¨n nu«i B¾c Giang. Bao gåm: Tr¹m tr­ëng, phßng kÕ to¸n tµi vô, phßng kü thuËt s¶n xuÊt vµ ®éi ngò c«ng nh©n trùc tiÕp s¶n xuÊt. S¬ ®å 1: Bé m¸y s¶n xuÊt cña tr¹m Tr¹m tr­ëng Phßng kÕ to¸n tµi vô Phßng kü thuËt s¶n xuÊt C«ng nh©n trùc tiÕp s¶n xuÊt Tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n cã 7 thµnh viªn trong ®ã: + Tr¹m tr­ëng: Lª V¨n S¸u + KÕ to¸n tr­ëng: Hoµng ThÞ Thu Ph­¬ng + Kü thuËt: NguyÔn V¨n ChuyÒn, Th©n V¨n C­ + C«ng nh©n: §ç H÷u ViÖn, NguyÔn Thµnh Trung, Lª ThÞ L­¬ng. C¸c c¸n bé vµ c«ng nh©n viªn cña tr¹m ®Òu lµ c¸c b¸c sÜ, kü s­ giái cã t©m huyÕt víi nghÒ, c¸c c«ng nh©n cã tr×nh ®é chuyªn m«n cao. - Phßng kÕ to¸n tµi vô: Qu¶n lý vÒ mÆt tµi chÝnh cña tr¹m bao gåm mua b¸n, chuyÓn giao vµ thanh to¸n c¸c kho¶n chi phÝ cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt, chÞu sù qu¶n lý cña C«ng ty. - Phßng kü thuËt s¶n xuÊt: Lµ phßng rÊt quan träng cña tr¹m, ®­îc bè trÝ theo tõng bé phËn bao gåm: C¸c c¸n bé thó y... Hä ®Òu lµ nh÷ng ng­êi cã tr×nh ®é vµ t©m huyÕt víi nghÒ, lu«n hoµn nhiÖm vô. - §éi ngò c«ng nh©n: lµ nh÷ng ng­êi trùc tiÕp tham gia s¶n xuÊt, ho¹t ®éng theo tõng phÇn c«ng viÖc kh¸c nhau chÞu tr¸ch nhiÖm tr­íc tr¹m vÒ kÕt qu¶ ch¨n nu«i cña m×nh vµ ®­îc h­ëng quyÒn lîi theo s¶n phÈm mµ hä s¶n xuÊt ®­îc. ChÝnh v× vËy lu«n t¹o ®­îc kh«ng khÝ thi ®ua s«i næi, ph¸t huy ®­îc tèi ®a nh©n lùc, ®­a n¨ng suÊt lao ®éng ®¹t hiÖu qu¶ cao nhÊt. 4. C¬ së vËt chÊt kü thuËt: Tr¹m ®­îc x©y dùng c¸ch khu d©n c­, lu«n ®¶m b¶o ®é th«ng tho¸ng kh«ng ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng, diÖn tÝch sö dông cña tr¹m vµo kho¶ng 1500m2. + PhÝa tr­íc theo h­íng ®«ng lµ khu nhµ lµm viÖc gåm cã: phßng kh¸ch, phßng pha chÕ, phßng kü thuËt, phßng chuÈn bÞ dông cô, phßng vËt liÖu ch¨n nu«i. PhÝa tr­íc lµ s©n, khu©n viªn c©y xanh, kÕ tiÕp t¹o h×nh ch÷ L lµ kho c¸m vËt t­ ch¨n nu«i. + PhÝa trong bao gåm 4 chußng, kho¶ng c¸ch hai d·y lµ 5m, trôc cña c¸c h­íng chuång theo h­íng ®«ng nam xung quanh tr¹m ®­îc x©y t­êng bao cao 2m. * D·y chuång 1: Dµnh cho lîn ®ùc gièng chuyªn s¶n xuÊt tinh phôc vô cho c«ng t¸c thô tinh nh©n t¹o, gåm cã 20 « c¸ch d·y 2 lµ 5m. * D·y chuång 2: dµnh cho lîn hËu bÞ vµ chê phèi gåm cã 25 «, c¸ch dÉy 1 lµ 5m. * D·y chuång 3: Dµnh cho lîn n¸i sinh s¶n gåm cã 20 « c¸ch d·y 2 lµ 5 m. * D·y chuång 4: Dµnh cho lîn tõ 20 ®Õn 70 ngµy tuæi gåm 20 «, c¸ch d·y 3 lµ 5m. - C¸c « chuång ®Òu cã hÖ thèng th«ng tho¸ng vµ tiªu ®éc, hÖ thèng chèng nãng, hÖ thèng b¹t keo ®¶m b¶o th«ng tho¸ng tù nhiªn. Ph©n vµ n­íc tiÓu xö lý b»ng hÖ thèng Biogas, tr­íc cæng vµo cã hÖ thèng v«i bét d¶i ®Òu, xung quanh khu vùc ch¨n nu«i ®­îc phun s¸t trïng th­êng xuyªn, 2-4 ngµy phun 1 lÇn. + §Æc biÖt cã nhµ pha chÕ: lµ n¬i trùc tiÕp pha chÕ nghiªn cøu, kiÓm tra, ®¸nh gi¸ chÊt l­îng tinh dÞch cña trøng con ®ùc gièng tr­íc khi cho ra c¸c s¶n phÈm tinh dÞch cã chÊt l­îng. Trong phßng ®­îc trang bÞ kh¸ hiÖn ®¹i víi nh÷ng dông cô cÇn thiÕt cho c¸c dù ¸n tµi trî. 5. C¬ cÊu ®µn lîn Víi tÝnh chÊt ch¨n nu«i s¶n xuÊt tinh dÞch vµ con gièng, c¬ cÊu ®µn lîn cña trung t©m tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n thÓ hiÖn qua b¶ng ®iÒu tra d­íi ®©y. B¶ng 1. C¬ cÊu ®µn lîn qua 3 n¨m gÇn g©y Lîn N¨m §ùc gièng N¸i sinh s¶n 21-70 ngµy tuæi Mãng C¸i Yorkshire Land Y L 2006 3 7 7 9 7 250 2007 3 8 7 10 8 270 2008 4 8 6 10 4 170 NhËn xÐt: Qua b¶ng ®iÒu tra c¬ cÊu ®µn lîn ta thÊy hÇu nh­ c¸c lo¹i lîn cña tr¹m ®Òu kh«ng cã biÕn ®éng lín. KÕ tiÕp nh÷ng con ®· hÕt tuoØ sö dông th× ®euÌ cã nh÷ng con hËu bÞ thay thÕ, h¬n n÷a theo sù ®iÒu chØnh cña tr¹m vÒ c¬ cÊu ®µn lîn nh­ vËy lµ hîp lý, phï hîp chøc n¨ng cña tr¹m ®Ó gi÷ l¹i nh÷ng con ®¹t chÊt l­îng thÊt tèt kh«ng ch¹y theo sè sè l­îng. Con ®µn n¸i sinh s¶n hÇu hÕt lµ gièng gèc ®ang trong tuæi sö dông cho nªn ph¸t huy ®­îc kh¶ n¨ng sinh s¶n tèt cña minh. N¨m 2007- 2008 do dÞch lîn tai xanh. Nªn c¬ cÊu ®µn cã gi¶m ®i phÇn nµo. PhÇn thø hai. Chuyªn ®Ò nghiªn cøu khoa häc Tªn ®Ò tµi: KiÓm tra, ®¸nh gi¸ chÊt l­îng tinh dÞch cña hai gièng lîn ngo¹i Yorkshire vµ Landrace nu«i t¹i tr¹i truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n - B¾c Giang". I. §Æt vÊn ®Ò: ë n­íc ta ngµnh ch¨n nu«i lîn nãi riªng vµ ngµnh ch¨n nu«i nãi chung gi÷ mét vai trß quan träng trong ngµnh n«ng nghiÖp, nã cung cÊp mét kh«i sè l­îng thÞt lín cã gi¸ trÞ dinh d­ìng cao, chiÕm 70-80% tæng s¶n l­îng thÞt cña ngµnh ch¨n nu«i. MÆt kh¸c nã cßn cung cÊp mét l­îng ph©n bãn lín cho ngµnh trång trät. B¾c Giang lµ mét tØnh trung du miÒn nói ngoµi viÖc trång lóa, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cã sù ph¸t triÓn cña c©y ¨n qu¶. Bªn cËnh ®ã ngµnh ch¨n nu«i chiÕm vÞ trÝ quan träng trong vµ ngoµi cµng kh¼ng dÞdnh lµ h­íng ph¸t triÓn chñ lùc trong viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ lµm giÇu cña ng­êi n«ng d©n. ChÝnh v× lîn lµ vËt nu«i cã truyÒn thèng l©u ®êi, tr­íc ®©y ng­êi d©n nu«i lîn ®Ó tËn dông c¸c chÕ phÈm phô n«ng nghiÖp. Ngµy nay khi ®Êt n­íc ®ang trªn ®µ ph¸t triÓn th× nhu cÇu vÌ thùc phÈm còng kh«ng ngõng t¨ng lªn vÒ c¶ sè l­îng vµ chÊt l­îng s¶n phÈm th× c«ng t¸c nh©n gièng vµ lai t¹o gièng gi÷ mét vÞ trÝ quan träng trong ngµnh ch¨n nu«i nãi chung. Theo sè l­îng thèng kª n¨m 1995 n­íc ta s¶n xuÊt ®­îc 1.420.000 tÊn thÞt trong ®ã lîn chiÕm 1.006.000 tÊn chiÕm kho¶ng 70,9%. VÒ sè l­îng ®µn lîn c¶ n­íc trªn 15.000.000 con (®øng thø 2 Ch©u ¸ sau Trung Quèc), gièng lîn néi chÝnh lµ: Mãng C¸i, Ø, Lang Hång, Lang Th¸i B×nh, MÑo, Lîn cá... c¸c gièng lîn ngo¹i chÝnh nu«i ë ViÖt Nam bao gåm: Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrian... HienÑ tr¹ng ®µn lîn nh­ thÕ cã thÓ chia lµm 3 lo¹i h×nh: Lo¹i h×nh h­íng n¹c, lo¹i h×nh mì n¹c, lo¹i h×nh mì. Hai lo¹i h×nh sau ®· ®ßi hái ph¶i cã nhiÒu c«ng søc míi thay ®æi ®­îc chÊt l­îng gièng, chóng chiÕm 70% tæng ®µn trªn c¶ n­íc, ¶nh h­ëng rÊt lín ®Õn n¨ng suÊt ch¨n nu«i vµ tæng sè l­îng thÞt. (TrÇn ThÕ T«ng, Lª Thanh H¶i 1995). Tr­íc t×nh h×nh ®ã, chñ tr­¬ng n©ng cao tû lÖ l¹c cña ®µn lîn trong c¶ n­íc cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ®ßi hái pahØ cã biÖn ph¸p cô thÓ, mang l¹i hiÖu qu¶ cao ®· vµ ®ang lµ vÊn ®Ò ®­îc ®Æt ra bøc xóc trong ngµnh ch¨n nu«i trong vµi thËp kû gÇn ®©y ë c¸c tØnh phÝa b¾c tû lÖ lîn n¸i ®­îc thô tinh nh©n t¹o lªn ®Õn 60-80%. HiÖn nay ë hÇu hÕt c¸c tØnh ®Òu cã c¸c tr¹m thô tinh nh©n t¹o, m«i tr­êng pha chÕ gi÷ ®­îc tinh tõ 1-3 ngµy ®­îc nghiªn cøu thµnh c«ng, lîn n¸i cã 50-70% m¸u ngo¹i chiÕm 50% tæng ®µn. Trong kÕ ho¹ch ph¸t triÓn ch¨n nu«i ®µn lîn lµm viÖc nhËp c¸c gièng lîn ngo¹i thuÇn chñng cã tÇm vãc lín, sinh tr­ëng nhanh, tû lÖ n¹c cao ®· trë thµnh kh©u quan träng trong c«ng t¸c gièng. ViÖc nghiªn cøu kh¶ n¨ng thÝch nghi vµ kh¶ n¨ng sinh s¶n cña c¸c gièng lîn ngo¹i ®· ®­îc nhiÒu t¸c gi¶ tiÕn hiµnh vµ cã nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc phï hîp víi thùc tÕ nh»m thóc ®Èy ch¨n nu«i ph¸t triÓn. ë hÇu hÕt c¸c c¬ së ch¨n nu«i lîn ®ùc gièng hiÖn nay, kü thuËt thô tinh nh©n t¹o ®· trë thµnh kh©u quan träng trong viÖc nh©n gièng vµ lai t¹o gièng míi, nhê ®ã ®· t¹o vµ c¸c thÕ hÖ con lai, cã kh¶ n¨ng t¨ng träng nhanh, søc chèng ®ì víi bÖnh tËt tèt, chi phÝ thøc ¨n cho 1 kg t¨ng träng gi¶m vµ tû lÖ n¹c cao ®¸p øng nhu cÇu cña x· héi. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng mäi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu ph¶i ®Æt hiÖu qu¶ lªn hµng ®Çu, hiÖu qu¶ cña ch¨n nu«i lîn gièng phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè, trong ®ã søc s¶n xuÊt ®ãng vai trß v« cïng quan träng ®Æc biÖt lµ yÕu tè s¶n xuÊt tinh dÞch cña lîn. BiÕt ®­îc phÈm chÊt tinh dÞch vµ c¸c yÕu tè ¶nh h­ëng cña nã gióp chóng ta cã biÖn ph¸p kiÓm tra ®Ó duy tr× vµ n©ng cao phÈm chÊt tinh dÞch, nh»m ®Æt hiÖu qu¶ cao trong ch¨n nu«i. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ ®ã sù ph©n c«ng cña c¸c ban chñ nhiÖm Khoa ch¨n nu«i thó y, sù tiÕp nhËn cña ban l·nh ®¹o tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n - B¾c Giang t«i ®· tiÕn hµnh x©y dùng nghiªn cøu ®Ò tµi: " KiÓm tra, ®¸nh gi¸ chÊt l­îng tinh dÞch cña hai gièng lîn ngo¹i Yorkshire vµ Landrace nu«i t¹i tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n - B¾c Giang". II. Môc ®Ých yªu cÇu cña ®Ò tµi. 1. Môc ®Ých cña ®Ò tµi. - KiÓm tra chÊt l­îng, phÈm chÊt tinh dÞch cña hai gièng lîn ngo¹i Yorkshire vµ Landrace ®­îc nu«i t¹i tr¹m truyÒn gièng gia sóc Lôc Ng¹n - B¾c Giang. - Tõ ®ã ®¸nh gi¸ phÈm chÊt tinh dÞch cña hai gièng lîn ®ã gãp phÇn vµ hoµn thiÖn quy tr×nh s¶n xuÊt, quy tr×nh ch¨m sãc vµ nu«i d­ìng, sö dông ®ùc gièng cã hiÖu qu¶. 2. Yªu cÇu cña ®Ò tµi. - N¾m ®­îc ®Æc ®iÓm sinh lý, sinh s¶n cña lîn ®ùc gièng vµ nh÷ng ®Æc ®iÓm sinh vËt häc cña tinh dÞch lîn. - Thùc hiÖn tèt c¸c thao thô tinh nh©n t¹o. - §Ò tµi ph¶i ®­îc tiÕn hµnh trong ®iÒu kiÖn tèt nhÊt víi nh÷ng dông cô chuyªn dông vµ sù ®ång ®Òu vÒ gièng. III. C¬ së khoa häc cña ®Ò tµi. 1. Nguån gèc vµ mét sè ®Æc ®iÓm cña hai lo¹i gièng lîn ngo¹i Yorkshire vµ Landrace. 1.1. Lîn Yorkshire: - Nguån gèc: Tõ n­íc Anh, ®­îc nhËp vµo n­íc ta n¨m 1964 tõ Liªn X«, Trung Quèc n¨m 1954. §©y lµ gièng lîn cã phÈm chÊt thÞt tèt, n¹c cao, m«ng vai në, dïng ®Ó thùc hiÖn lai c¶i t¹o, n¹c hãa ®µn lîn, thÝch nghi rÊt tèt víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu cña ViÖt Nam. - Ngo¹i h×nh: Toµn th©n mµu tr¾ng, mâm dµi, tai to dùng ®øng ch¸n réng, mÆt gÉy, ®i ®øng hiªn ngang, ®i mãng thon, cã 15 cÆp x­¬ng s­ên, 4 ch©n kháe v÷ng ch¾c, th©n dµi h×nh ch÷ nhËt, m«ng vai në. Sè con ®Î ra lµ 10 -12 con/løa, ®Î 2 - 2,1løa/n¨m, lîn n¸i trung b×nh cã tõ 12 - 14kg/con, con ®ùc tr­ëng thµnh: 250 -280kg/con tiªu tèn thøc ¨n: 3,4 - 4,0kg thøc ¨n/kg thÓ träng. - Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt: T¨ng träng b×nh qu©n 730g/ngµy thêi gian nu«i d­ìng th­¬ng phÈm 3 -4 th¸ng, tiªu tèn thøc ¨n 3 - 3,5§VTA/kg thÓ träng, con c¸i phèi lÇn ®Çu khi 8 th¸ng tuæi khèi l­îng s¬ sinh ®¹t: 1,2 - 1,5kg/con, khi 21 ngµy tuæi ®¹t 5 -6kg/con, lóc cai s÷a 55 ngµy ®¹t 15 - 20kg/con khèi l­îng tinh dÞch: = 200 - 250ml A = 0,7 - 0,75 C = 220 - 370 triÖu/ml 1.2. Lîn Landrace. - Nguån gèc: §­îc t¹o ra tõ n¨m 1900 t¹i §an M¹ch, nã ®­îc chän läc theo h­íng n¹c, hiÖn nay lµ gièng lîn phæ biÕn trªn thÕ giíi, n­íc ta nhËp tõ Cuba n¨m 1970, cña Ph¸p vµ BØ n¨m 1985. - Ngo¹i h×nh: L«ng da tr¾ng, ®Çu nhá, mâm dµi, dµi h¬n Yorkishire, cã 17 ®«i x­¬ng s­ên, tai to côp, th©n h×nh thu l«i, l­ng h¬i gï, ®u«i xo¨n vµ m¶nh, ch©n ®i mãng. Träng l­îng con ®ùc tr­ëng thµnh: 250 - 400kg/con, con c¸i lµ: 200 - 270 kg/con. - Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt: Khèi l­îng s¬ sinh ®¹t: 1,2 - 1.5kg/con, kh¶ n¨ng sinh s¶n: 2 løa/n¨m , trung b×nh 9 -11 con/løa, träng l­îng lóc cai s÷a 55 ngµy tuæi: 15 - 20kg/con tû lÖ n¹c cao tõ 55 - 60%. Khèi l­îng tinh dÞch; = 200 - 250ml A = 0,7 - 0,75 C = 200 - 350ml/triÖu. 2. Vai trß cña ®ùc gièng vµ thô tinh nh©n t¹o trong ch¨n nu«i: - Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®­îc trong thô tinh nh©n t¹o vµ lai kinh tÕ lîn ë miÒn B¾c n­íc ta tõ n¨m 1960 trë l¹i ®©y ®· chøng minh vai trß cña lîn ®ùc ngo¹i: Theo ®¸nh gi¸ cña côc ch¨n nu«i thó y cña Bé NN vµ PTNT: Thêi gian qua thô tinh nh©n t¹o lîn lµ biÖn ph¸p chñ lùc nßng cèt trong ch¨n nu«i lîn lai kinh tÕ, gãp phÇn c¶i thiÖn ®µn gièng néi, mµ t¨ng n¨ng suÊt thÞt, lµm gi¶m tiªu tèn thøc ¨n vµ gãp phÇn vµo ch­¬ng tr×nh n¹c hãa ®µn lîn. Thùc tÕ s¶n xuÊt cña c¸c n­íc trªn thÕ giíi còng nh­ cña n­íc ta trong nhiÒu n¨m võa qua ®· thõa nhËn; " Thô tinh nh©n t¹o lµ biÖn ph¸p kü thuËt rÊt h÷u hiÖu ®Ó nhanh chãng nhÊt, thuËn tiÖn nhÊt, kinh tÕ nhÊt". C¶i t¹o ®µn gia sóc theo yªu cÇu con ng­êi nh»m môc ®Ých t¨ng n¨ng suÊt ch¨n nu«i, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, gãp phÇn thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c môc tiªu kinh tÕ kü thuËt trong ch¨n nu«i lîn gièng. Trong nh÷ng n¨m qua, víi sù tiÕp thu ph¸t triÓn kü thuËt thô tinh nh©n t¹o lîn, ®µn lîn cña n­íc ta ®· t¨ng nhanh c¶ vÒ chÊt l­îng vµ sè l­îng, gãp phÇn to lín vµo viÖc cung cÊp thùc phÈm cho con ng­êi, ph©n bãn cho c©y trång vµ t¨ng thu nhËp cho n«ng d©n. Bªn c¹nh ®ã, thô tinh nh©n t¹o cßn gãp phÇn ng¨n ngõa bÖnh tËt, nhÊt lµ c¸c bÖnh l©y qua ®­êng sinh dôc, c¸c bÖnh truyÒn nhiÔm. HiÖn nay ë hÇu hÕt trung t©m, tr¹m, tr¹i thô tinh nh©n t¹o. Theo NguyÔn ThiÖn vµ NguyÔn §×nh Quý ( 1988) sè lîn n¸i ®­îc thô tinh nh©n t¹o ë c¸c tØnh: Hµ Néi, B¾c Giang, B¾c Ninh, Hµ Nam, Hßa B×nh, H¶i D­¬ng, H­ng Yªn, Hµ T©y.... chiÕm kho¶ng 78% tæng sè lîn n¸i. §Ó t¨ng c­êng qu¶n lý, sö dông lîn ®ùc gièng vµ t¨ng c­êng ®Çu t­ kinh tÕ, khoa häc kü thuËt... c¸c tØnh ®Òu quy m« hãa c¸c trang tr¹i. Sè lîn ®ùc gièng ®­îc nu«i ë c¬ së thu tinh nh©n t¹o lîn trung b×nh kho¶ng 2300 con, trong ®ã lîn Yorkshire vµ Landrace chiÓm kho¶ng 96% ( theo côc CN - TY 1999) viÖc sö dông lîn ®ùc ngo¹i b»ng ph­¬ng ph¸p thô tinh nh©n t¹o lµ mét tiÕn bé kü thuËt quan träng, lµ bé phËn h÷u c¬ cña c«ng t¸c gièng. TiÕn bé kü thuËt nµy ®· t¨ng vµ thÓ hiÖn ®­îc ­u thÕ trªn diÖn réng, gãp phÇn thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c môc tiªu kinh tÕ kü thuËt trong ch¨n nu«i lîn hµng hãa xuÊt khÈu. Thô tinh nh©n t¹o kh¾c phôc ®­îc sù chªnh lÖch vÒ khèi l­îng vµ thÓ vãc ng¨n ngõa c¸c bÖnh tËt, nhÊt lµ c¸c bÖnh l©y qua ®­êng sinh dôc vµ c¸c bÖnh truyÒn nhiÔm kh¸c. V× vËy, viÖc ch¨m sãc, nu«i d­ìng vµ sö dông lîn ®ùc gièng tèt cã hiÖu qu¶ chiÕm mét vÞ trÝ quan träng trong viÖc ph¸t triÓn, n©ng cao n¨ng suÊt chÊt l­îng s¶n phÈm cña ngµnh ch¨n nu«i lîn cña n­íc ta. 3. Tinh dÞch lîn. 3.1. §Æc ®iÓm sinh vËt häc cña tinh dÞch lîn. Tinh dÞch lîn lµ hçn hîp c¸c dÞch tiÕt cña c¬ quan sinh dôc ®ùc. Nã bao gåm hai thµnh phÇn c¬ b¶n: Tinh trïng vµ tinh thanh, tinh dÞch th­êng lµ dÞch láng mµu tr¾ng s÷a hoÆc tr¾ng trong cã ph¶n øng kiÒm yÕu ( PH = 7,2 - 7,5) cã mïi h¾c ®Æc tr­ng, viÖc s¶n xuÊt tinh trïng vµ chÊt tiÕt cña c¸c tuyÕn sinh dôc phô, ®Òu ®­îc kiÓm tra vµ ®iÒu khiÓn cña hooc m«n h­íng sinh dôc phô cã kh¸c nhau vÒ dung l­îng, thµnh phÇn hãa häc. Tinh dÞch cña bß, cõu cã dung l­îng Ýt nh­ng nång ®é cao, ng­îc l¹i ë mét sè gia sóc do tuyÕn sinh dôc phô ph¸t triÓn, l­îng tinh nhiÒu vµ cã nång ®é thÊp. 3.2. Thêi gian vµ c¸c giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh xuÊt tinh. Sù xuÊt tinh cña lîn ®­îc chia lµm 3 giai ®o¹n nh­ sau: + Giai ®o¹n 1: Bµi tiÕt ra 10 - 20ml chÊt tiÕt cña tuyÕn cÇu niÖu ®¹o, cã lÉn Ýt chÊt tinh dÞch cña tuyÕn Conpen, chÊt dÞch nµy trong suèt hoÆc h¬i vÈn ®ôc th­êng kh«ng cã tinh trïng ( hoÆc rÊt Ýt) dÞch nµy cã t¸c dông röa s¹ch ®õng sinh dôc cña con ®ùc ®Ó chuÈn bÞ phãng tinh, v× vËy khi lÊy tinh th­êng lo¹i bá dÞch nµy. + Giai ®o¹n 2: L­îng tinh dÞch ®­îc phãng ra kho¶ng 100 - 200ml, cã mÇu tr¾ng, nång ®é tinh trïng rÊt cao 20 - 30 tû, ngoµi ra cßn cã c¸c chÊt tiÕt cña tuyÕn sinh dôc kh¸c. §Æc biÖt ë giai ®o¹n nµy cã dÞch tiÕt cña tuyÕn Conpen, dÞch nµy keo dÝnh, chÊt nµy nÕu giao phèi trùc tiÕp th× cã lîi cho qu¸ tr×nh thô tinh, v× nã ®ãng nót cæ tö cung kh«ng cho tinh dÞch chÈy ra ngoµi. Nh­ng khi khai th¸c tinh dÞch lµm thô tinh nh©n t¹o, chÊt nµy kh«ng cã lîi cho tinh trïng, do ®ã ta th­êng lo¹i bá chÊt nµy. + Giai ®o¹n 3: Chñ yÕu lµ c¸c chÊt tiÕt cña tuyÕn sinh dôc phô kho¶ng 150 - 200 ml l­îng tinh trung trong ®ã kh«ng ®¸ng kÓ vµ gi¶m dÇn, khi lÊy tinh ra th­êng lo¹i bá mét l­îng dÞch kh«ng cã tinh trïng ë giai ®o¹n cuèi cïng. 3.3. Thµnh phÇn hãa häc cña tinh dÞch. Tinh dÞch lµ mét hçn hîp chÊt láng rÊt phøc t¹p, cho ®Õn nay thµnh phÇn hãa häc cña nã vÉn ch­a ®­îc nghiªn cøu ®Çy ®ñ. Mét sè chÊt trong thµnh phÇn cña nã chØ ë møc ®Þnh tÝnh, c¸c lo¹i gia sóc kh¸c nhau th× thµnh phÇn hãa häc tinh dÞch kh¸c nhau. B¶ng 2: Thµnh phÇn hãa häc cña tinh dÞch lîn ( Hafez - 1976) Thµnh phÇn Trung b×nh ( mg/100ml) Dao ®éng ( mg/100ml) PH 7,5 H20 95,0 Sodium 650,0 Potassium 240,0 Calcium 5 Magnesium 11 Chloride 330 Fructose 13 Sonbitol 12 Citrisacid 130 Inocitol 530 Protein 3,7 Glycerophosphorycholic Ergothioneine - 6 - 23 3.4. Tinh trïng. 3.4.1. H×nh d¹ng vµ cÊu t¹o cña tinh trïng. C¸c lo¹i gia sóc kh¸c nhau tinh trïng cã h×nh d¹ng kh¸c nhau, nh­ng nh×n chung gi÷a chóng rÊt khã ph©n biÖt. D­íi kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö víi ®é phãng ®¹i lín kho¶ng 2000 - 3000 lÇn, nÕu nh×n th¼ng ng­êi ta cã thÓ ph©n biÖt vµ chia tinh trïng ra lµm 4 phÇn. - PhÇn ®Çu h×nh trøng h¬i dµi. - PhÇn cæ m¶nh vµ ng¾n. - PhÇn th©n ng¾n vµ ®Ëm. - PhÇn ®u«i dµi vµ m¶nh, cµng vÒ cuèi cµng m¶nh. NÕu nh×n nghiªng, ®Çu h×nh phiÕn h¬i cong, sau ®ã lµ cæ, th©n vµ ®u«i. KÝch th­íc cña tinh trïng nhá h¬n tÕ bµo c¬ thÓ nh­ng lín h¬n vi khuÈn, kh«ng thÓ nh×n thÊy b»ng m¾t th­êng, c¸c chiÒu ®o chØ tÝnh b»ng Micromet, chiÒu dµi cña tinh trïng lîn trung b×nh lµ: 55 - 57llm. + PhÇn ®Çu cña tinh trïng: §Çu tinh trïng cña gia sóc cã d¹ng h×nh trøng, d­íi mµng bäc cã thÓ Acrosome, Acrosome bäc 2/3 phÝa tr­íc cña th©n. Theo Sherghin, ojin ( 1977) Acrosome cã chøa Enzyn hyalusonidaza, Acrosin... C¸c Enzyn nµy khi tiÕp xóc víi trøng lµm r· líp tÕ bµo h×nh tia bäc ngoµi trøng t¹o ®iÒu kiÖn cho tinh trïng x©m nhËp vµo trøng, kÕt hîp víi trøng ®Ó t¹o thµnh hîp tö. Nh­ vËy Acrosome lµ yÕu tè cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh thô tinh, nh­ng Acrosome rÊt dÔ bÞ tæn th­¬ng bëi c¸c t¸c nh©n bªn ngoµi nh­: NhiÖt ®é, hãa chÊt, c¬ häc.. V× vËy khi pha chÕ, b¶o tån, vËn chuyÓn cÇn chó ý b¶o tån toµn vÑn Acrosome. §Çu tinh trïng cã chøa nh©n ë gi÷a, ë ®©y cã chøa th«ng tin di truyÒn cña ®ùc gièng, xung quanh nh©n lµ nguyªn sinh chÊt. + PhÇn cæ cña tinh trïng. PhÇn cæ tinh trïng rÊt ng¾n vµ m¶nh, nèi liÒn ®Çu vµ th©n, cæ tinh trïng dÔ bÞ ®øt bëi c¸c t¸c ®éng c¬ häc khi thô tinh, ®Çu tinh trïng x©m nhËp vµo tÕ bµo trøng cßn cæ th× bÞ g·y ®Ó th©n rêi xa. Do vËy qu¸ tr×nh xö lý tinh dÞch chóng ta tr¸nh xa c¸c t¸c ®éng c¬ häc cã thÓ lµm gÉy hoÆc ®øt cæ tinh trïng. + PhÇn th©n vµ ®u«i cña tinh trïng. PhÇn nµy gióp cho tinh trïng vËn ®éng co rót c¸c sîi ë th©n vµ ®u«i. §u«i tinh trïng cã chïm l«ng t¬ xuÊt ph¸t tõ c¸c sîi trôc, gióp cho sù vËn ®éng cã ®Þnh h­íng cña tinh trïng. Sù vËn ®éng nµy rÊt quan träng vµ cÇn thiÕt khi tinh trïng ®i vµo ®­êng sinh dôc con c¸i. Tinh trïng cã vËn ®éng tèt th× míi ng­îc dßng niªm dÞch ( trong ®­êng sinh dôc c¸i) ®Ó gÆp trøng ®Ó tiÕn hµnh thô tinh th©n vµ ®u«i tinh trïng chøa c¸c ty thÓ, c¸c Enzyn vµ ATP gióp cho qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt vµ cung cÊp n¨ng l­îng cho tinh trïng ho¹t ®éng. 3.4.2. Sinh lý cña tinh trïng. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh tinh trïng x¶y ra trªn tÕ bµo Sentoli trong èng sinh tinh, sau ®ã ®­îc ®­a vµo dÞch hoµn phô. ë ®ã tinh trïng tiÕp tôc hoµn thiÖn, ë ®©y tinh trïng h×nh thµnh líp vá bäc bªn ngoµi Liprotetit, qu¸ tr×nh nµy cã sù ®iÒu khiÓn cña Hoocm«n tertosteron. - §Æc ®iÓm sinh vËt häc cña tinh trïng lµ. + Tinh trïng nhanh tiÕp xóc víi vËt l¹. + Tinh trïng vËn ®éng b¬i theo ng­îc dßng ch¶y + Tinh trïng ­a h­íng ¸nh s¸ng. C¸c ®Æc ®iÓm ®ã ®Òu cã lîi cho qu¸ tr×nh thô tinh. - Sù ho¹t ®éng cña tinh trïng. Khi cßn trong dÞch hoµn phô tinh trïng ho¹t ®éng rÊt yÕu hoÆc kh«ng ho¹t ®éng, khi ®­îc gi¶i phãng ra ngoµi tinh trïng ho¹t ®éng m¹nh bëi c¸c men cã trong tinh dÞch. Tr¹ng th¸i ho¹t ®éng cña tinh trïng ho¹t ®éng cµng m¹nh th× chÊt l­îng tinh dÞch cµng tèt. Tinh trïng cã 3 h×nh thøc vËn ®éng c¬ b¶n. + VËn ®éng tiÕn th¼ng, ®©y lµ h­íng thÓ hiÖn nh÷ng tinh trïng cã kh¶ n¨ng thô thai. + VËn ®éng xoay trßn, d¹ng vËn ®éng nµy th­êng lµ c¸c lo¹i tinh trïng kh«ng cã kh¶ n¨ng thô thai. + VËn ®éng t¹i chç, th­êng lµ c¸c tinh trïng non hoÆc bÞ dÞ tËt. Tinh trïng tham gia vËn ®éng cµng m¹nh sÏ tèn nhiÒu n¨ng l­îng vµ nhanh chÕt. V× vËy khi khai th¸c tinh dÞch nÕu ch­a sö dông ta cÇn b¶o qu¶n vµ h¹n chÕ sù ho¹t ®éng cña chóng, th× tinh trïng sÏ ®­îc b¶o tån l©u h¬n. - Trao ®æi chÊt cña tinh trïng. Trong tinh dÞch tinh trïng lu«n x¶y ra qu¸ tr×nh h« hÊp ®ã lµ h« hÊp yÕm khÝ vµ h« hÊp hiÕu khÝ. + Qu¸ tr×nh h« hÊp yÕm khÝ, ph¶n øng hãa häc x¶y ra nh­ sau. C6H1206 ® 2C3H603 + 50 Kcalo Qu¸ tr×nh nµy cã sù tham gia cña men Glucozo phosphat azcl. Nh­ vËy tõ mét ph©n tö ®­êng cho ra hai ph©n tö axit lactic vµ gi¶i phãng 50 kcalo n¨ng l­îng. Acid latic th¶i ra m«i tr­êng víi nång ®é thÊp th× cã t¸c dông øc chÕ tinh trïng ho¹t ®éng kÐo dµi thêi gian sèng cña tinh trïng. Nh­ng víi nång ®é cña Acid latic sÏ lµm cho tinh trïng chÕt nhanh h¬n. + Qu¸ tr×nh h« hÊp hiÕu khÝ cña tinh trïng x¶y ra ph¶n øng hãa häc nh­ sau. C6H1206 + 602® 6CO2 + 6H20 + 670Kcalo Nh­ vËy m«i tr­êng cã «xi tinh trïng h« hÊp cho n¨ng l­îng cao h¬n m«i tr­êng kh«ng cã «xi do ®Ó tinh trïng sèng l©u h¬n ë ngoµi c¬ thÓ gia sóc chóng ta cÇn b¶o qu¶n tinh trïng trong m«i tr­êng yÕm khÝ. Ngoµi ra khi h« hÊp tinh trïng ph©n hñy c¶ lipit vµ Acid amin ( Lª V¨n Thä, §µm V¨n TriÖu - 1992) khi h« hÊp tinh trïng cßn hÊp thu c¶ oxy vµ bµi tiÕt khÝ C02. NhiÒu t¸c gi¶ cho r»ng kh¶ n¨ng h« hÊp cña tinh trïng cµng m¹nh thÓ hiÖn chÊt l­îng tinh dÞch cµng tèt. ChÝnh v× vËy mµ chØ tiªu h« hÊp cña tinh trïng cã thÓ ®¸nh gi¸ chÊt l­îng tinh dÞch lîn ( Vanton vµ Etavoa - 1988; Secghin NP - 1965. TrÝch tµi liÖu cña NguyÔn ThiÖn vµ NguyÔn TuÊn Anh 1993 ). 3.4.3. C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn søc sèng cña tinh trïng: Khi tinh trïng cßn ë trong c¬ thÓ gia sóc th× søc sèng cña nã chÞu ¶nh h­ëng cña c¸c yÕu tè nh­ ®iÒu kiÖn m«i tr­êng, ch¨m sãc, chÕ ®é khai th¸c vµ sö dông, ®iÒu kiÖn søc kháe cña con vËt, tuæi t¸c còng nh­ c¸c yÕu tè vÒ thêi tiÕt khÝ hËu. Theo nhiÒu t¸c gi¶, nhiÖt ®é m«i tr­êng phï hîp víi lîn ®ùc gièng lµ kho¶ng 18 - 200C Khi tinh trïng ra ngoµi c¬ thÓ nã chÞu ¶nh h­ëng rÊt nhiÒu c¸c yÕu tè nh­:. - ¸nh s¸ng: §Æc ®iÓm cña tinh trïng lµ tÝnh h­íng vÒ ¸nh s¸ng, nh­ng ¸nh s¸ng còng rÊt cã h¹i chi tinh trïng. Trong ¸nh s¸ng ®Æc biÖt lµ tia tö ngo¹i sÏ lµm cho tinh trïng chÕt rÊt nhanh. MÆt kh¸c khi ¸nh s¸ng chiÕu vµo, nhiÖt ®é tinh trïng t¨ng lªn lµm cho tinh trïng ho¹t ®éng m¹nh, dÉn ®Õn tèn nhiÒu n¨ng l­îng, lµm cho tinh trïng chãng chÕt. §Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng nµy ng­êi ta ph¶i b¶o qu¶n tinh trong c¸c lä mÉu, tr¸nh ¸nh s¸ng trùc tiÕp chiÕu vµo. - NhiÖt ®é m«i tr­êng b¶o tån: NhiÖt ®é ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn søc ho¹t ®éng vµ søc sèng cña tinh trïng. Theo NguyÔn ThiÖn, NguyÔn TuÊn Anh ( 1993) th× nhiÖt ®é phï hîp lµ 10 - 150C. Theo Noakes vµ Harold Prarson ( 1975) th× nhiÖt ®é phï hîp lµ 10 - 120C, nh­ng m«i tr­êng BTS l¹i b¶o qu¶n ë nhiÖt ®é 180C. Theo Sut©mto (( NhËt 1962) cho r»ng tinh trïng ho¹t ®éng m¹nh ë nhiÖt ®é 40 - 420C vµ chÕt nhanh ë nhiÖt ®é 600C. Theo m«i tr­êng Liªn X« II b¶o qu¶n ë nhiÖt ®é 120C lµ tèt. Theo nghiªn cøu cña mét sè t¸c gi¶, nhiÖt ®é qu¸ nãng hoÆc qu¸ l¹nh ®ét ngét ®Òu lµm cho tinh trïng chÕt nhanh. Khi t¨ng nhiÖt ®é th× ho¹t lùc còng t¨ng lªn vµ ®¹t gi¸ trÞ lín nhÊt ë nhiÖt ®é 38 - 410C. Khi b¶o tån tinh dÞch lîn (Balasop vµ céng sù - 1967; Novicora - 1967) TrÝch tµi liÖu cña NguyÔn ThiÖn, NguyÔn TuÊn Anh. - ¶nh h­ëng cña chÊt ®éc hãa häc: C¸c kim lo¹i nÆng nh­ Fe, Hg lµ nh÷ng chÊt ®éc víi tinh trïng, mét sè chÊt nh­ khãi thuèc l¸, mïi Formol, H2S, c¸c chÊt h÷u c¬ nh­: Cån, ete, kiÒm, acid.. §Òu ¶nh h­ëng lµm tinh trïng nhanh bÞ chÕt. NÕu cho vµo tinh dÞch mét sè hãa trong m«i tr­êng pha chÕ qóa cao ®Òu lµm cho tinh trïng chÕt ®i nhanh chãng. - ¶nh h­ëng cña ¸p lùc thÈm thÊu, n¨ng lùc ®Öm vµ PH: M«i tr­êng pha lo·ng tinh dÞch cÇn cã ¸p lùc thÈm thÊu ®¼ng t­¬ng víi tinh dÞch. C¸c dung dÞch ­u tr­¬ng hoÆc nh­îc tr­¬ng ®Òu cã h¹i cho tinh trïng,v× nã lµm cho tinh trïng bÞ teo ®i hoÆc tr­¬ng phång lªn vµ chÕt mét c¸ch nhanh chãng. Tinh trïng cÇn m«i tr­êng pha lo·ng cã n¨ng lùc ®Öm vµ PH t­¬ng ®­¬ng víi n¨ng lùc ®Öm vµ PH cña tinh dÞch. Theo tµi liÖu cña NguyÔn ThiÖn, NguyÔn TuÊn Anh ( 1993) tinh dÞch lîn cã PH h¬i kiÒm tÝnh ( PH = 7,57) nªn tinh trïng bÞ kÝch thÝch vµ ho¹t ®éng m¹nh v× vËy mµ chãng chÕt. Trong m«i tr­êng kiÒm søc ho¹t ®éng cña tinh trïng ®­îc t¨ng c­êng cßn trong m«i tr­êng h¬i toan søc h¹t ®éng cña tinh trïng bÞ øc chÕ. Khi PH = 5 hoÆc PH = 6,5 - 7 th× tinh trïng sèng ®­îc l©u h¬n. - ¶nh h­ëng cña vi sinh vËt cã h¹i vµ vËt l¹. NÕu trong tinh dÞch cã nhiÒu vi khuÈn cã h¹i sÏ lµm tæn th­¬ng cho tinh trïng vµ lµm cho tinh trïng nhanh chÕt. V× vËy vÊn ®Ò vÖ sinh vµ v« trïng trong khi khai th¸c vµ pha lo·ng tinh dÞch cÇn chó ý ®Õn c«ng t¸c vÖ sinh thó y phï hîp víi ®Æc ®iÓm sinh lý cña tinh trïng. Khi tinh trïng cã vËt l¹ th× tinh trïng b¸m vµo vËt l¹ g©y nªn hiÖn t­îng tô dÝnh, mÊt ®iÖn tÝch vµ kh«ng cßn tiÕn th¼ng ®­îc n÷a, nÕu kÐo dµi sÏ lµm cho tû lÖ thô thai cña tinh trïng gi¶m. - ¶nh h­ëng cña t¸c ®éng c¬ häc. Do ®Æc ®iÓm cÊu t¹o cña Acrosome cña tinh trïng liªn kÕt rÊt láng lÎo víi ®Çu tinh trïng vµ phÇn ®Çu tinh trïng l¹i liªn kÕt rÊt láng víi phÇn cæ th©n do vËy rÊt dÔ bÞ bong ra do t¸c ®éng c¬ häc. V× vËy khi khai th¸c pha lo·ng tinh dÞch, vËn chuyÓn tinh dÞch cÇn tr¸nh xa sù x¸o trén vµ xãc l¾c. 3.5. Tinh thanh. Tinh thanh lµ hçn hîp chÊt láng ®­îc tiÕt ra tõ c¸c tuyÕn sinh dôc phô vµ èng sinh tinh. Tinh thanh chiÕm phÇn chñ yÕu trong tinh dÞch, c¸c loµi gia sóc kh¸c nhau th× l­îng tinh thanh còng kh¸c nhau. Theo «ng Ogen vµ c¸c céng t¸c viªn ( 1977), Lªnin ( 1960) th× ë lîn ®ùc 55 - 70% lµ chÊt tiÕt cña tuyÕn tiÒn liÖt vµ lµ chÊt tiÕt cña tuyÕn Cowper, chØ cã 2 - 3% lµ do dÞch hoµn phô, tinh trïng chiÕm 2 - 7% trong tinh dÞch. Thµnh phÇn hãa häc cña tinh thanh rÊt phøc t¹p theo Hafez ( 1976) th× chñ yÕu lµ n­íc ( 94 - 98%) cßn l¹i lµ c¸c chÊt kh¸c nh­: §­êng, muèi, Pr«tein, c¸c chÊt sinh häc. Theo Ivanov ( 1900) tinh thanh chØ lµ m«i tr­êng gióp cho tinh trïng sèng, ho¹t ®éng vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho thô thai chø kh«ng quyÕt ®Þnh trong thô thai kh«ng cã ¶nh h­ëng vÒ mÆt di truyÒn. 4. C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ chÊt l­îng tinh dÞch. 4.1. ThÓ tÝch tinh dÞch. - ThÓ tÝch tinh dÞch lµ l­îng tinh mµ lîn ®­îc xuÊt ra trong mét lÇn thùc hiÖn ph¶n x¹ phèi gièng. Nã phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè. - C¸c loµi gia sóc kh¸c nhau th× thÓ tÝch tinh dÞch cã kh¸c nhau. B¶ng 3. ThÓ tÝch tinh dÞch cña mét sè lo¹i gia sóc ( theo: Cole vµ Cupps - 1977) Lo¹i gia sóc Lîn Ngùa Chã Bß Cõu Thá ThÓ tÝch tinh dÞch V (ml) 150-00 20- 300 2-15 2-10 0,2 -2 0,4 -6 - C¸c gièng kh¸c nhau th× l­îng tinh dÞch còng kh¸c nhau theo mét sè t¸c gi¶ trong n­íc th× thÓ tÝch tinh dÞch cña mét sè gièng lîn nu«i t¹i ViÖt Nam lµ nh­ sau: B¶ng 4: ThÓ tÝch tinh dÞch cña c¸c gièng lîn nu«i t¹i ViÖt Nam ( Theo: Lª §øc H¶o, NguyÔn TuÊn Anh, NguyÔn TrÇn Quèc, L­u kû, 1969) Gièng lîn ThÓ tÝch tinh dÞch V (ml) Yorkshire 150 - 300 Landrace 150 - 300 Cornwall 150 - 300 Mãng c¸i 150 - 300 Lang hång 100 - 200 I' pha 80 - 150 - Theo Hafez ( 1976) th× thÓ tÝch tinh dÞch cña lîn ngo¹i tõ 150 - 300ml. Ngoµi ra thÓ tÝch tinh dÞch cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh­: Gièng, c¸ thÓ, tuæi t¸c, thêi tiÕt, mµu vô, chÓ ®é sö dông, kü thuËt lÊy tinh... §Æc biÖt lµ chÕ ®é nu«i d­ìng, ch¨m sãc. 4.2. Søc ho¹t ®éng cña tinh trïng ( Ho¹t lùc A). - Lµ tû lÖ % tinh trïng cña tinh trïng cã søc ho¹t ®éng tiÕn th¼ng so víi sè tinh trïng trong vi tr­êng mµ ta quan s¸t ®­îc. Ho¹t lùc cña tinh trïng cã liªn quan trùc tiÕp ®Õn chÊt l­îng tinh dÞch. Tinh dÞch cã ho¹t lùc cµng cao th× chÊt l­îng cµng tèt. B¶ng 5: Ho¹t lùc cña tinh trïng lîn nu«i ë ViÖt Nam (Theo: NguyÔn TuÊn Anh, L­u Kû - 1970) Gièng lîn Yorkshire Landrace Mãng c¸i Lang hång Ho¹t lùc (A) 0,7 - 0,9 0,7 - 0,9 0,7 - 0,8 0,7 - 0,8 4.3. Nång ®é tinh trïng. - Lµ tæng sè tinh trïng cã trong 1 ml tinh nguyªn chÊt, ®©y lµ chØ tiªu quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l­îng tinh dÞch vµ quyÕt ®Þnh cho møc ®é pha lo·ng cña tinh dÞch. C¸c lo¹i gia sóc kh¸c nhau th× nång ®é kh¸c nhau, th­êng lµ

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docNghiên cứu tình hình chăn nuôi tại Công Ty Cổ Phần Giống Chăn nuôi Bắc Giang.doc
Luận văn liên quan