Vấn đề Thị trường việc làm và thị trường lao động

Thị trường việc làm và TT lao động MỤC LỤC Lời mở đầu 1 Chương I 2 I. việc làm 2 1. Những khái niệm về việc làm 2 2.Hàng hóa việc làm 2 3.Phân loại việc làm 3 4.Tiêu chuẩn đánh giá việc làm 3 II. Thị trường việc làm. 3 1. Khái niệm về thị trường việc làm 3 2. Các yếu tố của TTVL và nhân tố tác động 4 3. Vai trò của TTVL 4 III. Thị trường lao động 5 1. Khái niệm TTLĐ 5 2. Các yếu tố của TTLĐ và nhân tố tác động 5 3. Những đặc trưng chủ yếu của TTLĐ 7 4. Các dạng TTLĐ 8 IV. Mối quan hệ giữa TTVL và TTLĐ. 9 1. TTVL và TTLĐ không tương tác lẫn nhau 9 2. TTVL và TTLĐ tương đối đồng nhất 10 3. TTVL và TTLĐ đã có sự tương tac nhưng chưa chặt chẽ 10 ChươngII. Thị trường lao động và thị trường việc làm ở Việt Nam 12 I. Thực trạng TTVL ở Việt Nam 12 II. Quá trình hình thành TTLĐ ở Việt Nam 15 1.Trước năm 1986 16 2. Từ năm 1986 đến năm 1993 16 3. Từ năm 1993 đén nay 17 III. Thực trạng TTLĐ ở Việt Nam 18 1. Những bước phát triển 18 2. Những mặt hạn chế 21 IV Mối quan hệ giữa TTVL và TTLD ở Viêt Nam 23 V. Nguyên nhân của thực trạng trên 24 Chương III. Những giải pháp khắc phục về TTVL và TTLĐ ở Việt Nam 27 I. Mục tiêu kế hoạch 5 năm 2006- 2010 27 II. Các giải pháp chủ yếu 28 Kết luận .31 danh mục tài liệu tham khảo 32

doc33 trang | Chia sẻ: lvcdongnoi | Lượt xem: 2370 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Vấn đề Thị trường việc làm và thị trường lao động, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
CÇu viÖc lµm lµ sè l­îng viÖc lµm mµ ng­êi lao ®éng ®ang tÝch cùc t×m kiÕm trªn thÞ tr­êng viÖc lµm. CÇu viÖc lµm phô thuéc vµo quy m«, c¬ cÊu d©n sè cña mét n­íc, chÝnh s¸ch t¹o viÖc lµm cña quèc gia, chÊt l­îng cña nguån lao ®éng (tr×nh ®é v¨n hãa, chuyªn m«n, søc kháe…) 2.3) Gi¸ c¶ viÖc lµm. Còng gièng nh­ TTL§ sù t¸c ®éng cña cung cÇu viÖc lµm h×nh thµnh nªn gi¸ c¶ søc viÖc lµm. Theo em hiÓu gi¸ c¶ viÖc lµm còng chÝnh lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng, nã ®­îc thÓ hiÖn ë kho¶n thu nhËp mµ ng­êi sö dung lao ®éng tr¶ cho ng­êi lao ®éng.Thu nhËp lµ tæng sè tiÒn mµ ng­êi lao ®éng nhËn ®­îc trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh, tõ c¸c nguån kh¸c nhau.C¸c nguån thu nhËp ®ã cã thÓ lµ tõ c¬ së s¶n xuÊt (tiÒn l­¬ng, tõ th­ëng, c¸c kho¶n phô cÊp, trî cÊp) trong ®ã tiÒn l­¬ng lµ kho¶n chÝnh mµ ng­êi lao ®éng nhËn ®­îc tõ ng­êi lao ®éng sau khi hoµn thµnh mét c«ng viÖc nhÊt ®Þnh hoÆc sau mét thêi lao ®éng nhÊt ®Þnh. Gi¸ c¶ viÖc lµm phô thuéc vµo tÝnh chÊt cña viÖc lµm , møc ®é gi¶n ®¬n hay phøc t¹p cña c«ng viÖc ®ßi hái tr×nh ®é cao hay thÊp, ®iÒu kiÖn lµm viÖc… Vai trß cña TTVL. Cung cÊp th«ng tin vÒ viÖc lµm ®Ó ng­êi cung cÊp viÖc lµm vµ ng­êi cÇn viÖc lµm cã thÓ gÆp gì, trao ®æi … tháa thuËn víi nhau. Ng­êi ®i t×m viÖc lµm sÏ cã nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt cô thÓ vÒ viÖc lµm ®ã ®Ó x¸c ®Þnh xem cã phï hîp víi hä kh«ng. T¹o ®iÒu kiÖn cho ng­êi lao ®éng ph¸t huy ®óng kh¶ n¨ng, n¨ng lùc cña b¶n th©n tõ ®ã n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi. Gióp æn ®Þnh, n©ng cao ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng, ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt n­íc. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò bøc xóc cña x· héi ®ã lµ t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp, gi¶m nh÷ng tÖ n¹n cña x· héi. II. ThÞ tr­êng lao ®éng (TTL§) Kh¸i niÖm vÒ TTL§ ThÞ tr­êng lao ®éng lµ sù trao ®æi hµng hãa søc lao ®éng gi÷a mét bªn lµ nh÷ng ng­êi së h÷u søc lao ®éng vµ mét bªn lµ nh÷ng ng­êi cÇn thuª søc lao ®éng ®ã. ThÞ tr­êng lao ®éng lµ thÞ tr­êng lín nhÊt vµ quan träng nhÊt trong hÖ thèng thÞ tr­êng v× lao ®éng lµ ho¹t ®éng chiÕm nhiÒu thêi gian nhÊt vµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh trao ®æi trªn TTL§ lµ viÖc lµm ®­îc tr¶ c«ng.ThÞ tr­êng lao ®éng biÓu hiÖn mèi quan hÖ gi÷a mét bªn lµ ng­êi cã søc lao ®éng vµ mét bªn lµ ng­êi sö dông søc lao ®éng nh»m x¸c ®Þnh sè l­îng vµ chÊt l­îng lao ®éng sÏ ®em ra trao ®æi vµ møc thï lao t­¬ng øng. VÒ c¬ b¶n TTL§ còng chÞu sù t¸c ®éng cña quy luËt cung cÇu, quy luËt c¹nh tranh, quy luËt ®éc quyÒn… C¸c yÕu tè cña TTL§ vµ nh©n tè t¸c ®éng VÒ c¬ b¶n, TTL§ ®­îc t¹o thµnh tõ ba bé phËn chÝnh ®ã lµ cung, cÇu cña TTL§ vµ gi¸ c¶ søc lao ®éng hay møc tiÒn c«ng, tiÒn l­¬ng mµ t¹i ®ã ng­êi së h÷u søc lao ®éng ®ång ý lµm viÖc. Cung lao ®éng Theo Samuelson, cung lao ®éng biÓu hiÖn sè l­îng lao ®éng mµ c¸c hé gia ®×nh s½n sµng ®em b¸n trªn thÞ tr­êng. Cung lao ®éng lµ tËp hîp nh÷ng ng­êi cã kh¶ n¨ng vµ cã nhu cÇu lµm viÖc. Hä cã thÓ ®ang cã viÖc lµm hay t¹m thêi kh«ng cã viÖc lµm song ®amg ®i t×m viÖc. Nguån cung lao ®éng ®­îc h×nh thµnh tõ c¸c c¬ së ®µo t¹o nh­ c¸c thÞ tr­êng ®¹i häc, cao ®¼ng, d¹y nghÒ vµ c¸c c¬ së ®µo t¹o kh¸c. Nguån cung nµy cã thÓ tõ nh÷ng ng­êi ®ang t×m viÖc lµm, tõ c¸c doanh nghiÖp, c¬ quan tæ chøc … vµ, nã ®­îc bæ sung th­êng xuyªn tõ ®éi ngò nh÷ng ng­êi ®Õn ®é tuæi lao ®éng. ë ViÖt Nam tæng côc thèng kª quy ®Þnh nguån lao ®éng lµ nh÷ng ng­êi trong ®é tuæi lao ®éng (nam tõ 15-60 tuæi n÷ tõ 15-55 tuæi) vµ ng­êi trªn tuæi lao ®éng ®ang lµm viÖc. Cung vÒ lao ®éng phô thuéc vµo qui m«. C¬ cÊu d©n sè cña mét n­íc, chÊt l­îng cña nguån lao ®éng (Tr×nh ®é v¨n hãa, c¬ cÊu ngµnh nghÒ, søc kháe… phong tôc, tËp qu¸n x· héi cña mét n­íc vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cña n­íc ®ã. CÇu lao ®éng CÇu lao ®éng lµ l­îng lao ®éng mµ ng­êi sö dông lao ®éng cã thÓ thuª ë mçi møc gi¸, cã thÓ chÊp nhËn ®­îc. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cÇu lao ®éng lµ cÇu dÉn xuÊt. Lao ®éng lµ yÕu tè ®Çu vµo cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra mét khèi l­îng hµng hãa vËt phÈm nhÊt ®Þnh, do vËy quy m« cña nã phô thuéc vµo møc nhu cÇu cña hµng hãa do lao ®éng s¶n xuÊt ra còng nh­ gi¸ c¶ cña hµng hãa ®ã trªn thÞ tr­êng. CÇu vÒ lao ®éng ®­îc h×nh thµnh tõ c¸c doanh nghiÖp, c¬ quan, tæ chøc… hoÆc tõ nhu cÇu lao ®éng nhËp khÈu cña n­íc ngoµi. CÇu lao ®éng phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh­ nguån tµi nguyªn cña mét n­íc, qui m«, tr×nh ®é c«ng nghÖ, c¬ cÊu ngµnh nghÒ cña nÒn kinh tÕ, møc tiÒn c«ng, phong tôc tËp qu¸n, t«n gi¸o… vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ. Gi¸ c¶ søc lao ®éng Sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a cung vµ cÇu vÒ lao ®éng h×nh thµnh gi¸ c¶ søc lao ®éng ®­îc thÓ hiÖn trùc tiÕp ë kho¶n thï lao mµ ng­êi lao ®éng nhËn ®­îc Gi¸ c¶ hay tiÒn c«ng lao ®éng(W0) vµ sè l­îng lao ®éng(L0) sÏ ®­îc x¸c ®Þnh t¹i ®iÓm giao nhau cña hai ®­êng cung vµ cÇu vÒ lao ®éng. E0 gäi lµ ®iÓm c©n b»ng cung cÇu lao ®éng, t¹i ®iÓm E0 kh«ng cã thÊt nghiÖp . ThÊt nghiÖp kh«ng x¶y ra nÕu cung cÇu co gi·n linh ho¹t theo ®é t¨ng cña gi¸ c¶ søc lao ®éng Møc tiÒn c«ng S E0 W0 D L0 §¬nvÞ L§ Nh÷ng ®Æc tr­ng chñ yÕu cña thÞ tr­êng lao ®éng Mét lµ lao ®éng kh«ng thÓ t¸ch rêi khái ng­êi cung cÊp, ng­êi lao ®éng. §èi víi c¸c lo¹i hµng hãa th«ng th­êng, mèi quan hÖ gi÷a ng­êi b¸n vµ ng­êi mua sÏ kÕt thóc khi tháa thuËn xong viÖc mua b¸n, ng­êi mua sÏ kÕt thóc khi tháa thuËn xong viÖc mua b¸n, vµ quyÒn cña ng­êi b¸n ®èi víi hµng hãa cña m×nh chÊm døt sau khi nhËn ®­îc thanh to¸n sßng ph¼ng. Nh­ng ®èi víi hµng hãa søc lao ®éng cña m×nh mµ ng­êi lµm thuª ph¶i tham gia tÝch cùc, vµ chñ ®éng trong qu¸ tr×nh khai th¸c vµ sö dông søc lao ®éng cña m×nh, ®Ó t¹o ra s¶n phÈm hµng hãa- dÞch vô víi sè l­îng vµ chÊt l­îng ngµy cµng tèt h¬n. §©y lµ nÐt ®Æc tr­ng c¬ b¶n, kh¸c víi thÞ tr­êng kh¸c cña kinh tÕ thÞ tr­êng Hai lµ ng­êi lao ®éng lµ ng­êi gi÷ quyÒn kiÓm so¸t sè l­îng vµ chÊt l­îng søc lao ®éng, cho nªn mèi quan hÖ lao ®éng lµ mèi quan hÖ kh¸ l©u dµi. §Ó n©ng cao n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ cña qu¸ tr×nh lao ®éng th× viÖc gi÷ v÷ng vµ ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ lao ®éng lµ rÊt cÇn thiÕt. Do ®ã ng­êi sö dông lao ®éng ph¶i x©y dùng mét c¬ chÕ khuyÕn khÝch, t¹o ®éng lùc ®èi víi ng­êi lao ®éng mét c¸ch phï hîp. Ngoµi khuyÕn khÝch vÒ tiÒn c«ng, tiÒn th­ëng, phóc lîi.. th× cÇn kÝch thÝch ng­êi lao ®éng c¶ vÒ mÆt tinh thÇn. Ba lµ chÊt l­îng lao ®éng cña ng­êi lao ®éng kh«ng ®ång nh©t. Nã phô thuéc vµo giíi tÝnh, tuæi t¸c, thÓ lùc, trÝ th«ng minh vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n, kinh nghiÖm, vv… V× vËy viÖc ®¸nh gi¸ chÊt lao ®éng cña ng­êi lao ®éng trong qu¸ tr×nh tuyÓn dông, tr¶ c«ng phï hîp víi tõng ng­êi gÆp khã kh¨n, phøc t¹p. Bèn lµ, lao ®éng võa lµ ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, võa quy ®Þnh sè l­îng vµ chÊt l­îng s¶n phÈm hµng hãa vµ dÞch vô s¶n xuÊt ra. Cho nªn, c¸c chÝnh s¸ch, c¸c quy ®Þnh vÒ tuyÓn dông, tiÒn l­¬ng, b¶o hiÓmvv… võa ¶nh h­ëng ®Õn hiÖu qu¶ kinh doanh cña c¸c ®¬n vÞ, võa ¶nh h­ëng ®Õn c¸c chØ tiªu kinh tÕ vÜ m« nh­ gi¸ c¶, viÖc lµm. N¨m lµ thÞ tr­êng lao ®éng lu«n cã giíi h¹n vÒ ®Þa lý theo cung vÒ chuyªn m«n theo ngµnh, nghÒ. V× vËy ph¶i nghiªn cøu sù chuyÓn dÞch vµ sù liªn kÕt gi÷a c¸c thÞ tr­êng ®­îc ph©n ®o¹n theo c¸c dÊu hiÖu (tiªu thøc) kh¸c nhau gi÷a c¸c vïng, c¸c nghÒ… S¸u lµ TTL§ còng gièng nh­ c¸c lo¹i thÞ tr­êng kh¸c trong hÖ thèng thÞ tr­êng ®Òu chÞu sù t¸c ®éng cña ph¸p luËt. C¸c thÓ chÕ, quy chÕ ®­îc luËt hãa vµ c¸c quy ®Þnh thµnh v¨n b¶n cã t¸c ®éng ®Õn hµnh vi vµ ®iÒu kiÖn cña 2 chñ thÓ ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng trong qu¸ tr×nh tháa thuËn c¸c ®iÒu kiÖn vµ gi¸ c¶ cña dÞch vô lao ®éng hay TTL§ chÞu sù ®iÒu tiÕt cña ChÝnh Phñ th«ng qua quy chÕ, h×nh thøc luËt, møc tiÒn l­¬ng tèi thiÓu… C¸c d¹ng thÞ tr­êng lao ®éng Tïy vµo môc ®Ých nghiªn cøu, sù t­¬ng t¸c gi÷a cung-cÇu lao ®éng sù t¸c ®éng cña ChÝnh Phñ, thÞ tr­êng lao ®éng ®­îc ph©n lo¹i nh­ sau: Theo kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña thÞ tr­êng 4.1.1 ThÞ tr­êng lao ®éng c¹nh tranh hoµn h¶o Trong th× tr­êng cung cÇu lao ®éng ®­îc ®iÒu chØnh linh ho¹t theo gi¸ c¶ cña lao ®éng, chØ tån t¹i mét thÞ tr­êng duy nhÊt, kh«ng bÞ chia c¾t. §­êng cÇu cña thÞ tr­êng lµ tËp hîp c¸c ®­êng cÇu cña c¸ nh©n vËn ®éng t­¬ng øng víi ®­êng cung cña lao ®éng. §­êng cung lµ tæng hîp c¸c ®­êng cung cña doanh nghiÖp, tuy nhiªn tiÒn l­¬ng cã thÓ h¹ thÊp tïy ý. 4.1.2 ThÞ tr­êng lao ®éng nhiÒu khu vùc. Trong thÞ tr­êng nµy, cung-cÇu lao ®éng bÞ chia c¾t, bÞ ph©n m¶ng thµnh c¸c thÞ tr­êng riªng (ngµnh, nghÒ, tr×nh ®é ®µo t¹o, giíi tÝnh…) Mçi thÞ tr­êng cã ®­êng cÇu vµ ®­êng cung riªng biÖt víi c¬ chÕ vËn ®éng kh¸c nhau. Trong thÞ tr­êng nµy tån t¹i ®ång thêi thÊt nghiÖp h÷u h×nh vµ thÊp nghiÖp c¬ cÊu. KÕt qu¶ tiÒn l­¬ng cã sù ph©n biÖt lín gi÷a c¸c vïng, nghµnh nghÒ, giíi… Theo møc ®é t­¬ng hç gi÷a cung cÇu lao ®éng. ThÞ tr­êng d­ thõa lao ®éng: Khi tèc ®é cña cung lín h¬n rÊt nhiÒu so víi tèc ®é t¨ng cña cÇu th× sÏ dÉn ®Õn sù d­ thõa lao ®éng trªn TTL§. Trong tr­êng hîp nµy, cung lao ®éng gÇn nh­ mét ®­êng n»m ngang. CÇu lao ®éng rÊt yÕu vµ tiÒn c«ng lµ mét ®iÓm r©t th©p, kh«ng cã ph¶n øng víi møc cÇu vµ gi¸ lao ®éng Theo møc ®é can thiÖp cña Nhµ n­íc trong hÖ thèng thÞ tr­êng. - HÖ thèng thÞ tr­êng tù do: c¸c c¸ nh©n tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ c¸c quyÕt ®Þnh vÒ tiÒn l­¬ng, viÖc lµm. HiÖu qu¶ kinh tÕ trong thÞ tr­êng nµy ®­îc b¶o ®¶m th«ng qua viÖc ph©n bè vµ sö dông nguån lùc rÊt hîp lý nh­ng vÉn ch­a chó ý ®óng møc ®Õn hiÖu qu¶ x· héi: - HÖ thèng thÞ tr­êng kÕ ho¹nh hãa tËp trung: Nhµ n­íc lµ ng­êi gi÷ vÞ trÝ quan träng, trùc tiÕp trong viÖc ®iÒu chØnh c¸c mèi quan hÖ lao ®éng x· héi v¬i môc tiªu b¶o ®¶m viÖc lµm ®Çy ®ñ cho méi thµnh viªn trong x· héi. Vai trß cña ng­êi lao ®éng, ng­êi sö dông lao ®éng (doanh nghiÖp, tæ chøc) rÊt thÊp, tõ ®ã viÖc sö dông nguån lùc lao ®éng kÐm hiÖu qu¶. - HÖ thèng thÞ tr­êng hçn hîp: §©y lµ thÞ tr­êng mµ ë ®ã võa cã sù can thiÖp cña ChÝnh Phñ th«ng qua kÕ ho¹ch hãa tËp trung, võa sù ®iÒu tiÕt cña hÖ thèng thÞ tr­êng. Tïy vµo ®Æc tr­ng vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ mµ hÖ thèng thÞ tr­êng hçn hîp ë mçi n­íc kh«ng gièng nhau. IV. Mèi quan hÖ gi÷a TTVL vµ TTL§. TTVL vµ TTL§ kh«ng t­¬ng t¸c ë ®©y TTVL vµ TTL§ cã sù t¸ch biÖt, kh«ng liªn hÖ víi nhau. Nã lµ hai chñ thÓ ®éc lËp. L­îng lao ®éng trªn TTL§ kh«ng t×m thÊy hoÆc kh«ng ®¸p øng cung cÇu viÖc lµm trªn TTVL. Víi mèi quan hÖ nµy trªn TTL§ th× thõa l­îng lao ®éng ®ang cã nhu lµm viÖc cßn TTVL sè viÖc lµm ®­îc t¹o ra vÉn cßn trèng. Gi÷a TTVl vµ TTL§ cã t×nh tr¹ng nh­ vËy cã thÓ lµ do sù mÊt c©n ®èi hay chªnh lÖch vÒ chÊt l­îng lao ®éng trªn TTL§ vµ yªu cÇu cña viÖc lµm trªn TTVL, Nguyªn nh©n cña t×nh tr¹ng nµy lµ do nguån nh©n lùc ch­a ®­îc ®µo t¹o ®óng víi ngµnh nghÒ. Mét n­íc mµ gi÷a TTVL vµ TTL§ cã mèi quan hÖ nh­ trªn th× tû lÖ thÊt nghiÖp lµ rÊt lín, g©y khã kh¨n cho toµn x· héi, nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn chËm hoÆc kh«ng ph¸t triÓn. 2.TTVL vµ TTL§ t­¬ng ®èi ®ång nhÊt. NghÜa lµ gi÷a TTVL vµ TTL§ cã sù liwn kÕt chÆt chÏ, cã thÓ x¶y ra 2 tr­êng hîp. TTL§ lín h¬n TTVL TTVL lín h¬n TTL§ MÆc dï cã sù chªch lÖch nhau gi÷a hai thÞ tr­êng nh­ng sù chªnh lÖch lµ kh«ng ®¸ng kÓ. Gi÷a hai thÞ tr­êng cã mèi quan hÖ nay tøc lµ lùc l­îng lao ®éng trªn TTL§ ®¸p øng hÇu nh­ c¸c yªu c©ï cña c«ng viÖc trªn TTVL ng­êi lao ®éng ®­îc ®µo t¹o ®óng víi ngµnh nghÒ . Cã thÓ nãi mèi quan hÖ nµy chØ tån t¹i ë nh÷ng n­ãc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn víi hÖ thèng gi¸o dôc- ®µo t¹o vµ h­íng nghiÖp kh¸ hoµn chØnh. Mét n­íc gi÷a TTVL vµ TTL§ cã mèi quan hÖ nµy th× tû lÖ thÊt nghiÖp lµ rÊt nhá th× TTL§ lín h¬n TTVL; vµ kh«ng x¶y ra t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp khi TTVL lín h¬n TTL§ mµ lóc ®ã x¶y ra t×nh tr¹ng d­ thõa viÖc lµm. 3. TTVL vµ TTL§ cã sù t­¬ng t¸c nh­ng ch­a chÆt chÏ. §©y lµ mèi quan hÖ t­¬ng ®èi phæ biÕn ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn khi mµ hÖ thèng gi¸o dôc ®µo t¹o h­íng nghiÖp cßn thÊp. NÒn kinh tÕ ch­a ph¸t triÓn sè viÖc lµm t¹o ra cßn thÊp.Víi mèi quan hÖ nµy chØ mét phÇn lùc l­îng lao ®éng ®¸p øng ®­îc mét sè l­îng c«ng viÖc nhÊt ®Þnh, cã hiÖn t­îng thõa viÖc lµm vµ thõa lao ®éng nh­ng l­îng lao ®éng nµy l¹i kh«ng ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña c«ng viÖc dÉn ®Õn t×nh tr¹ng l·ng phÝ nguån nh©n lùc x· héi. TYr lÖ thÊt nghiÖp cña ®Êt n­íc cßn kh¸ cao. Ch­¬ng II. ph©n tÝch mèi quan hÖ thÞ tr­êng viÖc lµm vµ thÞ tr­êng lao ®éng ë viÖt nam I. Thùc tr¹ng thÞ tr­êng viÖc lµm §­êng lèi ®æi míi, ph¸t triÓn kinh tÕ hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn do §¶ng ta khëi x­íng vµ l·nh ®¹o ®· t¹o ra nhiÒu ®iÒu kiÖn thuË lîi ®Ó ng­êi lao ®éng cã c¬ héi t¹o viÖc lµm vµ cã viÖc lµm ®¸p øng nhu cÇu bøc xóc vÒ ®êi sèng, gãp phÇn æn ®Þnh ®êi sèng t×nh h×nh kinh tÕ x· héi. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lao ®éng viÖc lµm trong 15 n¨m ®æi míi võa qua ®· cã nh÷ng b­íc tiªn v÷ng ch¾c, cã thÓ cã ®¸nh gi¸ kh¸i qu¸t nh­ sau. Mét lµ, sè viÖc lµm míi ®­îc t¹o ra ngµy cµng lín, theo sè liÖu b¸o c¸o chÝnh thøc cña tæng côc thèng kª: viÖc lµm ®· t¨ng tõ 30,2 triÖu trong n¨m 1990 lªn 40,6 triÖu trong n¨m 2000, b×nh qu©n mçi n¨m t¨ng thªm 1 triÖu.Trong thêi gian 5 n¨m (1996-2000) sè ng­êi cã viÖc lµm t¨ng tõ 34,6 triÖu lªn 40,6 t¨ng 6 triÖu ( 17,6%) b×nh qu©n h»ng n¨m t¨ng kho¶ng 3,2%. N¨m 2001-2003 t¹o ra 4,3 triÖu viÖc lµm vµ n¨m 2004 t¹o thªm 1,59 triÖu viÖc lµm. Theo sè liÖu trªn nhËn thÊy sè viÖc lµm ( cung viÖc lµm )®­îc t¹o ra trong nÒn kinh tÕ quèc d©n cã xu h­íng gia t¨ng ®¸p øng sè lao ®éng t¨ng thªm hµng n¨m trªn TTL§. Víi tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cña n­íc ta trong 5 n¨m qua (2001-2005) lu«n gi÷ ë møc trªn 7% ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó thu hót lao ®éng vµo c¸c ngµnh kinh tÕ.Tõ ®Çu n¨m 2000 ®Õn th¸ng 9 n¨m 2003 cã 76 601 doanh nghiÖp ®¨ng kÝ víi sè vèn kinh doanh qui ®æi lµ 9,5 tû USD gÊp 1,7 lÇn vÒ sè doanh nghiÖp vµ h¬n 4 lÇn vÒ sè vèn ®¨ng kÝ so víi giai ®o¹n 1991 -1999. N¨m 2002 tæng sè lao ®éng lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp ®· lªn tíi 6 triÖu ng­êi chiÕm 16% tæng sè lao ®éng. Trong 4 n¨m (2001-2004) c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi tõ viÖc sö dông c¸c nguån vèn ®Çu t­ theo c¸c ngµnh , theo c¸c lÜnh vùc ®· t¹o chç viÖc lµm míi cho 4,429 triÖu ng­êi, trong ®ã ®Çu t­ n­íc ngoµi t¹o viÖc lµm cho 1,977 triÖu ng­êi ( th«ng qua c¸c dù ¸n ph¸t triÓn träng ®iÓm thu hót 849 000 lao ®éng; ®Çu t­ cña Nhµ n­íc vµo c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt thu hót 233 000 lao ®éng; c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng theo luËt doanh nghiÖp thu hót 895 000 lao ®éng), c¸c ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn N«ng nghiÖp- n«ng th«n t¹o viÖc lµm cho 2,077 triÖu ng­êi, c¸c dù ¸n ®Çu t­ n­íc ngoµi ph¸t triÓn vµ më réng s¶n xuÊt t¹o ®­îc 245 000 chç viÖc lµm míi. Hai lµ tØ lÖ thÊt nghiÖp gi¶m tØ lÖ sö dung thêi gian lao ®éng t¨ng. Trong 4 n¨m(2001-2004) c¶ n­íc t¹o viÖc lµm cho 5,9 triÖu lao ®éng, h¹ tØ lÖ thÊt nghiÖp ë khu vùc n«ng th«n lªn 79%( dù kiÕn kÕ ho¹ch n¨m 2005 lµ 80%). quü vay vèn quèc gia vÒ viÖc lµm gãp phÇn quan träng trong viÖc hç trî lao ®éng thÊt nghiÖp cã viÖc lµm, ng­êi thiÕu viÖc lµm cã viÖc lµm ®Çy ®ñ, t¨ng tØ lÖ sö dông thêi gian lao ®éng n«ng th«n.Tuy nhiªn tØ lÖ thÊt ngiÖp ë thµnh thÞ gi¶m chËm, thêi gian lao ®éng ë n«ng th«n t¨ng chËm. Ba lµ cã sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu viÖc lµm gi÷a ngµnh c«ng nghiÖp – n«ng nghiÖp – dÞch vô. C¬ cÊu lao ®éng trong c¸c ngµnh kinh tÕ chuyÓn dÞch theo h­íng tÝch cùc, tØ lÖ lao ®éng lµm viÖc trong nhãm ngµnh n«ng l©m ng­ nghiÖp tiÕp tôc gi¶m tõ 62,8% n¨m 2001 cßn 57,9%b n¨m 2004, trong khi ®ã tØ lÖ nµy trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp –x©y dùng vµ th­¬ng m¹ip dÞch vô t¨ng ®¸ng kÓ, t­¬ng øng lµ 17.4% vµ 24,7%. Trong giai ®o¹n 1996-2000 khu v­c n«ng l©m ng­ nghiÖp ®· æn ®Þnh viÖc lµm cho 23,5 triÖu lao ®éng vµ thu hót gÇn 2 triÖu lao ®éng míi. Khu vùc c«ng nghiÖp –x©y dùng vµ dÞch vô th­¬ng m¹i thu hót thªm 2,2triÖu lao ®éng. Khu dÞch vô cã b­íc ph¸t triÓn m¹nh t¨ng thªm 2,3 -2,4 triÖu lao ®éng. MÆc dï ®· cã sù chuyÓn dÞch viÖc lµm gi÷a n«ng l©m ng­ nghiÖp ,c«ng nghiÖp – x©y dùng vµ dÞch vô – th­¬ng m¹i nh­ng sè viÖc lµm ë n«ng nghiÖp vÉn ch­a ®¸p øng sè lao ®éng d­ thõa , vµ viÖc lµm ch­a cã tÝnh æn ®Þnh cao(chñ yÕu lµ viÖc lµm theo thêi gian ng¾n, t¹m thêi) tØ lÖ thÊt nghiÖp tr¸ h×nh cßn kh¸ cao. Bèn lµ c¸c h×nh thøc cña TTVL. §Ó gi¶i quyÕt mèi quan hÖ cung cÇu viÖc lµm, TTVL ®· cã sù vËn ®éng m¹nh mÏ víi sù ra ®êi vµ ho¹t ®éng cña c¸c h×nh thøc sau - C¸c héi chî viÖc lµm. Héi chî viÖc lµm lµ mét ho¹t ®éng míi vµ h÷u Ých trong viÖc th«ng tin TTVL ë n­íc ta. ViÖc tæ chøc héi chî viÖc lµm trong thêi gian võa qua ®­îc tiÕn hµnh kh¸ phong phó vµ ®a d¹ng víi nh÷ng ho¹t ®éng chÝnh lµ Ho¹t ®éng giíi thiÖu vµ qu¶ng c¸o vÒ sù ph¸t triÓn cña doanh ngiÖp qua b¨ng h×nh, biÓu ®å, tê r¬i… Ho¹t ®éng trao ®æi trùc tiÕp b»ng h×nh thøc diÔn ®µn gi÷a ng­êi sö dông lao ®éng, doanh nghiÖp, c¬ së d¹y nghÒ vµ c¬ quan nhµ n­íc víi ng­êi lao ®éng, häc sinh, sinh viªn. Ho¹t ®éng pháng vÊn, tuyÓn lao ®éng trùc tiÕp t¹i héi chî viÖc lµm. Tõ n¨m 2000 ®Õn nay, c¶ n­íc ®· tæ chøc 20 lÇn héi chî viÖc lµm ë c¸c ®Þa ph­¬ng kh¸c nhau: TP.HCM, TP.§µ N½ng, TP. Hµ Néi , tØnh Qu¶ng Ninh…C¸c ho¹t ®éng cña héi chî viÖc lµm b­íc ®Çu ®· ®em l¹i kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ. Mét lµ n©ng cao nhËn thøc cho c¸c ®èi t­îng x· héi, ®Æc biÖt cña ng­êi lao ®éng, ng­êi sö dông lao ®éng vµ céng ®ång vÒ quúªn vµ nghÜa vô cña m×nh vÒ viÖc lµm. Hai lµ héi chî viÖc lµm lµ n¬i cung cÊp vµ trao ®æi th«ng tin vÒ viÖc lµm nghÒ nghiÖp, ®µo t¹o nghÒ vµ ®em l¹i c¸c kÕt qu¶ tÝch - Trao ®æi vµ cung cÊp th«ng tin nhiÒu chiÒu tõ phÝa ng­êi sö dông lao ®éng , ng­êi lao ®éng , c¬ së d¹y nghÒ, trung t©m dÞch vô viÖc lµm vµ cña c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n­íc, c¸c tæ chøc chÝnh trÞ x· héi. - Cung cÊp c¸c quy ®Þnh vµ t­ vÊn ph¸p luËt vÒ lao ®éng – viÖc lµm vµ d¹y nghÒ cho ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng. Ba lµ héi chî viÖc lµm ®· thu hót nhiÒu ®èi t­îng tham gia, theo sè liÖu b¸o c¸o cña 10 ®Þa ph­¬ng ®· tæ chøc héi chî viÖc lµm n¨m 2002 cã kho¶ng 722 ®¬n vÞ tham gia. Tp.HCM nhiÒu nhÊt víi 215 ®¬n vÞ. C¸c ®¬n vÞ tham gia héi chî viÖc lµm gåm: c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, c¸c c¬ së d¹y nghÒ. §èi t­îng tham gia phÇn lín lµ ng­êi lao ®éng phÇn lín lµ ng­êi lao ®éng vµ c¸c sinh viªn tr­êng cao ®¼ng, ®¹i häc… Bèn lµ ho¹t ®éng ®¨ng kÝ vµ tuyÓn lao ®éng ®· ®em l¹i nh÷ng kÕt qu¶ tÝch cùc. Theo sè liÖu th«ng kª b¸o c¸o th× sè ng­êi ®Õn ®¨ng kÝ t×m viÖc lµm ë mçi héi chî lµ 12.500 ngõ¬i. Sè lao ®­îc pháng vÊn ngay t¹i mèi héi chî b×nh qu©n lµ 7.572 ng­êi chiÕm 60% sè ng­êi ®Õn ®¨ng kÝ t×m kiÕm. Vµ qua héi chî viÖc lµm c¸c doanh nghiÖp vµ c¸c tæ chøc ®· tuyÓn ®­îc nh÷ng ng­êi lao ®éng ®¸p øng yªu cÇu cña m×nh (t×m ®óng ng­êi ®óng viÖc ). Ngoµi nh÷ng kÕt qua ®¹t ®­îc ë trªn héi chî viÖc lµm vÉn cßn nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh. - Quy m« tæ chøc cña héi chî viÖc lµm cßn hÑp, ch­a ph¸t triÓn réng r·i trong ph¹m vi toµn quèc mµ míi chØ tËp trung ë c¸c thµnh phè lín cña c¶ n­íc (Tp.HCM, HN, §µ N½ng…) - Ch­a thu hót hÕt lùc l­îng lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng vµo tham gia, viÖc tiÕp xóc trao ®æi trùc tiÕp gi÷a ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng cßn Ýt. -Trung t©m dÞch vô viÖc lµm Trung t©m dÞch vô viÖc lµm ®· ®­îc h×nh thµnh tõ nh÷ng n¨m 1992 qua qu¸ tr×nh ho¹t ®éng tõng b­íc ®· ®­îc hoµn thiÖn c¶ vÒ c¬ chÕ chÝnh s¸ch c¶ vÒ tæ chøc thùc hiÖn. §Õn nay ®· cã kho¶ng 140 trung t©m dÞch vô viÖc lµm trong c¶ n­íc, bao gåm c¶ c¸c trung t©m thuéc héi phô n÷, Tæng liªn ®oµn lao ®éng ViÖt Nam, Héi n«ng d©n, T¦ ®oµn. C¸c trung t©m nµy ho¹t ®éng theo chøc n¨ng cña ph¸p luËt quy ®iÞnh, ®ång thêi cßn tæ chøc d¹y nghÒ vµ tæ chøc s¶n xuÊt. HÖ thèng trung t©m dÞch vô viÖc lµm ho¹t ®éng tõ n¨m 1992 ®Õn n¨m 2000 ®· t­ vÊn cho 2 triÖu l­ît ng­êi , d¹y nghÒ g¾n víi viÖc lµm vµ bæ tóc nghÒ cho 70 v¹n ng­ìi, giíi thiÖu viÖc lµm vµ bæ tóc nghÒ cho 70 v¹n ng­ìi, giíi thiÖu viÖc lµm vµ cung øng viÖc lµm cho 87 v¹n ng­êi. Trong giai ®o¹n 2001-2004 hÖ thèng trung t©m dÞch vô viÖc lµm h»n n¨m ®· t­ vÊn nghÒ vµ t­ vÊn ®µo t¹o cho 20 v¹n l­ît ng­êi, giíi thiÖu viÖc lµm vµ cung øng viÖc lµm cho 8 v¹n ng­êi, ®µo täa ng¾n h¹n vµ bæ tóc nghÒ cho 10 v¹n ng­êi. MÆc dï ®· gi¶i quyÕt ®­îc mét sè l­îng ®¸ng kÓ viÑc lµm cho ng­êi lao ®éng nh­ng hÖ thèng trung t©m dÞch vô viÖc lµm ch­a cã mét cÊu tróc tæ chøc thµnh lËp râ rµng, quy m« ho¹t ®éngcña hÖ th«ng cßn h¹n chÕ, nhá bÐ, ch­a ®¶m b¶o trng bÞ v¹t chÊt cÇn thiÕt vµ ®é ngò c¸n bé kh«ng ®ång bé chØ míi phôc vô ®­îc mét tØ lÖ nhá sè ngõêi cã nhu cÇu viÖc lµm. C¸c trung t©m cßn ch­a thiÕt lËp ®­îc mèi quan hÖ chÆt chÏ víi c¸c doanh nghiÖp nªn ch­a cã sù gÆp gì kÞp thêi gi÷a cung cÇu lao ®éng trªn TTL§. II. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh thÞ tr­êng lao ®éng ë ViÖt Nam. Mét trong nh÷ng ®Æc tr­ng chñ yÕu cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. Tõng quen víi quan niÖm coi lao ®éng lµ mét gi¸ trÞ x· héi vµ tinh thÇn cao nhÊt, søc lao ®éng kh«ng ph¶i lµ hµng hãa ®em trao ®æi mua b¸n. ViÖc h×nh thµnh TTL§ t¹i ViÖt Nam kh«ng ph¶i lµ mét qu¸ tr×nh dÔ dµng. V× ®­îc thõa nhËn t­¬ng ®èi muén h¬n, nªn TTL§ h×nh thµnh chËm vµ yÕu h¬n vµ tr¶i qua c¸c giai ®o¹n sau. 1. Giai ®o¹n tr­íc n¨m 1986 Còng nh­ nhiÒu n­íc ®ang ph¸t triÓn, sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr­êng lao ®éng ë ViÖt Nam g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh ph©n hãa tù nhiªn cña nÒn s¶n xuÊt nhá. Tõ nh÷ng n¨m 70 vµ ®Çu thËp kØ 80, chñ yÕu lµ h×nh thøc thuª muín lao ®éng theo kiÓu tháa thuËn miÖng, thêi gian ng¾n, mang tÝnh t¹m thêi, vµ kh«ng æn ®Þnh. Tr­íc n¨m 1986TTL§ c«ng khai chØ xuÊt hiÖn trong khu vùc kinh tÕ, nhµ n­íc vµ khu vøc kinh tÕ tËp thÓ. ViÖc sö dông lao ®éng mang nÆng tÝnh kÕ ho¹ch hãa tËp trung. VÒ mÆt nhËn thøc, lao ®éng kh«ng ®­îc coi lµ mét thø hµng hãa ®Æc biÖt vµ do vËy kh«ng ®­îc “mua” vµ “b¸n” trªn thÞ tr­êng . Sù chuyÓn dÞch lao lao ®éng ®éng cßn Ýt gi÷a c¸c vïng, gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n còng nh­ trong n­íc vµ n­íc ngoµi: Lao ®éng trong khu vùc kinh tÕ Nhµ N­íc vµ khu vùc kinh tÕ tËp thÓ ®­îc tuyÓn dông theo h×nh thøc biªn chÕ. ViÖc sö dông lao ®éng theo c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung mét mÆt ®· dÉn ®Õn Nhµ n­íc ph¶i chi nguån kinh phÝ lín ®Ó gi¶i quyÕt sè lao ®éng d«i d­, mÆt kh¸c t¹o ra t©m lý vµ ý thøc phô thuéc ng­êi lao ®éng trong chê vµo Nhµ n­íc, kh«ng tù lo viÖc cho m×nh. Trong thêi k× nµy kh¸i niÖm thÊt nghiÖp còng nh­ thÞ tr­êng lao ®éng ch­a ®­îc ®Ò cËp mét c¸ch chÝnh thøc vÒ mÆt x· héi. Nh×n chung, tr­íc n¨m 1986 thÞ tr­êng lao ®éng ë n­íc ta cßn manh món, ph©n t¸ch chia c¾t. 2. TTL§ thêi k× 1986-1993 Chñ tr­¬ng chuyÓn dÞch nÒn kinh tÕ hµng hãa tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ®­îc khëi th¶o víi NghÞ quyÕt cña ®¹i héi ®¶ng lÇn thø VI (1986) cïng víi mét lo¹t nh÷ng c¶i c¸ch lín vÒ thÓ chÕ vµ chÝnh s¸ch kinh tÕ cô thÓ nh­ sau: - Sù söa ®æi HiÕn ph¸p n¨m 1992 trong ®ã kh¼ng ®Þnh râ quyÒn cña mäi c«ng d©n trong viÖc lùa chän h×nh thøc viÖc lµm hîp lý. Vµi trß cña Nhµ n­íc tËp trung chñ yÕu trong qu¶n lý lao ®éng vµ ph¸t triÓn hÖ thèng c¬ chÕ chÝnh s¸ch ®Ó ph¸t triÓn hµi hßa c¸c mèi quan hÖ lao ®éng. - Ph¸t triÓn ch­¬ng tr×nh quèc gia xóc tiÕn viÖc lµm vµ c¸c chÝnh s¸ch khung. Nhµ n­íc tõ vai trß t¹o viÖc lµm trùc tiÕp nh­ thêi k× tr­íc ®©ysang hé trî víi tÝnh ­u ®·i ®Ó khuyÕn khÝch tù t¹o viÖc lµm. - Thõa nhËn lao ®éng nh­ thø hµng hãa ®Æc biÖt ®­îc trao ®æi trªn thÞ tr­êng vµ tiÒn l­¬ng ®­îc x¸c ®Þnh trªn c¬ së gi¸ trÞ søc lao ®éng. - Quy ®Þnh møc tiÒn l­¬ng tèi thiÓu(n¨m 1993) cho c¸c khu vùc kinh tÕ trong n­íc, tõng b­íc h×nh thµnh m¹ng l­íi an toµn x· héi cho ng­êi lao ®éng trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ th­êng. C¸c c¶i c¸ch kinh tÕ vµ thÓ chÕ trªn ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho TTL§ dÇn dÇn ®­îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn. H×nh thøc viÖc lµm ®Çy ®ñ ®ang mÊt dÇn trong thêi k× nµy vµ thay b»ng hÖ thèng ho¹t ®éng kinh tÕ míi cña d©n c­, c¸c quan hÖ x· héi lao ®éng víi sù cã mÆt cña hÖ thèng viÖc lµm ®éc lËp , sù kinh doanh, lao ®éng lµm thuª vµ thÊt nghiÖp. 3. TTL§ ViÖt Nam thêi k× 1993 ®Õn nay. Trong thêi k× nµy, TTL§ ViÖt Nam chuyÓn sang mét b­íc ph¸t triÓn míi, ®Æc biÖt sù ra ®êi Bé luËt lao ®éng (1994) ®· thÓ chÕ hãa c¸c quan niÖm vÒ viÖc lµm còng nh­ c¸c quy ®Þnh cã liªn quan ®Õn thÞ tr­êng lao ®éng, sù can thiÖp cña chÝnh phñ ®èi víi TTL§, nhµ n­íc tiÕp tôc hoµn thiÖn hÖ thèng c¬ chÕ chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ph¸t triÓn kinh tÕ, t¸c ®éng ®ång bé ®Õn cung-cÇu lao ®éng: hîp ®ång lao ®éng, tháa ­íc lao ®éng tËp thÓ, an toµn vÖ sinh lao ®éng, tiÒn l­¬ng vµ chÕ ®é tr¶ l­¬ng, BHXH, xuÊt khÈu lao ®éng.. Bé luËt lao ®éng còng ®· cô thÓ hãa c¸c quy ®Þnh cña hiÕn ph¸p nhµ n­íc Céng Hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam n¨m 1992 vÒ lao ®éng, qu¶n lý lao ®éng, vÒ mèi quan hÖ gi÷a ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng vÒ nghÜa vô, quyÒn lîi vµ tr¸ch nhiÖm cña c¸c bªn tham gia TTL§. Bé luËt lao ®éng ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi vÒ mÆt ph¸p lý cho sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn mét thÞ tr­êng lao ®éng thèng nhÊt, linh ho¹t trªn ph¹m vÞ c¶ n­íc. TTL§ ViÖt Nam ®­îc c«ng nhËn chÝnh thøc tõ khi Bé luËt lao ®éng cña n­íc CHXHCN ViÖt Nam ®­îc th«ng qua ngµy 23/6/1994 vµ cã hiÖu lùc thùc thi hµnh tõ ngµy 1/1/1995 Bé luËt lao ®«ng ra ®êi nh»m ®iÒu chØnh c¸c mèi quan hÖ lao ®éng, ®Æc biÖt lµ c¸c quan hÖ lµm c«ng ¨n l­¬ng trong c¸c thµnh phÇn kinh tÕ . III. Thùc tr¹ng vÒ TTL§ ë ViÖt Nam Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®­îc 1.1 Nguån nh©n lùc dåi dµo ViÖt Nam lµ n­íc cã nguån lao ®éng dåi dµo. N¨m 1995 lµ 41,29 triÖu ng­êi, n¨m 1998 lµ 45,2 triÖu ng­êi t¨ng 3,91 triÖu ng­êi. N¨m 2000 lµ 46,2 triÖu ng­êi t¨ng so víi n¨m 1998 lµ 1 triÖu ng­êi. Nh­ vËy tÝnh trung b×nh tèc ®é t¨ng hµng n¨m lµ 1,2 triÖu ng­êi. Cã ®­îc tèc ®é t¨ng nh­ vËy lµ do kÕt qu¶ cña tèc ®é t¨ng d©n sè t­¬ng ®èi cao vµ æn ®Þnh tõ nh÷ng n¨m tr­íc ®ã. Theo sè liÖu thèng kª mçi n¨m n­íc ta cã 1,8 triÖu ng­êi b­íc vµo tuæi lao ®éng vµ 0,35 triÖu ng­êi b­íc ra khái ®é tuæi lao ®éng. §©y lµ mét tiÒm n¨ng, c¬ héi lín ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ nh­ng còng t¹o ra kh«ng Ýt khã kh¨n vµ thö th¸ch cho x· héi ®Æc biÖt lµ vÊn ®Ò viÖc lµm. 1.2 T¨ng cÇu vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng 1.2.1 ThÞ tr­êng lao ®éng trong n­íc Tû lÖ lao ®éng lµm c«ng ¨n l­¬ng trong tæng sè lao ®éng cã viÖc lµm ngµy cµng t¨ng, ®Æc biÖt lµ c¸c tØnh, thµnh phè träng ®iÓm. N¨m 2004, c¶ n­íc cã 25,6% trong tæng sè lao ®éng cã viÖc lµm ®ang lµm c«ng ¨n l­¬ng, t¨ng 6,6% so víi tû lÖ ë n¨m 1998 b×nh qu©n hµng n¨m (1998 – 2004) tû lÖ lao ®éng cã viÖc lµm t¨ng thªm 11%/ n¨m. 1.2.2 ThÞ tr­êng lao ®éng ngoµi n­íc Bªn c¹nh sù t¨ng cÇu cña TTL§ trong n­íc, cÇu cu¶ TTL§ ngoµi n­íc còng ngµy cµng gia t¨ng nõa t¨ng vÒ sè l­îng c¸c n­íc xuÊt khÈu, võa t¨ng vÒ sè l­îng lao ®éng ®i xuÊt khÈu B¶ng1. Sè lao ®éng ViÖt Nam ®Õn lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo hîp ®ång chia theo khu vùc vµ c¸c n­íc. 2000 2001 2002 2003 I. Ch©u ¢u 2915 5300 29 - II. Ch©u ¸ 27793 28898 45548 74095 1. Hµn Quèc 7316 3910 1190 4226 2.Lµo 10698 13731 9000 - 3.NhËt B¶n 1329 3249 2202 2264 4.Singapore 84 203 - - 5.Malaysia - 23 19965 39624 6. §µi Loan 7865 7782 13191 27981 7.C¸c n­íc kh¸c 501 - - - III. Ch©u Phi, Trung §«ng 326 700 381 - IV. Ch©u Mü - 545 - - V. C¸c n­íc kh¸c 935 725 164 1605 Tæng céng 31468 36168 46122 75700 Theo b¶ng trªn n¨m 2000 tæng sè lao ®éng xuÊt khÈu lµ 31.468 triÖu ng­êi, n¨m 2001 t¨ng 4.700 ng­êi, n¨m 2003 tæng sè xuÊt khÈu lµ 75.700 ng­êi, gÊp 2,4 lÇn so víi n¨m 2000, trung b×nh hµng n¨m thêi kú 2000 – 2003 t¨ng 36 %/ n¨m víi quy m« t¨ng lµ 14.744 ng­êi / n¨m. Khu vùc thÞ tr­êng lao ®éng ®­îc më réng nh­ng cÇu ë khu vùc Ch©u ¸ vÉn chiÕm tû lÖ lín ®Æc biÖt lµ Malaysia chiÕm 53,47%. T×nh tr¹ng mÊt c©n ®èi cung cÇu trªn TTL§ ngµy cµng ®­îc thu hÑp KÕt qu¶ ®iÒu tra lao ®éng – viÖc lµm 1/7/2004 cho thÊy lùc l­îng lao ®éng tõ ®ñ 15 tuæi trë lªn ë khu vùc thµnh thÞ cã 5,4 % thÊt nghiÖp; khu vùc n«ng th«n cã 1,1% thÊt nghiÖp. so víi thêi ®iÓm 1/7/2001 tû lÖ thÊt nghiÖp cña lùc l­îng lao ®éng nãi chung ë khu vùc thµnh thÞ gi¶m 0,73%, ë khu vùc n«ng th«n gi¶m 0,55%. Tû lÖ thµnh thÞ cña lùc l­îng lao ®äng trong ®é tuæi lao ®éng ë khu vùc thµnh thÞ còng gi¶m ë hÇu hÕt c¸c vïng l·nh thæ. Tû lÖ thÊt nghiÖp cña lùc l­îng lao ®éng ®· qua ®µo t¹o nghÒ gi¶m tõ 3,54% ë n¨m 2001 xuèng cßn 1,8% so víi n¨m 2004. Tû lÖ thÊt nghiÖp cña lùc l­îng lao ®éng tèt nghiÖp trung häc chuyªn nghiÖp t¨ng tõ 3,5% ë n¨m 2001 lªn 4,4% ë n¨m 2004. Tû lÖ thÊt nghiÖp cña lùc l­îng lao ®éng t«t nghiÖp C§, §H t¨ng tõ 3,3% ë n¨m 2001 lªn 3,8% ë n¨m 2004. 1.4 Thu nhËp cña ng­êi lao ®éng lµm c«ng ¨n l­¬ng ngµy cµng ®­îc c¶i thiÖn. Cïng víi sù gia t¨ng vÒ tû lÖ lao ®éng lµm c«ng, ¨n l­¬ng trong tæng sè lao ®éng cã viÖc lµm nãi chung, thu nhËp cña lao ®éng tham gia TTL§ còng ngµy cµng ®­îc c¶i thiÖn vµ t­¬ng quan gi÷a thÊt nhiÖp víi chÊt l­îng lao ®éng ngµy cµng chÆt chÏ theo h­íng lao ®éng cã tr×nh ®é chuyªn m«n kü thuËt cµng cao th× thu nhËp tõ viÖc lµm còng cµng cao. Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra lao ®éng – viÖc lµm 1/4/2004 tÝnh trung c¶ n­íc tiÒn l­¬ng b×nh qu©n th¸ng cña mét lao ®éng lµm c«ng ¨n l­¬ng h­ëng lµ 845.000 ®ång, t¨ng 9% so víi n¨m 2003, gÊp 1,4 lÇn møc thÊt nghiÖp b×nh qu©n th¸ng cña mét lao ®éng cã viÖc lµm nãi chung. ThÊt nghiÖp b×nh qu©n th¸ng cña mét lao ®éng lµm c«ng ¨n l­¬ng tèt nghiÖp C§,§H gÊp gÇn 2 lÇn lao ®éng ch­a qua ®µo t¹o. Nh­ vËy, viÖc tr¶ c«ng cho ng­êi lao ®éng ngµy cµng ®¸nh gi¸ ®óng víi tr×nh ®é chuyªn m«n, cã vai trß tÝch cùc trong viÖc khuyÕn khÝch ng­êi lao ®éng n¨ng cao tr×nh ®é cña m×nh. Cã sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng theo nghµnh kinh tÕ vµ khu vùc Víi sù chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng XHCN th× sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng gi÷a c¸c nghµnh kinh tÕ lµ rÊt quan träng. Nh×n chung, n­íc ta sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng theo nghµnh vµ khu vùc kinh tÕ ®· cã sù chuyÓn biÕn tÝch cùc. Tuy lùc l­îng lao ®éng vÉn chiÕm tû lÖ lín (>50%) nh­ng ®· cã sù t¨ng lªn cña lùc l­îng lao ®éng trong nghµnh c«ng nghiÖp – x©y dùng vµ dÞch vô. B¶ng 2. Lao ®éng cã viÖc lµm chia theo nhãm ngµnh kinh tÕ 1996 - 2003 sè l­îng c¬ cÊu n¨m n¨m 1996 2002 2003 1996 2002 2003 C¶ n­íc 33,978 39,29 39,585 100 100 100 N«ng-L©m –Ng­ nghiÖp 23,431 24,023 25,099 68,96 61,14 58,35 C«ng nghiÖp- x©y dùng 3,698 5,912 6,713 10,88 15,05 16,96 DÞch vô 6,849 9,355 9,773 20,16 23,81 24,69 Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra lao ®éng viÖc lµm th× c¬ cÊu lùc l­îng lao ®éng trong n«ng – l©m – ng­ – nghiÖp n¨m 2003 lµ 58,35% gi¶m so víi n¨m 2001 lµ 2,79% so víi n¨m 1996 lµ 7,08%. Trong ngµnh c«ng nghiÖp – x©y dùng n¨m 2003 lµ 16,96% t¨ng so víi n¨m 2001 lµ 1,91% so víi n¨m 1996 lµ 4,17%. Ngµnh dÞch vô còng cã sù gia t¨ng ®¸ng kÓ n¨m 2003 lµ 24,69% t¨ng so víi n¨m 2003 lµ 0,87%. Tuy nhiªn sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng theo ngµnh vµ khu vùc kinh tÕ cßn chËm ch¹p. Hµng n¨m trªn 60% sè viÖc lµm míi ®­îc t¹o ra chñ yÕu trong khu vùc n«ng nghiªp. Khu c«ng nghiÖp – dÞch vô tuy cã tèc ®ä t¨ng viÖc lµm cao song còng chØ thu hót kho¶ng trªn d­íi 30% sè viÖc lµm míi hµng n¨m. Nh×n chung c¬ cÊu lao ®éng cña c¶ n­íc chia theo nhãm ngµnh vÉn lu«n chuyÓn dÞch theo h­íng tÝch cùc gi¶m tû lÖ ë khu vùc N«ng - L©m - Ng­ NghiÖp t¨ng ë khu vùc C«ng nghiÖp – X©y dùng – DÞch vô. §iÒu ®ã ph¶n ¸nh xu thÕ C«ng nghiÖp hãa - HiÖn ®¹i hãa trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ cña n­íc ta. 1.6 XuÊt khÈu lao ®éng lµ mét h­íng ®i c¬ b¶n nh»m gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng. Trong thËp niªn 90, chóng ta ®· ®­a ®­îc gÇn 90.000 ng­êi ®i lµm viÖc t¹i kho¶ng 40 quèc gia vµ vïng l·nh thæ, thÊp h¬n nhiÒu so víi 300.000 trong thËp kû 80. Tõ n¨m 1996 nhiÒu thÞ tr­êng còng cã dÊu hiÖu phôc håi, ®ång thêi më thªm ®­îc mét sè thÞ tr­êng míi. N¨m 2003, ViÖt Nam ®· ®­a trªn 75.000 lao ®éng vµ chuyªn gia ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi, b»ng 163% n¨m 2002. NhiÒu c¬ chÕ chÝnh s¸ch ®· ®­îc th¸o gì t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ng­êi lao ®éng vay vèn ®i lao ®éng ë n­íc ngoµi. N©ng cao n¨ng lùc cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng vµ viÖc t¨ng c­êng c«ng t¸c tuyªn truyÒn còng lµ mét trong gi¶i ph¸p cho sù thµnh c«ng cña xuÊt khÈu lao ®éng trong thêi gian qua. Tuy nhiªn chÊt l­îng lao ®éng ViÖt Nam vÉn cßn h¹n chÕ vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n, ngo¹i ng÷ vµ ý thøc nªn gi¶m tÝnh hÊp dÉn so víi nguån nh©n lùc cña c¸c n­íc kh¸c: Trung Quèc, Philippin, Indonexia. Nh÷ng mÆt h¹n chÕ trªn TTL§ 2.1 ChÊt l­îng lao ®éng cßn thÊp Thø nhÊt vÒ mÆt søc kháe, thÓ lùc ng­êi lao ®éng ViÖt Nam cßn kÐm xa so víi c¸c n­íc trong khu vùc vÒ c©n nÆng, chiÒu cao, søc bÒn… Thø hai lµ chÊt l­îng n­íc ta cßn thÊp thÓ hiÖn râ qua tr×nh ®é v¨n hãa vµ c¬ cÊu tr×nh ®é ®µo t¹o cña lao ®éng tham gia ho¹t ®éng kinh tÕ. B¶ng 3. C¬ cÊu lao ®éng tõ 15 tuæi tham gia ho¹t ®éng kinh tÕ theo tr×nh ®é v¨n hãa(%) 1996 1997 1998 Ch­a biÕt ch÷ 5,8 5,1 3,8 Ch­a tèt nghiÖp cÊp I 20,9 20,3 18,5 §· tèt nghiÖp cÊpI 27,8 28,1 29,4 §· tèt nghiÖp cÊp II 32,3 32,4 32,1 §· tèt nghiÖp cÊp III 13,5 14,1 16 Qua sè liÖu b¶ng trªn, tû lÖ ng­êi ch­a biÕt ch÷ ®· gi¶m, sè lao ®éng ch­a tèt nghiÖp cÊp I mÆc dï gi¶m nh­ng vÉn cßn cao, trong khi c¬ cÊu lao ®éng theo tr×nh ®é cÊp I, II, vµ III chuyÓn biÕn chËm, c¬ cÊu theo tr×nh ®é chuyªn m«n ch­a ®¸p øng yªu cÇu kinh tÕ ph¸t triÓn. §¹i bé phËn lùc l­îng lao ®éng n­íc ta kh«ng cã chuyªn m«n, nghiÖp vô tËp chung chñ yÕu ë n«ng th«n. Sè l­îng c«ng nh©n ®­îc ®µo t¹o nghÒ gi¶m sót nghiªm träng, chØ cã 42% ®éi ngò c«ng nh©n ®­îc qua ®µo t¹o, sè c«ng nh©n kh«ng cã tay nghÒ hoÆc thî bËc thÊp chiÕm gÇn 56% vµ kho¶ng 20% lao ®éng kh«ng cã chuyªn m«n. Quy m« vµ møc ®é tham gia TTL§ cßn thÊp. ë ViÖt Nam, hiÖn nay TTL§ chñ yÕu tËp chung ë khu vùc ®« thÞ lín nh­: TP Hå ChÝ Minh, Thñ ®« Hµ Néi, c¸c trung t©m c«ng nghiÖp míi. §iÒu tra møc sèng d©n c­ ViÖt Nam cña tæng côc thèng kª gÇn ®©y cho thÊy cã 21,45% lao ®éng so víi tæng sè lao ®éng trong tuæi cña khu vùc n«ng th«n lµm c«ng ¨n l­¬ng, trong ®ã lµm c«ng ¨n l­¬ng chuyªn nghiÖp lµ 4,29%. Con sè nµy ë thµnh thÞ lµ 42,81% vµ 32,75%. Lao ®éng lµm c«ng ¨n l­¬ng ë n­íc ta tõ ba th¸ng trë lªn trªn n¨m nh×n chung cßn chiÕm tû lÖ nhá (17% trong tæng sè lùc l­îng lao ®éng x· héi, trong khi ®ã ë c¸c n­íc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn tû lÖ nµy th­êng chiÕm tõ 60%®Õn 80%). HÇu hÕt c¸c lao ®éng ë n«ng th«n ®Òu lµ lao ®éng tù do. HÖ thèng tiÒn l­¬ng cßn kÐm linh ho¹t. TiÒn l­¬ng trong khu vùc c«ng cßn chËm ®­îc ®iÒu chØnh, kÐm linh ho¹t, lµm h¹n chÕ sù vËn ®éng cña TTL§. TiÒn l­¬ng trong khu vùc trø¬c tiªn bÞ ¶nh h­ëng cña møc tiÒn l­¬ng tèi thiÓu. TiÒn l­¬ng tèi thiÓu chËm ®­îc diÒu chØnh, ®· h¹n chÕ tÝnh linh ho¹t cña TTL§, Ngoµi ra ®Æc biÖt tiÒn l­¬ng ë khu vøc c«ng cßn ch­a thùc sù g¾n víiquan hÖ cung cÇu lao ®éng, do viÖc sö dông cßn k¸h cøng nh¾c hÖ thèng b¶ng l­¬ng quy ®Þnh cña Nhµ n­íc, bÞ s­ cøng gi¶m khu vùc ®iÒu tiÕt cña TTL§. Mét sù h¹n chÕ n÷a ®ã lµ sù can thiÖp cña Nhµ n­íc trong c«ng t¸c tiÒn l­¬ng cña doanh nghiÖp Nhµ n­íc vÉn cßn rÊt lín nh­ viÖc giao ®¬n gi¸ tiÒn l­¬ng hµng n¨m cho c¸c doanh nghiÖp, x¸c ®Þnh møc gi¸ trÇn, khèng chÕ møc tiÒn l­¬ng b×nh qu©n. §iÒu ®ã t¹o ra sù biÕn t­íng tiÒn l­¬ng tèi thiÓu d­íi nhiÒu d¹ng kh¸c nhau nh»m hîp lÝ hãa thu nhËp dÉn ®Õn tØ lÖ phÇn mÒm trong tiÒn l­¬ng cña nhiÒu ®¬n vÞ cßn qu¸ lín. IV. Mèi quan hÖ gi÷a TTVL vµ TTL§ ë ViÖt Nam. Qua ph©n tÝch thùc tr¹ng cña TTVL vµ TTL§ ë n­íc ta nh­ trªn cho thÊy gi÷a TTVl vµTTL§ cã mèi quan hÖ qua l¹i lÉn nhau.TTVL ®· h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn gióp gi¶i quyÕt l­îng kh¸ lín lùc l­îng lao ®éng. Hµng n¨m ®· t¹o ra gÇn mét nghing chç lµm viÖc cho nÒn kinh tÕ quèc d©n.víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña c¸c lo¹i h×nh kinh tÕ ®Æc biÖt lµ c¸c lo¹i h×nh doang nghiÖp ngoµi quèc doanh vµ kinh tÕ hé gia ®×nh ®· t¹o ra nhiÒu viÖc lµm míi tï viÖc lµm mang tÝch chÊt gi¶n ®¬n ®Õn phøc t¹p phï hîp víi trinhg ®é chuyªn m«n cña lùc nl­îng lao ®éng. Tuy nhiªn, sè viÖc lµm moÐi ®­îc t¹o ra vÉn ch­a ®¾pngs ®Çy ®ñ cho lùc l­îng lao ®éng dåi dµo. Hµng n¨m sè ng­êi ch­a cã viÖc lµm vÉn cßn kh¸ cao, tû lÖ thÊt nghiÖp lu«n dao ®éng tõ 5 – 7%. B¶ng 4: Lao ®éng cã viÖc lµm vµ ch­a cã viÖc lµm c¶ n­íc n¨m 1996- 2003 l­c l­îng lao ®éng lao ®éng cã viªc lµm lao ®éng ch­a cã viÖ lµm 1996 35,87 33,978 1,892 2002 40,717 38,878 1,839 2003 41,313 39,585 1,728 Dùa vµo b¶ng ta thÊy sè lao ®éng cã viÖc lµm qua c¸c n¨m 1996-2003 lu«n t¨ng lªn n¨m2002 t¨ng so víi n¨m 1996 lµ 4,9 triÖu ng­êi n¨m 2003 t¨ng so víi n¨m2002 lµ 0,707 triÖu ng­êi. Sè lao ®éng ch­a cã viÖc lµm gi¶m qua c¸c n¨m nh­ng vÉn cßn t­¬ng ®èi cao.Tû lÖ thÊt nghiÖp ë thµnh thÞ vÉn cãn kh¸ lín ®Æc biÖt tû lÖ thÊt nghiÖp ttr¸ h×nh cao mµ phÇn lín lµ ë n«ng th«n vµ nh÷ng ng­êi n«ng th«n ra thµnh thÞ t×m viÖc lµm.§ã chØ lµ nh÷ng c«ng viÖc t¹m thêi, b¸n thêi gian. N­íc ta tû lÖ thÊt nghiÖp cßn cao lµ do lùc l­îng lao ®éng trªn TTL§ ®­îc ®µo t¹o cßn thÊp ch­a ®¸p øng yªu cÇu viÖc lµm trªn TTVL. Trong sè lao ®éng cã tr×nh ®é chuyªn m«n ®­îc ®µo t¹o vÉn cßn ch­a phï hîp víi ngµnh, nghÒ, c«ng viÖc, sinh viªn ra tr­êng th­êng lµm viÖc tr¸i ngµnh, nghÒ ®µo t¹o. HiÖn nay, mèi quan hÖ gi÷a TTVL vµ TTL§ ®· chÆt chÏ h¬n. Gi÷a hai thÞ tr­êng ®· cã sù liªn kÕt th«ng qua nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau trong ®ã quan träng nhÊt lµ hÖ thèng th«ng tin ®· ph¸t triÓn, gióp ng­êi lao ®éng trªn TTL§ cã ®Çy ®ñ th«ng tin vÒ viÖc lµm trªn TTVL, ng­îc l¹i TTVL còng ®· b¾t kÞp diÔn biÕn vÒ TTL§ tõ ®ã cã c¸c biÖn ph¸p ®Ó t¹o viÖc lµm ®¸p øng yªu cÇu cña x· héi. V. Nguyªn nh©n thùc tr¹ng cña TTVL vµ TTL§ ë ViÖt Nam Nh÷ng kÕt qu¶ vµ h¹n chÕ trªn TTVL vµ TTL§ ë n­íc ta lµ do mét sè nguyªn nh©n sau: Mét lµ chñ tr­¬ng, ®­êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Nhµ n­íc vÒ ®æi míi trong lÜnh vùc lao ®éng vµ viÖc lµm. Thùc chÊt ®ã lµ thay ®æi vÒ ®æi míi trong lÜnh vùc lao ®éng vµ viÖc lµm phï hîp víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. §iÒu chñ yÕu cña sù ®æi míi t­ duy trong lÜnh vùc lao ®éng vµ viÖc lµm lµ b»ng mäi gi¶i ph¸p gi¶i phãng søc s¶n xuÊt, gi¶i phãng vµ ph¸t huy mäi tiÒm n¨ng søc lao ®éng, kh¬i dËy tiÒm n¨ng cña mçi ng­êi vµ cña c¶ céng ®éng d©n téc, coi träng gi¸ trÞ lao ®éng, më réng co héi cho mäi ng­êi cïng ph¸t triÓn, ®· thay ®æi c¨n b¶n t­ t­ëng bao cÊp vµ c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung tr­íc ®©y ®Ó chuyÓn sang nhËn thøc, quan niÖm míi vÒ lao ®éng vµ viÖc lµm. Hai lµ c¸c chÝnh s¸ch c¬ chÕ phï hîp, t¹o m«i tr­êng nguån nh©n lùc. Nhµ n­íc t¹o ra hµnh lang ph¸p lý vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ kÜ thuËt ®Ó cã m«i tr­êng ®Çu t­ lµnh m¹nh cña toµn x· héi, khuyÕn khÝch mäi ng­êi ®Çu t­ ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh t¹o viÖc lµm cho m×nh vµ thu hót lao ®éng x· héi. Ng­êi lao ®éng ®­îc tù do hµnh nghÒ, tù do liªn doanh liªn kÕt, tù do thuª m­ín lao ®éng theo ph¸p luËt vµ sù h­íng dÉn cña Nhµ n­íc ®· gióp cho TTVL vµ TTL§ ph¸t triÓn vµ cã mèi quan hÖ chÆt chÏ h¬n. Ba lµ ng­êi lao ®éng ®· n¨ng ®éng vµ chñ ®éng tù t¹o viÖc lµm cho m×nh vµ cho toµn x· héi, kh«ng thô ®éng tr«ng chê vµo sù bè trÝ cña Nhµ n­íc, ®Æc biÖt lµ hinh thøc kinh tÕ hé gia ®i×nh ph¸t truÓn gi¶i quyÕt viÖc lµm cho lao ®éng d­ thõa mµ chñ yÕu lµ ë n«ng th«n.Ng­êi lao ®éng ®· tÝch cùc tham gia cac ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o ®Ó n©ng cao tay nghÒ, tr×nh ®é chuyªn m«n. Ng­êi sö dông lao ®éng ®­îc khuyÕn khÝch ®Çu t­ ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh, dÞch vô t¹o viÖc lµm t¹o nhiÒu viÖc lµm ®· t¹o nhiÒu viÖc lµm cho TTVL vµ gi¶i quyÕt cung lao ®éng dåi dµo trªn TTL§ tõ ®ã t¨ng thu nhËp n©ng cao chÊt l­îng cuéc sèng. Bèn lµ c«ng t¸c gi¸o dôc ®µo t¹o nguån nh©n lùc ch­a ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ trong bèi c¶nh ®æi míi, ®Èy m¹nh CNH-H§H vµ héi nhËp. Lùc l­îng lao ®éng ®· qua ®µo t¹o ch­a ®¸p øng yªu cÇu cña TTL§, kh¶ n¨ng c¹nh tranh yÕu ®Æc biÖt lµ TTL§ cã chÊt l­îng cao. Theo sè liÖu thèng kª ®iÒu tra lao ®éng-viÖc lµm 1/7/2004 n­íc ta cã tØ lÖ ®· qua ®µo t¹o nãi chung cña lùc l­îng lao ®éng c¶ n­íc lµ 22,5 %, tèt nghiÖp THCN lµ 4,4%, tèt nghiÖp C§, §H trë lªn lµ 4,8%. - HÖ thèng ®Þnh h­íng nghÒ nghiÖp ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i phèi hîp kh«ng ¨n khíp víi c«ng viÖc cÇn lµm dÉn ®Õn sù mËt c©n ®èi trªn TTVL vµ TTL§ nãi c¸ch kh¸c ng­ê lao ®éng kh«ng ®¸p øng yªu cÇu c«ng viÖc dÉn tíi t×nh tr¹ng thõa viÖc lµm thiÕu lao ®éng. - C¬ së h¹ tÇng gi¸o dôc ®µo t¹o cßn h¹n chÕ, chñ yÕu lµ lý thuyÕt, thùc hµnh cßn Ýt hoÆc cã thùc hµnh th× chØ trªn thiÕt bÞ l¹c hËu dÉn ®Õn chÊt l­îng lao ®éng kÐm .N¨m lµ quü quèc gia gi¶i quyÕt viªc lµm h×nh thµnh tõ n¨m 1992-2000 cã kho¶ng 2.000 tØ ®ång hç trî cho ng­êi thÊt nghiÖp, thiÕu viÖc lµm nh­ng vÉn ho¹t ®éng ch­a cã hiÖu qu¶. Nh÷ng bÊt cËp trong chÝnh s¸ch lao ®éng vµ viÖc lµm hiÖn nay cßn nhiÒu bÊt hîp lý, chÝnh s¸ch cßn thiÕu ®ång bé, viÖc so¹n th¶o chiÕn l­îc ®æi míi c«ng nghÖ kh«ng ®Çy ®ñ vµ sù chËm ch¹p dÞch chuyÓn cÊu tróc ngµnh kinh tÕ dÉn ®Õn sù mÊt c©n ®èi nghiªm träng cÊu tróc viÖc lµm ë ViÖt Nam. NhiÒu ngµnh (c«ng nghiÖp rõng, ®¸nh b¾t thñy s¶n, du lÞch, dÞch vô) cã nhiÒu tiÒm n¨ng rÊt lín trong viÖc t¹o viÖc lµm míi nh­ng thiÕu vèn, c¬ së h¹ tÇng, kÜ thuËt vµ c«ng nghÖ l¹c hËu… HÖ thèng th«ng tin trªn TTVL vµ TTL§ vÉn ch­a ph¸t triÓn nªn h¹n chÕ viÖc trao ®æi, gÆp gì gi÷a ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng, gi÷a ng­êi lao ®éng vµ c¸c tæ chøc, doang nghiÖp, c¬ së. Ch­¬ng III Nh÷ng gi¶i ph¸p kh¾c phôc vµ ph¶t triÓn TTVL vµ TTL§ ë ViÖt Nam Gi¶i quyÕt viÖc lµm lµ nhiÖm vô cÊp b¹ch vµ l©u dµi lµ mét trong nh÷ng chÝnh s¸nh x· héi c¬ b¶n, lµ xu h­íng ­u tiªn trong toµn bé chÝnh s¸ch kinh tÕ – x· héi cña mçi quèc gia trªn thÕ giíi, trong ®ã cã ViÖt Nam, ph¶i thÊy søc Ðp vÒ lao ®éng viÖc lµm vÉn v« cïng gay g¾t, ®ßi hái vÒ nhu cÇu viÖc lµm rÊt lín. V× vËy cÇn cã mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu sau. I. Môc tiªu kÕ ho¹ch 5 n¨m 2006 – 2010. Tèc ®é t¨ng tr­ëng viÖc lµm trong kÕ ho¹nh 2006 – 2010 lµ 14% ­íc sè l­îng lao ®éng lµm viÖc trong nÒn kinh tÕ quèc d©n lµ 44 triÖu ng­êi th× sè lao ®éng ®­îc gi¶i quyÕt viÖc lµm trong 5 n¨m 2006 – 2010 lµ 6,2 triÖu ng­êi, céng víi c¸c gi¶i ph¸p kh¸c gi¶i quyÕt viÖc lµm cho 1,8 triÖu ng­êi, tæng sè lao ®éng ®­îc gi¶i quyÕt viÖc lµm trong 5 n¨m 2006 – 2010 lµ 8 triÖu ng­êi, n©ng cao thêi gian sö dông lao ®éng ë khu vùc n«ng th«n lªn 82% vµo cuèi n¨m 2010. Gi¶m tØ lÖ thÊt nghiÖp ë khu vùc thµnh thÞ xuèng d­íi 5% vµo n¨m 2010. Thùc hiÖn chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng ngµnh N«ng – L©m – Ng­ NghiÖp xuèng 50%, c¸c ngµnh phi n«ng nghiÖp lµ 50%. II. C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu. Thø nhÊt: n©ng cao chÊt l­îng nguån nh©n lùc, ®Æc biÖt lµ n©ng cao chÊt l­îng vµ thay ®æi c¬ cÊu d¹y nghÒ theo yªu cÇu cña thÞ tr­êng lao ®éng, ph¸t triÓn m¹nh gi¸o dôc tiÓu häc, THCS vµ THPT ë c¸c miÒn, vïng cña ®Êt n­íc nhÊt lµ vïng nói, trung du vµ h¶i ®¶o. Thùc hiÖn tèt viÖc quy ho¹ch m¹ng l­íi c¸c tr­êng §H, C§, c¸c tr­êng d¹y nghÒ theo h­íng x· héi hãa, ®a d¹ng hãa h×nh thøc ®µo t¹o, linh ho¹t, n¨ng ®éng vµ thiÕt thùc kÕt hîp d¹y nghÒ chÝnh quy vµ kh«ng chÝnh quy gi÷a c¬ së d¹y nghÒ nhµ n­íc víi doanh nghiÖp t­ nh©n cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ph¸t triÓn c¸c c¬ së d¹y nghÒ trong c¸c doanh nghiÖp, ­u tiªn t¨ng tû träng ®Çu t­ cho viÖc ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë n«ng th«n ®Ó c¶i t¹o c¬ cÊu nguån nh©n lùc ®· qua ®µo t¹o. Nhanh chãng ®æi míi c¬ cÊu kiÕn thøc, trang bÞ c¸c kiÕn thøc cÇn thiÕt cña CNH, nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, kinh tÕ tri thøc nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ®µo t¹o. Tõng b­íc g¾n ®µo t¹o víi sö dông, thùc hiÖn x· héi hãa c«ng t¸c ®µo t¹o. Coi träng viÖc n©ng cao chÊt l­îng ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o, ph­¬ng ph¸p, ®iÒu kiÖn vÒ c¬ së vËt chÊt, ®éi ngò gi¸o viªn ®¹t tr×nh ®é khu vùc vµ tiÕn dÇn ®Õn tr×nh ®é quèc tÕ ®Ó nguån nh©n lùc ViÖt Nam cã thÓ tham gia mét c¸ch cã hiÖu qu¶ vµo thÞ tr­êng lao ®éng thÕ giíi. Thø hai: TËp chung nguån lùc vµ sù chØ ®¹o cña TW, sù nç lùc cña c¸c nghµnh c¸c ®Þa ph­¬ng thùc hiÖn thµnh c«ng chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi trong thêi gian tíi. Tæ chøc triÓn khai cã hiÖu qu¶ mét sè ch­¬ng tr×nh träng ®iÓm cã kh¶ n¨ng t¹o nhiÒu viÖc lµm míi nh­ ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn N«ng nghiÖp – N«ng th«n, ph©n bè x©y dùng d©n c­, x©y dùng c¸c vïng kinh tÕ míi, ph¸t triÓn nu«i trång ®¸nh b¾t chÕ biÕn thñy h¶i s¶n, ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn C«ng nghiÖp – DÞnh vô du lÞch, ch­¬ng tr×nh më réng, ph¸t triÓn nang nghÒ, x· nghÒ, hç trî ph¸t triÓn c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa t¹o ra nhiÒu chç lµm viÖc gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng. Thø ba: Hoµn thiÖn c¬ chÕ chÝnh s¸ch theo h­íng gi¶i phãng søc s¶n xuÊt, gi¶i phãng søc lao ®éng, khuyÕn khÝch mäi ng­êi ®Çu t­ ph¸t triÓn s¶n xuÊt t¹o viÖc lµm. Hoµn thiÖn c¸c c¬ së t¹o ®éng lùc ph¸t triÓn s¶n xuÊt nh­ khuyÕn khÝch ®Çu t­ n­íc ngoµi th«ng qua luËt ®Çu t­ n­íc ngoµi víi c¬ chÕ th«ng tho¸ng, nhanh gän, hç trî ph¸t triÓn doanh nghiÖp võa vµ nhá, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ d¹y nghÒ t¹o ®iÒu kiÖn cho mäi ng­êi häc tËp th­êng xuyªn suèt ®êi , ®æi míi chÝnh s¸ch di d©n vµ ph¸t triÓn vïng kinh tÕ míi, khai th¸c tiÒm n¨ng c¸c vïng ®Êt n­íc, ®¶m b¶o ph¸t triÓn thÞ tr­êng lao ®éng th«ng tho¸ng, kh«ng bÞ chia c¾t vÒ mÆt hµnh chÝnh, c¹nh tranh lµnh m¹nh , nhiÒu ng­êi cã viÖc lµm. Më réng ®èi t­îng tham gia b¶o hiÓm x· héi, thù hiÖn b¶o hiÓm thÊt nghiÖp ®Ó hç trî ng­êi mÊt viÖc lµm cã ®iÒu kiÖnæn ®iÞnh ®êi sèng, ®µo t¹o l¹i gióp hä sím trë l¹i thÞ tr­êng lao ®éng. CÇn tæ chøc thôc hiÖn tèt chñ tr­¬ng x· héi hãa gi¶i quyÕt viÖc lµm, huy ®éng tæng hîp c¸c nguån lùc trong n­íc t¹i chç vµ sù trî gióp quèc tÕ ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò lao ®éng – viÖc lµm. Thø t­: N©ng cao hiÖu qu¶ thùc hiÖn c¸c ch­¬ng tr×nh gi¶i quyÕt viÖc lµm b»ng c¸ch x©y dùng hÖ thèng h­ìng dÉn, gi¸m s¸t, kiÓm tra ®iÒu chØnh chÆt chÏ tõ TW ®Õn ®Þa ph­¬ng. CÇn n©ng cao vai trß cña c¸c cÊp chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng trong gi¶i quyÕt viÖc lµm bao gåm tr¸ch nhiÖm vÒ ®ãng gãp tµi chÝnh, h­ìng dÉn thùc hiÖn, h­ìng dÉn kÜ thuËt, gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸. Kh«ng nªn thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh gi¶i quyÕt viÖc lµm mét c¸ch dµn tr¶i, nªn ­u tiªn cho c¸c vïng, miÒn cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn. Thø n¨m: TiÕp tôc hoµn thiÖn khung khæ ph¸p luËt cho nã vËn hµnh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ hÕt søc cÇn thiÕt. Cô thÓ lµ hoµn thiÖn khung khæ ph¸p luËt vÒ tiÒn c«ng, tiÒn l­¬ng, c¸c chÕ ®é ®èi víi ng­êi lao ®éng ( khi chuyÓn viÖc, th«i viÖc, ®iÒu kiÖn lao ®éng) §Æc biÖt lµ c«ng t¸c tiÒn l­¬ng, nªn gi¶m sù can thiÖp cña nhµ n­íc trong c«ng t¸c tiÒn l­¬ng nhÊt lµ víi c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. CÇn hoµn chØnh chÕ ®é tiÒn l­¬ng theo h­íng thÞ tr­êng, tiÕn tíi thèng nhÊt chÝnh s¸ch tiÒn l­¬ng cho mäi lo¹i h×nh doanh nghiÖp. Nhµ n­íc kh«ng cÇn ban hµnh thang b¼ng l­¬ng nh­ hiÖn nay ma h­íng dÉn ®Ó doanh nghiÖp tù x©y dùng vµ tr¶ l­¬ng cho ng­êi lao ®éng, kh«ng nªn duyÖt ®¬n gi¸ tiÒn l­¬ng vµ khèng chÕ møc tiÒn l­¬ng b×nh qu©n. CÇn cã chÕ ®é ­u ®·i kh¸c ®èi víi ng­êi lao ®éng lao ®éng lµm c«ng viÖc nÆng nhäc, ®éc h¹i. Thø s¸u: s¾p xÕp , chÊn chØnh hÖ thèng Trung t©m dÞch vô viÖc lµm tr­íc m¾t lµ th«ng qua quy ho¹nh m¹ng l­íi c¸c Trung t©m dÞch vô viÖc lµm trong c¶ n­íc vµ n©ng cao chÊt l­îng cña c¸c Trung t©m dÞch vô viÖc lµm nh­: cung cÊp th«ng tin cho nhµ lao ®éng tr×nh ®é qu¶n lý ®µo t¹o viÖc lµm… Ph¸t triÓn hÖ thèng th«ng tin lao ®éng vµ viÖc lµm qua viÖc tæ chøc héi chî viÖc lµm h»ng n¨m ë c¸c thµnh phè ®¶m b¶o môc ®Ých râ rµng. T¨ng c­êng nhËn thøc c¸c cÊp c¸c nghµnh, c¸c tæ chøc vµ c¸ nh©n vÒ lao ®éng viÖc lµm vµ d¹y nghÒ. Cung cÊp th«ng tin ®Êy ®ñ vÒ lao ®éng viÖc lµm, d¹y nghÒ cho ng­êi lao ®éng ng­êi sö dông lao ®éng, c¸c c¬ quan, tæ chøc, c¬ së d¹y nghÒ, c¸c tr­êng §H, C§, trung häc chuyªn nghiÖp. - T¹o ®iÒu kiÖn cho ng­êi lao ®éng tiÕp xóc, trao ®æi trùc tiÕp víi ng­êi sö dông lao ®éng vµ c¸c c¬ quan tæ chøc vÒ nhu cÇu tuyÓn dông lao ®éng, gióp ng­êi lao ®éng t×m ®­îc viÖc lµm th«ng qua héi ch¬ viÖc lµm. - Gióp cho c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, x©y dùng kÕ ho¹ch vµ ®­a ra c¸c biÖn ph¸p thÝch hîp vÒ lao ®éng viÖc lµm vµ d¹y nghÒ trong tõng thêi kú. Thø bÈy: Chó träng vÒ c«ng t¸c xuÊt khÈu lao ®éng, tr­íc tiªn cÇn ph¶i t¹o ®­îc nhËn thøc ®óng ®¾n trong c¸c cÊp vµ toµn x· héi vÒ xuÊt khÈu lao ®éng. N©ng cao chÊt l­îng nghÒ cña lao ®éng ®i xuÊt khÈu ®µo t¹o ngo¹i ng÷, gi¸o dôc v¨n hãa, ph¸p luËt, phong tôc tËp qu¸n cña n­íc mµ lao ®éng xÔ ®Õn. T¹o ra tÝnh liªn th«ng gi÷a thÞ tr­êng lao ®éng trong n­íc víi thÞ tr­êng lao ®éng ngoµi n­íc, nh­ cung cÇu, gi¸ c¶ søc lao ®éng. Coi träng viÖc më cöa tõng thÞ tr­êng søc lao ®éng ®Ó ng­êi lao ®éng ViÖt Nam tiÕp cËn dÇn víi tr×nh ®é chuyªn m«n, kÜ n¨ng, kÜ x¶o, vµ ý thøc tæ chøc kØ luËt… cña c¸c n­íc c«ng nghiÖp. kÕt luËn ChuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­ênh sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo®Þnh h­ìng x· héi chñ nghÜa, ViÖt Nam ®· x¸c ®Þnh sù cÇn thiÕt cña viÖc thiÕt lËp vµ n©ng cao hiÖu qu¶ lao ®éng viÖc lµm. Nh÷ng n¨m g©nd ®ay ®­îc sù quan t©m vµ ®Çu t­ cña Nhµ n­íc, c¸c cÊp, c¸c ngµnh c«ng t¸c lao ®éng viÖc lµm ®· cã nh÷ng kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh. TTVL vµ TTL§ trong n­íc ®ang ph¸t triÓn võa cã nh÷ng ®ßi hái kh¾t khe ®èi víi ng­êi lao ®éng. NÕu kh«ng tù ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i tù n©ng cao vÒ tr×nh ®é, ph¸p luËt lao ®éng, kØ luËt lao ®éng, th× ng­êi lao ®éng khã kh¼ng ®Þnh m×nh trong TTVL. Gi¶i quyÕt viÖc lµm vµ ph¸t triÓn TTLD kh«ng ph¶i lµ c«ng viÖc cña mét Bé, ngµnh nã chØ ®em l¹i hiÖu qu¶ khi nh÷ng chÝnh s¸ch ng©n quü, hÖ thèng gi¸o dôc ®µo t¹o ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶. Toµn x· héi vµ céng ®ång ph¶i cïng nhau tham gia gi¶i quyÕt viÖc lµm. . Danh môc tµi liÖu tham kh¶o Gi¸o tr×nh kinh tÕ lao ®éng PGS. TS nhµ gi¸o ­u tó Ph¹m §øc Thµnh PGS. Mai Quèc Ch¸nh ThÞ tr­êng lao ®éng ViÖt Nam ®Þnh h­íng vµ ph¸t triÓn Th¹c sü NguyÔn ThÞ Lan H­¬ng T¹p chÝ lao ®éng x· héi T¹p chÝ thÞ tr­êng lao ®éng T¹p chÝ kinh tÕ ph¸t triÓn T¹p chÝ ngiªn cøu kinh tÕ Niªn gi¸m thèng kª lao ®éng viÖc lµm 1999- 2004 Môc lôc Lêi më ®Çu……………………………………………………………………1 Ch­¬ng I………………………………………………………………………2 I. viÖc lµm 2 1. Nh÷ng kh¸i niÖm vÒ viÖc lµm 2 2.Hµng hãa viÖc lµm 2 3.Ph©n lo¹i viÖc lµm 3 4.Tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ viÖc lµm 3 II. ThÞ tr­êng viÖc lµm. 3 Kh¸i niÖm vÒ thÞ tr­êng viÖc lµm 3 C¸c yÕu tè cña TTVL vµ nh©n tè t¸c ®éng 4 Vai trß cña TTVL 4 III. ThÞ tr­êng lao ®éng 5 Kh¸i niÖm TTL§ 5 C¸c yÕu tè cña TTL§ vµ nh©n tè t¸c ®éng 5 Nh÷ng ®Æc tr­ng chñ yÕu cña TTL§ 7 C¸c d¹ng TTL§ 8 IV. Mèi quan hÖ gi÷a TTVL vµ TTL§. 9 TTVL vµ TTL§ kh«ng t­¬ng t¸c lÉn nhau 9 TTVL vµ TTL§ t­¬ng ®èi ®ång nhÊt 10 TTVL vµ TTL§ ®· cã sù t­¬ng tac nh­ng ch­a chÆt chÏ 10 Ch­¬ngII. ThÞ tr­êng lao ®éng vµ thÞ tr­êng viÖc lµm ë ViÖt Nam 12 I. Thùc tr¹ng TTVL ë ViÖt Nam 12 II. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh TTL§ ë ViÖt Nam 15 1.Tr­íc n¨m 1986 16 2. Tõ n¨m 1986 ®Õn n¨m 1993 16 3. Tõ n¨m 1993 ®Ðn nay 17 III. Thùc tr¹ng TTL§ ë ViÖt Nam 18 Nh÷ng b­íc ph¸t triÓn 18 Nh÷ng mÆt h¹n chÕ 21 IV Mèi quan hÖ gi÷a TTVL vµ TTLD ë Viªt Nam 23 V. Nguyªn nh©n cña thùc tr¹ng trªn 24 Ch­¬ng III. Nh÷ng gi¶i ph¸p kh¾c phôc vÒ TTVL vµ TTL§ ë ViÖt Nam 27 Môc tiªu kÕ ho¹ch 5 n¨m 2006- 2010 27 C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu 28 KÕt luËn………………………………………………………………….......31 danh môc tµi liÖu tham kh¶o………………………………………………....32

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docThị trường việc làm và TT lao động.doc
Luận văn liên quan